Casparis Contareni patricii Veneti De republica Venetorum libri quinque : Item synopsis reip. Venetæ, et alii de eadem discursus politici

141쪽

VENIT. I p. rs. IV. 27t s stratris quod ea ratione institutum est, ne longioribus litibus impedimentum olitis morave seret negociis mercatorum, J:ati, quae assiduam quandam Operam exi- lata sunt. At si inter exteros homines lis suerit, vel quispiam civium hospiti diem di- trito xerit, opus est accedat judices qui ab ad-

venis nomen habent C aetera vero m- ad res causae contractus ac stipulati, ex quia eo us quispiam ab alieno sibi aliquid debe-ὶῖα ri contendat, idque judicio petat, judicii Lbus veniunt qui petitionum nuncupandit stitu hique praetoris urbani vicem ge liὸ, runt. Sunt praeterea minimae quaedam,

uin quibus dijudicandis praefecti sunt judi-

dhit Ices mobilium dicti. sim praeter hos To, magis: ratus alius, quysi quid inventumhil fuerit aut olim reconditum aut nuper amisium, an id aerari una aut ad privatum quempiam, an vero ad eum qui reperit, res ea pertineat,dccernit, omnesq; huius. modi controversia dijudicat. Expedita universa judiciorum ratione ad eos magistratus accedamus, qui aerarii curam habent, quibusve pecunia publicae administratio commista est. Hi fortasse alicui plures esse videbuntur quam par sit, paucioribusq; universae rei pecuniariae satisfieri posse Verum hac in parte id est animadvertendunt , patres nostros sum

mam diligentiam adhibuisse ne in

142쪽

administrandis pecuniis publicis aliqua

fraus fieret arbitrati enim sunt ex aerario veluti alimentum universis reipubliacae partibus suppeditari, quo deficiente seu imminuto deficere quoque rempublicam aut minui opus esse. Quocirca lege etiam fecerunt qua sancitum est, ut siquis civis peculatus damnatus fuerit,per inpetu ignominiae nota singulo quoq; anno repetita inureretur. Majori enirn consilio coacto in concione civium omnium statuta die ab Advocatore omnes illo crimine damnati pronunciantur ut qui tantum scelus ausi sunt, perpetuae ignominiae poenas luant. Sed ne ab imstituto longius digrediamur, magistra tu qui aerarii curam habent, duoruna veluti generum sunt. Qua ratione publica quoque pecuniae divisae sunt nam vel ex publicis vel ex vectigalibus in aerarium conferuntur vel interdum cum reditus reipublicae impensis minime si tisfacere posse videatur, a civibus procuJusque censu solvitur saepe etenim id necessum mari aut terra ingruentibus bellis, Fibus civitas nostia frequenter vexari solet sive Turcis in nostram dia tionem irruentibus, quorum impetuna non sine maximo detrimento complures annos sustinuimus,acerbissimumque hostem in universam rempublicam

143쪽

DE VENET RE P. LIB. IV. 11ς Christianam saevientem continuimus.

Aut Christianis principibus quibus imperii Veneti amplitudo quandoque ossicit, in perniciem nostram conspirantibus : ut anno ab hinc, v. cum Omnes

fere Christiani principes inito inter se foedere in exitium imperii nostri conspiransent sed diis bene juvantibus impetus Omnium sunt repressi, resque pene collapsa in integrum restituta est. Duplex ergo cum sit publicae pecuniae genus, duplices quoque magistratus ei rei sunt praefecti. Quidam enim pecuniae ex censu civium collatae praeficiuntur alii vero

reditibus S vectigalibus reipublicae. Vectigalia quidem exiguntur ab his quae

exportantur ex urbes, aut in urbem importantur. Quaedam vero ex civitatibus quae in societatem imperii Veneti sunt adscitae. Urbana vectigalia cum propter maximam mercium copiam mercatorumque conventum, tum Ob ingentem hominum multitudinem qui hanc civitatem incolunt, majora sunt quam quae sibi quis persuaserit mercium rerumque urbanarum varia sunt genera ideo diversi quoque magistratus sunt instituti, prout scilicet commodum visum fuit his 'qui locandis Xigendis hisce vectigalibus

raesunt quos si singulatim enumera-em, fastidio potius assicerem quam

quod

144쪽

is, CAsr. CONTARE NIquod ex ea narratione aliquid voluptatis estem allaturus. Illos etiam magilitatus qui temporarii sunt , quod interdum temporum ratio ita poscere videatur, praetermittendos esse duco. In summa, horum omnium magistratuum officium illud est, ut caveant ne per dolum aliquid pecuniae publicae avertatur, aut per inertiam pereatapsi quoque omnes comtroversias quae ad id genus pecuniae pertinent dijudicant. Omnis vero ea pecutita quae ab iisce magistratibus exigitur, continuo ad gubernatores redituum publicorum defertur tam namque appetilationem is magistratus obtinuit qui huic summae praefectus est. Sed quoniam ea cura magni est momenti, non nisi insignioribus civibus deferri solet qui ut lubentius hoc munus sibi peterent, aut ne demandatum ejicerent HIagnima emolumentum oneri alioquin gravi adjunctum est, authoritas quoque non Ontemnenda hietenim apparitores Viatores, lictoris, omneque id genus ministrorum reipi blieae creant, quibus omnibus ex aere publico stipendium persolvitur id

Vero quod reliquum fuerit, ad quaestores urbanos defertur ad quem magistratum omnis tandem summa aeris publici, quibuscumque quaestoribus extiterit aveiragiitratibus allata, qui se extra urbem

145쪽

DE VENI T. RE P. LIB. IV. Isr

bem seu in urbe pecuniis publicae exigendae curam habent, pervenit a Urb ni hi quaestores eampecuniam ex senatus decreto in usus publicos impendunt, in codicibusve sui S acceptum referunt de expensum ferunt. quod munus quum operosum, laboris non exigui sit, ideo civibus junioribus committi consuevit: qui tamen tum nobilitate generis, tum innocentia vitae clari sunt, ne scilicet aes publicum quapia ratione in rem priva

tam avertatur. Quocirca urbanis quaestoribus ius senatoriu datum, propemo

dum idem quod legitimi senatores habent pecunia vero quae in reipublicae angustiis ex censu a civibus confertur, quavis tandem ad quaestores urbanos omnis confluat, proprios tamen quosdam magistratus habet. Interdum enim de conserenda ex censu pecunia ea ratione sit senatusconsultum , ut nulla mentio habeatur neq; de restituendo eo aere, nec de aliquo emolumento civibus erogando, qui-sua re privata eam pecuniam contulerint. Mod tamen raro admodum fieri consuevit nam plerunq; imo potius semper nisi res contrarium postulet, senatus reipublicae ita consultum esse vult

ut privatorum res non negligantur.

Promulgat igitur senatusconsulto de pecunia ex censu conserenda facto,

146쪽

13 CAsp. CONTARE NItemporeque quod commodum uerit visum constituto, unusquisque civium infra id tempus eam summam persol

Vit, quam ex censu debet exigunt autem gubernatores redituum deseruntque ad quaestores urbanos saepenumero tamen ea ratione fit senatusconsilium

de pecunia ex censu conferenda, ut post certum temporis spatium civibus qui eam persolverint restitui incipiat aliquo

etiam emolumento adjuncto certaque in eam rem delegantur vectigalia.Interdum vero senatusconsultum decollatitia ex censu pecunia ante nostram tempestatem fieri solebat, ut de reddenda

nulla fieret mentio, nequentium certum tempus constitueretur nisi id commodum reipublicae fuisset sed magistratus qui praefectus mutuis dicebatur, quod

nomen adhuc quoque retinet,acceptam ab unoquoque civium eam vim pecuni lin codices reserebat interimque donec restitueretur singulo quoque anno quinque nummi aurei pro centum collatis, veluti in vicem reditus privatis civibus

creditoribus numerabantur: in quem

sum multa vectigalia erant quoque designata. Qua ratione priscis bellis facilis erat pecunia exactio,quae ex censu solvebatur neque iniquum existimari debet, civibus qui reua familiarem in te. 3poribus

147쪽

DE VENET RE P. LIB. IV. 33bus reipublicae necessariis consumpserant, aut magna ex parte imminuerant,

vicissim aliquid impendi ex reditibus publicis. Nam quemadmodum partes Ο-tius incolumitati consulere debent, itan ura comparatum est ut totum curam habeat ne partes magnum incomis

modum patiantur, sed pro viribus pro videat ut incolumes perdurent, alimentaque impartiantur quibus reficiantur conserventur. Verum nostra aetate hoc aes alienum reipublicae adeo ingens erat,ut in eo emolumento quod diximus civibus erogari, trecenta fere nummorum aureorum 1lia singulis quibusque annis expenderentur. Quorum solutio proximis annis propter angustillima rei publica tempora quum intermista fuisset, tandem quarto ab hinc anno referentibus Dominico Trivis an senatore anapiiilimo,atq; Andrea ritto, cujus ducis auspiciis nunc respublica Veneta regitur, sapientissimo atque integerrimo senatore, factum est senatusconsultum ut nulla amplius emolumenti erogandimentio heret, neque in codicibus publiacis post id tempus id aeris acceptum a cuuibus referretur vertana ne omnino a re

publica fraudati est viderentur capitis

restitutione, necnon etiam emolumenti

quod ad eam diem eis debebatur, cum 3 naulta

148쪽

i CA pr. CONTARE NImulta vectigalia designata sunt, tum rel- publicae possessiones omnes in agro Rodigiensi positae sunt distributae Cujus

muneris maxima parte nos functi sumus, qui illo tempore magistratum gerebamus, qui ante nostra tenipora instituatus praecipue fuerat ad hujusmodi aes alienum reipublicae minuendum , aut si fieri posset extinguendum tae quo pauca infra dicemus sicque magna pars ingentis ac incredibilis fere publici eris alieni imminuta fuit, necnon privatorum civium facultatibus satis commode consultum: ita tamen ut prior ac potior semper fuerit reipublicae ratio, quam privati commodi quod institutum a majoribus nostris ad haec usque tempora per manus deductum est. Vt ergo redeamus unde

divertit oratio, Praefecti mutuis eam pecuniam exigunt, quae a privatis ex censu in reipublicae usus necessarios confertur: acceptamque in suos codices reserunt, ac demum urbanis quaestoribus numerant.

Iidemque praefecti curam habent exigenis di a quaestoribus urbanis eam summam peccmiae , quae quotannis erogari solebat, in vicem restitus civibus privatis: eamnue S acceptam& expensam in suos codices reserebant. Pecunia vero quae ea lege ex senatusconsulto rogatur a privatisut certo tempore restitui debeat,

149쪽

DB VE, ET RE P. LIB. IV. 3sa proprio quodam magistratuin exigi creti tui blebat nunc univerin hoc

munus gubernatoribus reditus de mandatum est. Alius etiam praeter hos est pecuniarius magistratus minime praetereundus, qui in eam curam incumbit, ut cives aerarios sedios, eosque qui constitutam non persolverunt pecuniam quam ex censu debent, investiget eorumque

bona publicet, de tandem sub hasta vendat. Nonnulli sunt praeterea magistratus pecuniarii, a quibus aerarii cives investigantur rationesque in publicis codicibus privatorum ac reipublica diligenter inspiciuntur, ne qua fraus publicis reditibu atque aerario fieri positi quos con sulto praetereundos existimo, ne taedio lectorem assiciam neque enim momenti quippiam habent ad eam quam potissimum hoc opere mihi exponendam reipublicae gubernationem institui. Praeter hos magistratus nonnulli etiam sunt qui multum faciunt ad civitatis commodum , t ad bene beate que vivendum, deoque a nobis minime sunt omittendi. Primi nobis se offerunt monetae aureae argenteaeque praesidesci qua maxime civium commercia continentur cum externis hominibus, .secum vicissina. Dein annonae triticeae praefeeti, itemque

salubritati Venetae civitatis praefecti,

150쪽

236 CAsy. CONTARE NIsine quibus vita constare non potest. Necnon etiam praesides amplissimi navalis Aediles quoque, qui viarum, pomtium hujusmodi rerum resarciendarum curam habent, perquam necessarii sunt. Ac demum amplistimus magistratus, quem procuratorum Veneti appellant, maxime est civitati nostrae oportunus De praefectis monetae nihil est quod

amplius dicamus,nisi quod ejus magistratus interest providere, ne argentum aut aurum imperfectius aut impurius,quam

id quod lex statuit cudi debere,aliquoi

cto cudatur: neve excusi nummi pondere sint minores qua lex jubeat quod sanctissime apud nos observatum fuit.quamobrem maximo in preci apud omnes nationes barbaras, nedum apud Christianos, Veneti nummi semper fuerunt,h dieque sunt. Caeteri namque principes plerique omnes impurius aliquant argentum laurum cuderunt, ut facilius impensis satisfacere possent. At nostri constantissime semper hac in parte dignitatem a majoribus acceptam retinuere. Magistratus vero, qui annonae triti- prae festus est, civitati Venetae perquam necessarius est etenim cum nulla prope frumenti vis ex agro Veneto colligatur, quod omni ex parte urbs aestua-xua amplissimis ambiatur, civitasque pQ-