장음표시 사용
391쪽
TT E ARAE I non ab Abraam, qui Hebraeus in Genesi appe, Gen. a latur, sed ab Heber, qui fuit abnepos Sem, tilii Iζoe, qui sim, νε- et Iudaei a Iudaea, quae et Chananaea, et promissionis Terra in Scripturis sacris nuncupatur, dicti sunt Syriae Regionem incolentes . Et quia in Heber Familia remansit linguaia , quae prius humano generi creditur fuisse communis , cum Gentes linguarum diuersitate sunt diuisae, Hebraica deinceps Gm. ιε. nuncupata est. Hac Hebraica , siue Iudaica lingua, quae &sacra dicitur, vetus Testamentum, libris Iob , Danielis, cipartim Estrae exceptis, qui Chaldaica lingua editi reperiuntur, conscriptum fuit: qui profecto Liber fere solus pure Hebraicus habetur , ut eruditi assirmant: alij enim ijsdem Characteribus conscripti, vel Chaldaici sunt, vel alias dialectosci glossas habent admixtas. Hinc recentiorum Iudaeorum Thalnaud vanitatibus, & impietatibus plenum, nunc Romae expurgationi tradi tum , obscurum censetur, quia omnium Tere gentium vocoulis respersum est. De Alphabetis He braicis, antiquiori scilicet, & recentiori, quae suo iam loco fuerunt apposita,deq. huius linguae maiestate,& excellentia, multisq. rebus alijs ad hanc eandem linguam pertinentibus, praesertim vero de litterarum mysterijs, quibus ipsa lingua abundat, satis ibi dictum opinor i.
Addam autem hoc loco quae ad nominum numeros,ac dei sinentia m pertinent. Hebraei enim in geminatis a natura, ut duae aures, duo oculi, & cetera huius generis nomina,necnon in numero centenario, ac millenario dualem habent, non
pluralem : quae enim pluralem habent, duali carent. Masculina nomina unicam in singulari, & unicam in plurali desinentiam habent . De ijs, qui litteras Hebraicas antiquas, ac recentiores in- Pag. sa. uenerunt, 1uis iam locis sermonem habuimus, ubi multa, & Φ- scitu quidem digna dicta sunt, num scilicet Hebraica lingua. siue libri sacri hac linqua conscripti fuerint corrupti: Qua lare demonstranda multas recensuimus causas et rationes.
De modo scribendi, qui ab Hebraeis obseruatur, suo item Pa pDiam loco dictum est, ubi modum scribendi apud Latinos, a si-T t a nistra
392쪽
a x APPENDIX BIBL. v ΑTI C. . nistra parte in dextram magis naturalem esse naturae, quam a dextra in sinistram demonstrauimus. De litterarum Hebraicarum mysterijs nonnulla etiam diximus: sed earundem interpretationem, conne Xionem Si or dinem videre est in Oeconomia Georgij Ederi, et apud S. Hieronymum in prooemio lamentationum. Verum quia ex ordine litterarum numerandi modum obseruant, Hebraei, hinc iuxta litteras Hebraicas supputandi formam infra apponere nobis visum est.
3 Tria . Quattuor. sciQuinque. 6 Sex. et septem .s Octo.
9 Nouem. io Decem. ii Vndecim .ix Duodecim .i3 Tredecim. i Quattuordecim. is Quindecim. 16 Sexdecim. 37 Decem septem. 18 Decem octo . 19 Dece & novem . Gheseim. sciet oscim. Asbaghim. Chamiscim . Sciscim . scibghim. Sciemon in . Tiseghim.
xo Viginti. 3o Triginta. o Quadraginta- so Quinquaginta.
sexaginta. 7o septuaginta. so Octoginta. yo Nonaginta. υroo Centum .ioo Ducenta. 3oo Trecenta . oo Quadringenta. soo Quingenta. 6oo Sexcenta. oo Septingenta. 8oci octingen: - ί9οo Nongenta. Iooo Mille. 1Num. ordinalis. Ristionis sient.
Primus. secundus. Terti . Quartus. Quintus. Sextus. septimus. Octauus. Nonus Decimus. -
Pro numero cuiuscumque de dis mutiplicando eadem nomina ab unitate ad denarium usque numerum resumuntur . maiore minori, 8c contra, praeposito . Id- quod etiam in numero ordinali obseruaturi
393쪽
Tr E TRvR IA, Italiae Regio, Tyrrhaeno mari incumbens ad primam usque Tyberis ripam protensa, Macra fluuio, a Liguria discreta : auguriorum olitia. Miaruspicinae peritic Ciaudia-sima,ut Claudianus testatur. Hinc dictae RegionisIncola: He- T-ftruici sunt appelliati, atque Hetrusca lingua vetus, oua Po '. puli Hetrusci utebantur. Huius linguae Alphabetum suo iam par. . .. loco appositum est, ubi de Demaratho Hetruscarum littera se 1 rum Inuentore loquuti sumus. Eiusdem linguae septem illae ηTabulae aeneae vetustissimae Eugubij, siue Igubij reperta: ce sentur ess . Hanc linguam,quam hodie nullam extare, pro comperto habetur, a Latina longe diuersam fuisse apparet ex vocibus quibusdam paucis , quas apud probatissimos Scriptores me legisse memini. Deus enim , ut SuetoniuS ait, .ssar ab He- Meunis truscis dicebatur' Padus a profunditate, Botigon, quem Li- x ' i'u' gureS: PMDum dicunt, appellabatur. Ancona, prius Hetru is, sco vocabulo Picena simul & Aboristinum dicta . Piceni, Hetrusca gua genus sacrum dicitur, orti a Sabinis. Hetrusci etiam, ut Cato testatur, nobilem Principem Laronem, vel La- M.pbista, runem, & nem appellabant, quem Itali, Hispani, & alij OBaronem vocitare solent. Eidem item linguae voces illae, quas φ 'f' Arnobius de victimis earum q. partibus recenset, adscribun- --Mis, tur a Rhenano, & Panaetio, quia ibi Arnobius de Hetruria, -- quam genitricem et matrem superstitionis appellat, sermo-
nem habetis. Voces huius generis sunt: t perabo, Longauo , med. Tucetum, Tenia, Hasea, Fenrica, Istium , -ateola , Utilia ,
gmen, i agmentum, et id genus aliae, quas ijdem Scriptores pro animalibus, animaliumq. partibus, atque farciminu. generibus, quibus utebantur Hetrusci in facrificijs, student explicar . Vocabula enim sunt ab ijs conficta, ut propter eorum obscuritatem augustiora iudicarentur , sicut idem
Haec lingua aliquid commune cum Armenica,et Scythica habuisse nonnulli suspicantur: Vtrique enim Pontifices su os et sacros expiatores Sagos appellabant, et Noam ex Armenia ia Italiam prosectum dicebant, Vestamq. colebant, perpetuumse
394쪽
sa APPENDIX BIBL. VATI C. petuumq. ignem seruabant: fabulas Hetruscorum quassiania Liuio , &a Cicerone explicatas Crinitus testatur. Haec de veteri Hetrusca linguata . Recentior aute est Italica, & emedatior quidem, quae adeo floret, ut inter Vulgares linguas nobilior, &cultior habea tur. Hac eadem lingua omnes artes, atque scientiae passim riuἰM L. in Italia conscribi solent. Hinc sicut Romanos olim pueros Hetrustis litteris erudiri solitos tradit Livius. ita tempus in is D..... praesens Hetrusca linguae recetiori omnes fere opera nauant,& praesertim ij qui Italica lingua emendate,& perpolite quidem scribere,aut loqui percupiunt: maximo enim pretio habetur apud omnes. Haec hactenus .
cas lib. s. IT I BERN I A , Insula non procul ab Anglia, vulgo Hi landa in Oceano inter Angliam & Hispaniam sita est, ab Ibero dicta duce, homine Hispano, qui primus magno hominum numero eam occupauit: vel ab Ibero Hispaniae fluuio, cuius accolae primi Insulam habitasse feruntur. Hiberni quidem cum habitu corporum , tum vivendi ritu, atque m ribus non valde ab Hispanis vicinioribus discrepare dictitur: linguam vero eorum peculiarem esse, qua Scotos etiam sil- . . ueitres & Insulanos ab Hibernis oriundos uti aiunta.
Ita I s Ρ A N I A , latissima Europae Regio, a montibus Pyre- naris incipiens & per Columnas Herculeas circumiens γ .li. s. ad Borealem usque Oceanum protenditur, & in Citeriorem, ἴρ & Vlteriore secatur, Hesperia olim dicta ab Hespero Atlantis fratre, vel ab Hespero stella lucidissima: vltimo autem ab Hispali, quam hodie Guiliam vocant, Hispalia, unaq. deinde - littera immutata, Hispania dicta est. Hispanorum autem lingua vetus quaenam fuerit, inuenire non potui. Sed verisimile est,in oris ad Mediterraneum mare, praesertim occasum versus remotis, Lybicae vel Mauritanicae linguae olim extitissex sum. Mauri enim ijs in Regionibus imperarunt: atque inibi, α in
395쪽
DE DIALEeTI s. 33s&in Lusitania praesertim Maurorum vocabula relicta sunt, ut ab Hispaniarum Indigenis accepi. Habent etiam eae Regiones quaedam vocabula Gothica, virorum praesertim: nam multo tempore Hispanias obtinuerunt Gothi, quorum item grassationibus & imperijs Latina lingua maiestatem suam, suumq. imperium in Italia omisit primum, deinde in Gallijs,& Hispani js: & nouae illae, quibus nunc loquuntur, fuerunt introductae. Castellana vero linqua ceteris dialectis, quibus hodie utu-turAispani, sicut Hetrusca in Italia, Praefertur, ut ego re ipsa noui: Amnis est Italicae, & ad Latinam linguam propiusquam Gallica accedit, minus tamen quam Italica: has enim tres linguas vulgares Latini idiomatis propagines esse dictum est. Haec de Hispanica lingua .
l VNGARIA Austriae contermina, & in Orientem ve gens , inferiorem Pannoniam a fluuio Leycha ad Sauuna usque complectitur, & Danubium transgressta ad Polonos usique protenditur: & vltra, citraq. Istrum late dominatur. Extat adhuc non longe ab ortu Tanais altera Hungaria & lingua & moribus illi pene similis, sed Christi cultrix: illa vero ritu barbarico vivens seruit idolis. Haec ex Aenea Silvio. Huius nationis numeri cardinales, ut aiunt, iunt infra
conscripti, ut huius Gentis numerandi modus aliqua ex parte habeatur. r. Eig. Vnum.
a. Retto. Duo. 3. Harom. Tria.
. Nieg. Quatuor. s. Ol. Quinqui.
Sunt qui velint eosde esse Hunnos atque Hungaros paucis litteris immutatis:asi vero Hunnos ab Hungaris distinguut,
atque hos ad Vagum fluuium Illyrice loqui solitos aiun . Hunni ves Huni vide, Hungari t. I AC
396쪽
Τ ACOBITAE characteribus quibusdam utuntur, qui a Gra cis parum differre videntur: ut ego ipse vidi in Appendice Th.sAM- diuersarum litterarum Thesei Ambroiij Papiensii & Can . que pri nici Regularis Lateranensis, qui ibi ob oculos ponit Iacob aris,' ' tarum Alphabetum, in quo non solum plurimi characteres Graecis litteris adsimiles 1 unt, immo omnino ijdem qui de
Graeci,verum etiam nomina litterarum maiori ex parte cum
Graecis habent assinitatem: lingua vero est Arabica, ut Am. brosius aio.
ILLYRI ubi, siue Illyris, Illyria ve, Regio Europae satis
ρἰanus in ampla, & Epiro contermina, Italiae propinqua, ab Illyrio,, uis ut Appianus inquit, Polyphemi filio, siue, ut Eustathio placet, Cadmi filio denominata, hinc Italiam, illinc Germaniam , inde Macedoniam, Thraciam & Epirum habens confines : hinc Adriaticum sinum, quem Golphum Venetiae appellant: inde autem Danubium flumen. Hanc regionem &Dalmatiam , quae est pars Illyrij , & Sclauoniam hodie vocant, quae & SDuonia rectius dicitu . Huius Regionis lingua, quae IllIrica nuncupatur, late se diffundit, cum plurimi Populi ea uti soleant: utuntur enim Illyrica lingua, Dalmatia,sive Sciationia, Istria, Stiria,Carinthia, Croatia inter Dalmatiam & Istriam sita, Forum Iulii, Carnia, necnon gentes aliae his finitimae: Seruia item Bulgaria, Musia, Vallachia,ScMolda uia, & aliae Daciae partes, Bosina etiam, Rustia, Mo-1chouia , & aliae Gentes ad Orientalem plagam pertinentes rBooemia item , Polonia, Morauia, Lithuania, & aliae Gentes quam plurimae, quas inii a conscribam, ut a multis script ribus accepi', & a non paucis dictorum locorum incolis audiui. Haec denique lingua in Graecia necnon Constantinopoli in Ottomanorum aul Mamiliaris : & nuper in Aegypto apud Memphiticum sultanum et equites Mam aluchos haud ingratis auribus audiebatur.Per uniuersam autem Turcicam centem,praecipue vero apud milites,Sclauonica lingua adeo . est in
397쪽
DE D t g e T I sp 33rest in usu , ut Constantinopolis ipsa iam non amplius prisco nomine, sed Caesaris domus Sclauonica vocetur lingua Haec ex Sigismundo Gelenio, Marino TemperiaZa Epidaurio, siue Ragusaeo e societate Iesu, et alijs. In hanc linguam sacrarum litterarum codices , industria sancti Hieronymi, et Cyrilli translati sunt, ut suis iam locis dictum est. Hac item lingua non solum patrij Annales, veru metiam de Alexandro Magno , Romanisq. Caesaribus,
necnon de Marco Antonio et Cleopatra commentari .conscripti ijs in locis reperiuntur, ut Iouius narratis. Philosophiam vero, et Astrologiam , ceterasq. disciplinas, rationalemq. medicinam eae Gentes numquam attigere. Haec Iouius. Quamuis autem Illyrica lingua tot Gentes, ut fusius enarrabimuS, utantur, characteres tamen sunt omnino inter se
diuersi sicut supra videre est, ubi Alphabetum Sclauonicum , ac Servianum apposuimus figuris, nominibus, ac pronum ciationibus siue potestatibus distinctum : illud vero tribus ac triginta, hoc autem tribus et quadraginta litteris constat: illud a sancto Hieronymo, hoc a sancto Cyrillo censetur inuentum,ut suis iam locis dictu esse memini. Sclauonicum autem Alphabetum licet a S. Hieronymo inuentum fuisse dictum sit,ut rumor docet: hoc tamen loco sententiam Ioannis octaui silentio praetereundam esse non opinor: Ioannes enim in Epistola ad Siantopulchrum Sclauonicas litteras, siue Croaticas a Croatia dictas inter Dalmatiam et Istriam sita a Constanti no quodam Philosopho inuentas esse testatur: cuius Epist tam videre est in dictione, Dalmatica linguaia. Quaenam vero Gentes Alphabeto Sclauonico, quod Hier nymianum vocant, quaenam etiam Serviano, vel Cyrilliano utantur, suis iam locis enarratum est: quamuis enim Illyricam linguam tot Nationibus communem esse pateat, characteres tamen diuersi omnino sim . Haec autem linaua a tot Gentibus adhibetur non secus a
oue Italica linqua in Italia , in qua tot prouincta eadem lin- sua, sed aliae magis, aliae minus culte loquuntur, ita vero, Velingula quaeque Prouincia, quin singuli quique populi nonnullas habeant voces ac pronunciationes aliunde ob com- mexcium desumptas , ut in Italica lingua euenisse pilende' o Vu mus.
398쪽
338 Ap PENDI x BIBL. VATre mus. Vt autem quis facilius videre queat, quinam populi sint ii, qui Illyrica, sed vulgari lingua loquantur, omnia e
rum Populorum nomina, qui ea utuntur, tum ex Auctorum alia . se Verbis iam recitatis, tum etiam ex Sigismundi Gelenij prae--ra ui . sertim Epistola , necnon ex ijs , quae Marinus TemPeriZZa Epidaurius e societate Iesu vir uuidem Illyricam Iinetuam,INIyricosq Saracteres optime callens, mihi copiose narrauit, hoc loco recensenda existimaui . Nomina populorum, qui Iorica loquuntur lingua, ordine es habetico disposta .
A BGAZARI. vel Abga-etelli, qui et Gazari circa. mare Caspium. Aestiui. Arbenses
Carinthij. Cassiubi, vel Cassiubitae. Circassi Quinquemontani cirCa Pontum, vel Ciercassi circa mare Caspium . Corali. Croati, vel Chroati. Culm ij. Curi. Dalmatae, vel Delmatae.
Dibrij. Epidaurii, siue Ragusei ex Epidauro ciuitate iuxta
mare sit . Epirotae.. Foroiulienses, vulgo Furiani , a Foroiulio Italiae Rogione, in qua sunt Aquil ia, Vtinum, Ciuidate, ac
Gazari. Vide, Abgazari. Gepidae. Hungari ad Vagum fluuiu. Iapides, vel Foroiulienses . Iaziges.
399쪽
Plescouit , vel Plesicovienses. dolij. Pol abi.
Poloni maiores et minoreS. Pomerant.
Raguisi . vide Epidauri . Rasci , vel Rasci, Hue Bulgari. Rugi. Russant, vel Russi a Russia: vel Rutheni . Samogitae. Sarbi. Vide Sorabi . LECTI s. 339 Sarmatae, qui et Polant di.
Sclaui, vel rectius Staui. Seruis. Vide Sorabi. Stesii, vel Silesii. al. Stesitae.
Hi sunt igitur Populi, qui Illyrica Iingua vulgari utunturrextat enim altera huic valde adsimilis et fere eade, quae scripturalis, vel litteraria nuncupari potest, BuchuiEEa a Sciauis dicta , quae non nisi per regulas disci potest, et a rudioribus absque regulis non recte intelligitur,nec recte pronunciatur. In hanc linguam a sancto Hieronymo Scripturam secrania Sclauonicis litteris , et a sancto Cyrillo Servianis characteribus transsatam fuisse credendum est. Id quod etiam de Mio sali, de Codice horario. deq. aliis Selaumum libris dicendum Puto. Sunt autem qui hanc linguam non Illyricam, sed Sa maticam potius, id est Polonicam vocandam amrment quod ceterae ab hac sint ortae: Polonica enim non multum a Sci uonica,& Bohemica recedit, ut facile intelligere potui ex Oratione Dominica tribus hisce linguis conscripta , quam apud Bartholomaeum Georgenitam & Sigismundum Gel nium Bohemum, qui Symphonum edidit lexicon, in quo vo- ωστ. ωcabula linguarum, Latinae, Graecae, Germanicae, & Illyricae, quae inter se conueniunt, vel in duabus ex his , vel tribus, vel quattuor linguis, conferre studet. Quod autem Polonica αSclauonica, siue Illyrica linguae magnam inter se assinit tem habeant, ex eorundem supputandi modo, quem infra
apponere libuit, facile comprobari potest. Vu a Moe
400쪽
Ossanaest. Deuellinaest. Duadeseth.
Sedam defet i tedan Ossam deset. Ogam de set i tedani
Vnum aDuo. Tria a Quattuor Quinque . Sex Septem a Octo Nouem . Decem . . . Undecima Duodecima Tredecim. Quattuordecim. Quindecim. Sex decim . Decem septem. Decem octo. Decem & novem.
viginti. Viginti unum a Viginti duo. Viginti uia. Viginti quattuor. Viginti quinque. Viginti sex. Viginti septem. Viginti octo. Visinti novem .
Τriginta. Triginta unum. Quadraginta. Quadraginta unum. Quinquaginta. Quinquaginta unum Sexaginta. Sexaginta unum. Septuaginta. Septuaginta unum . Octoginta. Octuaginta unum a Nonaginta. Nonaginta unum. ioo Centum.