장음표시 사용
131쪽
& consequenter tenentur ipsi restituere, vel compensare, si principales non restituunt, aut compensant.
Nomine Non manifestantis venit ille, qui cum ex officio suo veneatur & alias commode potest omittit manifestare malesa torem , ne sequatur damnum, vel post damnum secutum . ad illud compensandum; puta. Testis in judicio , dummodo tamen ipse sit causa damni, non manifestando; & si damnum est grave, pe cat mortaliter contri justitiam, Sc consequenter tenetur ipse rest tuere , vel compensare, si principalis non restituit, aut com
maeritur de qua culpa quis teneatur, quando, ex sui eaura negativa,proximo evenit quodcumque damnum temporales Re .primb, quod illi, qui, ex ossicio suo proprio , tenentur impedire alterius gamnum, Oe non impediunt, si commode impedire pos sunt, tenentur de eulpa levissims: secundo; qui tenentur ex eonis ractu, tenentur de euIpa ,sive Iata . sive levi, sive levissimd juxta qualitatem contractus, ut dixi in tractatu de contractibus: tertio, qui extra ineium , vel contractvm; & isti tenentur solum de oti ps ιata. Omnia, quae ad praesentem tractatum pertinent, desum ex communiori , cic proh iliori DD. sententia. Decimae recte definiuntur, quod sint decima pars omnium ' Duum jusse aequisitorum, Deo debita in recognitionem univer falis sui dominii; atque Minioris Eeiae , quot annis exolve dat sc desumidiar ex Can. Decimas Deo in. quass.7. , di cap. Tua
solutio Decimarum quarevis solvuntur , fidelibus ob Dei cu Atum , & in fignum Supremi sui dominii omnium rerum , est actus virtutis spe hantis ad Religionem; & quatenus est debita Ecclesiae Ministris , nobis spiritualia praebentibus, est actus virtutis spe tantis ad justitiam, & consequenter quisquis tenetur Decimas so vere; si commodὲ solvere potest, & non solvit cum solveret
matur , duo peccata mortalia Committit; nempe : unum sacrilegium contra Religionem, & peccatum mortale contra justitiam δ& pr terea incurrit in excommunicationem comminatoriam,ut h-betur ex Trid. fessas. de ref eap. x2., idem dic. de impedientibus ;ω absolvi nequeunt, nisi post factam tautionem, nisi excuset i Iossibilitas; idem omnino dic. est de Primitiis, de Oblationibns ,
' Sm modis accideve potest, ut quis eximatur ab obligatione se vendi
132쪽
vendi Decimas: I. ex privilegio ripae: ita Vallensis rit. de Deen
mia β. 8., & alii; 2. ex consuetudine, alicubi legitimae introdu ri, dummodo tamen ex aliis redditibus, tantum supersit, qua tum sussiciat congruae Sacerdotum sustentationi: ita Coυaruolaaἐib. I. variarum resol. cap. II. num. 8., dc alii; 3.eκ praescripti ne . rite absoluta in ordine ad particulares personas: ita Covari vias Ioco citato num. Ita, & communiter. 4. compositione , ac remissione: it1 Mumf. ιοeo rix. n. ., & communiter δ ne cessitate eVtrema, vel quasi extrema: at a communis DD. assensus τε, - necessitate gravi,non tamen absolute, & fimpliciter; sed donec
Defenfio occisiva quae est illa . qua quis Oeeidit iniustuminu forem in quinque calibus est licitar i. in desensionem vita pro pria, servato tamen moderamine inculpatae tutelae; occisio enim anjusti invasoris, in eo cohonestatur, quia occisor dιrecte , or per se, non intendit occisionem injusti aggressoria. sed solum deis sonem vitae propriae, quae alienae praevalet; &, si contingit mora aggressoris ἔ haec evenit per Meldens, quia o iis propriὸ , de per se , nihil aliua interidie, quin vitae promise conservationem 3 nam ciuamdiu potest se defendere non occidendo, non occidit, nec jusu ociuidere potest: it, communiter Theologi eum ristis, ut apparet ex rix. Inssis. deIwr. naturae Genrium , o civ., nant prima charitas ordinata , incipit a se ipso, ut ait Tex. in I. Praseacide fervitutibus; Σ. in defensionem vitae proximi. ex inevit hili tamen necessitate pro conservanda ejus vita; 3. in defensionemisonorum remporaIium propriorum, quae sint in gravi quantitate fi iuxta statum possidentis ς & quae aliter, quam occidenta , deseruudi, aut recuperari nequeant; in defensionem castiratis, ves aliaeerius vera virtutis, ex indispensabili tamen necessitate ς s. iadesensionem preprii honoris, in iis tamen terminis , qui praeserta huntur a sequenti propo. dam. ab In c. XI. , qua est m. in ordiam: Fas est Viro bonorato ocerdere invasorem, qui nititur ea lumniam inferre , si aliteν baei ignominia virari non potes tuem quoque dic. squir limpingar alapam, vel fuste pereurior. α post impactim alapam, vel idium iustis fugiat. Idem Ianoe. XL Propo. tam 3I. in Ordine 3 r. Regulariter occidere possis pro coηservatione unius a rei; propo. m. V. .
D. Non sum licitum est, deffudere defensone Oecima, qua
133쪽
numerando ἰnseritis; gradus DeseMentium, dicitur Deseesis dens: si ii etiam apud Philosophos Actia, & Passo est unicuε actus , licet respectu Agentis dicatur Actio; de respectu Passidiacatur Pa . Contrareis stricti Vuris sunt : miratim, verbo. rum obligatio , seu Stipulario , & hujusmodi; & ita dicuntur . quia strictissime sunt interpretandi, eo quia proceditur eum rigore
Quid postea sit Dotur; quot lex sit; quomodo, & quando annullet Contramu Uide sub verbo ly Dolus.
De qua culpa teneatur quis in contractibus; nota, & Mnho, serva tres sequentes regulas omnium sere Theologorum, atque Iuris arum: a. quando contramas est in gratiam solius dantis: ut Depostum , & Mandatum; accipiens tenetur lam de DoIo. Secu a lata; a. quando contrarum est in gratiam utriusque, uir Emptio , Venditio, Loeatio, Conductio, Pignus , Permiaratio ;accipiens tenetur solum de doIo, de culpa levi; 3. quando contrachias est in gratiam Elius accipientis, uti Commodatum, Μ tuum,& Precarium, accipiens tenetur Plum de dolo, & eulpa leviss
Limitatur tamen haec reguIa generalis in nonnu Ilis casibus, utrin meta; nam licet sit in gratiam folius pupilli ; Tutor tamen tenetur de eulps Imi, ut constat ex I. t. F. de Tutelis: Verum. quidem hisce temporibus Tutela . est etiam in gratiam TurorsrδCui nunc constitui solet salarium: sie paritet Nautae, sabularii , Caupones, & hujusmodi; licet non teneantur de casu fortuito , tenentur tamen de eia pu levis a de iis, quae acceperunt servandi in custodiam: hoc autem est singulare ob publicam utilitatem. Adv. est, quod sicuti in Mutuo , transsertur dominium rei m malae in Mutuatarium; consequenter hic non ilum tenetur
dolo, & culpa levissima; sed etiam de casu fortuito; & ratio est, quia res quomodocumque pereat, semper perit Domi no suo. Quid postea sit etiIna in ordine ad contrastis quae etiam diciatur culpa Furidiea ad distinfitionem eulpa Theologiea cium
plex sit , de quomodo intelligi debeat Uide sub veroo Ig
134쪽
de ev0a Ievi, ut, v. g. in Prguore , Conductionst dici, non potest negligere res alienas, ut salvet proprias minoris va Ioris; seclis si majoris, vel saltem aqualis valoris; D Quando quis tenetur solum de culpa Iara , potest negligere res alienas, ut salvet proprias etiam minoris valoris, dammodo tamen probabiliter non credat, se sere resarciturum , quia in tali casu debet negligere res proprias minoris valoris, ut salvet alienas etiam aqualis Natoris. Contractus Moharra , est venditio cum in Sho retrovenditionis ' praevie inito, & intentione lucri resperui eiusdem personae , quem 'contractum senoe. XI. damnavit ut injustum. Contraruis trium eontractuum ; nempe: Societatis; nec rationis capitalis ; & assecurationis minoris lucri certi,pro maj=,rs incerto , fuit damnatust a Mus V. per suam Constit. , quae inci tit: De sabilis avaritia . Non obstante tamen tali damnation quae forsitan ex eo fuit damnata. quia tali tempore, non serv hantur illae conditiones, quibus servatis, talis contractus est licitus hisce temporibus juxtὲ opinionem plurium D D. talis contractus est licitus, servatis tamen sequentibus quatuor Conditionibus: . sincera intentio ineunti praediinos tres contractus, aliter esset usura palliata; a. quod pro assecuratione capitilis, non plus eXigatur, nisi quantum alteri daretur ad redimendum periculum amis.1ionis ejusdem capitalis , aliter esset contractus injustus; 3. quod pro assecuratione minoris tueri certi pro majori incerto; tantum alteri dari debeat, quantum ab illo exigi posset, juxta majorem , vel minorem probabilitatem majoris, vel minoris lucri, aliter etiam in hoc casu esset contractus injustus; 4. quod pro hac assec ratione aliquid dematur ad proportionem expensarum, & Iab rum, pretio aestimabilium: deinciente quacumque ex praedictis quatuor conditionibus talis contractus trium contractuum, ut illiacitus haberi debet, & merito a xisto V. damnatus . Contractus innominati, ad quattuor species reducuntur: I. Do, tit des; 2. Do, ut faetas ι,Facio, ut des; 4. Gelo, ut faeiar 2 'pertinent ad justitiam commutativam, quae eκigit idem numero a nexistit. . '
in contractibus in particulari ; vide singillatim distributivh in
eorum locis propriis. Generatim loquendo omnes, & illi soli inire possimi contractus, qui habent liberam bonorum administrationem: excipiuntur se quentes. I. Infantes; a. Amentes quocumque modo usa rationis
135쪽
Non potest dari persecta contritio de peccato, quin includat satiatem virtualiter firmum propositum, non peccand3 de caetero; nam implicat, quod quis veredoleat de peccato commisso; & simul, M semel habeat voluntatem , illud rei terandi. Homo, non potest habere persectam contritionem de uno peccato commissio, ut est offensa Dei, quin sermaliter, vel saltem virtu liter , Caetera alia detestetur ; nam repugnat, quod quis possit amare Deum ex motivo persectae charitatis. ω simul, & semel possit velle aliquod peccatum , quod est ejus offensa: aQuamvis homini in peccato mortali existenti, sit necessarium Sacramentum paenitentiae formale, ut illi remittantur peccata; vel saltem actus persectae contritionis in voto Sacramenti paenitentiae ἔadhuc tamen, in aliquo casu suppleri potest per Sacramentum Pae nitentiae virtuala, quale est Amsr Dei super omnia , ut patet mverbis Salvatoris in Lues e. 7. Dimittuntur ei peccata muIN squoniam dilexit multum . Contumacia, vi voluntaria inobedientia,qusquis monisionem Pudicis i implere eontemnit. In quibus casibus contumacia, sit
Peccatum mortale vide sub verbo ly Obed ientia. Contumelia es iniuria , qud alteri obiicitnr erimen, veI alius defectus in ejus praes ntia : ex genere suo est peccatum mortale, si fit cupido animo graviter offendendi proximum , vel illum valdε de honorandi; aut si crimen est grave; in hoc casu; si crimen objectum est falsum, vel occultum, est peccatum mortale Contra justitiam restitutioni obnoxium e tribus modis fieri potest contur melia; nempe: verbo, scripto, de facto. Contumeliosus tenetur ex iustitia , vel restituere honorem, vel petere veniam, vel resarcis re aliquo honorifico modo Convitium; licet saepe confundatur cum contumelia, stricte t men sumptum, differt ab illa; nam per contumeliam, obiicitur defectus' culpae ; puta, quod aliquis sit mendax, fur, detractor ,& hujusm'ai; per eonvitium vero, obiicitur defectus natura ι Pu ta, quod aliquis sit claudus, Drdus, Iustis, & hujusmodi: eae g nere suo, non est nisi veniale, nisi in casu , quo convitiatus gravi ter contri stetur de hujusmodi convitiis, & convitiator hoc praevia
dens adhuc convitiare velit, quia tunc mortale .
. Correctio duplex est ; nemee: fraterna , & iudieiaIis: ista est, quae fit a publica potestate in bonum commune: illa, idest, se terna es monitio secreta via facta coram xessibus, ut proximul P a lape
136쪽
ὰ peeeare emendetur: Ista est, de qui habemus speciale mandatum, iuxta illud Salvatoris in Mart. cap. I8., &ex genere suo obligat mortali , ut ait Maseritis in disp. Io. Theol. Moral. num. 67. , di communiter DD. , dummodo septem simul concurrant condi- tiones: I. certitudo peccati ; z. quini sit grave; 3. quod proximus non sit emendatus, & adsit probabile periculum Mincidentiae; 4. spes fructus; s. quod nullus alius Correxerit, aut effective corrigat ; 6. opportunitas temporis; 7. quod fieri possit sine gravi imcommodo corriSenti si gravis repugnantia. a aliquitas est iudicata pro notabili ineommodo; dic B emb. ait, quod si quis ob t morem , pusillanimitatem, verecundiam putaret, se non esse stricte obligatum, vel esse minus idoneum ad corrigendum, videretur
Circa quartam conditionem, idest, spes emenda et Certum est, praemittendam esse correctιonem fraternam ante denunciarronem
iudicialam , si speratur emendatio ; lecussi non speratur ; quapro terrion obstante Superioris praecepto de denunciand=s sibi in visi ratione delictis; non potest quis F ratrem denunciare, si videt eum
iam emendatum, ut ait Im. Ia Crux 3. praecep. art. 2 nu. I. .
modo postea dignosci possit, an correctio fraterna sit profutura necnet Resp. ex circumstantiis ; puta, si sciat delinquentem esse su-s,um, vel ab aliis monitum, non tasse emendatum; aut si ex ejusitate, &tui inferiori conditione judices, eum fore tuam coronem Contempturum: in his, de similibus sibus, poterit quis Oorrectione omissa sine peccato, delictum Fratris Sup mori revelare: ita P. Amenus in praes. crim. pag. 38 s. n.q.
. Correctio staterna diversimode fieri debet; considerando, scilitet, si proximus corrigendus, est in serioris, vel aequalis, vel sublumioris conditionis, admonente de hoc Apost. ad GaIax. eap. 6. , ad Thess. cap. 2., ct in I. ad Timot. eap. 3 Excipiuntur tame
casus non solam haeresis, sed etiam levis suspitiorus haeresis, quia in his non datur correctio fraterna, sed immediate denunciati dein t IS. Inquisitioni, ut patet ex Conssit. Pauli V., ct Alex. VII. Crimen laesae Majestatis, est delictum publicum contra Princi- pis, vel Reipublicae Majestatem: I. r. 17. ad ἰ.IMI. Ma M., de arguitur ex Tacito lib. I. AnnaL cap. 72. , & ex Ciccrone ἰιb. I.
137쪽
Dividitur in simplex, & quali sicarum: MNIex tangit alio
liter Majestatem sinu recursu ad Hostes, ut cudere monetam fallam: I. 2. C. de falsa moneta . Qtialificatum est Perduellio i veluti conspirare contra Principem; Hostes contra eum concitare; per
duellionem , & hujusmodi: I. I. M. I. , I. 3. , ι. ψ., ι.M. U. ad LP ut. majest. Hinc quatuor hujus criminis sunt species juxta Got laedum in I. I. cap. r. C. ad ι. Iul. Maiest. Prima species, quae dicitur per se in primo capite, continet conspirationem in personam Ρrincipis; HOstes contra eum conciistare , perduellionem, & hujusmodi; & sic constat ex ι. r. . , 3. Fad 4. IvLmaiest. Rei horum criminum, non gaudent Ecclesiastica
Secunda species, continet v Iolationem debitae reverentiae Pria-eipi , facto, dicto , scripto, Principis statuae conspuriatio: l. s. , di et .ss eodemtitiao . Tertia est turbatae publicae potestatis, iurisdictionis icc., ut c
dendo monetam salsam . Quarta, est offensae Maiestatis , communicatae suis Ministris, ut occisio cujuscumque Ministri Principis ratione Officii: I. I. g. I.s ad i. Iul. Maiesi., t. Quisquis C. eodem tituὶo . Parua huius criminis , est infamia, & mors; & si crimen est in primo capite; confiscantur Bona Rei; sicque ejus filii, licet nati ante delictum, privantur successione tam Paterna, quam Maternar
deviatio a recta ratione, & lege Dei; le haec pertinet ad actus h manos , in genere moris spectatos: Iuridica, est voluntaria inor dinatio actus humani, respiciens contractus, & triplex est; nem- pe: Lata ; Levis ; Levisima: tunc dicitur curpa lata , idest , quod quis teneatur de culpa Iata, quando in operatione, quam facit, non adhibet illam di Iigentiam, quam communi ter adhibere solent diligentes in similibus operationibus; 6c consequenter, si hac de causa aliqua res aliena perit, vel fit deterior; quicumque il- . I in accepit. & talem diligentiam non adhibuit, tenetur ad restitutionem, s talis res periit; vel ad compensationem, si deterioris, sui tr Culpa levis dicitur, quando operans in operando, non adhibet illam diligentiam, quam communiter athibere solent di Iitentiores in similibus o nationibus; & consequenter si hac damusa aliqua res aliena perit; quicumque illam accepit tenetur ad
138쪽
eestitutionem : & si fit deterior, ad compensationem: Idem omnino dic. est de qu&umque, qui teneatur de culpa levissima, si , scilicet, non adhibet illam diligentiam, quam adhibere solent di- igentismi me. Secundum aliquos DD., datur etiam culpa latior, di eulpa latissima: eulpa ratior est, quae aequiparatur dolo prae sumpto ; & culpa Iari a est, quae aequiparatur dolo aperto.
.Amnum temporale es illud , per quod, quis minus baber. quam habεre deberet: ita in re communiter : Qui sint causa damni temporalis in proximo; continentur in sequentibus duobus versiculis, & sunt sequentes. Iussis; Cons tum Consensus; Pavo; Recursus. Participans; Matus ; non obstans ; non manifestansi Nomine yussionis venit ille, qui praeipit, vel alterius antinnium movet ad inferendum damnum proximo injuste; & si est dera fravi, est peccatum mortale contra justitiam; & si jussor habet iurisdictionem in eo, cui praecipit; ipse principaliter tenetur affrestitutionem, vel compensationem. et Nomine Consuli venit ille , qui suo pravo eo Aio, promo et alterum ad inserendum damnum proximo i iusse: idem die. est de adhortationibtis, praeibias. promi nibur, si influunt em citer . taliter quod , non fuisset secutum tale damnum sine talieon dio, adhortationibus, precibus, promissionibus; & fi damnum est grave; consulens, depradicti peccant mortaliter conir iustitiam; Ze consequenter tenentur ipsi ad restitutionem , vel compensationem, si ille, qui intulit damnum non restituit, vel
3 Nomine Consensus venit ille, qui, sua eskaci approbatione, aut f ragio. svh voto, est causa damni inusse allati proximo ,& peccat mortaliter contra justitiam, si damnum est grave; & consequenter remanet obligatus restituere, vel compensiare, si principalis non restituit, aut compensat, dummo 'o tamen consensus, suffragium, sive vorum, suerit eausa,ita quod, secutum non suissetrale damnum, si ipse non praestitisset suum consensum, suffragium, si votum; ideoque dixi notanter: qui sua enaci approbatione .sunragi o , sive voto. '
139쪽
tionem injustam ; aut commendat aliquod scelus commissurum; vel exprobrat pusillanimitatem alicujus, qui nullam facit ultionem de accepta injuria , di hujusmodi; &, si laudando, commendando, exprobrando, est cauta cujuscumque gravis damni in proximo , ita quod , secutum non suisset tale damnum sine tali ὶ audatione- ,
commenda τι one , mi exprobratione, peccat mortaliter contra justitiam , & consequenter tenetur ipse ad restitutionem , Vel mpensationem , si principalis non restituit, aut compensat.1 Nomine Parricipantis venit quicumque participat de re aliena, in inste ablata, vel retenta ; vel est paniceps in quacumque actione injusta ; puta , adjuvando iurem qudcumque modo ad ii randum et si mala fide participat, peccat mortaliter Contra justi tiam , si est de re gravi; dc consequenter tenetur restituere ad ratam , & etiam in solidum . si principalis non restituit: si postea participat bona fide: eadem durante ad nihil tenetur, &adveniente mala fide; id sollan, in quo factus est ditior, immo nihil, si
mala fides supervenit justae usucapioni, vel praescriptioni. Si poste est particeps in actione inus a quocumque modo coo- , Perando ; peccat, dc si vere sua cooperatione fuit causa, tenetur restituere ad ratam . 3c etiam in solidum in dese mi principalis ;si vero non fuit causa, eo quia sine sua cooperatione, adhuc facta suisset talis actio injusta. tenetur solummodo ad ratam: attamen si ex causa suae cooperationis suit maior excessus . v. g. in furando , aut in quacumque alia actione injusta, tenetur etiam in solidum ad illum excessum.
6 Nomine muti venit ille, qui illua. ad quod ex osscio suo .
tehetur ex justitia, omittit, Cum commode possit ; puta, de rape- .riore qui omittit praecipere; de Consultore , qui omittit Consu- .lere; de Custode, qui omittit saltem clamare, aut strepitum facere.& hujusmodi; & si agitur de materix gravi, peccat mortaliter con- tr justitiam; & consequenter tenetur in solidum ad restitutionem, sive coinpensationem in desectu principalis.7 Nomine Mn Obstantis venit ille, qui omittit opem, vel ope-'ram, qua tenebatur eκ iustitia impedire alterius damnum injuste allatum , si alia; commode impedire poterat: hujusviodi sunt Primcipes , Maxisi rarus. Proposti viarum, Iudices , Custodes , specialiter ducti pro custolia, & hujusmodi; de si damnum proximo secutum, est grave; praedicti seccant mortalit contra justitiam ,
140쪽
& consequenter tenentur ipsi restituere , vel compensare, si principales non restituunt , aut compensant. Nomine Non manifestantis venit ille, qui cum ex officio suo teneatur &aliis commode potest omittit manifestare malefastorem , ne sequatur damnum , vel post damnum secutum , ad illud compensandum; puta. Testis in judicio , dummodo tamen ipse sit causa damni, non manifestando; & si damnum est grave, pe cat mortaliter contr, justitiam, Se consequenter tenetur ipse rest tuere, vel compensare, si principalis non restituit, aut com
Quaeritur de qua culpa quis teneatur, quando, ex fui eaursnta alvus,prOXimo evenit quodcumque damnum temporales Re .primb, quod illi, qui, ex ossicio suo proprio , tenentur impedire alterius ciamnum, de non impediunt, si commode impedire possunt, tenentur de culpa Ievlis se secundb; qui tenentur ex eon τractu, tenentur de euva, sive Iata . sive levi, sive Imiss d juxi qualitatem contractus, ut dixi in tractatu de contractibus: tertio, qui extra incium , vel contractum; Sc isti tenentur solum de eu ps tata. Omnia, quae ad praesentem tractatum pertinent, desum ex communiori , ω probabiliori DD. sententia. Decimae recte definiuntur. quod sint decima pars omnium ' Duum jusse aequintorum , Deo debita in recognitionem univer fati ut dominii; atque Ministris EeeIesa, quot annis exolve dat se desumitur ex Can. Decimas Deo in. quas .T. , de cap. Tua
solutio Decimarum qualeatis solvuntur a fidelibus ob Dei culti tum , & in signum Supremi sui dominii omnium rerum 3, est actus virtutis spectantis ad Religionem; & quatenus est debita Ecclesiae Ministris, nobis spiritualia praebentibus, est actus virtutis spe eantis ad justitiam, & consequenter quisquis tenetur Decimas so vere; si commodε solvere potest, & non solvit cum solvere t
neatur duo peccata mortalia committit; nempe : unum sacri- Iegium contra Religionem, & peccatum mortale contra justitiam a& pr terra incurrit in excommunicationem comminatoriam,ut hambetur ex Trid. fest .as. de ref eap. 2., idem dic. de impedientibus di absolvi nequeunt, nisi post factam solutionem, rusi excuset impossibilitas; idem omnino dici est de Primitiis, & Oblationibns ,
Sm modis accidere potest, ut quis eximatur ab obligatione sol-Vendi