장음표시 사용
51쪽
turalis magis , ac magis percipiendae cupido , quae me olim invaserat, ob rem domi angullam identidem deferbuerit . At id quoque, fateor , placide , moderateque ferendum . Neque possum in do paucis plura proloqui. Scire aveo an observationes tuas e naturali depromptas philosophia , eas maxime, quas in litore Italici maris olim instituisti, ad praelum paraveris; Stenonis itidem commentarium, ut mihi superioribus annis innueras , ad finem perduxeris . A te multa anxie expectantur, quae nonnisi absumma virtute , summoque ingenio expectanda sunt Ninti quaeso post tot exantlatos labores frustrari comminnem expectationem Velim mihi ad omnia reseriabas, eripiasque otium e summis occupationibus , ne occasionis praetervolet opportunitas . Audin' tu 3 Rescribe quam Primum . Cave putes ullas mihi litteras, gratiores quam tuas- Sed finis , ne re, quod aiunt , i sit major accellio . Si quid per me curari tibi ver sis audacter imperato . Etiam, atque etiam vale .
52쪽
QUIBUS POPULO EDICTUM EST DE ANDRIAE ADELPHORUM ET PHORMIONIS FABULIS AGENDIS .
( a 3 Latinas Terentii comoedias una iam, aut altera, mox plures exceperant Plautinae, maximeque Aulularia , Miles , Pseudolus , Rudensque , velut ipsa declarant verba Giacomellii Ve e. in Heautont. O Phorm. Illarum cum suavitas, leporque , tum venustas, di elegantia iis non displicuerat , qui Romanae praeerant Latinorum acalemiae. Eam privato consilio ab lludiosis iuvenibus Romae institutam Cleme is XII. Christianorum P. M. suo confirmatam praesidio tutelae commendavit purpuratorum PP. Antonii Gentilii, ac Nerei Corfinii, quumque perspectum habuisset Latinae cultores eloquentiae tota Pontificii patrocinii , atque beneficentiae spe ali potuisse , institutum probavit edendi veteres comicorum tabulas . Hi ne publica auctoritate anno MDCCXXXVII. in theatro collegii Salviati Andria primum est habita , actaeque senuo Adelph rum, & Phormionis fabulae , triplicem ut asterrent voluptatem spectatoribus , qui Latinam coluissetiat eloquentiam . Reliquae demum annis insequentibus actae, omnesque editae iuxta Vaticanum exemplar, cui versio Nicolai Forte- guerrii Pistoriensis olim adnexa fuerat. t h 3 Penes comicos, tragicosque Graecos legitur pa sm γλωιor ei & penes Latinos aliquando suavium, atque suau. . uo uosa semel. Thair mea, inquit. Thraso , meum
53쪽
saviam 3 sold agitur 3 Terent. Eunuch. Act. NI. h. ii. v. ni. Age i sunt Sagarinii verba i mulsa mea i Suavitudo I Salta . Plaut. Stich. Act. V. se. v. v. xiv. e Comoedia , quam vindemiae tempore inventam tradidit Athenaeus Deipnos L. II. e. i. di quam asserente Deinsio Dramatic. n. Iv. a vetustissimis derivatam fuiss3 huiseolicis traditum est Euanth. De tragoed. ct comoed. a Ruμos, si e Mefloe . ut putat V ossius Inst. Poet. L. II. c. xxii. desumpta videtur . G rata. De comoed. n. III. Chamos enim noctiirnarum veluti . commessationum institutor otion-dain a Moabitis renunciabatur, atque ejus in sacris d. mentio fit . Nam. C. XXI. v. XXIX. Reg. L. HI. e. XI. U. VII. Eam vero primum apud Athe menses viguis te constat, ut- pol equi per vicos adhuc dispersi in unum compelli lo- .a, cum, ec congregari laeti, alacresque consueverant , ibi
denique rudibus primum , incultisque carminibus hominum
ct tragoed. n. x. Sed etsi pervetusta est fabularum agendarum origo, ea statimque cum apud Graecos, tum Roma-ncs viguis te, atque in nationes alias earum irrepsisse ulum non Ignoramus, tamen penes vetustistimam Hebraeorum gentem altum Fac de re flentium . Perspectum quidem habeo Iudaeorum synagogis intersuisse aliquando fabulatores, sic dictos quod in moralibus quibusdam fabulis explanandis, atque exponendis adlabi rarent , & tales inter Ismaelitas praesertim , & Id Lmaeos suisse traditum est incclas Mer-Ibae , & Theman . Baruch. C. Hl. D. XXX DI. Eorum vero synagogae , seu scholae . quarum antiqua non videtur origo, ut animadvertit Sigonius De republ. Hebraeor . L. II. c. vi I. conclavia erant iis haud dissimilia, quae a Graecis orabaeas dicebar tur AZI. AP . C. XVI. v. XIII. sived mus congregationis , veluti loquuntur thalmud illae Tenete . de proseuc. Iudaeor. ubi aegis , rari rumque praecepta magister aliquis h rabbinorum xonsessia delectus docere sompulum consueverat . Maimonid. De fundam. Ieg. p. LIR. Habuisse autem quamdam cum theatris Graecorum similitudinem ex Lighi laetio Vr. thalmadic. cic Ideno De tur.
54쪽
nue. Wallaeto tam rati in Act. Apos . aliisque deducitur bene multis ; sed ignoratur sand num scenicum quid piam ibidem repraesentaretur .. siquidem Ionathamius in Aramae aversone Babylonici thalmudis I. XXXII lud cs dumtaxat
commemorat Romanorum . I rioribus tamen c hristianorum tempori hus ideo despectui coeperunt haberi ileatra, quod ea apud gentiles quiam ess eur nati triis veluti, synagi gae quondam suerant retris Israelitas se loca videliceo instruendis .eruoriendi due pipulis consecrata , aequum I rofecto erat per SS. Patres vituperati et s . qui 'n unum maxime' con. venissent ubi propagata quaevis instrictio valdh monitis Christianorum adversaret ue Antiqua' vero Graecorum c moedias mediae, novaeque exceperant non f multa Du- fele . ut inquit I oratius De art. poetis. v. ccin xvii l. easta tque Roma ii togatas i sit verbis v nra pretexta as , pal- X, iratas nde vocarunt Ferra r. De re Testtar. P. II. L. Iv. c. i. quae nil aliud est e de ' uerant nisi vitae imitatio . spe- culum i consuetudinis, imago veritatis . Eiusmodii prolecto sunt quae inter Latinos a Terentio praesertim iactatae suerunt in vulgus, quaeque ita, comparatae videntur. ut neque ex tumescant ad tragicam celsitudinem , neque abiicianis tur ad mimicam vilitatem . Fas vero non a nomine tantum . ut Phormionem, & Hecyram, atque a loco, velim dicendum de Andria , desumptas agnoscimus, sed a facto etiam ,. quemadmodum' est Eunuchus . & ab eventu , uti demonstrant Heautontimorumenos, & Adelphi. Quod si novarum i omen propriis indidit Terentius comoediis, hoe semim' quod veteres fabulas, ut cum Scoligero loquar Livii Auno vici dii imus . Pacuvii medias . Terentii nodias.e iis hie postreiso secula . i. Ir prisco, Pacuvius medio, uat sesset .. De comoed. or tragoed. C. III. p. xxv. Ea quidem novas comoedias prae caeteris Faernius restituit adjuttis ( ut verbis utar Silvii Antoniani, quibus ipsas Faernii subellasS- Carula Borro meio nuncupavit, quibusve Latinus Latinius Andream Masium iam compellaverat cum aliquot Cura. ope . tum veteris cujusdam scholiastae, qui apud canonico,
S. Petri Romae nimirum ia bibliotheca tamdiu latuit,
55쪽
diuncor Hup omnibus seculis lanoratus nune videatur primum in lucem prodire. Faernii vero emendationes Petrus evulgavit Victorius , saliumque propterea eum Terentii Codd.fuisse nactum , ae luculentissimam editionem , ut ait Benti eius Praef. in Terent. Uictorio procurandam reliquisse morientem, quum a Borrometo superstite constet ei vi modi fuisse munus eidem victorio demandatum , nisi fortet quemadmodum animadvertit Lagorma sinius Adnot. in epi I. Pogias. T. II p. cccLvi. id dicere . idque unum in- teuigi Dentirius voluit Victorium post mernii mortem editionem Terentii illam curandam fascepisse. a i Pro pulchritudine interdum accipitur, & quum rem lepidam dicimus ad pulchrum quidpiam alludere videmur . Sic Terentianus Pamphilus Iepidum vocavit . scilicet pulchritudinis plenum , Patrem. Anar. Ast v. se. 1v.
i b Festivitas, gaudium , seu mavis suavitas, quod Terentiana demonstrant verba , quibus cum Parmenone , Bacchideque loquutus Pamphilus quis , dixerat , me es fortunatior, venustatisque adeo plenior Hecyr. Act. U.
e i Dum Gnatho Phaedriam apud Terentium allo
quitur . Chaereamque dixin , exclamat, ego vobis in hoc , milite nimirum Thrasone, esse Atticam elegantiam 3 Eunuch. Act. U. se. X. v. Lxlv.
t d i Parata a nobii fant . Terent. Adelph. Act. U.
se. DI. v. i. Uid. Scribon. Hor. ex Terent.
e ) Vid. Giacomeu. Prolog. Adelph. v. i. i f) Dare fabulam idem est ac rem facere , quae
56쪽
Nunc primum item ut novar deinde Ba chanalibus
referri possit ad ludos seenteos. Nam veteres etiam comici pugnam in theatro dabant, quando praeliantium militum legiones volebant repraesentare . Hinc Pythias in Eunucho Terentii dabit hic, inquit, aliquam pugnam Anuo. Ae . U. se. Il. U. LX.ta Pro praeteritis. Mensibus sex, ve septem pro fum Won vidisse proxumis , nis nunc . Terent. Eunuch.
b J Ludi vox persaepe a Terentio legitur usurpata, di ipsemet ludum simul, de loeum, ut comici est ,
non raro iungit; ipse itidem Giacomellius temperatam e se dicit lenitatem liberalibus iocis. Prolog. Phorm. v. xcvi. Hinc Parmeno Terentianus Iu m . ait , iocumque dicer . Eunuch. Ae . II. se. ni. v. vn I. Quod quidem passim penes scriptores. Nae tibi, P. Corneli, quum ex alto Africam conspexeris , ludus , ct iocus fuisse Hispaniae tuae iudebuntur . Liv. Hist. Rom. L. xxvIII. n. XLII. Lusuritia, jocoseque putas. Martiat. Epigr. L. IU. ep. XLIX. Praemter Andriam omnes penE Terentii fabulas . Eunuchum scilicet, Heautontimorumenon, Adelphos. Phormionem , Hecyramque bacchanalibus ludis Romae fuisse aetas adposita iisdem demonstrat inscriptio, sive titulus , quo decuiu libet actione edictum populo est . Eos vero ludos ad nos usque traductos in honorem Baechi victoriam ex India deportantis superstitiosa olim gentilitate Graeca probatos . Ω Romae etiam Plauti, Terentiique tempore peractos, a M. Valerio Flacco, & M. Portio Catone CSS. sublatos asserit Livius .His. Rom. L. XXIX. n. vi. eosque saniori quoque senatui ob scelera inde perpetrata displicuisse constat.
57쪽
S. Augustin. De civit. Dei L. VI. e ix. His autem temporibus, quibus minori, ut creditur, vacant Periculo renaisti iam baeehanales ludi ne Romanae iuventutis. mores sorsitan vitiarentur,. utque ipsa severioribus ab studiis sese sum recrearet animum, provida, sapientique Gia comestii, aliorumque hominum consensione contuli Em studiosi ut iuvenes tempus. in Latinis, agendis comoediis insumentes solatium in virtute quaererent, & a pravis. errandi occasionibus abstinerent. Haec dum scribo memoria non modo viget adhuc bacchanalium ludorum . qui pene In omnibus aguntur Italiae urbibus , & theatralibus iungi consueverunt spectaculis. sed Pisani maxime ludi ad xx. Ral. Maias hujus anni Mo Lxxvr iam celebrati Q Ludos persimiles vidit olim Graecia, sibique nepotes honori duxerunt atavos memorare ex olympicis, isthmicis .. pythiis , ne mae iis admodum triumphantes. At enim quid externa requirimus, quum domesticis abundemus 3 Et quoniam Roman, veteres minime Latinas improbarunt agenda si fabulas quando megalenses, apollinaresia capitolini se allaque ludi celebrarentur, sic Pisanis ludis Italicae etiam mini a gutatur sabulae se ut cum ioca i volens Pisana iuventus pugnare distat, tum qui ad ludum speelandum h regionibus aliis certatim confluunt variis quoque recretentur spectaculis . Ceterum sicuti conficta bella magis. placent haud ingrata, visu est publiea illa bene valentium hominum concertatio vetustate percelebris, cuius per Etruriam se Italian que sere totam fama percrebuit, quae cives Alpheo iunctos sanguine ad gloriam excitat singularem . vid. Boeth. Oplomata Pisau. Hane identidem Pisiani gerunt, ut instituto mai
rum terra , marique olim pugnantium prosperis elati rebus ad bellicosa re ipss excitentur facinora.. Sed ea legendo, qua di olitas: congesidi Licuritis, seu Raynetius Bernardini-- Faber De, pilan poni eleg. Atque utinam Graecorum . Romanorumquci memores triumphorum Atticae . Romanaequdi disciplinae fiant imitatores . Quare cptandum veteribus ut instituti moribus ferociores hostes t si qui forte irrumpant i a propriis finibus arceant , barbaros-
58쪽
Ea reseretur ( a) iterum : Adelphos, quam annus est( hi Quum spectavistis (c ), denuo spectabitis. Qui largiter (a) benigni(ej rebus omnibus
Si umque praedones Picitia littora Urcumspectantes coniiciant in fugam, atque avorum, atavorumque, qui singularis suere in re militari praesta litiae, retineant gloriam, & novo in dies rerum bene gestarum adjecto cumulo augeant. Laumdem vero isthanc longh maximam eorum posteri h virtute acceptam elevt, tuebiturque aeternitas. vid. Giacomeli. Prolog. II r. I. U. Wvi.s a i Phormionis fabulae proprios praeposuit versiculos talacomellius, quos infra apponere suo loco non negligam . moram sic lego penes Terentium ) ad vos res ro refero denuo . Prolog. Hec r. v. XXIX. xxxv I l. Retulit Hecyram Terentius in scenam ut denuo spectaretur ; neque aliter intelligenda res est, quidquid visum ahis fuerit. Uidendus tamen mestertiovius , qui ann. MDCCovi.de mccxxxii. Terentii editionem vulgavit Hagae Comitum, ad quam correctiorem reddendam En l. adhibuit Codd.MSS.( b ) Anuus est. Terent. Heautont. Ael. II. se. D. v. XI.
c ) idest probastis, ex oravistis . Quae quidem sumpta locutio a MI. Viris monetalibus, ad quos nummi speciandi deferebamur. Spectaro vero fabulam idem videtur ac eiusdem repraesentationi interesse . Spectandum ... t. Plaut. Asinar. Ae . IU. ic. l. v. xxxDI. Qui autem fabulam spectat in animum inducat suum se holae interesse, ubi ratio traditur vitae emendandae . Nam FEF. rei spop , ut cum Plutarcho loquar is, δυχ eiq θέατ ιν ιυδὲ videterum . aac ela
t a ) Argenti largiter. Plaut. Rudent. Ael. iv. Q. av. v.
59쪽
e) Benigne praebeatur. Terent. Heeyr. Act. v. h. II. . i. t a 3 ipse Terentius in Charini persona testatur quod facile omnes quum valemur recta consilia aegrotis damus . Andr. Act. Il. Q. i. v. Ti.( b ) Tam to igitur paullulum da mihi operae. Terent. Eunuch. Act. II. Q. ii. v. xLIx. vid. Giacomeli. Pro-Ior. mor. II. v. DI. t e ) Terentianam Chremetis dicendi rationem legerat Giaeomellius quando scripsit consilio , opera nos iuvistis, j eo quod ille dixerit Menedem I consilio, aut re iuvero .ia Heautont. Act. i. Q. l. v. xxxiv. Quod quidem vel a Tul- T lio video dictum quum confblando, ait, aut consilio , cui I re juvero . Epist. famil. L. X. ep. via. Vid. Meuag. Di c. fur Eastont. de Dranc.( d i Apud Terentium: Expleam animum gaudio. animum ut expleret sum . Andr. Ae . I. se. II. v. xvn. Aci. II. sc. n. v. n. Voluptatem expleat ( Minellius legit explicet ) . . . exple avimum . Hecyr. Act. I. se. i. v. xu. Act. v. se. i. v. xxix. Quod vero ad Terentianam atti- .net dicendi rationem , qua constat Davum ad Pamphili adspectum se fastum esse quod animum expleret gaudio. verba illa expleam animum gaudio sacram sapere phrasm adnotavit Nesterhovitis Comm. in Terent. Acth. p. Lxxxvi. quippequi apud S. Ioannem C. XVI. D. vi. invenerat Christum dixisse discipulis debere tristitiam eorum converti in gaudium.'& apud S. Paullum Ad Timoth. D. II. e. i. v. vi. legerat eum desiderio teneri videndi Timotheum , ut gaudio impleretur . t e vox penes Plautum familiaris. svid. . . . to obsecro
60쪽
Nil ad laborem reliqui nobis secimus: Namque optime (a) optimis Optimam op
Id demum nobis deputamus ( b) optimum b)
scro , tam abhorret hilaritudo 3 Cistellar. Act. I. se l. v. Lxvl. Onera te hilai itudine . Mil. Act. DI. h. i. v. Lxxxial. V in ocellis 'hilaritudo es t Rudent. Act. II. Q. iv. v. vHI.( a ) Sumitur pro opportune. Thaidem inducit Terentius Chaereae dicentem e Optime adest ipse frater I Eunuch. Act. v. se. ii. v. Lxvi. Oh come a tempo t en Forteguer-rii versionem Italicam ieiunge qui suo frateuo l At quum legisset Plautum Giacomellius habuit quem imitaretur . Apud
eum namque Mercurius alloquitur Sosiam dicens et Optumo optume optumam operam das . Ampili tr. Act. I. Q. I. T. Exxat. Eam vero dicendi rationem penes poetas , comicos Praesertim , ac tragicos , saepius invenio, quam in iis script ribus , qui alaenos graphice mores exponere, optimamque vivendi rationem repraesentare quum voluissent ad solutam orationem decreverunt confugere. Quod idem dicito eum de Graecis, tum Latinis , quorum exemplaria nocturna , diurnaque manu versantur humaniorum litterarum cultores.( b Egomet mecum has ratibnes deputo. Terent. Adelph. Act. II. h. i. v. Liv. Alii in MSS. Codd. legunt puto , eamque lectionem non reiecit Farnabius, qui idem ac voluto , computo esse putavit. Not. in. Adelph. Conferri merentur Terentii editiones, quas cum Hareius Londmia n. MDccxxv. tum Benileius Cantabrigiae an. MDCCXXVI. correctiores aliis reddiderunt. atque adnotationibus illa stratas.
Neque aliter legitur in Terentii Cod. membranaceo Hell-sbronnensis bibliothecae . Insuper meam herus operam i sunt Parmenonis quaerelae ) deputat parvi pretii. Hecyr. Act. U. Q. MI. v. i. In quinque Leidensibus MSS. & in Bodleiano , Trajectino , Mirkiano, Lipsiens , et Boenderma heria no nihil post vocem deputare immutandum censuit Nec ster