Ciceronis De officiis libri 3. Cato maior, uel de senectute: Laelius, uel de amicitia: Paradoxa Stoicorum sex: Somnium Scipionis, ex libro sexto de republica. Cum annotationibus Pauli Manutii, in margine adscriptis. Index rerum, & uerborum.

발행: 1559년

분량: 304페이지

출처: archive.org

분류: 미분류

211쪽

uir illa

M. TVLLII CICERO Nps

LAELIVS, VEL DE AMICITIA,

AD T. PoΜPONIVM ATTICVM.

Dialogi personae,

FANNIUS, SCAEVOLA, LAELIUS.

M vici ci augur multa narrare de C. Laelio ocero suo , memoriter a iucunde solabat, nec dubitare il-hon in omnisermone appellare sapi item ci auted patre ita eram deductus ad Scis uolam sumpta uirili toga put, quoad post in O mihi liceret a senis late e nunquam discederem itaque multa ab eo prudenter distulata, multa breuiter, commode issecta, memoria mandabam fieriq: studebam eius prudentia doctior quo mortuo, me ad ponti cena ScGιοlum conti isqvcm unum no res ciuitatisci ingenio, iunitia praefantissimum aiιdeo dicere scit de hoc alias nilnc redeo ad augiuem. Cusaepe multa narrare , tum memini domi in hemi closedentem, ut folebat , clim ego Glem una, pauci admodum familiares, in ei sermonem illi incidere, qui tum sere erat multis in ore meminisi enim profecto, ut opinor , Atti e . io magis, qu)d P Stilpicio sebare mi lium, cum is tribunus pl. capital odio a Tompeio, qui timi erat consul, dissideret q/ιrcum coniunctis me, O amanti tame urXerat, quanta homini ,1 Τὸ uel adm:ratio, uel ouerela . itaque tum Scaevola, cum in eam ipsam, en tioixem incidis et, exposuit nobis sermonem Gli, ' amicitia, ab

sic et ipse, ea

Cato censorius uidelib. . Us. et in prooemto de seriectuti, eo hic infrino orator egregi turin Lbri de

212쪽

CICERONI s

ab illo secum cum alterogener C.Fannio, M. filii, paucis diebus post mortem Asilcani cuius di- 'utationis ententia memoriae adaui: quas in hoc

terponeretur atque ideo feci, ut tanquam praesentibus coram haberi ermo uideretur cum enim sepe Mecmn ageres, Attice, ut de auricillascriberem aliquid; digna mihi res tum omnium cognitione trem

Iiis, Vin is r/η λmitti μ' rogatu sed, ut in Cato, e cognosi ere, qua M.' ore, litis scripti' ad te de enectute, Catonenit,madis uti indua senem di utantem quia nulla uidebatur ap- qtu ciuit limeJenex Iu set, in ipset benectutei h i. prae ceteris orat sci sit c cum accepi sorare a patri bus, maxime memorabilem C. Laelii, O P. Scipionis similiaritatemfuit te; idonea mihi L clij personaisis est, u et de amicitia . t O di gereret, quae distutata ab eo memini sc mouister meus Scaevola genus autem hoc ei monum, politum in hominum ueterum au Ioritate, O eorum illustrium, plus uesicio quo pacto uidetur habere grauitatis itaque ipse mea leges sic si Gor interdum, ut Catonem, non me loqui existimem .sed ut tum ad enem sine de Fenectute, re in hoc libro ad amicu amicis inus de amicitia cripsi tum 6 Cato locritus, quo erat nemo ore senior temporibus illis, nemo prudentior: nunc Laelitis, et apres, silc enim est habitus et amicitiae Dria excellens, de amicitia loquitur . tu olim dine animi; a rumper

u te

213쪽

r: per auertas, Laelium loqui ipsum putes. Ciannius, Mucius ad socerum ueniMiripi morte. picis ii I ijssermo oritis r reston et Liuius cuius tota di putatio es de amicitia: quam legens tui e cognosces. N . Sunt icta vera, Liai nec enim melior uirfuit isticano quisquam, nec clari or sed exictimare debes, omnis oculos in te esse coraiectos uisum te sapientem appellant, or existi maut tribuebatur hoc modo M. Catoni scimus L. Acilium apud patres nostros appellatum esses ientem sed uterque alio quodam modo Acilius quia prudeus e e in iure ciuili putabatur Cato, quia multarum rerum usum habebat, multaq; eius: in senatu inforo uel prout a prudenter, uela Ia con lanter, uel et os acuteferebatur,propterea quasi

cognomen iam habebat in senectute sapientis te autem alio quodam modo, d;cunt, non solum natura,

moribus, uerum etiam sudio. Ἀο Irina ebbesipientem; nec licui uulgus sed ut eruditi solenta' pellare sapientem; qualem in reliqua rimi neminem nam, qui lyptem appellantur, eos, qui ista subtilius quaerunt in numero sapientum non habent. Athenis unum accepimus , eu n quidem etiam Apollinis oraculo sapientissimum iudicatum hancelle in te apientiam extimant, ut omnia tua in te posita esse ducas in anosq; casus virtute inferiores putes itaque ex me quaerunt, credo ex hoc te Scae uola, quonam ac o mortem Asticani feras, eoq; magis, qu d his proximis nonis, cum in hortos D Bruti aeuris,commentandi auga,ut assolet, ii iiij semus,

noris e quem a propitiquis oc

spiciofuit de Jomni Scip.

214쪽

hoc uerbum cou

es 3 enim controuersia , utrum inbu omnino doti, dum

simas, tu non assuli, qui diligentissime semper i

lum diem, illud mimussolitus esses obire. SCAE. ' Mi quidem, G. Licli, multi, ut est a Fannio didit sed ego id restondeo, quod animaduerti, te dolorem, quem acceperis must mini uiri, tu a Gan tissimi morte, ferre moderate, nec potuisse non commoueri, cfuisse id humanitatis tuae: quὸ autem his nouis in collegio nostro non fuisse , ualetudine caussam , non in itiam fus R. L A C. I ecte tu quidem, Scaevola, uere nec enim ab illi licio, quod emper i urpaui cum ualerem , abduc incommodo meo debui nec ullo casu arbitror hoc constanti homini posse contingere, ut ulla intermisso fiat Osf-c . Tu autem, Fanni, qu)d mihi tantum tribui diacis,fontis ego nec agnosco, nec postulo facis amice sed, ut ibi uideris, non recte iudicas de Catone aut enim, mo, quod quidem magis cred9, aut, si in quam, ille api fuit quo modo enim ut alia omittam mortemst: tulit 'memineram Paullum, uideram Caium: ed hi nec comparantur Catoni, Maximi, spe lato uiro quamobrem caue Catoniantepona et itum quidem ipsum, quem Apollo, ut ais sapient Omum iudicauit: huius enim facta, illius dicita laudantur. De me autem, ut iam cum utroque loqua Osic habetote. Ego si Scipionis desiderio m moueri negem, quim id reis faciam, uiderint apientes sed certe mentiar moveor enim tali amico orbatus, qualis, ut arbitror, nemo unctitam

erit, O, ut confirmare politium, nemo certe fuit sed non egeo medicina me ipse consolor, O maxi=ne illo solatio th

sirit

215쪽

folatio, luce eo errore careo, quo, amicoru=n decessu plerique angi solent tilii enim mali accidisse Scipioni puto mihi accidit sei quid accidit suis autem incommodis grauiter angi, non amicu sed se ipsum mantis est. Cum illo uero quis neget a Ium esse pris- clares nisi enim, quod ille minime putabat, imm9rtalitatem optare uellet quid non es adeptus quod homini fas es le optare' qui summam spem ciuium,

quam de e ram puero habuerant continuo adblescens incredibili uirtutesuperauit qui consulatu pet in unquam factus eiu consul bis , primum ante tempus, iterum s bisu tempore, reip. penesiero: qt i, duabus urbibus euersis, inimicis sinis huic imperi0, non modo praesentia, uerum etiamfutura bella deleuit quid dicam de moribus facillimis' de pietate in matrem, liberalitate in sorores, benignitate in suos, iustitia in omnes' haec nota sunt uobis quam autem ciuitati carus fuerit, maerore funeris indicatum est. uuid igitur hunc paucorum annorum accessi iuuare potu scisse nectrus enim, quamuis non siit grauis, ut memini Catonem anno ante, quὰm mortuus G, mecum, cum Scipione disserere, tamen aufert eam uiriditatem, in qua etiam nunc erat Scipi0. quamobrem uita quidem talis fuit uel fortuna, uel gloria, ut nihil post accedere moriendi autem siensium celeritas abstulit quo degenere mortis discite dictu est: quid hominessulicentur, uidetis hoc tamen uere licet dicere, P. Scipioni ex militis diebus, quos in uita celeberrimos, uti mosq; uiderit, illum diem claris

simum fuit te, cum senatu dimisso, domum reductus

hoc et in Ibro

de clitris orat.

dixit , cum de obitu Hortensii loqueretur ortis iam sedi

tronibus.

de referito

pro etiam tunc.

quod alibi quo qii legimus. si spicabantur, ueneno Jublatis.

216쪽

patribus conscriptis ci populo R.

sc i ' soc , , Latinis, pridie quivi excessit e uita ut ex j uallo dignitatis radu adsuperos uideatur potius, ni ouis ibis f. iam ad inferos, pervenisse. neque enim assentior ijs,co mi uenis qui haec nuper dis erere coeperrent, cum corporibus sit- i. aut animos interire, at i se omnia morte deleri plus apud Ge antiquorum audioritas ualet, uel nostrorumaiori , qui mortuis tam religiosa iura tribuerunt: quod non fecissent profectio si nihil ad eos pertinere e tri ' arbitrarentur; uel eorum, qui in hac terra fuerμηt, P;ob b=ὸb, si in Uliam', r.e iam, quae nunc quidem deleta est, illicit . uide tunc florebat, luctitutis, praeceptis suis erudierui;

ne eius, qui pollinis oraculo sapienti simus est iudicat s. qui non tum hoc, tum illud, ut inplerisique, sed idem dicebat siemper, animos hominum esse diui- Nos, iisq; cum e corpore excessis ent, reditum ad caelum patere, optimoq; , O iussis icuique expeditissimum quod idem Scipioni uidebatur: qui, ide quasi praesagiret, perpaucis ante mortem diebus cum Tl,llus, O Manilius adessent, ait plures, tuq e- tum, Scaev9la, mecum ueniisses, triduum disseruit de rep. cuius diu tutationisfuit extremumsere de immoris, s est, em talitate artim i rem quaese in quiete per uisum ex Alib. i. de r.e si icano audisse dicebat. Id ι ita est, ut optimi cuiusq se animus in mortefacillime Iole tanquam eiu Ilogia, uinculis r corporis: cui censemus cursum ad deos faciliorem fuisse, quam Scipioni 'quocirca, ins-rere b9ί eius elisnta, uereor, ne insidi magis quam amici t. Sin autem illa ueriora, ut id interitus stani rum, corporum, nec ullus sensus maneat: ut nihil Ἀ

217쪽

cit; ibit boni esti; i morte, recerte nihil mali sensuetiim ainiso fit idem, quasi: natus non es let omnino: quem tarnen esse natum, et nos gaudemus, et haec civitas, dum erit, tabi Ar Quamobrem cum illo quidem, ut supra dixi, a tum optime est, mecum autem incommoditis, quem fuit aequius, ut prius in troieram in uitam, sic prius exire de uita sed tamerecordatione nostrae amicitiae sic fruor,1ι beate uixit se uidear, quia cis Scipis ne uixerim quocum mihicdiansita cura de republica, de priuata fuit quocu1nus fuit, militia communis, , id, in qu esto Unis uis amicitiae, uoletontatum, ludiorum,sentcntiarum summa consent: o. itaque non tam illa mesapientia, quam modo Fari ius com nemorauit, fama deleolat, fida presertim; quam, quod amicitiae no strae memoriam per Isimpiternam ore idq; mihi eo magis est cordi, quod ex omnibus saeculis uix tria, aut nu suo nominantur paria amic0rum qu in gener am/n, e T resberare uideor Scipionis amicitiam , iret' notam possieritati fore. FAN. Istud quidem, Lest, ita necessie β, sed quoniam amicitiae melitiori inscci Tl,suι,. U- si , fumi socios , per ratum mihi cceris, te ruboin. ro item Scaevola s, quemadmodum soles de ceteris rebus, cum ex te quaeruntur, sic de amicitiast

si,utabis , quid sentia , qualem exstimes, quae praecepta des.s C E. Mihi uero pergratum hoc erit. atque id ipsum cum tecum agere conarer, Fannius anteuertit quamobrem utrique nos rum gratui admodum feceris L A E. Ego Hero non grassarer,st mi'

218쪽

CICERONI ssimus ut dixit Fannius ocissit sed quis ego si 'aut quae in me est facultas ' doctorum est illa consue

tred9, eaq; Graecoram, ut ijs proponatur, de quid sputent quamuis subito Magnum opus est, eg etq; e Xercitatione usu parua qua nubi Cm, quae disputari de amicitia possunt, ab eis, cen eo petatis,' si lapro tentur ego uos hortari tantum p sum, ut amicitiam omnibus rebus humanis anteponatis nihil est enim tam naturi aptum, tam conueniens ad res uel secundas, iseladuorsas. Sed hoc primum entio, ni imisi tu bam a se in bonis a citiam esse non posse neque id a tu

num reseco, ut in , qui baec ubtilius disserunt, ID

tasse uere, sed ad communem utilitatem parum negant enim quenquam uirum bonum esse, nisi sapiene tem . sit ita sane sedeam sapientiam interpretano tur quam adhuc nortalis nemo est confecutus nos autem ea, quae sunt in usu, itaq; com Munt, non ea, quae riguntur, aut optantur, sperare debemus. nunquam ego dicam C. Fabricium Mail. Curium, I . Coruncanium, quos sipientes nostri maiores iudicabant , ad ijDrum normam fuisse sapientes quare ibi habeant spientiae uomen, O iuuii sitim, obscurum; concedantq; ut hi boni uirifuerint, ne id quidem facient negabunt id, iis apienti, posse con-mu aequisits cedi agamus igitur pingui Minoma, titarunt. Ouiar memi eerisui, ita uiuitnt, ut eorum probetur des, integritas, aequitas, liberalitas neci: in eis ulla cupiditas, uel libido,uclaudacia; irtq; magna consantia, ut bifuerunt, quos modo nominaui hos isAros bonos, ut habiti;unt, cetiam appellandos putemus;

219쪽

tenilis qui sequuntur , quantum homines possunt, rus p rsu naturam, optipuam uiuendi descem. 1ic onmimi perspicere uideor, ita natos e se nos, tit inter omnes elici Dcista quaedam, maior autem, ni qui Alse proxime accederet itaque ciues potior t, quam peregrini propinqai, zamalieni. An his nim amicitiam ira Ara crit sed ea non satis

habet irinitatis . nan Ae hoc pro at amicitia. V his, ii a M-pinquitati, quod ex propinquitate bensu lentia tolli ut propinqui- potes ,examuitia aut non puteis. bllata enim bene tav. uolantia,cmiciti. e nomen tollitur, propi7rquitatis manet. Hau et autem uis amicitiae fit,ex hoc intelligi maxime potes quod ex in mi a societati peneris humani,quania conciliam ist)a natura,ita contradia res est, P ad ludIa in angustum, ut omnis caritas aut in eriduos a stinter parecos iungeretur. Est autem amicitia misitis δε -- nihil aliud ,ni omnia diuinarum,humanarumq; re 'rum cum beriereolon ja caritate summa consenseri qua quidem haud scio an, excepta sapientia quidquam molius hominis it a diis immortalibus da

tum . diuitias ali piri onunt, bonam ali ualetudinem ali potentiam ali honores multi etiam uoluptates bestuarum hoc quidem ea tremum est illa autem juperiora caduca inccrta , posita nou tam a nostris consili s quὰ vi in ortunae femeri tate qui autem in uirtute summum bonum ponunt, praeclare illi quidem jed haec ipsa uirtus amicitiam gignit, ct continet nec sine uirtute amici tia esse iuilo et Io pote l. iam, sirtutem ex consitic' . . tudine uita sermonisq; nostri interpretemura nec

220쪽

Metiamur eam , ut quidam docti, uerbormia M. uio centia; virosq; bonos eos, qui habentur iriniere- C. ii ii m Mus, Paullos , Catones, alios , Scipiones, Philas. his communis uita contenta es eos retem n Irtamus, qui omnino nusquam reperiuntur tales igitur inter uiros amicitia tantas opportunitates habet 'o qui omni lita rei - 2 i incipio , quis potes esse , t. vita uitalis, ut ait Ennius, qui non in amici Mutua beneuolentia conquiescati quid dulcius, qu2m habe τ' qu0 cum omnia audeas sic loqui, ut tecum c quis

esset tantusfru Ius in prosteris rebus, iij hab res, qui illis aeque actu ipse gauderet aduersas uero ferre dissicile esset sine eo qui illas graaius tiam,

quam tu ferret denique ce erae res , quae expetu tur opportunae sunt single lae rebusferesingulis; diuitiae , ut utare; pes , ut culare thonores , ut laude re tuo states, At gaudeas; ualetudo, ut dulsi e careas, muneribus fungare corporis amicitia plurimas res continet. quoquo te uerteris praesto est; mulo loco exclladitur; nunquam inten 6lit a m n' quam molesta es: itaque non aqua, non Sur, itumisitia sic aiunt pluribus locis utin Ar, quam amicitia ne liemi r M o2' nati xulari, aut de mediocri, A e tanti Nipsa delectat, D prodebl sed de uera , G perfecta loquor; qtialis eorum, qui pa Aci 0mmantur stili. nam ct ecundas res splendi lores facit amacitia, aduersas partico commAnicarisq; leuiores cuinq; plurimas, id maximas commoditates amicit:a40i. tineat , tum illa nimirim praestat ormiibus, quod bonaste presuccini poserum , nec debilitari animos, assi

trii

SEARCH

MENU NAVIGATION