장음표시 사용
141쪽
s s Eius IgItur subiectum erit homo quatenus habet prIncupium agendi, finis uero non erit apte dicere ad persu dendum, nec persuadere, sed fides agibilium, illud uero est officium. στ At instrumentum est oratio probabilis,per eam enim de
monstrant,ac fidem iaciunt oratores, Quorum demon strationes aliae in oratione,aliae in ipsoru moribus, aliae
in auditoris animi permotionibus positae sunt, in orati ne quidem situm est exemplum & enthimema. a Quod enthimema est praecipua oratorum demonstratio, atque a syllogismo Dialectico non dinstinguitur, etsi altera propositio,ut nota,perseepe in eo silentio praeterea tur, Exemplum uero induetioni proportione res podes. y In moribus autem sitam esse aliam probationem non ita est intelligendum, ut anteacta uita laudabilis, & optimi oratoris mores, quod Dionysius, Zc alii crediderunt, ad fidem laci edam conserat,sed oratio quae talem oratorem
L Mngit,ut ei fides adhibenda uideatur, hoc enim ma linnae prodest, illud non obest.: Tertium persuasionis genus in animi affectu positum esset. diximus, Quod non est ad Rhetoricum negocium ne cessarium, etsi in eo Rhetores praecipue laborauerint,sed i a. qnos de eo,ut ex suppositione necessario loquimur . εει Dicendi autem genera tria mitemporum, auditorum, aefinium discriminibus inuenit Aristoteles Deliberatiuu; i. Iudiciale,atque Demonstrativum,sed nos, ut opinor,rς . elius plura ponemus,cum gratulatio, consolatio, dc huii : iusmodi ad haec tria non sint reducenda. ,s, Omnibus iudiciale genus Cicero praetulit, Aristoteles de ili liberativum, Cuius finis si est utile, ut ipse inquit, De monstrativum non solum iudiciali sed etiam deliberati Quo praeponendum mihi uidetur, cum optimum hine e
sibi propositum finem. σ , Quamuis deliberatiui finem non esse utile, sed honestum, pace Aristotelis asseremus, atque ob id genus hoc.omnla
142쪽
bus praestare, Demonstrativum uero iudiciali. 64 Partes autem orationi necessario requisitae sunt propost tio, de fides siue probatio, Prooemium enim eX accideri
requiri riir, Narratio vers & peroratio non sunt oratio ni omni adhibendae, Nec est narrationi, ut communi ter existimatur, unus in oratione locus, clim Plures pose sit in ea sedes obtinere. ε 3 Qtiae oratio multis ornamentis exornatur, v figuras reciγpit quae non solum sententiae sunt,& uerborum uerum etiam pronunciationis, Quamuis figurae pronunciatio nis histrionicae arti per se relinquuntur, sententiae auitem, Sc uerborum figuras, atque omnia dicendi orn menta breuitatis causa omittemus , ut ad dissiciliora
cc Vnum illud de numero silentio non praetereuntes ipsum in omni dicendi genere, Sc praesertim demonstrativo adhibendum esse, Inter numeros uerό paeanem esse solutae orationi aptiorem, quam fit creticus aut dichoreus,quos
cν Sed ne sigillatim unumquodque persequar, quicquid in
libris Rhetoricorum Aristoteles asseruit,id omne ad diis sceptandum Propono. ε a Praeter quam Rhetoricam Poetica non est ab optima RO publica excludenda, Quae quidem non est Rhetoricae pars nec proprie nec communiter acceptae, ut nonnulli uoluerunt, sed Ars est a Rhetorica longe diuersa ; de imter imitatrices Praecipua. ερ Cuius subiectum est homo quatenus habet principium agendi, Finis uer3 affectuum purgatio cum uoluptate. . At instrumentum est suavi sermone imitatio actionis hu manae persectae magnitudinem habentis, haec enim est poeseos definitio, Quare omnium Poematum genus, quicquid grauissimi Diri sentiant, erit imitatio. . τ ι Potiae autem Officium est apte imitando dicere ad dela
ctandos animos, atque affectibus expurgandos, Vcilitas
143쪽
quidem ex actione,delectatio uero ex imitatione praecῖν pue petenda est. di x Vnum porro poema illud est in quo una actio imitatur. Gi Quod si plures unius, aut multorum actiones imitare mur plura efficeremus Poemata,Quod apud omnes gen tes, temper, atque in omni idiomate constantissimaeue ri tatis st. τ 3 Vna est autem actio, cuius unus est finis ad quem omnia
uti tendunt, Actionis uerό finis est post quem nihil necessa rio est, ipsum uerd post aliud natum est esse necessario,
τ4 Non potest quidem actio affectus purgare nisi merum,ueli considentiam pariat, metum autem misericordia, con fidentiam laetitia sequitur, Per hos igitur assectus alias animi perturbationes, non easdem, ut nonnulli volu runt, actio imitata eXPurgat. τ s Quae optime est imitata cum maxime delectat, maxime autem delectat, cum omnia in ea Poeta uertiliniliter effinxit. Πνε Verisimiliter autem effinxit si fabulam recte construmi, in mores eπpressit, sententiam demonstrauit, dictionem quoque aptam elegit. ον Fabulam uerd recte construxit, si tosilla tales personas i duxit quot, de quales actionem egisse sit uerisimile, Si nodum rei te conficit, si denique eius solutionem optio mam attulis, quae ex fabula non ex machina proficisci debet. τι Fabularum optimae sunt complicitae, quae Peripetiam, &agnitionem continent, Non est autem Peripetia, in do etissimi uiri diaeerunt, Fortunae in contrarium mutauri
sed cum aliquid praeter spem euenit Sc propositum fine, . atque finis oppositum casii contingit. τ ρ An uero liceat Poetae soluta oratione uti, ut dialogi me mata dici possint, nec ne,minima non est difficultas,ego disputandi gratia utranque partem defendam,
144쪽
to Etsi citra controuersiam suauius, atq; naturae etIam accom. modatius sit me a metrica oratione consectiim, Quare poemata quae hetrusca lingua efficiuntur minus erunt iucunda quam Latina aut Graeca cum metris careant. Is i Sed carmine utantunsolutae orationi non dissimili, eius auctorum atq; sectatorum pace, illud uero Ornametum, quod rimam uocant, non est numerus ut Dantes credi dir, nec consonantia Ut posteriores,nec utrunque ut do ctissimi uiri postremo asseruerunt. 8 1 Verum,ut mea fert sententia, est exornatio illa Aristoteli non ignota quae V sim species est,& per quam ora: tionis membra ωοοτιλωτα nuncupatur sicut cum ex nu
mero aequalibus syllabis haec carmina conficiuntur exornatio illa adhibetur ab A ristotele appellata. s Haeciad poema in uniuersum spectant, disserunt autem 'poemata inter se quia, uel diuersa,vel diuersis,uel diuer . . simode imitantur, Hinc plures Poeseos species oriuntur inter quas Tragoedia Comoedia , & Epopeia imprimi scelebrantur, Quae maiori etiam indigent artificiens Inter has quae principem locum obtineat est inter Plat nem, de Aristotelem controuersia, Plato etenim. Epo , i peiae primas tribuit Tragoedix Aristoteles,cui assentior,
, Etsi Platonis quoque sententiam disputationis gratia
defendam. U. Clulas Est autem Tragoedia imitatio actionis uniuS persectae, de ' que illustris,quae agendo fit sermone rhithmo,& harmo ' nia, & metu ac misericordia animum ab inestibus ex
as Actio quam imitatur an re uera gesta suerit quandoque. uel eam primus finxerit Poeta nihil reseri, Quicqui4 plures grauissimi uiri senserin unius autem dici, cum euio absolui, de finem consequi necesse est. iii in iam Quem finem tristem esse par est, & caedes publice & ram populo Perpetrari, Pace Horatii, non est pra
145쪽
ta Tragicomoedias autem ex arte confici posse non existimo cum uitium maximum sit tragicam actionem finem tu cundum habere. sy Praeter sabulam,morem quoq;,sententia dictionem,ap. paratum, de melodiam Tragoedia requirit, mores quide Pro ratione personarum probos, Dictionem autem Ueoneratione dignam,Quam uarietate linguarum, trastatione, extensione,& aliis similibus consequetur. so Partes Tragoediae sunt Prologus, Episodium, Exodus,&Choricum, uerum, ut multa uno Verbo perstringam,
quaecunque dixit Aristoteles in libro Poetices in quo de Tragoedia, & Epopeia tractauit omnia disputanda
11 Sed quia ille Comaediam omisit, aut si quae de ea docuit
temporum iniuria perierunt, nos nonnulla dicemus. Est igitur Comoedia imitatio actionis unius perfectae, de humilis, quae agendo fit sermone, rhithmo, Sc har monia, atque spe, dc laetitia animum ab affectibus ex purgat. s a Finem alacrem & iucundum necessario postulat,ut quam , doque etiam virum infimum Regem euadere ae sur . mis dignitatibus exornari effingere possit ex arte comi i cus, Etsi hoc sit praeter cosuetudinem, & grauissinorum uirorum sententiam. s 3 Optima uero est ea Comoediae sabula In qua homi nes nonagitiosi, humiles,ac parum potentes cum in calamit . res incidissent partim ipsorum industria, partim sortu na ex illis malis emergunt, atque optatum finem coiis
s Partes tum quales,tum quantas,easdem habet Comoedia quas Tragoedia, Sed ei sermones,& opera ridicula comtieniunt, Ridiculum uero est peccatum 5c turpitudo fine dolore minime nori atque admirationem eXcitans,sed hactenus de Poetica.
ν 3 Ciuili Porro saccitati deseruit quoque ara conscribendi
146쪽
historias, Cuius subiectum est homo quatenus agit, Fionis experientia rerum agibilium inrumentum uero rerum gestarum narratio. νε Vna est quidem historia, quae unicam actionem narrat, Cum uero plures multorum, aut unius actiones enaris rantur, iam non una, sed plures censendae sunt historiae, de ut mea seri sententia,praeter artem conscriptae. yr In qua historia conscribenda rectis concionibus uti debet auctor, Praecepta autem ad bene uiuendum, & res pruγdenter gerendas adnotare, Aut de rebus gestis commentari, atque aliquid coniicere, aut omnino ex seipso ali
quid proserre est ab historiographo alienum, Qui opti.
me actionem narrabit si eam ob oculos ponet, Ponet autem,si loca,tempora,Personas,causas actionis, & exitum dilucide explicabit, ita euim fiet ut iam non audire, sed res gestas uidere nobis uideamur. ys Atq; hae sunt praestantiores facultates, & artes ciuili scientiae deseruientes, Verum postquam intellectus omnia cognitione comprehenderisi atque prudentiam, de activos habitus adeptus fuerisipossibilis cum agente copulatur, de rectus effectus totus collustratur, atque perficitur, dciam intelligentia euadit.
s y Quam phantasia cosequitur sicut orbis intelligentiam nistelligit porro tunc seipsum, & inferiora omnia perfecte, Sed Deo ei copulato superiora quoque,& Deum ipsum intuitiue contemplatur , Quae est hominis postrema felicitas. R a
147쪽
I. I . i, iis tu IAm de iudicati uis,et cognitricibus animae facultatibus actu ira est,quibus respondent Appetitiuae, Est autem appetitus facultas qua animalia bona caPiunt,imala uero fugiunt, Bona inquam & mala aPParentia non vera. , Quae facultas non est anima a comprehensi uis dissimis , sed eadem est diuersa ratione sumpta, Et eundem inter se appetitiuae uires praestantiae ordinem seruant, quem iudicatiuae. Intelleetui porro speculativo respondet voluntas uniuer salium bonorum intelligibilium, Quae enim intellectus intellexit uoluntas diligit, Actiuo respondet uoluntasianiuersalium bonorum agibilium, Cogitatiuae uolutas rationalis singularium intelligibilium,atque agibilium.. Reliquis sensibus appetitus irrationales. Quicumstis animalibus, persectis Praesertim insunt, atq; necessarii , dc naturales sunt,semper enim eodem modo appetunt qui cum rationi & liber uoluntati pareant Ghertate frui censendi sunt. Horum autem appetituum partes sunt asse Rus omnes qui ne dum in hominibus, sed in brutis quoque conspi ciuntur, Atque diuersi pro diuersarum temperierum ratione diuersis animalibus ascribuntur. Quocirca ex cor poris similitudine in hominibus deprehenduntur, Atq;
inuenta fuit Physiognomia cuius argumentationes non sunt necessariae. Non enim mores animi corporis temperaturam sequumtur, ut uidetur asserere Galenus, Chiromantia Uero mores nec etiam probabiliter indicat, nec fortuna Praenunisciat,aut praeterita coniicere potest,ut communiter existimatur, sed solum uitae diuturnitatem, atque remperies.
praestantiam leui signo demonstrat,verum liaec quoque
148쪽
- athim ostendere nullo pacto posse praeter Aristotelis seni i tentiam defendere conabor. re si τ Ceterum uoluntates activo praesertim inteIlectui.&.cogistativae respondentes liberae sunt no quidem ratione sui, sed ratione facultatis cognitiuae cui deseruiunt,illa nanque . est libera Sc bonum ut malum, malum item ut bonum, iudicare pro suo arbitrio potest, Quod autem ipsa bo num esse duxit uoluntas persequi est coacta, si Aristote
s Voluntatis enim obiectum bonum, quicquid dicat Scotus,Aetiis uero positiuus est uelle, priuatiuus non uelle, Quod idem est,atque nolle,eiusdem Scoti pace.iis In omni porro natura cum sit id quod excedit,quod supe, ratur, & aequale notare, In perturbationibus aequale medium ratione nostri, quod nec transit modum,nec dei serit est uirtus, quam inuenire difficillimum est,ut circu/ri h medium non citiusvis est, sed periti tantummodo re perire qaec moribus, a quibus nomen duxit quod paulum a consuetudine deflexit omnino comparatur. o Ex quo perspicuum est nullam omnino moralium uiritutum ingenerari nobis uatura, nihil enim quod insitum Ec innatum est aliter atque est assuescit. Quid si tuo rUirtutes omnes in nobis esse ca a Quas ad numeros reseredo Pythagoras, & sciritas illas esficiendo, atque in rationali lacultate collocando Socra res errasse uidentur, Est enim uirtus habitus appetitus ad agendum impellens in mediocritate positus, ea quae Nos attingit, ratione sic rectus, ut prudens praescripserita a a Quare fatendum est uirtutem omnem in quo ipsa fit eum probe assectum reddere, ossiciuque ac munus eius recte
exequi, Nec uirtutem aliquam sine prudentia esse uidsi uirtutes absq; prudentia esse defendo Ditias Virtuti uitilam aduersatur quod in nostra potestate est,& in extremitatibus est collocatu nimio & paruo, Qua re singulis uirtutibus duo uitia erunt opposita, trema
149쪽
enim sunt mediis contraria, Etsi grauius alterum mire morum peccatum sit leuius alterum, Quibusdam enim uirtutibus magis repugnat uitium quod est in nimi quibusdam quod est in paruo. et Sed inter se quoque uitia opponuntur, de magis,inter ex trema enim maior est repugnantia quam cum medio, Quandoquidem Iongius abest alterum ab altem,quam i medio utrunque. Qui autem paulum aliquid decoruegreditur non est in uitio, sed qui Iongius evagatur reo' Prehensione carere minime potest, Inter uirtutem a . rem,& uitium non est quidam medius habitus a quo ad utrunque possit fieri transitus, ut uidetur asserere me
a s Ceterum quonia in singulis rebus actiones, de ossicia uer. santur, quibus debet respondere oratio,ad species uirtutium descendendum est,virtus enim est genus,quod non uidetur concedere Alexader, In virtute autem haec sunt animaduertenda, Quantum, quando, qua de causa, α quomodo. is In metu quidem & eonfidentia sortitudo mediocritas est uirtus, sed magis in metu, Non igitur audaces sortes sunt, nec irati, nec etiam amantes, sed qui ob honesta tem pericula subeunt, Fortitudinis finis iucundus est, siquidem honestus, uitia sunt ignauia,& audaci atque ignauia sortitudini magis aduersatur quam audacia. In voluptatibus autem,& doloribus, magis autem in vo luptatibus, non quidem omnibus,sed iis quae ad gustum de tactum pertinent, praecipue autem ad tactum est temperaritia uirtus, Vitia sunt intemperantia,& sensus orbi tas, sed intemperantia magis uirtuti aduersatur, Quas
enim ad res natura magis sumus Procliuiores natura eae sunt medio magis contrariae.
ει Reliquae uirtutes sunt liberalitas,& magnificentia, magnitudo animi, clementia,ueritas, urbanitas,& facilitas,nec praeter has alia est humanae uirtutis species. γ
150쪽
is Pudor enim non est uirtus,etsi nonnunquam in Iuuene sit laudabilis passio, in sene autem semper est uituperatio
ne digna. Io Indignatio quoque quam νε εαν Graeci uocant non est uirtus, nec inuidia uitiumsed haec semper accusanda,iIIa uero laudibus extollenda passio. Quam tamen disputandi gratia uirtutem esse defendam. a i Virtutes porro omnes inter se prudentiae uinculo conne ctuntur, Nec una aut plures a ceteris distractae consistere possunt, idem enim laude, & uituperatione dignus esse minime potest, Qui igitur uirtutum aliqua praeditus est, omnibus est ornatus non solum perfectione intrinseca,
x a Etsi disputationis causa praeter Aristotelis sentetiam inter se annexas non esse uirtutes, sed singulas a reliquis seclusas per se manere posse defendam. a 3 Praeter uitiositatem fugienda est impotentia seu incon. tinentia in moribus, quae hominibus solum conti git,qui res uniuersales comprehendunt,versatur autem in iis solum uoluptatibus,in quibus intemperaria, id si in omnibus est uoluptatibus - Habet impotens scientiam honi, Quare ab intemparante, pace Socratis separatur, Agit tamen imprudenter ui Perturbationis commotus vi ebriis contingit,Ei opponitur Continentia, Turpior est autem cupiditatum impote tia, quam irae, Quodammodo enim Paret rationi ira,
as Aliud in moribus sugiedum est immanitas,& laritas quae Iis illorum est qui humana carne uestuntur, uel cruda, Quae affectiones finem uitii modumq; transeunt, Atq; ex morbo, uel ex consuetudine, uel ex uitioseo depra/Mata natura ortum ducunt, Immanitati autem,& ferit ti ea uirtus est contraria quae supra nos est. Quae eadem Di Heroica,&diuina dicenda est. U. -υ reas Inter reliquas perturbationes est amor, cuius halatus cit