장음표시 사용
331쪽
ς s I X T V S V. P Ο N T. M A X. . PERPETUO HOC DECRETO DE LIBRIS VAT CANAE BIBLIOTHECAE CONSERVANDIS QUAE I FRA SUNT SCRIPTA HUNC IN MODUM SANCITA SUNTO, INVIOLATE L. OBSERVANTOR. NEMINI LIBROS, CODICES, VOLVMINA HUIUS VATICANAE BIBLIOTHECAS EX EA AUFERENDI EXTRAHENDI, ALIOVE AS P ORTANDI, NON BlavLIOTHEC ARIO, NEQUE CUSTODIBUS, SCRIBIS NEQUE QUIBvsv IS ALIIS CVIVSVIS ORDINIS ET DIGNITATIS NISI DE LICENTIA SUMMI ROM. PONT. SCRIPTA MANU FACULTAS ESTO. SI QUIS SECUS FECERIT, LIBRO S J A RTE M VE' Apostoliciun Edictu hoc formam redolet illa , qua in comdedis legibus usi sunt antiqui:& aliquibus constat verbis,qus quavis apud probatissimos Auctores inueniantur, no sunt tamen in frequenti usu nisi in testu praesertim sanctionibus pro -i Jganss. Cle erit enim a Clepo,quod verbu non semel a Liuio,a Plauto I a Cicerone esurpatur,a Graeco κλέ Qv sumptu est pro furto aliquid surripere. Vnde Cispium, dicitur furto sublatum. Ra erit item est a verbo Rapio , quod in praeterito , Eapsi, fecit. Concer erit denique est a verbo Concerpo, & est idequod discerpo,& lacero. Hinc Cicero: Sacrum, sacrove commendatum qui clepserit, rapserit e, parricida esto . Et quonia in Edicto imperadi modus adhiberi solet, hinc Sunio pro Sint Obseruanior, pro Observentur, Epo, pro Sit, Asolutior, pro Absoluatur. volo malo , idest fraude, apud I. C. Cetera patent.
ALIQUAM A BSTULERIT, EXTRAXERIT, CLEPS RIT RAPSERIT CONCξRPSERIT, COR PERIT DOLO MALO, LLICO A FIDELIUM COMMVNI NE EIECTvs MALEDICTUS ANATHEMATIS VINCVLO COLLIGAT vS ESTO, A QUOQUAM PRAETERQUAM ROM.4 PONT. NE ABSOLVITOR.
332쪽
T TANDEM hisce in Commentariis vItima primis respondeant , silentio haudqua . quam praetereundum censeo, Molem hanc totam a fundamentis, ut initio dictum est, era citatam, totq. picturis illustratam unius fere anni curriculo, omnibus suis numeris fuisse absolutam Dominici Fontanae Equitis aureati , & ΑΘ chitecti industria, qui operarijs hominibus adstructura murariam pertinentibus circiter centum , totidemq. ad a tem piESoriam spectantibus secum adhibitis uniuersum opus tam cito, tantaq. omnium admiratione perfecit , prae se tim vero, ut ceteros praetermittam, opera Caesaris Nebbii Urbe uetani, & Ioannis Guerraei Mutinensis, quibus pingendi cura omnis demandata est: Caesar enim Vrbeuetanus arte Greet. - pollens pictoria, & iam inde a iuuentute a laudato viro non γίου. parum laudatas, Bibliothecarum, Conciliorumq. historia , litterarumq. Inuentores, ceterasq. imagines ad historia pes-
- tinentes delineauit, hoc est, pingui quadam Minerua futuri Operis lineamenta manu sua duxit, deinde ab aliis pictoribus ad amussim pingenda diligenter curauit.
Harum rerum inuentionem Federicus Ranaidus Valuen. Bibliothecae custos, S I x TO V. es tulit. Silvius autem Aiat Vanusiacri collest j Illustrisi. S. R. E. Cardinalium adecretis carae iii ies dispotuit,& Inscriptionibus, eodem Si XTO iubente,& dijudicante, illustrauit, aliqua ex parte Petro Gale sinio Protonot. Apostolico adiuuante.Qua in re nonnisil etiaoperae praestitit horum Commentariorum Auctor. Ioannes vero Mutinensis ingenio praestans, & ex arte non ignobilis Emblemata omnia, necnon cetera Bibliothecae ornamenta ad pictoris arbitrium facta ad inuenit, ac delineauit, &ab alijs item pictoribus ad unguem absbluenda studuit. Ad haec au--tem omnia conficienda non modica praestitit operam Ioat .nes Baptista Nouariensis, pictor satis clarus, qui ob delinea
di , pingendiq. scicntiam apud artis pici oriae peritos maxi-
333쪽
D g I N fC R I P T I Ο N r B V s. a 3 mam sui expectationem concitauit. Haec hactenus. Antea vero quam postremam Commentarijs imponamus manu , nonnulla in hac Appendice pro earundem reru declaratione repetenda,quaeda vero, quς in nostris hisce Commentari js desiderari possent, adijcienda censuimus, quibusdam dubitationibus occurrentes. Quando eni a in Bibliothecam Vaticana Comentarios, quos duobus fere ab hinc annis per- Dci, imprimendos curabam, nonnulla, ut dixi,desiderabatur, quae nodum in aperto,α propatulo loco eXtabant. Propterea uod ego, ut dictum est, grauioribus ac sere perpetuis studijsistetus,ita vero,vix ut ad hanc usque diem respirare queam,
siquid subcestuaru mihi horarum aliquando cocedebatur id quod perraro quide euenire solebat statim arripieba: illudq. temporis pauxillulum mihi concessum in hac Bibliotheca
b. Vaticana explicanda ad lucernam consumebam, lucubrationemq. ipsam Typographi commoditati in lucem edendam patiebar, ne in tanta temporis angustia totum opus mihi simul fere tandem aliquando imprimendum relinqueretu . Hinc factu est, ut aliquot Inscriptiones, necno alia permulta, uae infra subij cientur, suo loco apponere no potuerim:quae-am vero hic repetuntur, quoniam declaratione indigere videntur. A vetustis igitur Obelisci Lateranensis Inscriptionibus, & ab eiusdem dedicatione exordiemur, ut dubitationibus quibusdam in primis occurramus.
V AE hic oriuntur dubitationes , ad Obelisci Lateranensis antiquiorem dedicationem , inscriptionesq. hieroglyphicas latinitate donatas pertinent: dixi enim cum de ipso Obelisco sermonem habui, ipsum Heliopoli, hoc est, in solis Urbe Aestuptia Hirmi duille erectum ijs inscriptionibus hierogly aicis insignitum , quas ego ap- . Posui ex Ammiani Marcellini verbis , quae satis implicata
334쪽
a 4 APPENDI x BIII. VATICI videntur. Sed quoniam de duabus hisce rebus,geminus mihi scrupulus iniectus est; quae scripsi, rectiori quadam trutina, quoad fieri poterit, accuratius examinabo. Quod enim de Maximi Obelisci dedicatione antiquiori a me dictum est, id
a veritate alienum esse nonnulli, & eruditi quidem viri assirmantis . Ego autem, si Ammiani Marcellini verba fatis implexa percepi, quod scripseram confirmabo: quodq. apud probatissimos Auctores reperi, in medium afferam : si enim aliud mihi constaret,palinodiam recantare non aegre ferrem. Id quod animi ingenuitati attribuendum esse mihi persuadeo. Dixi ergo Obeliscum illum omnium aliorum maximum Heliopoli, ciuitate Aegyptia, primitus fuisse erectum :nec id videtur abhorrere a verbis Ammiani , qui ipsum Obeliscum. in Circo maximo se vidisse, & ab Heliopolitana ciuitate Aegyptia a Constantio Imp. fuisse transuectum ait, vel saltem innuit, ut ex eiusdem verborum serie aut vi colligi necesse est. Nec satis video cur magis per veterem Obeliscum, moles ab Octauiano Augusto Romam aduecta, quam illa altera a Constantio translata intelligi debeatis, etiamsi illa ab Octauio veteri Principe, ut ait Ammianus, haec
vero multis post annis a Constantio recens aduecta dicatur :vetustas enim ad molis etiam incisionem, antiquioremq. in
Regypto dedicationem referri potest : nam fieri potuit, ut obeliscus Maximus prior alijs obeliscis ab Ammiano commemoratis, & fuerit incisus, atque in Aegypto, Solis numini
Praecipuo munere, eode teste, fuerit dedicatus: qui etia tamquam apex omnium eminebat,ut ipse ait. Adde etiam,quod Hermapioni, & Ammiano maiorem de maiori, celebrioriq. Obelisco extitisse curam quam de alijs credendum est: hinc Inscriptiones illas hieroglyphicas ab Hermapione interpretatas cum aliae ab eo interpretatae non reperiantur ad maiorem celebrioremq. Obeliscum pertinere , eundemq. Obelia scum Heliopoli primitus erectum fuisse censendum est, cum Auic lentetiae fauet plinius,qui ait Rami iam, ainamesse item
dictum, in Solis urbe obeliscum quadragenorui & octonum cubit
335쪽
DgjINsCRIPTIONI Bus. eubitorum erexisse: alte ru vero logitudine undecenis pedibus, hoc est nonaginta noue geometricis, qui palmos usuales centu & nonaginta octo efficiui: cuiusmodi est Obeliscus,de quo hic verba facimus, sicut ab Architecto,qui hunc Obeliscit ad Aedes Sancti Ioannis Lateranensis transtulit,dc erexit, inuentu est. Nec nostrae sententiae refragatur primum Hexasticha Inscriptionis Constantianς,in cuius versu postremo hac m Ie e Thebis reuulsam fuisse legimus: Heliopolis enim est Ciuitas Aegypti inter Alexandria &Coptum: & a Ctiecis,telia Diodoro Siculo, Thebe dicitur: ex qua ciuitate Obeliscus ipse a Constantino Alexandria, recto itinere,deinde a Constan-itio Romam fuit transuectus. Et quoniam Heliopolis nomen in hexametro versu commodari non potest, hinc Poeta Inscriptionis Auctor, I fiebarum, & non Heliopolis voce usus: TEebe enim est item ciuitas Aegypticu um eminentae ma, atque amplissima, ut Plato testatur. Haec pro geminis mihi iniectis scrupulis eruendis dicenda visa sunt. Num v ritatem sim assecutus, iudicent alij:& suo quisque sensu abundans , opinionem suam tueatur licet, & hac in re praesertima memoria nostri temporis adeo emota,& in tanta Script
Tum,ac locorum nominum varietate: quarum quidem rerum
omnis inuestigatio in coniectura sita est.
quem e ruderibus Circi maximi eristum Sixtus V. Pont.Max. ad Lateranensem Basilicam transferendum ,
A vGusTus toto Constan TIUS ORBE RECEPTO: ET QUOD NULLA TULIT TELLVS , NEC VIDERAT AETAS CONDIDIT, UT CLARIS EXA eclyu ET DONA TRIVMFIS. HOC DECUS ORNATUM GENITOR COGNOMINIS URBIS ESSE VOLENS, cAESA THEBIS DE RUPE REVELLIT.
336쪽
SED GRAVIOR DIvVM TANGEB ΑΤ. CVRA VEHENDI, QUOD NULLO INGENIO , NISUQUE , ΜANUQUEIMOVERICAvCASEAM MOLEΜ DISCURRENS FAMA MONEBAT. . AT DOMINUS MUNDI CONSTANTIUS OMNIA FRETusCEDERE VIRTVTI, TERRIS INCEDERE MUSSITHAvT PARTEM EXIGUAM MONTIS, PONTOQUE TVMENTI.
CREDID)T, ET PLACIDO vexerunt aequora su CTULITvs AD UESPERIVM Tiberi, MIRANTE CARINAM INTEREA ROMAM TApo RO VASTANTE TYRANNO AVGvSTI IACUIT DONUM STUDIUMQUE LOCANDI, NON FASTV SPRETI, SED QUOD NON CREDERET, VI LusTANTAE MOLIS OPUS SUPERAS CONSURGERE IN AVRAS .
Quamuis Inscriptionem hanc vetustam suo iam loco a posuerimus, in hac tamen Appendice duximus repetendam, ut nonnulla, quae scitu digna sunt, dignoscantur. Nam ML chael Mercatus Protonot. Apostolicus labore non modico, ummaq ingeni per picacitate duce,bonarum q. artium comgnitione comite, ut minores indicant characteres, Instrieti nem ipsam corrosam, & dilaceratam, vel in varias partes diuulsam e ruderibus eruit, & in hanc formam redegit. Antea vero quam ad amussim fuisset concinnata, eam alii raptim typis maudarunt erroribus conspersam, quam ego,' . quo d
337쪽
quoad potui expurgaui, dum suo loco dictam Inscriptionem
in his Commentarijs apponere studebam: ubi legitur Tropaeum pro Trophaeum iu Tta usum scribendi antiquum , ut inibi hac de re latis dictum puto. Sed quoniam ego huius 'vocis , Tropaeum, similitudine deceptus in quarto versu primi Hexastichi,dc in postremo Quarti, Triumpis pro Triumphis siue pro Triumfis, sicut eo tempore scribi selebat, reliqui , hinc vocem hanc Trium P non Triumpis nec Triumphis) a Michaele Mercato in Obelisci basi inuenta sicut ipsum mei id
ita esse non semel asseuerasse audiui, pro Triumphis reposui. res Anti sui enim F, pro Pli, non raro usurpabant sicut alibi tum σφ' 'ex priuatis, tum etiam ex publicis Inscriptionibus a me demonstratum est. Ita contra: Quod antiquiores item Latini
per Pli, scribebant, ut phama, phanum,& phagus,nos per F, 1cribere solemus, ut Fama, Fanum, & fagus. - In postremo secundi Hexastichi versu Haui pro Haud is
gitur, Timo in furi ab nimis Latm
e conuerto D prca no raro abfidem usu rpiad Suis te inue ni . Qui enim T, pro D, usi sunt, moItem sonum euitare voluisse iudicati sunt, duriorem vel sicciorem sequentes, ut patet ex Inscriptionibus non paucis marmore incisis. Exempla sunt haec: t se anter, pro Alexander Romae in Aedibus Marchionis Riani. Aput pro Apud , Romae in Aedibus Coritianis ad Forum Traiani, in hortis S. Sebastiani ad Viam Appiam, & in Aedibus Capranicorum. Aliut, pro Aliud apud Sudorinos ad S. Rocchum. At pro Ad , Veronae in aedibus Ioan. Bapti'stae Orthij. A gno, pro Ad signo Romae. It, pro Id Brundisij extra Vrbem . Euet, pro uod infra Praeneste in vinea quadam . Set, pro Sed in Pratis Quincti js in vinea, in hortis Carpensibus, & alibi. In Aedibus Masariorum extat Inscriptio publica marmore incisa, satis longa, e Caeritibus allata. de eorundem Caeritum Municipio, in Ninnio Hasta, & P. Malio Vopisco Cosanno ab Urbe codita 866. Traiano Impe- A 'strate:& in ea legitur Mi, pro Sed,& It, pro Id. Sei pro Sed in ve- ''tustioribus scriptis, &impressis Antiphona rijs Ecclesiasticis Ad hanc eandem rem comprobandam hoc loco libet ap- 'ponere quod Linacer, Aldus, & alij recentiores, sed eruditi sane viri scriptum reliquerunt in hanc fere verborum formam:
338쪽
T,usurpatu est pro D. & D, pro T. nam veteres dixere A Q. nos Atque, sane melior prilcorum ratio: nam & mollior sonus est, & origo seruatur: praepositionis enim vis adhuc manet,ut dicamus: Tu,atque ego : & sit, Tu & ad te ego. Sed antiqui voluere discrimen esse inter praepositionem & coniumctionem. Eiusdem modi fuit, Sede nam e contrario olim erat, Se Eli disiungit enim, Tu curris, Se Et ego sedeo. Separata enim est actio mea ab opere tuo. Aduersatur enim voX illa, Se , ut seorsum, securus, segrego, separo, & alia innumera . Etiam, Aud, non Aut et illi dixere, et nos dicere deberemus: nam si negativae Haud addita est aspiratio, differentiae caussa, sane cetera elementa ad quaerendum discrimen non sunt mutanda , quin fortasse potius utrumque sicciore elemento scribendum sit, Aut, Haut, Graecum enim fuit, A Jo. Omnis autem disiunctio vim obtinet negationis. Haec de usu litterarum
D pro V et T, pro D, ne quis posshac Haut pro Haud menda esse opinetur , sicut fortasse aliqui arbitrati sunt, qui Haud
Pro Haut reposuerunt: quos ego, qui Haudiro Haut impresi1um reperi nondum alloquutus Mercatum, qui vetustam Inscriptionem in varias partes diuulsam vidit, et concinnavit,
in pristinamq. formam diligenter, et ingeniose quidem rede git, imitari coactus fui. In tertio tertij Hexastichi versu, TAPOR o pro Magnetio
intelligi debet,ut Mercatus recte sentie: Magnentius enim di- tus est Taporus Turannus, Quia apud Helenam, castrum Sapororu, qui Cantabriae Populi sunt, montibusq. pyreneis proximi, Constantem Constantii fratrem interfecit. Hinc
Mercatus eam vocem, Taporo, cuius duae litterae mediae desiderabantur, restituita.
In primo quarti Hexastichi versu per Metalla rufa lapidis
benitis fodinas idem Mercatus intelligendas testatur : ex quo lapide omnes obeliscos esse assirmat. Rufus enim color Graece πυρρος dicitur:a quo Syenites lapis etiaIlictus est pyrrho occiliis. Haec de vetusta Inscriptione, quae ad basem Obelisci Lateranensis incisa olim extabat. Qui plura de haci Inscriptione scire cupit, ad librum Mercati de Obeliscis conscriptum & eruditionis Plenum confugia
339쪽
V M obelisci, quem Caesar Augustus ex Aegypto in potestatem Populi Romani redacta Romam in Circum maximum transtulit, Soliq. dicauit , transsationem, et erectionem ad AEdes sanctae Mariae de Populo imprimendam curabam, nondum, ut dixi, nouae Inscriptiones in eiusdem obelisci basi erant incisar ; hinc eae, quas infra videre est, suo loco apponi non potuerunt. Inscriptiones nouae in hanc legum tur verborum formam :
340쪽
Ceterae Inscriptiones duae . quae sunt vetustae, & in eadem'. hasi insculptae conspiciuntur, unius , & eiusdem sunt ars menti: cuius exemplum suo loco apposuimus.
O C in Sixtiano Sacello, statuis septem marmo reis candidi coloris, & pulcherrimis quidem, necnon Inscriptionibus & picturis nunc praetermissis, quas tuo iam loco descripsimus , extat etiam Statua Sixti V. Praesepe Christi Dominsadorans , inscriptionibus item decoranda , de qua prius mentionem non fecimus ob causas superius enarratas. Ad dextram Sacelli Altare sanctae Luciae sanctorum Innocentum reis liqvijs insignitum conspicitur: ad laeuam vero, Altare iam cto Hieronymo dicatum l. Illud in honorem sanctae Luciae, ... nia in cuius festo die SIXTUS V. natus eii: Foc autem in honorem -i- Gaa. S. Hieronymi, cuius Titulo , dum erat Cardinalis, decorabatur, idem SixTus hoc loco statui mandauit . De sanctissimo Christi Praesepio in hoc Sacellum mira arte tranflato , Omniq. admiratione, venerationeq. digno quosdam olim edidiamus versus,quos Ob oculosIonere libuit, ut infra videre est. De Sanctiss. CHRI4TI PRAESEΡΙΟ, a SIXTO V Pont. Max. in splendidissimum Sacellum translato.
λ Vgustum in Terris cur dat Traesepe T ONANTIS 1x Tu se ut in Ctio nunc sibi tecta paret.
Dum houat, es ponit flendidiore loco
S 1 X T o hic quicumque vides Praesepe repostum , Phidiacam dicas, Parrhasiam1. mauum.