Casparis Contareni patricii Veneti De republica Venetorum libri quinque : Item synopsis reip. Venetæ, et alii de eadem discursus politici

171쪽

VENTU RE P. L IB. V. synet praeter iram ultimi supi licii ius rendi ac cluti interiestri Dailitia Ceniaturio seu aciei praesectus eorum curam habent qui fuerint in sua acie. Hic triremis praelectus nautas cunctaque quae in sua trircmi sunt, quae ad ejus apparatum faciunt diligenter curpi Quotannis quamvis nolla necessitas sit, Veneti aliquot trircvies armant, quae reddant maiare tutUm navis intibus, secUramque navigationem c mpressis piratis praestent viris bonis qui res suas agunt sine alicu-3us injuria. Praeter trireri tum praesides est totius classis legatus, qui imperium habet in universam cusem , ac in cunctos triremium praene os hic veluti legatus exercitus, nisi adsit imperator, jus habet, capite mulistandi quos velit dirigeindi classem quo maluerit hic quoque magis latus semper fere etiam pacis

tempore creatur, praeficiturque his trir Inibus, quae armatae sunt cd si tempora reipublica ita postilent ut magna classis paranda sit, tunc univeris classi praeficiunt imperatorem, qui tum in clas se tum in cunctis provinciis maritimis amplissimam potestatem habet, ac eam prope quana olim in Romzna republica Dictator retintibat, nisi quCdcia Dibus

Inrchus paret authoritati senatu δε rei-rublicae decretis. sumnium tamen illi ustribi ἀ

172쪽

legatosve classis, tum in praetores ic magistratus omnes qui cum imperio sunt in locis insulisque maritimis, ac munus publicum exercent adeo ut cum classis imperator ad aliquam ci citatem acces rit, continuo ei sacerdotum clerus o viam prodoat, claves portarum dc arciaum ei dentur, jura praetorum sileant, ab omnibus magistratibus ad imperatore mliceat provocare. Quin si ita ei libuerit, potest solus jus dicere, solus administrare pecuniam publicam, ac denique solus omnium potestatem habet. Nullus est apud Venetos magistratus majoris authoritatis , idcirco raro admodum classi imperator praeficitur. Non enim

temere nisi rerum,ccessitas ita exigat, licui conceditur tam magna potestas ut omnia unius civis arbitrio pendeant. Hoc in loco ea lex non est a nobis praetermittenda, imperatorem, legatum, Irae istumve latus ullum non posse cum triremibus armatis ingredi Venetam urbem, neq; etiam tunc cum in patriam redit sed cum primum Issinam FerVenerit, 'luce provincia centum elimilibus passitum ab urbe ditiat, stipendium nautis ex legis decretis solvi debet, ibique omnes dimitti deinde triremes araucis Venetias deduci solebant, ac in

173쪽

issit

DE VENET RE P. LIB. V. navale subvehi sub tecta in eum usirin aedificata, ubi tutae servantur a ventoru&ilia viarum iniuria nune ex hoec non ita omni X parte servatur quen* lmO-- lum patrii nostrorum temporibus servabatur. Recensiti a nobis iant omnes fere magistratus, quibus veluti coronam apicem majores nostri imposuere eos, quos vernacula lingia a Graeca appellatione educta , syndicos dicere consaevimus nos eos appellamus recognitoreri novo fortasse vocabulo, sed fatis idoneo ad idem munus explicandam. Hi post quatuc quinqueve annos creari solent, ac mitti tum in continentis oram nostrae ditionis , tum in regiones maritimas ac insulas recognoscuntque gesta Oninium praetorum atque aliorum quisoris publicam potestatem habuerint. In quos animadvertunt ea propemodum authoritate quae Advocatoribus tributa est. Nam, ut sapienter Aristoteles inquit, hi qui in potestate sunt, nisi ex aliis pendeant, aegre in ossicio persistunt propter ingenitam cuique malitiam. Peregimus jam omnes patritiorum hominum magistratus, quibus respublica, ne ta domi forisque administratu es retia quum eli, ut ea ratio a nobis referatur, qua prudentissimi homines majores no- uti seinperia ossicio plebe ac universum pQP

174쪽

ico CAs P. CONTARE NI populum continuerunt, rena certe supri Oninium fidem , tot cannos populum ulbernationis publicae expertem nunquam patritior a imperium detrectasse aut aegre tulisse, nec quippiam unqua molitum esse ut mutata reipublicae forma ipse quoque ad jus publicum admitteretur, imo semper amantissimum atque obsequentissimum nobilitatis se praestitisse Verum si quis praeter situs opportunitatem valde commodi ad rempublicam tuendam, moderationem nostram in regendo animadverterit, comperiet

populum non omnino repudiatum fuis. se sed ad ea munera fuisse admissi ina, tu ei committi poterant absque rei communis detrimento Ideoque facile perspicere poterit, id in hac republica temperamentum extitisse , quod arteris hominibus tum priscis tum junioribus semper defuit Quamobrem evenisse etiam comperiet, ut in cunctis aliis tumultus populares frequenter fuerint excitati,quirandem omnes respublicas everterilit econtra in nostra civitate ob eam causam nullum unquam tumultum popularem aut seditionem extitisse necessarium namque fuerat, ut in exordio operis digi, si rei e respublica instituenda erat, populum a gubernatione reipublica excludi . qua in parte majores nostri non tantum

ac Testilli

175쪽

D VENET RE'. LII. V. t. authoritatem summorum philosophorum ac rationem secuti sunt, vertim etiam imitati sunt Sesosirin antiquissimum Aegyptiorum legillatorcni. qui, ut in Politi eis Aristoteles perhibet , genere distinctos voluit qui armis regionena tuerentur, qui vecte bono putate consultarent ac jucticia exercerent, ab agricolis mechanticasque artes exercentis Us, ac mercenari m operam locantibus Verim institutum hoc facile evertere rempublicani poterat, nisi temperatio ea adhibita fuisset, quam majorcs nostri sapiemillimi homines adhibuere. Primum ergo apud Venetos constantissime hoc Observatum fuit , ut omnibus aequum jus siet, neque ulli impune liceret vel li minem ex infinia picbe injuria asticere: patricium vero hominem contumeliam facere plebeio pro sacrilegio ac scelere maximo semper habitum fuit. Quod si quis temerarius estismodi quippiam perpetrare ausus unquam fuit , nullus quoque ei sui ini punitaris locusci sed tanto graViorcs oenas dedit , quanto majoris existimationis dis statisve extulit. Praeterea diligenter a senatu consu litur tum annonae triticeae, Ulm omnium rerum copiae, quae flac: unt ad victum cuvium c ad incolumitarem totius pOSuli adeo ut magna interdum dispendiis L ciat

176쪽

1i i CΑs p. CONTARE NIciat publicum aerarium, ne civitas penuis ria laboret.quod exploratum cuilibet eΩse potest ex his quae supra a nobis dicta

sunt, cum de praefectis annonae triticeae ac de curatoribus publicae salubritatis ageremus. Ac populi quidem haec duo potissimum requirunt a rectoribus cicitatu, ut scilicet commode Vivant in rerum copia, neque obnoxii sint injuriae pote tissimorum civium:qu cum assecuti fuerint, res suas agunt caeterorum securi.Nihil vero a majoribus nostris omisibin fuit,quod ad ea duo pertineret quin potius multa praeterea addita sunt, quibus miri fice consulitur populi commodo,atque eorum hominum inopiae qui inst diis honestis rei publicae utilibus versaniatur,aut olim versati sunt,nec amplius per aetatem ut imbecillitatem valetudinis id muneris obire queunt. Nam Venetiis innumerae domus aedificatae sunt satis idoneae aptaeque rei domesticae, quae hominibus iisce gratis conceduntur, in quibus cum familia degant quoad vixerint sine rei familiaris dispendio. His adde, quod in navali amplissimo, quod vicem oppidi obtinet, constitutum stipendium

est non mediocri hominum multitudini: qui tamen nil ag t,seu propter seniustu ob incommodum acceptum,cum ta- me tunc cum in florenti aetate essent,

si m

177쪽

VrN T. RE P. L IB. V. Icasu una munus in aedificandis triremibus aut in hujusmodi quopiam munere reipublicae titili obierint. Praeterea Veteri instituto in contractibus emptionis vcnditionisq; mercium preciosarum alteruter,enapior scilicet aut venditor, certum quippiam solvunt pro summa mercium: quod pauperibus nautis ina partitur, quia milius ei officio satisfacere minime

possint propter aetatem quam tamen in ea functione consumpserint. Caeter una

haec optima instituta ad continendam plebe in ossicio. Reipub. nonnullas alias leges recensebimus,que sapientiss m e mihi a majoribus nostris inventae videri se-lcnt, Ut pro eorum hominum conditio-xie satisfactum pulcherrime sit ambitioni tonoris cupiditati, quae in cunctorum animis natura insita est , nec tamen

prCPterea gubernatio nobilitatis ulla in Iarte perturbetur. Vniversus populus in duo genera est distributus nam quidam honesitoris sunt generis alii vero ex infima plebe, ut artifices, S id genus hominum, quod ab Aristotele in Politicis servorum publicorum esse perhibetur utrisq; me judicio consultum es nec inconam C de nec inique. Nam plebeiis hominibus qui suapte natura parum honori student, sed potius rei familiaris Aidio initiviunt , modica etiam Lo jura

178쪽

iς As P. CONTARE NIjura concessa sunt, suique honores.in tot etenim classes disti ibuti sunt, quot sunt artificia in quibus degunt, ac unicuique classi proprie quaedam datae sunt leges, sub quibus sua quisque exercet ossicia. His praeficiuntur totius classis suffragiis

ex eorum numero nonnulli, qui non

coirimode artificii illius praefecti appellari possunt horum justu multa praestriabuntur, nonnullaeque leviores lites ho-vum arbitrio dirimuntur. Quo fit ut plerique omnes artifices cum ejus honoris compotes fuerint facti, in eo munere sibi placeant, putentque se non parum dignia

talis esse assequutos, cum e pervenerint, ut a sui ordinis hominibus ea praefectura digni habiti fuerint. Sunt praeterea in unaquaque classe inferiores quidam praefectorum, qui tamen nonnullius existimationis sunt noc igitur Odo magna in parte satis fit honoris cupiditati, quae indita esse videtur animis etiam plebejorum hominum ac infimae plebis. Alterum populi genus honestius in Veneta civitate honoratiorem quoque locum habet, cui privata quaedam ac propria munera sunt constituta decora atque honesta, quibus patriti ordinis ubri privati sunt, nec ad ea ulla ratione accest in habent quorum multa sunt, ut nec patrici una hominem tum propt

179쪽

DI VUNT T. RE P. VI . V. ς smoltimentum tum honoris titulum corum poenitere posit. Scribarum ordo honestissimus est, tu magis ratibus quibusque indent id munus plebis tactum hominibus datur, patricio nulliri quod quamvis illustre non sit, est tamen honem Ru horum namque fideiri solertice codices scriptaque publica quibus res Omnis privatain publica continetur, commisia sunt cui provinciae qui dignus habeatur, is ure optimo S probi viri S industrii nomen habet, ac existimationem sibi vendicaverit atque id plerisque omnibus stipendium constitutum est, ut rei

domesticae non tantum tuenda sed etiam amplificandae satis sit. Ad hoc hi

omnes, qui sunt a secretis senatus, ex populo sunt, patricius nullus Hic ordo superiore honestior est, idcirco illi ex populo qui nobiliori genere orti sunt, e munere fungi solent reditus habent ex aere publico non mediocres, neque ullum sen itus consultum hos latet semper namque intersunta collegii ac senatus consultationibus, ex qua re in magno precto ab omnibus habentur. Eiliis nonnulli seliguntur qui decemviris ministrant,eorumque acta in codices referunt, ac conscii omnium sunt quae ab collegi aguntur quo in honore perdurant quoad vi- cIint, non per vices, quemadmodum

180쪽

runa nullus pr. eter procuratorium perpetuus est. Horum qui a secretis senatus sunt, unus primas partes tenet, ac Cancellarius Venetiarum nominatur

qui in maximo est honore Nati a quovis patricio ei loco ceditur praeterquam a procuratoribus nullum is reipubli ae ignorat arcanum magni quoque sunt ei reditus ex aere reipublicae constituti ac cum diem obierit, funebri oratione honestatur quae dignitas nulli in Veneta civitate deserri consuevit, pr e terquam daci, aut cuipiam civi, qui it extra aleam , ut dici solet, praeterea nemini, quasi Cancellarius ducena ex populo reis ferat hic umis creatur comitiis magni consilii Caeteri omnes qui a secretis sunt deceimviris eliguntur, atque subduntur eorum censurae, si quid in functionei blica quam habent deliquerint. Omnes etiam populares coetus,ut artificum clas ses& cujusque artificii pr. Esem, non Aullique alii de quibus infra dicemus, ex arbitrio decemvirum pendent ac eoruenditioni subjecti sunt: illiusque collegii authoritate cinitio constituti fuere csnunc continentur. Sapientcerte institutum,ut is magistratus provideat, ne hujusmodi coetus qui ad bonum publicumunt instituti,quandoque si avulatione of

fio li