De ridiculi doctrina rhetorica

41쪽

particula incipit a vorbis alterum genus est'. Concedo seri oretii facile nasci potuisse, sed tamen ei ror osti). Ani bigui poetes, de quibus est doctrina quaedam Sul, tilior', non omnes enumerat Cicero seri nutem potest ut in

libris Pori patoti eis plura de ambiguitate disputata fuerint

num etiam GDνωνυlii et doλεσbi eius spQuies sunt 3 Hasee senim genera sequitur in tractatu Coistiniano παρων vitia apud Ciceronem autem sequitur Goo Dolici AG 'alterum genu est, quod habet parvam verbi immutationem quod in liti rapositum Graeci vocant , ictρονομιαGiαν Atque Ἀαρωνυι icci traetatus Coistiniani eandem nobis esse videri atque παρονο- ριασίαν ceterorum supra diximus ); ab Aristotel id om selio ma Vocatur 7παρα γραμμα σκωμμα ). In tot prolatio nominis bi species est Ἀαρ0νυ μαλαc ne maiore iure ab hoc genere Separare licet Irαρω

δίαν ), quae ii ut apud Aristotelem p. 14l a 29 eoniuneta

e Si eum Γαρα γοάμμα σκωμμα . Apud Demetrium id om genu assertur 'AU. Subiunguntur a Cicerone proverbia ridio ut adhibita sodquod dieit: quare ea quoque quoniam mutatis Verbi non POSSunt retinere eandem Venustatem, non in re sed in orbis posita ducantur pugnare videtur eo utra diversam uiusdam Scriptori Sententiam, ne re vera apud Demetrium b6 in P 'bus Onitur Arcteoli ire. Haec igitur dispositio otiam in Ciceronis fonte fuisse videtur. Quod dein do subnoeti Cicero 259 sest etiam in verbo positum non insulsum genus X eo quom ad verbum non ad Sententiam m ne ei per videare' eqs) apud ueteros in Vol

'i 0copia opinio tractatur 284S sq.: sua genera PO8t percurrum qui dona scribendum proponit Elter, qua monitatione accepta Aod quod soquitur bono xplicatur 'no malo conlocis dior . ' f. p. 0 11. ' Quod vocabulum non ignorabat Cicero os epistulam ad P. Volutia Dium missam ad fum VII 32,2i. Hoc vocabulum, quod eo sensu sequo ab AriSi it cle neque iDomotri neque a Cicerone usurpatur exstat apud Quintilianum H 3. 97 Horm0g0nis παρωδία II 453 Sp. παραγραuia potius QSt.

42쪽

borum gelieribus noti ponitur atque sine dubio cognatum estiis qua in rebus traetantur inde T3; ceterum Ciceroisisse diei 260 haec aut frigida sunt aut tum SalSa, quom aliud est expectatum'. Omnia autem haec genera quae affert Ciuero unu ineomplectitur Aristotelis vocabulum Irreoαπεποιθμε cc rhet P.

Immutata oratio quae sequitur 26l Graecorum est ἰλλ γορire; Xemplum allatum a Cicerone ut sementem eo eris ita metes' iam ab Aristot0le octo simillimo affertur p. 406b D δε ανι α ἰσχρω σπειore κακως δε θεριως. DCn-bohim αλληγορire, quod ab Aristotele non usurpatur legitur apud Demetrium . 15l l . Sequitur translatio, quae ipSa quoque a Demetrio affertur 142) ab Aristolole autem uberrime tractabatur. Etiani verborum inversio ironiam dicunt rhetores ut nos hodie), quae tum tractatur aliquo modo ἀλλ roqice est , Cuiu Si ei testem habeo su uintilianum, qui Vocem Grae Cum Sic X-pli eat VIII 6 44): ἀλληγορire, suam inversionem interpretantur, aut aliud verbis, aliud sensu ostendit aut etiam interim contrarium'. Utramque Quintiliani speciem habes apud Ciceronem, qui iteram appellat immutationem, alteram inversionem ). Qui autem voce Aristotelica ea genera, une tractantur 261 62, e imprehendere studet, is aut metaphora voeabulo uti cogitur) aut ea voce, quae apud Arist0letem omnes tropos P0Steriorum Seriptorum omprehendit quaeque X stat in trajetatu Coi Stiniano eo potissimum to eo, quo eam desideram HS εξαλλαγ ν dico. Ordinem generum in verbo positorum laudit Prio εσις verba relata ontrari 263 i. Quoeum genere cognatum est Demetrii illud ob s κωλα fio, Dric εσιν ipsam Aristotele in mum Oro generum venustorum hab0 liet. p. 4410

43쪽

b 29 ef. 412 ij. Statilia nuteni re inini Suari neceSSO est νιio εσιν vocari ab Aristotele ' μα λεξεως, a Sehemate λεξεως claudi genera verbor uni in tractatu Cois liniano ut 'verbis contrario relatis apud Cicerone in . Ita igitur congruunt catalogus Cois linianus et Cicoronis disputatio, ut dubitari ni Dino nequeat, quin e eodem fontes oriptores hauserint. Ab ambigui generibus uterque incipit, secuntur paronoma Siae genera, deinde Xallage genera agmenelaudit σχῆμα λώβεως. Tamen non contenderim Ciceronem ipso Aristoteli libro usum es Se ex quo tra intum XCOrptum esse putamus. Quod si lio phrasti vel Demetrii libro sunt e SSe Ciceronem censebimus, Periputeticos illos servasse di-Spositionem Aristotellicam statuondum erit Cicoro ipse nihil se omisisse putat 264) a verborum qui deni genera quae essent fauota dixisse me puto'. Deinde de rebus disseror incipit, tamquam Si antea enSOmnino non respoXisset; nam primum genus ut in perpetua festivitate est narratio, de qua hic plura Xponuntur uiu Sque latragonora distinguuntur apologi historia). Scriptor ipso igiturn 'glegit eam divisionem quam ζ 218 induxit, β 240 sqq.

adhibuit: nam in die eitate narrationem locum non habere apertum est. Doctrinae auten Aristoteli ea statim Ciceronis verbanos admonent, Velut haeo: HXprimo nil enim sunt et ponenda ante oeulo ea, quae videantur et veri similia eqs in mentem

revocant Aristotelis illi id io. ὀμμι ι ποιεῖ, rhet. 1410AE 340 1411 si, quod intor faeetias habetur. uno autem

secuntur verba et quae sint, quod ridie uti proprium est. subturpia eam sententiani Aristotelis continent quam ad

236 adnotavi' . Exomplum quod asserebatur , 240. tiam

hoc loco sufficit. Deinde quod narratione apologorum subneetit Cicero, disputationem aeque compositam sequitur a Demetrius: 156 sis i. detracto enim proverbio. luod Cicero consulto in Verborum generibus posuit primum genus apud Demetrium ρς δ με γος.

44쪽

Alterum genus est similitii do, qua dividitur in duas speetes 256): est etiam ex similitudine, quae aut conlation omi habet aut tamquam imaginem'. Aperte nunc videmus similem ordinem sequi Ciceronem et Demetrium; nam otium apud Demetrium Secuntur αἱ εἰκασiαι -), atque in Xeorptis quoque Si Sequimur ZetZem, idem ordo servatus est; nam sti0i Uσιν idem S Se posse ne Similitudinem nem inegabit. Praeterea verbis Ciceroni altera poetes μοιοίσεως

illius πρ0 ι χειρ0ν cireum scribitur 266i 'valde automi identur etiam imagines, qua fore in deformitatem aut in aliquod vitium e0rporis ducuntur eum similitudine turpioris' Alteram spodium πρυς ι βελτι0ν minus idoneam esse, quae

risum ino Vent, pertum St.

Etiam in proximo genere mirum Vol potius non mirum in modum congruunt Seriptores. Apud te oronem enim ut apud Demetrium Sequitur hyperbole, quae secundum Demse trium fit εκ ου δυνατον in Xeerptis autem proximus locus est Tot fidνω ον Hyperbolen quamquam vocabulum

ipsum hoc loco 3 non usurpatur, significari apparet his verbis 26 T) 'etiam illa qua minuendi aut augendi causa ad D

erodibilem admirationem eos eruntur'. Sed iam ab se sed Hre videtur Cieero a fontibus Graecisae Suum tenere urSum: Sequitur enim Sehem: quod frustra quaeras in ueteris tractatibus 208): arguta tiam significatio e St, Cum ni V re et Saepe Verbo res obseura et latens inlustratur Sed minime mirum est apud Cloeronem nune apparere multa genera quae apud Cetero non inveniuntur. eum ibi ab Hamus excerpta, hi disputationem integram. Prneterea cluamquam pleraque Ciceronem obore Graecis Se imuS tamen nemo erit tam stultus ut neget virum facetissimum quicquam Me suo indie eis se Denique risimile ist

imi nouoruni παρα L , cf. Quintil. VIII 3 Ti. Intortoeta k 159 conlatio tractatur g 146. Noli mirari, ii uod imitationem depravatam os similitudinem cum Gra0ca homoseos confero nam Graeco genere utrumque Ciceronis continori puto. Usurpatur in illa opistula quani communioravi ad fani VII 32j.

45쪽

Ciceronem sibi ipsuiri collegis Se nee te dicta, ut utebatur collectione diutorii ni Catonis, ut sue diutoriani genera dis ei nove conatum Sese, in ut genera Donnulla quae tractat magis ad explientionem dictorum inventa sint. Qua autem φ 269 tractatur dissimulatio minus ad singulos ridiculi locos pertinere videtur quam ad totum iocandigonus, quod ab Aristotele dividebatur in toων icti et βωμολοχia D. Q ieero ipso iano ironiam distinguit ut, illi sup0riore ostiam Vocabat inversionem s 262). Sub noetitur T spoeio qua sedam dissimulationis ' suo ni honesto orbo vitiosa res appellatur'. Etiam proximum genus 273 quom ex alterius oratione aliud volpias atque illo volt' potos adnumerari dissimulationi, dique omnia quae secuntur genera quasi per dissimulationem fiunt nani sui subabsurda' 274 diuit non ipso stultus est, Sed SQ Stultum Sso simulat. Eiusdem generis spe uio Atidiungitur 'io 'o quo sensero si otiam non videri intellegere quod intollegiis'. Faeota sepulsio se indo 2 ii paucis verbis absolvitur. Proximum genus 2i 'salsa sunt etiam, quae habent 'suspiei noui ridiculi absconditum' nescio an comparare loeat eum Dentetrii a tyroqire ποκεκρυ' μει ι bb , suae una salieni Species generis Ciu roniani est. Pr0Xima paragrapho 279 duo genera inter Se OPPO-tiuntur. uno in indole no moribus hominum posita sunti stomneliosa et suas submoro a' - oeus hominis intientistio lenis'). Traetuntur do in do haec genera, serine enumerare nit Sli thoo est etiam stultitia salsa oproh 0nsio 280); movent etiam illa quae coniectura ex phanantur longo oliter atque sunt sed neuto atque eoncinno 2 Sol

ridotur etinui diserepantia 28li bella tinna est familiaris se prehensio quasi serrantis 28li: liui similis est tinni admonitio in onsilio dando fami

liaris 282ὶ

46쪽

Quorum generum Omplure non a Graecis traditu sed a s teoron se diutis collectis cogitatione inventu Sse puto. Gravissimum autem simulque requenti Ssimum genus

ultimo i , eo traetatur 284 in sed ex his omnibus nihil magis

ridetur, qua in quod est praeter Xpectationem euius innumerabili sunt exempla Quae redduntur schemata huiugeneri subicienda sunt, sunt autem nee 'saepe etiam facete concedas adversario id ipsum, quod

tibi illo dotrahit 286 :

saepe etiam sententio Se ridicula dicuntur 286); Saepe etiam salse quae fieri non possunt optantur 28T): salsum est etiam quaerentibus et quasi percontantibus lente respondere quod nolint'. De oeptam opinionem non neglectam esse a Graecis scimus; hi Graecorum uos admonent ridicula sententiose dicta ureo Io εγμαι eni in etiam ab Aristotele in facetiis om- memorantur rhet. p. 14l a li. In siti totius disputationis genera praecipua eorumio eorum, qui in re positi sunt lolliguntur 2893:hnec autem, quae Sunt in re et ipsa sententia, partibus sunt innumerabitin generibu pauen. eXpeetationibus enim decipiendis et naturis aliorum inridendis ipsorum ridicule indieandis et similitudine turpioris et dissimulatione AEt subabsurda dicendo et stulta reprehendendo risus OVentur'. Praeter ea genera quae nos hodie apud Graecos invenimus, Cicero Graecis non multa debere videtur; nam mihi quidem pei Suasum est eum ipsum cetera discrevisse, id quod tostatur 288 sed hae ipsa mihi videor in multa genera discripsisse'. Quae res alio testimonio confirmatur; nam etiam in Latinis litteris ut in Graecis catalogus quidam XStat generum ridiculi, qui minime neglegendus est Librorum enim ad Herennium missorum auctor decima primi libri

47쪽

non incido nilo iii iere habet genera quae Cicero, sed etiam iisdem voeabulis res significat. Sed miro modo fit, ut omnia ea genera, quae a Cicerone inVentu eSSe putavimu non exhibeat, sed ea tantum, quae etiam apud Graeco repperimus. Ut nutem demonstrem, quam arte cohaereant Criptores. X scribam locum ita, ut nili iam disputationis Cicoronianae eas paragrapho S in quibu idem vel tractatur vel com

memoratur:

'si dosos si ori ut audiendo, Aetl ex ordiri poterimus ab aliqua re, quae ri Sum m , Vere ORSit

Qui eatalogus incipit quidem ab iisdem rebus, quae Cicero primo loco tractat, a narratione et imitatione depravata, Sed in ceteris erium ordinem frustra quaeras. pertum autem est auctorem huiu libri ex eodem fonte laurire ut fueCiceronem, ne tantopere Onetuunt non modo tu rebus Sed etiam verbis, ut utrumque latino quodam clibi in usum

y Malim criboro collationo Cleor 26b, cf. Quintil. I 2.103 .' Sic corrigondum pro 'pra toro expoctation '. f. Margius P. 2 i. Post vorsu gravior nota distinguiuidum est quani socorurit editoros; nam uno sociantur ab abcuiu intorpellatione aut adrisione generibus ridiculi 0paranda sunt quod vol x opetito illo ab eos noscas.

48쪽

esse coniciat quis. Qua re diluimur ad nna quaeΗtioneui, quae absolvenda nobis relinquitur, uti uiam ipsis libris Grae eis Cicero usus au Latinum quendam Scriptiorem Secutu Sit. Quod primo obtutu tam verisimile esS Videtur, ut statim ostendere te posse eum opineri S, quem Sedulii Sit, eum dico, qui in Ciceronis disputatione doctrinam profert, Caesarem Strabonem. Quae coniectura si ullo testimonio firmaretur, equidem eam amplecti non dubitarem; sed omnia contra faciunt. Nam

quamquam Caesarem ne oti SSimum fui S Se constat s. quamquam Diuitum eum elaborare in eo studio audimus'), tamen si lil rutii de ea re composuisset Cicero id tacere non potuit. Cicero Vero neque in ea quani tractamus disputation nec Bruti 'eo loco quem adnotavi scripsisse Caesarem de ridiculo testatur immo tam nihil tribuore videtur ei rei, quod a Caesare profertur illa doctrina ut ipso alio tempore per Antonii personam se illa disputasse putet ). Itaque equidem nisi

certum inventum erit testimonium, mihi non perSuadebo i 'aesarem Seripsisse de ridiculo, atque omnino non credo ante

Cleor nona in Latinis litteris hanc rem tractatam fuiSSe. Ciceronem et Cornificium quem dicunt eodem libro Graeco USOS SSe persuasum habeo quo in libro ea genera ridiculi

asserebantur, quae apud utrumque leguntur quod si Cornificii

genera detrahimus Q Ciceronianis, ea remanent quae Cicero ui Sutit. Hoc unum statuendum erit apud Romanos has res tam notas fuisse ut diversi seriptores Graeon Oenbulatis do in Latinis verteroni. EXemplorum quae consulto negleXimus Cicero partem ipso collegisse vel o memoria prompsisse Videtur, partem collo utam inveniebat. Nam non Daodo dictis clarorum Virorum

a Catone ollo etis uti licebat, sed otiam ipsius Catonis dictaeollo uta orant Prior illa collo 'tione se ut Cicero profitetur 2 il neque vero ipsius Catonis dicta desunt. De ceteris

exemplis dis Serere longum St.

49쪽

se duintilianeae disputationis indole et fontibus.

Institui. orat. VI 33. Gravioribus assectibus quos ultoro sexti libri eapite traeta QuintilianuS. POXima parte Pi Sum Opponit, non tamen ita ut hunc eum illis comparet Sed hae quoque disputatio, ut dixi initio dissortationis eum coloris partibus leviter admodum cohaeret quoniam propriis libris vel traetatibus d ridie illon; 'ere solebant. De sontibuS, e quibus profluXerit Quintiliani doctrina, primum ipsum Scriptorem interrogabimus. Cuius sex orbis ν 1l suntque ad id pertinentia et a raucis et a Latinis eo inposita praecepta colligat quispiam una plures novisse huius rei traetatus; sed unum tantum seriptoreme Xoepto Cicerone alterio profitetur e legisse Domitium Marsum, quem erit Sis Se de urbanitate solus Quintilianus tradits i 102 033. Sod Marso quid debeat diffieillimum est diutu quod do indole illius libri paene nihil scimus. In appendi eo

tantum disputationis Suriptor Marsi mentionem facit, quo eum do notione ae vi urbanitatis non consentit. Nani Secundum Mures finitiones istas affert uuintilianus 104 05. quidquid bono dicitur, et urbane di et nomon aecipit', atque in numeruui urbane diutorum recepit ille quaedam, quae, quamquam optime dici sunt, tamen Quintiliano nomen urbanitati iniuria accipere videntur. Omnino seriptori ipsi urbanitas non tam in singulis dictis quam in toto coloro dicendi esse videtur. Si autem praeter ridicula soriis tuoque dictis Omon urbanitatis tribu endum sit, cilin potius mi baran X seri dieturum esse

50쪽

exponit, quae sint generis eiusdem e quo ridicula duc antur et tamen ridicula non sint.' )o indole libri Marsiani o hi perpauca discimus. Discimus eum fini Vies Se urbanitate ira c. 'iunni quam etiam narrandi urbanitate ni probabat in diutis praecipue posuisse, discimus una dicta urbana divisisso iusseria iocosa media, seria in honorifica oontumeliosa media.dis imus denique eum Xomplis illustrasse illa genera, aequoniam paucae finitiones librum non explent, verisimile est

eum non parUuni numerum diotorum longe SSisse.

Docio is ridiculi egisse Domitium Marsuin neque S illam scriptum legitur neque vertesimile est, ne vi quiSquam demonstrare poterit, quo modo dicta disposita fuerint. Qua de re coniecturam protulit Wisso wa in Analoetis Maerobianis i. Apud Macrobrium enim, qui in altero Saturnaliorum libro multa neoto dicta congessit eompluria die tu inveniuntur. uneotiam in s uintiliani de risu disputatione asseruntur. Utrumque

seriptorem eodem fonte usum esse perspieuum St Z): Quin

autem duo Xempla apud utrumque legantur Quintil. 109 etlli, Maerob. II 3, 0 8 , quibus Marsum usum esse profitetur Quintilianus, Wisso uti conlevit fontem communem esse Domitii Marsi librum. Qua sententia primo obtutu probabilis esse Videtur, atque ipse deui conieci, priusquam cognovi Wisso ne commentationem. At Sunt, quae contra aetant. Nam adiuta quae Domitium Marsum attulisse dicit Quintilianus. Ciceronis sunt; sed dictorum ieeronis quibus Quintilianus ipse doctrinam suam illustrat nullum apud Macrobium invenitur: in his igitur si Maerobius Marsum secutus si Quintilianu SMarsum non Secutus est. Immo Caesaris Augusti quattuor dicta apud utrum quo leguntur in ut Casuellii dictum unum Quintil. 8 - Maerob. II 6,2 , sed nusquam traditur Mars uni 'ollegisse Augusti dieta id quod ne verisimile quidem est,

cum MarSum paucis annis post Christum natum mortuum Sse i Horma vol. 16 p. 49 sqq. cf. WiSSOWae argumenta l. c. addo eodem ordine dicta Augusti proferri apud utrum in sapud Quintil. 59 64. 6. i. apud Macrobium