De Antiquitatibus Lusitaniae libri quattuor

171쪽

DA ANTIQUIT. LVsIT. suo iudicio maiorem repraesentaret, si lectori mutilatis dictionibus negotium facesseret . Onuphrius Pan uinius in primo fastorumalino urbis conditae DC x. huiuS etiam meminit : Horum, inquit, consulum mentio est in

testamento Galli Fauoiiij secundi, qui bello Viriatino cecidit, ita: A C T V M. V I. KAL. QVINTILE IS. SER. G ALBA. L. AURELIO COT. & de Viriato satis iam multa D

Decius inde Itinius Brutus. M. Iuni Penni filius,cum circa urbis annum DCXvs. Vna cUm P. Corn. Nassica , qui Serapio appellatus est, consulatum gereret, in Hispaniam venit,&iis qui sub Viriato militauerant, agrOS, Oppidumq. dedit, quod Valentia nuncupatum est . Ex epito me Liuij Meminit etiam huius rei Sabellicus quintae Enead os libro nono. Et nos in Vincentio Martyre, ut liqueat a Lusitanis ceteris'. viciari militibus Valentiam esse conditam & nominatam. Fabulam vero inanem esse, eam conditam ante Romam, &Romin appellata a Romo Rege nescio quo, apud commentitium Manethonem reperto. Quae tamen fabula Floriano Campe si, & quibusdam ex neotericis Hispanicarum antiquitatum scriptoribus non displicuit. Brutus igitur hic Lusitania, usque ad Ocean im perdomuit. Quamquam ut Valerius Maxinius libro sexto, capite quarto ait:Paene tota se ei sponte dediderat, praeter Cinauiam

172쪽

o LIBER TERTIUS. I s

urbem , quae pertinaciter arma retinebat, uti in se perioribus diximus, cum qualisnam SLusitani fui flent, disseruimus. Adortus etiam Bra caros Callaeciae gentem Callaicorum, qui Lusitanis auxilio venerant , sexaginta millia bello asperrimo, atque dissicili, quamuis in- .cautoS circuirenisset,oppressit, in eo proelio inquit Oriosus libro quinto capite quinto I quinquaginta millia occisa, sex millia capta reseruntur,pauci fuga euasere. Propter hanc igitur de Callaicis, &Bra caris victoria, Callaici cognomen non autem a cetera Callaecia Brutum elle adeptum, hinc colligo, quod Strabo libro tertio, ubi amnis Mini j mentio--nem fecit, ita scribit. Hic expeditionis Bruti

terminus est. Negligenter enim vertit inten pres Bruti praeturae terminus, obiterq. notandum,iam non Consulem Brutum,sed Proconsulem, illic rem gessisse, eoq. tempore illi ad Limiam contigi ste , quod supra retulimus, cum Bracarorum flumina recenseremus . ' Triumphauit autem de Lusitanis, & Calla ciS,anno Vrbis DC xvi I. quod in tabulis Ca-

ita notatur .

173쪽

Ds ANTIQUIT.

Floc est: Decius vel DecimuS Iunius,Marci filius, Marci nepos Brutus Callaicus anno sexcentesimo decimo septimo Proconsul do Lusitanis ex Hispania ulteriori . Anno ab urbe condita DCXLv . in Seruilius Caepio.Q: Seruilij Caepionis superioris filius. CN.nepoS, Propraetor de Lusitanis, & Hispania

ulteriore triumphauit . At anno DCXLIX. P. Rutilio Rufo: CN. Manlio Cosse. exercituS Romanus a Lusitanis caesus . Quod nisi a Ixilio Obsequente quattuor tantum Verbi Sesset notatum , per ceteros Romanos scrip tores penitus ignoraremus. Tametsi de nominibus Consulum Obsequens & Casii odorus nonnihil variant, sed ego Onuphrio Pan-uinio , qui eam rem exquisitius indagavit,

adhaereo. Anno inde, conditae urbis DCLII. C. Mario Ioa. Luctatio Coss. deuictis Lusita-niS pacatam ulteriorem Hispaniam, scribit Obsequens. Non tamen a quo deuicti sint,expressit. Opinatur Panuinius a D. Iunio. Syllano, propter Sexti Rufi vrrba . Rebellantes in Hispania Lusitanos, per D. Brutu obtinuimus,& usque Gades ad Oceanu pervenimuS. Post, ad Hispanos tumultuantes Syllanus misisS, eos vicit, ego tamen & Obsequenti S,& Rufi verba, aliter intelligo . Nempe deuictis a Bruto Lusitanis, ulteriorem Hispaniam fuisse pacatam, usque ad Gades,& Oceanum

174쪽

LIEER TERTIV s. I ISyllanum vero ad tumultuates Hispanos mis. sum, non autem singillatim ad Lusitanos. Ad quOS autem tumultuantes missum intelligat non explanavit . Verum quia Panuinio,&ceteris tabularum triumphalium explicatoribus ita videtur , ab illis non discedamus. Anno urbis DCLv. L. Cornelius Dolabella de Lusitanis triumphauit. Quod Verri, Flacci tabulae ita ostendunt

L.CORNELIUS. L. F. L. N. DOLABELLA. PRO. COS. EX HISPANIA. vLTERIOR. DE LUSITAN. V. K. FEB.

Hoc est: Lucius Cornelius, Lucij filius, Luetj nepos Dolabella, Proconsul ex Hispania vlteriore de Lusitanis quinto Kalen. Februaris. Quinto post anno, id est ab urbe condita D c L x. P.Licinius Crassus de Lusitanis triumphauit , testatur hoc Verrius Flaccus, sic.

Hoc est : Publius Licinius,Marci filius,Pu- Κ etiam

20 Pr'consul de Lusitanis, pridie Idus Iunij. Hunc in Lusitania, & ea Callaeciae parte, quae, inde conijcimuS, quod Strabo in calce libri tertij, tradit illum

175쪽

Da ANTIQUIT. LVsΙΤ. etiam cassiteridas insulas e regione Celtici promontorij, pace conciliasso .r Sex cetesimo sep tu age simo tertio urbis anno sparso per Macedoniam, Pamphyliam,at que Dalmatiam Romanoru bello, cum quod in Hispania erat, ob id rem iiii a S gereretur, paulisper interquieuerant Lusitani , donec discordi j sciuilibus Ser corianu exarsit, Syllariae proscriptionis hereditas, ut inquit Florus. Quintus enim Sertorius, vir summae quidem, sed cal amitosis viri titis,ac magias in rebus belliois peritiae dux, quod Marsi partes fuerat secutUS, cum proscriptus a Sylla esset, excetiit urbe atq; Italia varijs casibus ubiq; iactatus.

Perscripsit Plutarchus, & de eo multa ciuiliubellorum libro primo Appianus, & libro tertio L. Florus, quinto. P. Orosius praeter ea, quq sparsim Plinius Iunior de Illustr ibus viris, Vcerius Maximus , Erontinus, ObsequenS ,& alij ad notarunt, minime opus est in ea re me laborare. Summatim ex Plutarcho, Ap plano, atque Orosio dicam. Adscitus ex Asrica a Lusitanis, cum duobus millibus, & sex centi S, quos Romanos vocabat, admixtis Asris septingentis, illinc venit, adiunxit Lusitanorum quattuor millia peditum, & equite S septingentos , atque tam exiguis copijs aduersu S quattuor Romanorum duces, sub

quibus erant peditum millia centum viginti,

176쪽

l LIBER TERTIVSH IF 3 equitum septem millia, sagittariorum,& sunditorti duo millia,& urbes innumerae, bellum gemit, cum ipse in initio viginti tantum Lusitanorum urbes in sua ditione habereti. Validas non solum gente S, sed millos etiam aduersum se Romanos duces subegit. Cottam nauali proelio ad Mellariam superauit, Phidium Praetorem ad Baetin,interfecitq. in ea pugna duo millia Romanorum ciuium, Domitium per Hirtuleium ducem oppressit. Qui etiam Manilium Galliae Procoli. cum tribus legionibus,& mille quingentis equitibus in Hispa niam trangressit uia, castri S, copiis q. nudaeuit, ut Oro iij verbis dicam, & paene solum Ilerdam compulit refugere. Lucium Procoss.contriuit, Toranium a Metello missum cum toto exercitu deleuit. ipsum Metellum in tantam compulit necessitatem , ut L.Lollius ex Narbonensi Gallia ei ferre auxilium cogeretur, & Pompeius MagnuS ex urbe cum magna festinatione ea de causa mitteretur . Neque enim habebat Metellus , quo se verteret. Aquilium a Metello mistum cum sex millibus cecidit, Pompeium iam Pyrenaeos montes tranigressum bello ex

cepit , positisque iuxta castris superior fuit, Pompeium Palantiam obsidentem vi repulit, Et castra, quae ad Calagurrim erant, adortuS,ad uia millia interfecit. Eodem Pompeio 1 pectante Lauronem urbem expugnauit, atqῆ

177쪽

31 DA ANTI VIT. LUSIT. incendit, neque ille tam magnifice Lauronensibiis de se pollicitus , socii S pereuntibus auxilium ferre ausus est. Quibus vitam ex incenta urbe dedit Sertorius,in Lusitaniam muserabili captiuitate traduxit. Ad Sucronem Pompeium proelio superatum fugauit, ita ut vulneratu S, & ex equo prostratuS, paene interfectus, & captus sit. Afranium, qui cornu sinistrum regebat, cuSertorianos intento in Pompeium duce pelleret , suorum intellecto periculo accurrenS , facile superauit, eius'. milites dispersos occidit. Ad flumen Turiam Pompeium male multauit, & nisi Metellus superuenisset, actum de eo erat. Vnde illa Sertorij gloriatio: Ego puerum hunc, nisi venisset anus illa , castigatum verberibus, domum remisissem. Memmius Pompeij quaestor, & sororis eius mariatus, ad Saguntum Sertorio superante, est interfectu S.Et cum magna strage victor ad Metellum usque peruenisset, pilo percussus Metellus interierat, nisi a suis pudore nimio as sectis protectus esset . Didium Laelium Pompei j legatum, qui pabulatum exierat, scribit

Obsequens a Sertorianis interfectum . Et certe Sertoriani duces sere superiores erant, Praecipue Hirtuleius,qui initio Metelli, antequam se Pompeio iungeret , multis proeliis fatigarat, tandem cum eodem Metello apud Italicam Baeticae prouinciae urbe con

178쪽

LIBER TERTIUS. 1 Igressi is, ex fiducia credo praeteritarum Victoriarum elatus, commissa pugna, viginti millibus amissis, victus in Lusitaniam cum paucis profugit. At Sertorius post id cum Pompeio congressias, decem millia militum eius interfecit, licet totidem S ipse amiserit, in tantam J. desperationem duos egregios illos duces Metellum, atque Pompeium adduxit, ut publice Metellus praemia statuerit ei, qui

Sertorium necaret, centum argenti talenta,& viginti millia agri iugera,& si exul esset,Veniam reductionemq. promitteret. Nempe, ut saltem proditione consequeretur, quod armis non poterat.

Pompeius vero querulus ad Senatum scripserit, nisi sibi pecuniae mitterentur, se milixes e prouincia deduci tirum. Recipiebat se in Hiberna Sertorius in Lusitaniam, Vnde ap petente Vere, cum M. Perpenna legato suo,ad hostes usque in Celtiberiam properabat, Lusitanorum maxime opera semper usus .Hoc diserte a silerit AppianuS. Eboram vero urbem ad hiemandum peculiariter elegerat, sagaci consilio, cum sere

in medio sita sit Lusitaniae,& solo fertili,unde

in Omnes partes praesto esse poterat, si usus eueniret. Ibi domum, quae adhuc extat,& Ιu- niam Donacen domesticam, & libertos tres habebat . Inde cohortem unam ad bellum duxerat , uti docemus latius, cum ventum crit

179쪽

Ita prospere in Hispania bellum gerentis

. Sertorij, cum fama etiam Potum complesset, Nithridates , si ducem rei militaris peritissimum sibi foedere conciliasset, facilem de populo Romano victoriam se adepturum pollicebatur . De qua re non pigeat lectorem cO sulere Plutarchum. Ex quo, & qui vir,&qua probitate fuerit Sertorius , & quo amore patriam unde exulabat, prosequeretur, liquido intelliget. Simul quanto digni fuerint odio Perpenna, & qui cum eo in caedem magni duci S coniurauere. Quorum tamen omnium exitu S , ut proditorum esse conueniebat mi

ser, atque in selix non multo post omnino suit. Id breuiter atque eleganter Velleius Paterculus de Perpenna loquens commemorat : Ser torium, inquit, in ter coenam O scae interemit, Romanis'. certam victoriam, partibus suis excidium, sibi turpissimam mortem pessimo auctorauit facinore. Item Marcellinus subli

plum , qui post Sertori u int epulas obtruncatum dominatione paulisper potitus e frutetis, sub quibus latebat extractus, oblatus'. Pompeio eius itissu est intersectus. Sic decimo inchoati belli anno sitiorum dolis interkctus Sertorius .victoriam quidem Romanis dedit, Verum sine ulla gloria, quod non vir

tute , sed fraude obuenisset. Quo

180쪽

- LIBER TERTIVS i I IQuo interempto Hispaniae uniueris ciuitates ultro se Romanis dedidere, praeter Calagurrim,&Vxamam,sed hanc Pompeius euertit, illam siue Alranius, ut scribit Orosius iugi obsidione consectam , atque ad infames escas,.ex inopia coactain, Vltima tandem caede, incendioq. deleuit siue idem Pompeius, ut in libro septimo capite sexto rescrt V ile rius. Qujeuere itaque Lusitani, ac de His p nis tam Metellus PiuS, quam Cn. Pompeiu magnus adhuc eques Romanus tritipharunt,

anno urbi S DCLXXXII. ut tabulae reserunt Capitolinae.

Toto autem Sertoriani belli tempore nuIlum populo Romano vectigal ex Hispaniis fuisse,in oratione de Agrariis legibus, contra Rullum conqueritur M. Cicero. Iulius deinde Caesar, post Vrbanam praeturam , vsteriorem sortitus Hispaniam, in qua prius sub Tuberone Praetore Quaestor fuerat, Lusitaniam, ac Callaeciam imperio Romano subdidit. De qua re non pigeat lectorem repetere,quae ex Dione rς tulimuS,cum de mori te Herminio ageremus . Secuto paulo post triumuiratu, Caesar Gallias, Asiam Crassus, Pompeius inuasit Hispanias, quas per legatoS tres, M. Petreium, L. Afranium,& M. a Tonem administrabat, donec ciuile bellum conflatum est. Ac Caesar in Hispanias venieS, caS pro tempore quieicere coegit,M. Lepido