장음표시 사용
191쪽
XII. Et hoc quidem est totum illud imitandi artificium, quod
pauci adcurate tenent. Illud addo, neminem moueri debere reid:m cultate. Quamvis enim ea amitandi ratio initio paullo operosior videatur e diuturna tamen exercitatione eam sensim adsequemur imitandi facultatem, ut non tam imitari , quam omnia ex ingenii penu depromere videamur.
AD metam iam denique peruenimus, nec quidquam videtur reliquum , quam vi de exercitiis quoque stili aliquid mo-ncamus. Verum ea in re licebit nobis esse breuioribus , quum post alios ex instituto illam exsequuti sint GAs P. SAGITTARIVS
praecepta quaedam dederunt, praeter α ρι- ναν etiam αὐ- siue e erco toncm commendarunt. Et recte
quidem , quia , teste illa rerum magistra , nulla lingua sine usu adcurate addiicitur. Quum vero conlisetudinem cum Latine loquentibus interceperit nobis linguae huius interitus, scriptione haec iactura utcumque pensanda est. Soιlus enim, tesse CH ERONE , cpti mis decinvi magiyler in Et THEON rhetor, a THOMA GALE editus, in praesarione Optismi siti et Femadmodum, in
'novisse Apellis, Protogenit , O An-riphisi tabulas , ms O Esi pingere tentarim e ita eloquentiae operam daturis tu que ccpia senssuum , neqtie puritas ser-- nis, nigrae compositionis concinnisas, neque atimuisse praeclara, nihil denique
hortim omnium, quae rhetorica comple
ctitur, et ille Ust poterit, nis qiisque O se quotidie uri κdo sese . Aercea . f De
exercitationis neces Ita:e illud unum tenendum , mulio iacilius cile per solam exercitationem discere scribere , quam ex selis pfaeceptis. Ne Grammatico quidem scribere ex lolis praeceptis, nedum ornate, disces. Serius multo inuenia sunt praecepta , cum Olim citent, qui recte Icriberent. G. J ) Iam uvi NcTua Insi. t. oratiam 3. nonnulla de scribendi exercitiis pra cepit, quem deinde plures sequuti stant, veluti NANvΥ. υιδ. I, 4. STVRMIVs,N RHOFius , Pobhist. Irim. I. libr. II. cap. I 3. & alii. c Asp. s AciTT R. de lectioneae imitatione Geronis , S IO. SCHLF-PERus de sila, cap. II. i q. & ex in uis in G mnasiis fili, scit de etaria scribent exercitatione, ex quo nonnulla hic decerpere iuvabit.
192쪽
II. Tironibus auspicandum erit a VERSIONE , quippe om- Coin. nium facillima. Sed quum in scholis plerumque e vernacula ali- menda quid in Latinam linguam transferendum proponatur e consultius v gQ videtur, e Latinis multa vertere Germanice, eaque interiecto tem- 'V ψ ψ'pore denuo Latina reddere ' P.
non adeo magno coniunci te videntur,
si tironibus imperentur. Quum enim nondum guttu quodam Latinas elegantiae imbuti sint ; seri non potest,
quin Latinitas, hae exercitatione com P rata, Germanismos redoleat. Et si saepe auctorum veterum loca in vernaculam transferantur e facilius obseruabitur utriusque linguae differentia. Cauere tum diicent tirones Germani- eos idiotismos , ordinem verborum
Germanicam, S quidquid in lingua
nostra a Latinae proprietatibus abhorret. Ego sane adolescentem me memini magnam cuRTli & NEPOTIS par-
Iem in Uernaculam transferre, notatis
ubique utri utque linguae differentiis ,
ex quo labore quantum fiuctum cepe rim, non sine voluptate quadam re cordori s 'gersio apud tirunctilos praemitti debet quae singula verba ordine simpliciter exprimat , deinde statim subiicienda mascula quaedam interpretatio , sententiae auc oris oc linguae nostrae rationibus accommodata. Procedente tempore illa prior puerilis natio paullatim parcius proponenda, dc obscurioribus tantum locis adhibenda :vbi vires accesserint , omittenda penitus. Eo etiam adsuefaciendi adole eti-tex, ut intentis in Latinum cxemplum oculis statim Germanica recitare possisint, cet. G. J
III. Versionibus eiusmodi aliquamdiu adsueti , VARIATIO- Variatio.
NIBUS suam exercebunt industriam . Operamque dabunt, ut sen
tentiam aliquam aliis casibus ' , verbis , pliralibus , figuris ' '
permutent. Huius variationis per casius iam
sirpra pari. I. p. I. g. 22. secimus memtionem. Iam exemplo multiplicem illam variandi rationem illustrabimus. Sit nobis sententia r omnes homines sunt
ab otio procliuer ad lJUinem. Iam in casu secundo dicere licebit: es ea hominum om vino omnium indoles,υt ab e: is ad voluptatem ae libidinemsint proeliues. In casu tertio : eommune tu omnibus homonibus vitium es, m ab otio ad libidinem ruant. In casu quarto r omnes h9mines
otii dulcedo ad libidinem flet inuitare. In casu sexto : hominibus otio ae desidia veluti septuris, sepultae animo libidΡRes velivi reuiuiscunt. Quaerenda ergo erunt vocabula eiusdem notionis, quae synonD
ma voeare solent philosephi. Velusi
in superiore exemplo e ha narura eo arata es omnium mortalium , ut
laborem defugientes, in libidinem , id est, e charybdi in Scyllam incidant. Omnium omnino hominum indoles ab oris proelinis est ad libidinem. Non temere qui seqriam laborer defugit, quin ιιbtinem tanto acrius cocleiupi stas , cet. Variatio per fisuras non minus est elegans, dc mirifice exercet ingenium. Sic asYNDETON efii r onines homines ab otio ad luxuriam , sita iram, lasciuiam pras. iti cursu risum. AN pMORA : nilia est hominibus otiosis ad luxu riam, nihil ad Iastutiam , nihil ad libidinem ae voluptatem proeliatur. CLI-HAR οῦ ea hominiun raene omnium es
193쪽
indoles , ut ab otio in luxuriam, ab hae in lasciuiam , atque ab ea denique insedissimas libidines non gradu sed praeeipiti et sti ferantur. Sic fatile per alias figuras in:litui poterit variatio.
Sane mirifice hoc & ingenium aeuit& iudicium , si prudentis magistri a
cedat institutio. Neque enim hare exercitatio committenda est iis, qui nondum aere lauantur.
Carminia IIII. Non praeter rem etiam a s CHE TRO, ΜοRΗOPIO & aliis stluuo. . commendatur CARMINIS SOLV I IO , quippe qua ipsi veteres non sine fructu usi sunt . Est autem alla elegans versuum, neglecta mensura ct dictisne poetica, in profam mutatio '' ).' Commendari haec vel eo nomine meretur , quod inde facillime addiici poteli stili poetici ae procvcidi fierentia ) Iam olim eo exercitationis genere usos esse svLP ivri & Avovs-TINVM , docet sAGi0AR. de te i. Oimit. Cicer. num. D8. Solebant vero veteres non solum loca podiarum notabiliora Inensura ac dictione poetica soluere, verum ei iam oratorum dicta in poemata sita transferre. Ut cXemplo rem illustremus, CICERO in orat. pro C. Rabirio : nihil me , inquit , elamor i re commovete sed consilatur, quum indicet, esse quosdam ciues imperitos , sed non multos. Numquama , mihi erodite , populus Romanus hie , qui Fet, consulem me scissei, se vesro Hamore
perturbatum iri arbitraretur. Posteriorem partem in poema suum transtulis SILI Us ITALICvs VII, 1 I9.
Fervida fi nobis corda, abruptumque putassent Ingenium patres , ct s elamoribus ,
inquit, Turbari facilem mentem : non ultima
Et deplorati mandassem Mariis habe
Sie dc ipse cic Ego nonnumquam loca potitarum metro soluta in orationibus suis expressit. Exompli gratia, EURIPID. in Hipybro de mulieribus libidisnosis ita canit:
Neque tenebras noctis perhorrerem consciae Neque, ipsa ne quando elicio vocem,
Haee ita fioluta oratione expressit cI-c Eno pro Coelio I ex hae igitur domo progresis sa mulier, de veneni re Titate dicere audebit ' nonne usam domum metura, ne quam vocem eiicias non parietes eoinior non noctem illam fmnsam ae luctuosam pre horrescet ' Exempla complura peti possunt ex NICOD. PRISCHUM paraphrasibus. Vir enim iste doctissmus viRGILIvM , HORATII Epistolas, dc PERsii Satiras in prosam ingeniose conuertit . quod in HoRATIO & IvvENALE etiam tentauit FILH. LvBINus in periphras Horatii dc ecphrasi Iuuenalis.
Coarcta- V. Ad formam stili mutandam praecipue pertinet COARCT .o. TIO, quae est pressa atque adpricta eorum, quae cum ambitu abalictore ditia sunt, expositio ).
Non hic intelligimus coarcta- tur , sed qua stilus uberior in pressumtionem illam, qua tota auctorum op atque adstrictiorem conuertitur. Facita Osuli ara in epitomen contrahum te enim ab iis, qui in potestate habeat
194쪽
bene Latinam eloquentiam, stilus Asiaticus in Rhodium, immo & Atticum p
terit commutari. E g. CICER. Herris. IIII ego, inquit, in Sicilia tota, tam locitplete, tam vexere proruncia,tot oppι ψot familiis tam εopiosi, ullum argenteum vati υllum
Corinthitim aut Deliacum Iusim, nego ullam gemmam aut margaritam fuisse, aut quid- Tam ex auro ebore sinum, signum υ
n aeneum , marmoreum , eburneum , nego ullam pultiram neque in tabulis neque textilem suisse, quin quaesieris, irinxerit, quod placitum sit, abstulerit. Vberrima hare est, ac sane Asia te a periodus, Eam tamen laede Ita marrubimus:
nev m etintuersa Sicu.a, locvicte ac p pu Iosa proinκcia, virum vas rari operis I infise et nego ullam fuse gemmam, aut quis
quam ex auro, ebore, aere vel marmore
ingeniosius confectum . nego pili ram vel telam egregium suspe, quin quasti t, iaspexerit, ablutem. Vel breuius. nego
vas rara operis, aut quidquam ves N ate
ria pretiostim vel artificiosus elaboratum suille, quod non a Terra quae m. ia- pectum, ablatumque fuerit.
VI. Ex quo simul patet . quale sit quintum exercitationis genus , quod AMPLIFICATIONEM uocant. Eadem enim arie etiam ea , suae pressius ab auctore dicta sunt . per μερισμον ' in , circumstantias descriptiones , aliosque amplificandi se tes , dilatamus. Caue tamen, ita amplifices, ut period in Um euadat, quam quippe in vitio poni, iam supra obseruauimus.
Diecte e. g. eiCERO diu. in Verri 1 volebat: pruasne te posse , quae Herres ubique patrarii. distincta oratione 3roferre Ioc amplificaturus, primo illud υ. bique per me 'μὸν mei, enum ratis prouinciis & locis, quae Uerres sceleribus polluerat, deinde illud distincte
per descriptionem illustrat, adeoque imde nascitur haec periodus uberrimae pracasne te posse, quae C Verres in legati ne , quae in praetura, quae Romae, quae in Italia, quae in Achaia, Asia, ramis pistiaque patraris, ea , Demadmodum lacis temporibusque patratapnt, se erim, nitas ct oratione distin ere t ridem oratione insequente statim periodo Cic Eao dicere volebat: putasne te posse id e ere, ut, quae Iraeter fas fecis, iliaicibus satis acerba ae indigna videantur ' Hare quoque amplificaturus, primo addit circumstanHam eti esse einnim id maxime necessarium i deinde addit descriptionem eorum, quae contra fas & aequum secerit Verres, eoque i, bidinem , nefas, erudelitatem refert. Denique sequitur circumstantia quomodo 'Hbnecιώ Furidam. Odrior. LMin. tam acerba enim haec facinora iudici videri debere ait, quam iis, qui illa pasta sint. Vnde haec enascitur perioduar putasne re posse id, quod eu moda reo maxime nece ariam est, facere, Ut, quae erindelarer feceris, ea aeque acerbaseindigna videantur esse iis, qui audient, ac illis usa sunt, pus erani rSic quum mCERo pro Roseia Ameri c. t 3. dicere potuisset: etenim futiliti saepe laeditur pietat: quia suppu-ctum sinu aere in parricidam reperiet iur 'Vtrumque membrum periodi amplificat descriptione: in priore membro verba illa ait esse prouerbium a viris sapientubus repertum. in posteriore parricidam luculenter describit. Vnde enascitur periodus : etenim , si, id quod praeclare a sapaentibus dicitur , vultu saepe laeditu νperas: quoisupplicium satir aere reperie
tur in eum, qui mortem obtuleris parenti,
pro quo mori ipsum , si res risularet, tura diuina atque humana cogeban/ φ s) Neque enim ullus est loeue dialectcus, nulla circumstantia, nulla
195쪽
peti possit. Ex inssiluio ea de re agit amplificat. ct connex. pari. II. e. 3. sequ.vAL. TRII. O in Rudim. rhetor. de period. p. 72.segit.
VII. Sextum exercitationis genus CHARACTERE M dicunt.
o i ii Sunt vero characteres imagines quaedam animorum , per exteruas n
mutatio. tas expressae des nataeque 'P. Quum vero sine insigni philosophiae moralis notitia character an inii exprimi nulla ratione possit ): ab iis demum suscipienda esst haec exercitatio, qui in hac phi-- losophiae parte sunt versatis sint.
- Caue ergo existimes, chara ieres esse mera elogia. Quare etsi VELLEIUS ATEνcuros in describendis hominum ingeniis videatur felicissimus: in eo tamen peccasse videtur nitidissimus scriptor, quod vix quemquam sine elogio praetermist. Pictorum reprehenditur didulatio , qui vix pingere se qt.emquam. Polle putant, nisi pulcriorem fingant. Quanto magis notandi, qui non descri-hunt, sed laudant, & tamen venam imaginem vel characterem nobis ob oculos
posuisse videri volunt Iline eum fructu hic conferri
possunt, quicumque in excolenda et hi ea characteri Ilica exercuerunt ingenium, veluti Til EopH RAsτvs in characteribus
in characteribus, & si qui stat huius generis alii. Vt vero, quid sit character, eo luculentius pateat, exemplum dabimus e PETRON I Satre. ccp. III. pag. 41. a. Burmann. qui characterem stentatoris hac elegante noratione e
nrratim si illitatem. Sodeat praeterea Dotidie ad ratisn s ta a: e trebiameit it, ymnibus fidem renotiet; ct na quid scenae deusici, citi 1cvmqtie aliquem n si tim vocare tenta sit, alium pro alio v caret, Ut facile adp.ireret, dominum etiam eorum mιν nivisse, qui praefantes non essent. En hic ostentatoris effigiem, tam pro secto adcuratam, ut tibi eum videre coram videaris. Talia etiam circa alia vitia hominum te manda sunt, sed ita, ut serinper philosephiae moralis principia adhibeamus in consilium.
Desiii- VIII. Proxima est DESCRIPTIO, vel ἔκφρασις, genus exer-FQ. citationis, fCII EFFERI iudicio, iucundissimum & ad splendorem orationis pulcritudinemque praecipue comparatum. Est vero desicriptio expositio, rem ea usque naturam ac indolem perspicue subiiciens oculis .
est ingenium vago Ior. Vnde is non parum in hoc genere orationis proficiet, qui elegantissimas huius poetae descriptiones in prosam orationem commutaSit. Exempli loco esse poterit des criptio tempe statis, quae Aen. I, v. 8 S. seqq. occurrit, qua nihil poterit excogitari elegantius. σου RTius etiam in descriptionibus excellit, quamuis rae non
mimquam sophisticum potius, quam historicum redoleam ingenium. Huc per inent destri priones praelii Libr. III.
c. Io. dc Libri IIII. e. 6. triumphi Libri VIIII. e. io. Marsyae amnis Libr. III. e.
I. Nos exempli loco dabimus descriptionem itineris per Lib)am ad Iouis
Hammonis templum apud eumdem vRT. Libr. IIII. eap. 7. iter expeditis quo. que o patieis lis tolerabile ingrediendum erat: ιora caeloque aquarem lenuria es: . mit
196쪽
seritis arenae iacent, qiras Ubi vapor solis
aerendit, serti ido sola extirenter vestigia, intolerabilis aestur exiit, luctan inque es non tantivn eum ardore o siccita e regi . nix, fel etiam eum tenacissimo sabula, quod praealtum di visigis ceLur aegre moliun-ttir pedes. Cauendum tamen hic ab hyperbolis & Digidis exaggerationibus, a
VIIII. Denique etiam ETHOPOEIA commendari solet, id
est, imitatio Iermonis , moribus alicuius ct negotio adcommoaeua P. PQς In qua praecipue danda est opera, ne το πρεπον neglexisse videa
Pleni sunt eiusmodi ethopoetis historici & poetae. Sic RTius modo Alexandrum, modo Darium, modo Milos loquenter introducit, nec ullam tinmere praetermittit occasionem, quantum esset certior: dii patrii, primum mιλsabilire regnum: deinde, si de me iam transactum est, precor, ne quis Asiae rex fit, quam iste, iam iustus hostis, tam misericors G t r. declamatorio acumine valeat, ostentan- Iline, si quis regi subtilem or di. Plures quoque ejusmodi orationes
r 676, 8. Exempli loco sit breuis, sed elegans ethopoeia , qua Darii adsectum
exprimit CVRTrvs , Labr. IIII. c. IO.
quum is de Alexandri M. humanitate ει clementia in captitiam uxorem factus
X. Referri huc etiam Alent pro masmata, veluti fabula, nar-Cones ratio, chria, confirmatio, confutatio, laus, , vituFeratio, comparatio ,'φpv locus communis, thesis, & quae sunt huius generis alia. Verum quum ' '
de progymnasmatibus fere innumeri exuent libellit nolumus nos quisem actum agere, sed defuncti hoc quem nobis imperauimus t bore, hic sub sinimus.
tionem de materia quadam philosophica, aut philo pho orationem magnificam de re militati tribueret: is prosecto non ethopoeiam scribere , sed Herculi
soccos, Puero cothurnos, aptare videretur. Mirus in ea re artifex est TEREκ-TIus , cuius Eunuchum si quis perlegerit, non poterit non eius ingenium in exprimendis hominum moribus, dc ratione loquentibus attemperanda, mirari.
t Annotationes nostras obsignabimus dicto Crassi, id est, ipsius cie ERONIs de orari L 34. legendi etiam poetae, cog noscenda bsoria , omnium bonarum artis criptores ae doctores di legendi di preti, tandi, o exercitationis caussa laudandi . interpretania, corrigendi, vituperandi, rerfellendi, di putandumque de omni re ineontrarias partes, di quidquid erit in qu cunque re, quod probabile videri possis, e helendum atque dicendum. Id. Bruto C. I s. ut hominis decus ingenium, sic is genii ipsus νamen eloquentia. G. J
198쪽
199쪽
On animus erat initio, hanc exem
plorum Ollogen adiicere, partivi quod
praecepta ipsa satis perspicua lint,pa risu quod insequam deesse exempla
luculentis Ma viderentur. Attamen,
iam olim a me diligentius elaborata, quae huic
uti bovido Lucis aliquid accendere posse exi limarent, essentque sua res, ut o ψ praeceptis sub
iicerem nolui ego eorum votantari refragari.
Ne vero utilitate sua destituerentur ista opuscula, subinde in ora paginarum subieci numerum
paragraphorum, adeoque praeceptorum, quorum ad normam ista sunt a me elaborata. Tu,
lector, ct hoc, quidquid est, aequi bonique consule , re vale.
200쪽
QUA PRAXIS CAPITIS I. OSTENDITUR.
Go vero a. ANTONI b suauissime e , tanta cum admiratio ne d felicitatem Tu AH e intueor, ut quem tibi eas in re non dicam anteferendum, sed comparandum arbitrerg, inueniam omnino nominem h. Contigit enim ΤΙ-BI, quod nescio an ulli i, ut practer splendidos natales, praeter summam, qua fulges h. dignitatem , extentumque vitae spatium , quod TlBI summus rerum arbiter conces.sit, silium quoque habeas, omni doctrinae, virtutisque laude multo I ornatillimum m. Equidem, qualis essct aliquando futurus n, iam pridem ego fretus eius indole ac praeclaro ad virtutem impetu, conieceram. Iam vero augurium illud meum exitu comprobante o, non possum non P utrique
a Vera) Eleganter hoc additur ab initio
pronomini ego, pari. I. cap. I. g. ΣΟ. reg. I. pap. 22.,) Antoni non ANTuoNI , pari. I. c. I. g. g. g. . p. s. nec recte seripsissem Anvovi, per g. rex. I. p. 8.eὶ Maiiu me atiuus enim non stati m ab initio, sed plerumque post aliquot Ver
ba ponitur, pari. I. e. I. f. I9. reo I. p. xy. nec recte scripsissem Daugsime, perpari. I. e. I. g. 7. reg. 3. λὰ) Tanta cum admσαιone ) per regulam I 3. g. l9. P. LI.
H τvAM ) per regulam 3. g. s. p. 8. nec recte scripsissem TUAM per reg. I. g. 6. P.
fὶ Quem tibi ea ) plura hic iunguntur pronomina. Vid. I. I'. reg. I 1. p. 2Ο.n Arbitreνὶ propolim incidens reliquae O. rationi inserta est. Vid. g. 9. r g. 3. P. ys. h) Neminim) castis obliqui vocis nemo peri dum eleganter concludunt. Vid. ibid. reg.
tiva, de qua supra pari. I. c. I. g. 22. p. 14. s lia fulges in propositio incidens reliquae orationi inserta. Vid. S. I s. reg. 3, p. I9.
i) Mullo solet hoc superlativis addi. Vid. g.
m ornatissumun) superlativum periodum dileganter concludere , obseruauimus g. I9.
n Elpei aliquando sutimu tempora e participiis & verbo lubstantivo composita tu teI si s olere. obseruatum est g. I9.rS. 7. F. 2 .H Exua comprobante ) variatio pG participium , de qua g. 21. reg. c. p. 2 s.