De Antiquitatibus Lusitaniae libri quattuor

141쪽

et 18 Da,ANTI Q v I T. Lus IT. dux exercitus ab omnibus qui ii e eo scripsere, fuisse narratur. Hie a Paulo Consule Cannensi pugna occisus est, ille alter Seruilij Caepionis dolo atque insidijs perijt. At inter mortem unius , atque initium bellorum alterius fluxerunt anni circiter septuaginta, videlicet

ab anno conditae urbis ti X L . ad annu D C v I I.

Iterum siquis urgeat, quonam modo Silius Viriati nometri rnox factum nobile Romanorum damnis asserat ZRespondebo non reserendum hoc ad priorem viriatum, quamquam,& ad hunc, qui & ad arasymenum,& ad CannaS,Romastorum damnis inclaruerat,sed potius ad posteriorem Viriatum ducem maximum . Ideoq. poeta non dixit ducem factum nobilem, sed ipsum nomen Viriatum gnotum prius, mox, idest post paucos annos, Romanorum damnis factum nobilo. .Fuisse vero idem nomen duobus Lusitanis ducibus,diuersis temporibus,non mirabitur, qui una tempestate, tot Hannibales,& plures aduerterit extitisse Hasdrubales. Praeterquaquod Viriati nomen, nempe a virium magnitudine dictum trique indictum a suis esse potuit,eadem gritia .Vnde & Lucilius Hannibalem Viriatum appellauit,ut est apud Nonium

Finito Punico bello, & a P. Corn. Scipione pulsis Hispania Carthaginiensibus, cum non dum perpacatae essent prouinciae, stequonti bus

142쪽

L 1 AER TERTIUS. i Pasbus eas bellis Romani attriuerunt, interdum victi, maxime interfectis intra mensem duobus fratribus P.& Corn. Scipionibus, saepius

tamen Victores .

Quod ad Lusitanos attinet,M. Portius Cato,is qui Censorius cognominatus est, ex Hispania citeriore, quam fuerat sortitus, ad ulteriorem descendisse videtur,si Polybio apud Plutarchum assentiamur. Lusitaniam certe in ossicio continuit, m tune an beneficijs no scio. Reperi de eo fragmenta marmorea duo,sed ex quibus nihil certi diuinare potui.Alterum Olysippone in gradibus Palatij, quod est in summa arco.

. M. PORTIVS. M. F. M. N. CATO . . . Marcus Portius,Marc i filius, Marci nepos Cato . Alterum in agro Sin triensi , in vico cui nomen est Fanum, de quo alias, & est cippi stacti superior pars.

143쪽

rio Da ANTIQUIT. LV SIT. uincia diuitates rebellassent circa urbis annum MLX. Sex. DigitiuS Praetor crebra magis quam digna dictu proelia fecit, & adeo pleraque aduersa, inquit, Liuius in initio libri

quinti quartae de cadis, ut vix dimidium militum, quam quod acceperat successori tradiderit . Nec dubium fuit quin omnis Hispania sublatura animos fuerit, ni alter praetor P. Cornelius. CN. F. Scipio, trans Iberum multa secunda proelia fecisset . Quo terrore non minus quinquaginta oppida ad eum defecerunt . Praetor haec gesserat Scipio . At idem postea Propraetor acerrimu illud proeliu cum Lusitanis gessit, de quo superius muruta diximus, cum qualisnam gens Lusitanorum esset disputaremus . . t L.Corn. Scipione, qui postea Asiaticus appellatus est,&C. Laelio nepote coss. Circa Vr- his annum D LXI v. Lusitani L. Aemilium

Paulum Propraetorem, cum uniuerso exercitu ceciderunt, in qua pugna ipsum Aemilium interijsse dicit Orosius,qui eum Proconsulem

vocat. Nescio quem secutuS auctorem .

Non enim interijt,cum post hanc pugnam, iterum collatis signis, ingeti clade Lusitanos affecerit, & postea bellu Macedonicum cum magna gloria gesserit, ut idem Orosius fatetur eodem capite , nisi alium existimauerit, constat autem ex Liuio eundem fuisse. Nam

quod Orosiua illum Proconsulem vocat, id

144쪽

sorte est, quoniam in Hispaniam sibi decretam prouinciam, non cum sex tantum securiabusi, aliorum Praetorum more, sed cum duodecim honoris causa missus est, ita ut dignitas consularis in imperio eius inesset, ut in ipsius vita narrat PlutarchuS.

Sed praestat Liuiu audire lib. septimo quartae decadis. Huius triumphi videlicet M. Acilij Glabrionis de Aetolis minuit laetitiam, nuntius ex Hispania tristis, adueria pugna iaVascetanis ductu L.Aemili j Propritoris apud oppidulci Lyconem , cum Lusitanis sex millia de exercitu Romano cecidisse,ceteros pauentes intra vallum compulsos aegre castra defendisse,& ad modum fugientium magnis itineribus in agrum pacatum reductos. Quaesiuit aliquando a me Ioannes VasteuS vir doctus, ac diligens, cum Hispanicarum rerum chronicon commentaretur, quosnam arbitrarer esse Vascetanos, in quibus tam insignem victoriam adepti essent Lusitani. Respondi, videri mihi lectionem nonnihil fuisse deprauatam, litterarum commerciΟ,legendumq. in Batestanis . Nam solebant non nulli B. eo sono, quo. V. cum est consonans , pronunciare,ut etiam modo Graeci, & Hispanorum plerique . T, vero minutiore littera

qua nunc utimur scriptum,facile mutari potuit in C. Vascetanos enim in ulteriore Hi-mς nullos , immo neqv.

145쪽

in citeriore . Vesci oppidum Fauentiam cognominatum legi apud Plinium, in Baetica &apud Ptolemaeum ex quo Vescitani fieri potuissent, si de oppidanis, non autem de populis sermo esset. At Liuius populos intellexit, an Vaticetanis, inquiens, apud oppidum Lyconem. Quod oppidum si extaret,aut saltem nominis vestigium exiguae essiet operae lectionem Veram agnoscere, interea placere mihi Batestanos pro Vascetanis substitui. Sed ut redeamus ad Liuium circa eiusdem libri finem de P. Iunio Bruto in ulteriore Hispaniam misso. C N. Manlio . C N. F. Vulson . id. Fuluio. M. F. Nobiliore Coss. circa urb1S annum D Lxv. Profectusq. in Hispaniam est. P. Iunius Propraetor, in qua pro

uincia prius aliquanto, quam successor venis set, L.Aemilius Paulus,qui postea regem Persea magna gloria Vicit, cu priore anno haud prospere rem gessisset, tumultuario exercitu collecto, signis collatis, cum Lusitanis pugnauit. Fusi, fugatiq. sunt hostes, caesa decem &octomillia armatorum, tria millia,C C C .cap

tiin castra expugnata. Huius victoriae fama, tranquilliores in Hispania res fecit. Lucium Aemilium Paulude Lusitanis,propter hanc victoria triumphasse opinantur non nulli ex verbis Velleij Paterculi libro priore, Tum Senatus,Populusq. Romanus. L. Aemi lium Paulum, qui, di Praetor,& Consul trium phaue-

146쪽

LIBER' TERTIvs. 123 phauerat,virum in tantum laudandu, in quantum intel ligi virtus potest. Consulem creauit filium eius Pauli,qui ad Cannas , &c. Sed Liuius post narratam hanc de Lusitanis victoriam , supplicationes, inquit, deinde suerunt,ex S. C. Q iod Lucius Aemilius ita Hispania prospere rem gessisset. De trium-mo non meminit . Neque Plutarchus in hominis laudem mire propensius, neque item Capitoliis e . M. Verrii Flacci tabulae.

Onuphrius autem Veronensis in commen tario virorum 'triun iphalium , ex Paterculi a me modo citatis verbis, & basi Capitolinata, quadam,atque aliquot nummiS non male videtur colligere illum triumphasso.

- Huius victoriae fama, inquit Liuius , tranquilliores in Hispansa res secit,verum no diu. Naim; C. Catillio, & L. Manlio in Hispanijs

inputa gerentibus, circae annum ab urbe condita DI. xv III. in citeriore prouincia Celtiberi , in ulteriore Lusiitani armis Romanorum socios vexabane, eoruInq. agrOS po

putabantur. Sp. Posthumio Albino. Q artio Philippo Coss., Ciergo Catinius qui cu bienio ante Praetor in ulteriorem prouinciam esset profectus, Sctum ex prorogato imperio eam Propraetore in Astensi agro cum Lusitanis sis B tis pugnauit. Ad sex millia hostium tint caesa, ut refert Liuius libro nono quartae

147쪽

. Catinius inde aid A stam i oppugnandam te giones duxit, eam l. haud multo maiore ce tamine cepit, qRam castra, sed dum incautius lubit muros , ictu S , ex vulnere paucos post dies mortuus est. Qua re cognita Sen tus censuit, ut C.Calpurnius Pisis,qui erat successurus maturaret proficisci,ne sine imperio prouincia essς ut Prosecti igityr, C. Calpurnius Piso in ulteriorem Hispaniam, propter Lusitanorum motus, In citeriorem, L. Quintius Crispinus, primo vere ex hibernis eductas copias, in Baeturia iunxere. Ea est pars Baeticae a Marianis montibus ad Anam pertingens . Inde in Carpetaniam, ubi castra erant hostium, progressi sunt, communi animo, confia

lioq. par tirem gerere, haud procul Hippo ne, &Toleto urbibus, inter pabulatores p

gna orta est. i

paulatim omnes copiae in aciem educta sunt. In eo tumultario certamine,& loca sita,& ge

nus pugnae pro hoste fuere,ait Liuius libro nono de cadis quartae. Duo exercitus Romani fusi, atque in castra compulsi sunt. Non instruxere perculsis hostes. - . Prariores Romani,nς postero die castra ora pugnarentur, silentio proximae noctis tacit Mno exercitum abduxauat. Lucc

148쪽

Ling R TERTIUS. Luce prima Hispani acie instructa ad valluaccesserunt, vacuaq. praeter ipem castra ingressi, quae derelicta inter nocturnam trepidationem erant diripuerunt. regressiq. in

sua castra paucos dies quietis stativis manseruntis Romanorum sociorumq. in proelio suga,& ad quinque millia occisi, quorum se spoliis hostes armauerunt . Inde ad Tagum flumen profecti sunt. Ita Giuius . Praetores posthac cuo ira ne id tempus contrahendis sociarum ciuitatu auxiliis,recreandis'. ab terrore aduersae pugnae militum animis cousumpsissent suppleto exercitu iterum collatis signis atrox proelium inierunt, hinc jnflatis recenti victoria Hispanis, illinc Romanis militibus priore ignominia accensis. Caesi Hispani adeo,ut ex numero supra XXXu. millim quattuor millia effugerint, tria latum millia, qui arma retinuerunt, in propinquum montem se receperint, mille semiermes per

Romani sociiq. paulo plus sexcenti,& prouincialium auxiliorum CL. ferme ceciderunt, Tribuni militum quinque amissi, & pauci equites Romani. Pro concione postero die laudati,donatiq. phaleris , catellis , & fibulis, equites, & centurioneS,quorum maxime Opera fusi essent hostes. H. ς ς a no , quo App.Claudius.M. Semo ni fuerunt; sunt gest -

149쪽

In sequenti anno, quo P. Claudius, L. Porcius erant Coss. in Hispania ulteri ore, fractis proximohello Lusitanis, res quietae fuerunt,

Ex quo intelligimus proelia duo, quae paulo ante retulimus, cum Lusitanis, ac Celtiberis fuisse.Id etiam ex eo patet,quod Vetere S Praetores C. Calpurnius Piso, & L. Quintius Crispinus,qui eas pugnaS pugnauerant, Romam cum rediissent, utrique magno Patrum consensu triumphus est decretus. Prior C. Calpurnius de Lusitanis, & Celtiberis, paucos post dies L. Quintilis ex iisdem Lusitanis , ac Celtiberis triumphauit. In sequenti anno ulterior Hispania in pace suit, quia P.Sempronius Longus, cui ea decreta erat, diutino morbo esset implicitus , &nullo lacessente peropportune quieuerant Lusitani . Haec Liuius in fine libri noni quartae de cadis. Ex quo etiam patet illa tempestate belli, paci R. momenta praecipue penes Lusitanos suisi .es .a Inde Coss. Cn.Baebio Pamphilo, L. Aemilio Paulo, anno ab urbe cunditam L YYrI. P.Manlio Hispania ulterior obuenit, quam & priore praetura obtinuerat, inquit Liuius, qlla: tunc P. Semproiuj Propraetoris morte, sine imperio fuerat. Is secunda aliquot proelia cum . Lusitanis secit , quae Liuius non explicat. A.

Post humio Albino, & Calpurnio Pisone Coss.

150쪽

LIBER TERTIUS. I 27 Hispanias sortiti Praetores, L.Pos humius Albinus posteriorem, citeriorem Tib. Sempronius Gracchus. Qui bene re gesta, centum quinque oppida ad deditionem coegit. L. autem Posthumium eadem aestate in Hi spania ulteriore bis cum Vaccaeis egregie pu gnasse, & ad x x x v. millia hominum occidi se

se scribit Livius.

Codicem ego Liuij manu scriptum ab amico quodam accepi, in quo non cum Vaccaeis, sed cum Bracaris habebatur, sicut & in Badiana editione legitur , probante Henrico Clareano docto, ac diligenti homine . Hoc aliquando Ioann i Vasaeo indicaui, eramq itu. eam lectionem propensus, videlicet, quia in ulteriore Hispania Vaccari non sunt, Bracari autem, iuxta vetustiorem terminationem, sicut &nostro aeuo ad Lusitania pertinuerint. Quod si ita esset, emendari oporteret Liuij quoque epitomen, libro quadragesimo primo, ac pro Vaccaeis, reponendi Bracari. Verum postea expendens Liuij paulo superius verba, ubi sic scribit:Eodem anno in Hispania L. Posthumius, & Tib. Sepronius Pro-prae. comparauerunt ita inter se, ut in Vac caros per Lusitaniain iret Albinus,inde in Celtiberiam reuerteretur Gracchus, quod maius ibi bellum esset, in ultima Celtiberiae penetrauit, non audeo quidquam immutare. '

Videtur enim Liuius fine consilij, quo inter