장음표시 사용
311쪽
VATICANAa ast pis, seu formis aeneis, & Italico idiomate fusus ac estpressius in suo de aedificijs Sixtianis libro ob oculos ponit . Blancus autem, qui rei sitati Quinti immortalitate dimisi simi perpendit, hac obelisci tranatione miram eiusdem Pomtificis praestantiam ingeniose decantat hunc in modum: i
Saxa agit Amphion, Thebana ut moenia condat et i Sixtus immensa pondera molis agit. ' Saxa trahunt ambo longe diuersa sed arte Hac trahit Amphion, Sixtus oe arte trohit. ais tantum ex erat Dircaeum Amphiona Sixtus , Luantum hic ex perat cetera saxa lapis.
Hac in Inscriptione est lusus quidam poeticus, argutaq. comparatio, Amphionis, & Sixti V. in trahendis saxis. Amphion enim, ut poetae fabulantur, Iouis filius a Dirce matre Dircaeus dictus, fuit Musicus tam insignis , ut testudinem a Mercurio dicatur accepisse,eiusq. sono saxa ad Urbis Thebanae constructionem attraxisse, ut Horatius in Arte poetica te. statur aperte dicens: Dictis o Amphion Thebana conditor arcis a Saxa mouere sono tenudinis, o prece blanda α
. Quod ideo finxerunt Poetae , quoniam eloqui; suauitavhomines rudes & incultis moribus, ad obsequii ciuilis pellexit disciplinam. Hinc Horatius cum dixisset: Sono testud nis, addidit : Et prece blanda. Quare Inscriptionis Auctor eL fictam Thebarum constructionem eo modo enarratam ad suum transfert propositum inquiens, Amphionem, & Sixtum traxisse saxa, longe tamen diuersa: Adde etiam quod diuerissa item arte: lia vero sicut sermo a fune,emctumq. a vero distano. Quare ad hunc sensum, ni fallor, Blancus hexastichi conclusionem dilexisse videtqr dicens,tantum a Sixto V. Amphionem in trahendis saxis fuisse superatum, quantum cete-
312쪽
mα BIBLIOTHEc Ata saxa ab huius generis obeliscis superari cons a G. Hoc autem hexastichum extat etiam in libro epigrammatum Gulielmi Blanci superioribus annis edito. Haec de Obellici Vaticani transsatione:de Obeliscis autem nihil est quod hoc loco sermonem habeam: nam de hs necnon de eorundem obeliscorum Scriptoribus in prioribus Em-hlematis, quod ad meum institutum pertinebat , satis dictum puto. Addam tamen, Michaelem Mercatum Protonotarium Apostolisum, Virum profecto eruditum , de Qbeliscis tum generatim, siue in uniuersum , tu denique singulatim ac nominatim de ijs, qui nunc Romae a Si to V. erecti sunt, multa abstrusa, ac scitu dignissima non minus curiosequam docte, Etrusca lingua scripsisse: quae in lucem prodierunt .
EMBLEMA II. De Tholo Sancti Petri.
REGI o N E superioris Emblematis Tholus Sancti Petri ,eiusdemq. Basilicς nouae frontispicium, magnificis porticibus hinc inde ornatum , ad id celebritatis, & perfectionis, quam habere debeta efficta cospiciuntur,atque ita ut nihil hac re pulchrius, nihilue admirabilius fere desiderari, nedum inueniriueat . De huiusmodi aedificio tam excellenti, omniq. la e digno,a Iulio II. Pont. Max. olim inchoato, in Emblemate primo de Sixti V. Coronatione verba fecimus . Hinc alia de hoc Tholo scire cupientes eo confugiant .i Huius Emblematis Inscriptio in hanc legitur verborum formam: l
Pontifices olim quem fundauere priores, Pracipua Sixtus perficit arte tholum. Et tantum Sisti se gloria tolgit in altum, uuantum se Sixti nobile tollit opus.
Sed Rem coeptis addere maior honos. a ponere Templi,
313쪽
VATICANA. Es3Hae.Inscriptione Blancus huius Tholi, seu potius Basili- eae nouae fundamenta ab alijs summis Pontificibus iacta fuis- se ait, eamq. omnibus suis numeris absolutam ad finem vΩque iam fere desperatum a Sixto V. Deo opitulante, deductum iri assirmat : tantamq. Sixti gloriam inter alios-Pontifices fore auspicatur, quantam huius generis opus adeo nobile, famam & admirationem inter cetera aedificia adipisci potest. Huc accedit quod multo maiorem gloriam consequitur qui rerum coeptis finem imponit, quam qui earundimiecti fundament i Haec ex Blanco: cetera adeo plana fiunt, ut declaratione non indigeant, hinc reliquorum Emblematum expositionem aggrediendum est,ut Bibliothecae Vaticanae Gnem tandem aliquando imponamus .
O C Emblemate ad dextram huius Camerae par tem supra fenestram primam Lauretum toto terrarum orbe celeberrimum, in quo extat sacrum illud Cubiculum diuinis mysterijs insignitum, ubi B. Maria semper virgo nata & ab Αngelo salutata, Saluatorem mundi de Spiritu sancto concepit. repraelentatu . QuibuUde causis Sixtus V. ad omnes res plas, ac praeclaras producendas natus, Lauretum oppidum Piceni in Ciuitatem sublimauit, quam etiam augedam mandauit : & Ecclesiam Lauretanam ex Collegiata in Cathedralem, & Episcopalem erexit. Hinc Blancus haec omnia a Sixto V. insigniter acta duobus tantum versibus, v infra , eleganter hunc in modum comprehendito:
Lauretum muris , Pastore, S ciuibus auctum
Simo , Sisii laus simul aucta fuit.
His versibus Auctor Inscriptionis laudem Sixti V. augeri. perinde atque Lauretum ipsum ab eodem Pontifice, & muris
314쪽
ctum, illustratumq. fuit. Huius generis sublimationem, quae hoc in Emblemate tamquam tenui penicillo designata est, de ut sic dixerim, superficie tenus adumbrata, in altera eiusdem argumenti Inscriptione soluta oratione exarata, quae in se nice alterius camerae secretioris cernitur,' satis diffuse explicauimus. Huc item spectat quod in Palatio Lateranensi ab eodem Blanco editum legitur hi sce verbis:
Fartam Urbem populis Piceno in littore Sixtin i Maenibin incinxit, Pontificemq. dedis.. Sic teneros septis includit viaticus agnos, ACuEodemq. istis donat habere suum. Haec autem hactenus , ut cetera , quae supersunt deci randa persequamuID.
De Equorum Phidia, of Praxitelis translatione.
BLEMATE hoc ad eandem camerae partem supra secundam fenestram Mons Quirinalis a Quirini Fano, vel a Quiritibus,qui cum Tatio a Curibus venientes ibi castra posuerunt, olim dictus: nunc vero, ab Equis illis marmoreis & Gleberrimis quidem, Mons Caballus vulgo vocitatus, necnon dictorum Equorum transsatio repraesentantur. Hinc Auctori inscriptionis hunc in modum alta e .
Sixtus Equos transfert geminos, quosfinxerat olim, Artificum e Pario marmore docta manus.
Hac Inscriptione Blancus in transsatione ipsa enarranda duo praecipua,lapidis scilicet, & Artificum excellentiam bre- uiter comprehendit, dum illos equos e Pario marmore, & a docta viroru manu exculptos fuisse dicit. Parius enim lapis, a Paro Insula maris Aegaei,dictus,non est Lydius,quo aurum
315쪽
VAT Ie AN A. probatur, sed marmor candidum, omnium optimum, & ad , deorum 1i mu lacra olim maxime expetitum , ex quo dicti 'equi dictatur exculpti. Equorum Artifices Phidias & Praxiteles ruerunt, Statuarij insignes . Ille, ut Plinius ait, artifex Pli . m. numquam 1atis laudatus, in ebore longe citra aemulum cla- . ruit: vijs tamen, ut Quintilianus ait, quam hominibus -- glandis melior. Inter illius opera maxims commendata est Mineruae statua,quam Athenis ex Ebore fecit X X v I. cubit rum altitudine, in cuius clypeo Amazonum pugnam, & Gigantomachiam insculpsit : in soleis vero centa uxorum , Miapitharum certamen. Inter alia ipsius opera proxima commendationem meruit Iuppiter Olympius ex ebore: & R mae in porticibus Octauiae Venus. Praxiteles autem, ut ait Gabriel Barrius Francicanus. fuit GHrina homo Calaber ex oppido,Perapoli olim dicto,nunc Amy a --tia, vulgo Mendolia. in extrema Italiae ora, quam Magnam Graeciam vocant,natus,marmoris gloria seipsum superauit, Plinio teste, duplici praesertim Venere nobilitatus, Gnidia, & κὰ p Coa,quae ob artis praestantiam, magnam mortalium vim eas - sv in Insulas ad sui spectaculum allexerui: hinc quendam Iuve- nem Gnidiae Iesano amore captu, in Templo delitetem cum simulacro coluisse aiunt. Equu item, visa e quae statua,hinni. tum edidisse, & canes aspectu canis elinii latratum e taurumq. marmoreae vaccae concubitum Siracusijs appetijsset ferunt. Fecit et Niobis in saxum olim, ut fabulantur Poetae, d. a. transformatae statuam pulcherrimam a Graecis Poetis celebratam: de qua hoc Epigramma ad verbum latinitate do. natum extat in hanc verborum formamiae Ex vita, di, fecerunt lapidem, ex lupide vera Vitam Praxiteles iterum fecis.. Item Ausonius rmuebam, sum facta silex, quae deinde potita
diri Praxitetas manibuν viso iterum Mobe . 4 li: A. Reddidis artificis manus omnia, sed sine sensu -
ε . Hoc ego, cum lase numina, non habvi Hic denique ob artis statuariae excellentiam ciuitate mmana donatus, eam egregiis signis ornasse commemoratur,
DPtolemo Praestri , Elara, di Cerere, quae in hortis Seruu
316쪽
H pnis. lianis, necnon Boni euentus, & Bonae fortunae simula cris,quae s in Capitolio, & alijs plurimis, quae passim hinc inde Romae extare dicuntu . Haec mihi dicenda ita sunt ad equorum Artificum nobilitatem, & excellentiam declaraidam . Duo autem equi marmorei Bucephalum Alexandri equurepraesentantes, Morum alterum Phidias, alteru vero Praxiteles sculpsisse dicuntur, in monte Quirinali super bases lat ritias absque marmoris incrustatione cum Aurigis, seu potius Domitoribus marmoreis, colossea forma, Alexandrum repraesentantibus , ob vetustatem satis consumpti visi sunt hisce litteris marmore incisis:
Sunt qui velint hos equos Romam a Tiridate Armeniae Rege asportatos, & Neroni donatos: Id autem ego non nisi de equo Phidiae dici posse reor, cum Praxitelem extra Italiae abI. Via oras fuisse non constet . Adde etiam quod Publio Victore H teste, erat Romae in septima regione via, quae lata dicebatur, locus ab Equo Tiridatis Regis Armeniae nomen habens , ubi de uno tantum equo loquitur. Hinc nonnulli Praxitelem in urbe Roma, ubi eum floruisse multaq. simulacra exculpsisse volunt, equu illum ad Phidiae aemulationem effinxisse aiunt. Sunt praeterea qui per eadem illa Simulacra duorum Iuve- num colossea magnitudine equos efferos domatium, Castorere Pollucem,quibus domandi artem tribuerunt,intelligedos esse velint.Id quod rationi omnino refragatur. Castoris enim& Pollucis statuae vel stellatae effingi solent,vel instar earum, quae nuper ad gradus Capitolinos collocatae cernuntur pileatae, ac tenentes equos cicuratos, & mansuetos. Maior tamen
hominum pars per eadem simulacra Alexandrum Magnum actu domandi Bucephalum, ferocissimum equum, a duobus Artificibus Graecis mira statuariae artis excellentia praeditis ad aemulationem repraesentatum sentit,& assirmata. Per colosseas item Statuas illas, Alexandrum Magnum, Bucephalum eius equum repraesentatos fuisse , vetera , numismata cum ipsius nominis Inscriptione Graeca docent, quae statuarum eandem referunt effigiem. Thoraces vero &L Loricae
317쪽
V A T I C A N A r is rLoricae iuxta Alexandri Magni simulacra Gentes domitas sibiq. subiectas praeseserunG.
Varia autem numismatum genera sunt , quae Alexandri Magni essigiem , ac Bucephalum eius equum repraesentant: alia enim sunt aerea,alia argentea,alia vero aurea . Quaedam ex altera facie eiusdem Alexandri imaginem habent, cum hisce litteris Graecis , ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ, vel AΛE EA N ΔΡΟΥΚ ΕΔONΩN, idest Alexandri Regis Macedonum . Ex aduersa vero parte habent eundem Alexandrum actu domandi Bucephalum . Quaedam autem ex altera parte Alexandri essigiem, & ex postica , vel eundem Alexandrum equo insidentem habent, vel equum alatum, Quem pegasum dicunt,ad eiusdem Alexandri famam innuendam r cuius *mbolum inter atra est equus alatus. Quaedam denique Alexandri habent erigiem, & alia, quae longum esset recensero. In gemmis autem ,& praesertim amethysto, emma purpurea, ad colorem vini accedente, et in violamesinente, sola Alexandri imago sculpta conspicitur,vel Alexander Bucephalum domatum tenens. Haec autem omnia, I multoq. plura ad hanc rem pertinentia penes Annibalem Ti. ρρο ρ tellium a Rocca contrata, conciuem meum , multae quidem eruditionis virum asseruantu . Quamuis vero emgies Alexandri omnes tam in nummis, quam in gemmis incisae eandem simulacrorum ad mirinalem extantium effgiem referre inueniantur , si capillitium , frons , nasus , genae , mentum , necnon labia conferantur : ego tamen numisma primo loco superius nominatum incidendum , atque hic apponendum curaui, cum in eo Alexander magnus actu domandi Bucephalum repraesentetur . Nec cuiquam mirum videri debet, si positura , vel siluatio simulacrorum non sit omnino eadem cum ea, quae in nummis apparet: id enim vel ob multas eorundem non semel instauratorum transsationes factum esse, vel modum domandi inter marmora sculpe da, cudendaq. numismata arbitrarium fuisse censendum est.
318쪽
Hoc aute opus Latinoru esse non videtur, sed Griecorum, si Plinio credimus, qui,ut ceteros scriptores silentio praeterea, ait,Graecos Artifices nihil velare, cuiusinodi sunt duae illae statuae nudae: Latinos vero velamen ,seu thoraces,vel indumenta addere solere . Nec quisquam mirari debet,excellentes viros hanc decertandi prouincia suscepisse,si Alexandri Magni nomen celeberrimum,& Bucephali generositas, atque ferocitas, miraq. eiusdem Alexadri in Bucephalo edomando laus spectentur. Bucephali nome Graece Taurina caput significat: a que illud ei impositu iudicatur,vel ex eo quod taurina truculentiam,vel formam referret, vel quod taurinum caput armo haberet impressum. Tanta autem huius equi ferocitas erat, ut nemini tractabilis videretur , nullumq. sessorem admitte
ret. Quare Philippus ubi primum ab Alexandro filio Buce. phalum edomitum vidit, spectatoribus admirantibus, illa. crymas te, Alexandrumq. exosculans, ei dixisse fertur:
Re num tibi quaere : GMacedonia enim re non capit.
Duae illae igitur Statuae equos esseros domantes Alexandrii Magnu & Bucephalu repraesentat. Num vero Phidias, & Praxiteles eas effinxerint, nonnulli dubitarui, dicentes Phidiam Atheniensem floruisse, ut ex Plinio colligitur,olympiade 83.& scio. circiter ann. ab Urbe condita , & II s. ann. antequam Alexander Magnus regnare coepisset. Quae quidem sententia ab opinione Eusebi j aborrere non videtur, qui narrat Phidia vixiste Olympiade 3 s. anno mundi 476o. AleXandrum Vero Olympiade C.XI.anno mundi 436o. Plato ite,que ante Alexadrii regnare ann. circiter ΣΟ. fuisse narrat Eusebius, de Phidia
statuarion Protagora mentionem facit.Plutarchus denique ait s
319쪽
Pauit,& centum,eOq. amplius ann. ante Alexandru regnauit. Praxiteles autem duos fuisse, alterum ann. circiter 3 o. antequam Alexander regnare coepisset: alterum vero ann.circiter 16o Alexandro posteriorem extitisse ex Plinio item colli- 2' gitur: quorum prior in marmore, quam aere felicior : poste- orior argenti caelator clarissimus fuit. Hinc colosseas Statuas illas,de quibus nuc sermo habetur, Phidiae & Praxitelis opera esse no opinantur,etiamsi eiusdem Alexandri Magni tempore floruissent,cum Lysippo soli, clarissimo statuario, Alexandri imagine, dum hac iruebatur Iuce, effingere; & nonnisi Apelli Pictoriam artem optime callenti pingere licuisse conitet . Ego vero, qui ex supputationibus, atque ex pluribus ei uidem nominis rebus falsas opiniones, seu deceptiones suboririno semel expertus sum,colossea illa Simulacra nonnisi Phidiae . de Praxitelis opera esse puto atque assirmo, quippe qui duas hasce Inscriptiones marmore vetustissimo ad bases earundem Statuarum incisas sexcenties me legisse memini in hanc
OPUS FI D I AE. OPUS PRAXITELIS. Nec facile adduci possum, ut has Inscriptiones supposititias esse, atque id a quopiam emctum fuisse credam , ut ex ijs inscriptionibus maior ijsdem statuis auctoritas aut existima- 'tio tribueretur. Artifices enim dictarum Statuarum fuisse excellentes, &in primis claros, ipsam et simulacra satis declarat. Praeterea sicut de his Inscriptionibus, ita de omnibus alijs. quae in excellentissimoru Artificum simulacris incisae passim conspiciuntur, poterit dubitari. Esto autem quod huiusmodi Statuae in Graecia, ut reor,sint emctar, ac tempore Constantini Magni Romam ad ipsius Thermas exornandas transuectae, deinde ad eas Quirinalis partes, in quibus ad hac usque diem extant,transsatae,ac Romae ijsdem Statuis subiectae fuerint Instri ptiones illae, quas hoc loco apposuimus: id tamen vel a.Constantino Magno, vel a quopiam praepotenti Principe, vel viro bonarum litterarum, atque historiarum, siue antiquitatum non ignaro factum esse credendum est, cum huius gene- .ris facinus tam ' illustre non nisi ad Principes & praeclaros vis
ros pertinere constet. Id quod priuati homines, bonarum q. Kk a artium
320쪽
a6o BIBLIOTHECA artium ignari,vel tentare ausi non fuissent, vel illud idem facere ijs non fuisset permissum. Adde etia,quod Inscriptio ipsa
cubitali characteru forma exarata, elegantem, & pulcherrimam litterarum antiquitatem redolet illam, quae temporis Constantini, ac futuris deinde temporibus desiae rabatur: αmarmor, in quo incisa erat Inscriptio, ab eorundem simulacrorum colore nulla ex parte distare iudicatum est. Nec nostris hisce rationibus videtur aduersari orthogra
phia , in Inscriptione operi Phidiae supposita, in qua Auctor Inscriptionis Fidias pro Phidias scribendu iudicauit: ide nim
nec minus accurate, nec indocte quidem factum esse censeo ,
dum hunc scribedi modii in alijs Inscriptionibus, & plane i signioribus,ac perantiquis obseruatu fuisse video. Nam sicut
TRIVMPvS, & TRIVMFVS , ac TROΡAEvΜ absque aspiratione pro TRIVMPHVS, & TROPHAEuM a Latianis & doctis viris aliqua tepestate, & frequenter quidem scri-ia. bi solebat, ut a nobis iam diffuse demonstratum est 3 ita etiam quandoque ab ijsdem Romanis, & sane eruditis viris F, pro Pli, passim usurpatum fuit, sicut ex Inscriptionibus tum prisualis, tum publicis, quas infra videre est, late patet .. INSCRIPTIONES PRIVATAE De Ua littera F, pro PH. odisa apud Fulvium Vrsinum . Auros ad S. Pauli Basilicam. Fιlomus in Aedibus Columnensium. Figo, inter Quirinalem et fontem Trivij .-Hlumena in Aedibus Bruti Gothfredi, ad S. Agnetis Ecclesiam. Hier anta ad S. Petri Aedes. Saluiae Da a in vinea Matthaei Morelli in ascensu Quirinalis. S mor ad S. Angelum in foro Piscario in pariete domus. Trosim u Anagniae ad Cathedralem Ecclesiam . INSCRIPTIONES P U B L I C AEDe usu Ettera F, pro PH. Trium tor in Aedibus Capranicorum in Inscriptione Flauij Eugenij, de Constantino, et Iuliano Caesaribus. Triumsator in Aedib. Franc. Lischae,in Parione,de Arcadio. Tnu uiores, ad forum Traiani in Inscript. Saturnini sereundi, de Valentiniano, et Valente Caesaribus. Triumsis, in vetusta obelisci ad aedes Lateranenses transi