장음표시 사용
121쪽
s 3 1 Haee autem simulacra cum ex frequenti,magna,& in m. stanti caloris motione perturbata, atque distorta persae. pe reddantur, praesertim in febre,melacholia, Sc ebriet te, nania quoque monstruosa,atque consula apparere necesse est.. 3 s Ex his liquido constat quamlibet in somno imaginatio
nem non esse somnium, Cum quandoque contingat si . mulacrum non pro re relata, sed pro reserente uideri, tunc uero dicere dormientes solemus illud esse som nium, Sc nos illudi cognoscimus, vis enim quae cogitat de discernit ab omni est perturbatione soluta , Quare imaginatio illa est iudicanda, somnium uero cum nos latet deceptio. 334 Atque pariter cum ab externis sensibilibus sensiterii mouentur, nec ab opere omnino uacant, Quod in leuiori somno euenire quandoque experimur,illa somnia nosunt iudicanda, sed a sensibus in actu motiones.sas Et quoniam non desunt qui dormientes ambulent, Io quantur, dc quam plura agant similia, Haee autem sine sensu tactus fieri non possunt, sensum illum tunc temporis nonnihil religatum esse censendum est, Atque illa non esse somnia sed sensationes quamuis in somno perincipiantur,& tanqua somnia a dormientibus recordetur. ινε Harum autem deambulationu, dc reliquarum actionum causa essectrix non est calor accidentalis,ut quidam inepte dicunt, nec anima fine calore, ut imperite alii, sed omnia a natiuo calore fieri censenda sunt. ε 3 uera igitur somnia redeures dicamus salso opinatum fuisse Averroem nobis uideri amicum oculis conspice re, & sonum auribus Percipere, atque alia huiuscemodi sentire, cum hora imagines a memoria fine phantasia ad sensum communem, & ae communi ad externos serissus delabuntur. ait Impossibilis nanque est simulacrorum regressus ab inter
xus ad externas tam in somno Pariter, ac in uigilia, α
122쪽
remanerat imagines in phantasia commune sensum aut proprios in somniis non attingentes.s ιν De somniorum porro ueritate Mariae Philosophorum extant sententiae, Epicurus quidem & Metrodorus in nia, de irrita quaedam naturae ludibria esse dixerunt somnia, Quibus cum experientia & perantiqua hominum opinio refragetur, anaerere Periculosum est atque te,
. o His aduersantes Stoici somniis fidem adhibendam, ac ut a Dei prouidentia largita magni facienda esse crediderui. Nos uero Academicos, atque Peripateticos secuti nec omnia pondus habere contendamus,nec inania penitus, de irrita esse dicamus. t et Sunt enim pleraque falsa, nonnulla etiam vera, Inter quae haec sunt signa, de indicia ueri, ut terribilia me lancholiae foetida humorum putridorum quae a Medioco sunt diligenter animaduertenda, Alia rursus causae sunt ueri suturi cum occasione a somnio accepta aliquid operamus, Reliqua sunt per accidens uera Sc casu. a 4 1 Quae si casu ueritatem assequi, dc futura praedicere quis aegre serret, eorum auctorem Deum dicere cum Poetis impium,Daemonas uero nostrum custodes in Porphyorio de Platonicis temerarium mihi uideretur. a s Nec Democrito de Synesio assentirer, idola Ze effluxio, nes corporeas ad sensus nostros deserri asseuerantibus unde diuinare homines contingat,Viri quoque spirita Ies imagines sensus commouentes, ut quandoque uisus est dixisse Aristoteles, aut principium intellectuale, &nobilissimum, cum Averroe, diuinationis causam esse
arbitrarer .a- Verum ego potius meo periculo dicere primus auderem phantasia minime perturbata,quod in placidissimo somno contingit , Praeter rationem non esse, quem ordi nem, Sc nexum res inter se eXtra animam habent, eun
dem illarum simulacra in imaginatione habere, Qua,
123쪽
re Mitti eκ hoc fit illud, & ex illo aliud, Ita ex hoc
mulacro illud, &ex illo aliud apparere non esse ab i sonum , Ex hac uero rationali consecutione remota nim ac suturarum rerum diuinationem per somnium
intelligit, & speculatur . x Eterum singulis iam vegetatiuae, ac sensitiuae antimae uiribus explicitis, atque enumeratis consenta neum deinceps est ut ad intellectus nos conseramus enarrationem, humano enim generi praeter cogitatiuam sormam ei dantem esse, largita est natura intellectum, ut uere magnum miraculum esset homo, aut intellectus non est corpus nec virtus in corpore, sed immateria
iis , immisius, impassibilis, atque ab omni instrumento seiunctus . a Substantia igitur aeterna est, dc immortalis, Quae cum im telligat,intelligentiam esse non est negandum, etsi cete ris fit in serior, Haec ob sui imperfectionem orbem incorruptibilem assequi non potuit, sed secundum indiuidua generabilem, & corruptabilem, in specie uero aeternum est consecuta. 3 Orbis eius est humana sphaera, Quare Unicus est in cun ctis hominibus secundum Aristotelem intellectus, edidi ii Latini grauissimi uiri multiplicitatem concesserint anumarum, Quos ut Veritatem attigisse, ira a Peripatetica. doctrina recessisse fatendum est. QVt autem humanae spherae intellectus annecteretur a seipso recedens ad illam progredi coactus est, Annecti, tur uero non ut forma dans esse,nec seorsum, nec una cuc cogitatiua,sed ut singulis hominibus assiste i ceterarum
124쪽
intelligentiaruna Iege non discedens. DR a s Ex hac porro ad corpus progressione, ac ad secundas ut
os & cum eis naturali conneXione ualde imperficitur intellectus, alii suimet ac Idearum oblitus rudis omnino
efficitur,atq; tabellae persimilis in qua obliterata sint omnia non solum pace Iamblici deprauata, & subobscura. ς Vtiam nihil ei relictum sit praeter propensionem, & aptitudinem ad omnia intelligenda, Nulla igitur alia erit eius natura quam possibilem esse omnia fieri,Quid si ex se quqq; in actu esse non in pura potentia defendo τ Pro hac autem intellectus possiibilis aptitudine ad actum
traducenda necessario concurrunt Obiecta externa,Quae sunt phantasmata, Quare tuc intellectus a corpore Obie
dilue dependet, de nobis per species intelligibiles com
latur cum a primo ortu per naturam solum esset colliga: rus, phantasmata uero haec no sunt intellectionum prin cipia activa nec totalia, nec partialia, ut uisum est Latianis,sed solum ut excitantia intelledium,& ei intelligendi ansam praebentia.
a Principium activum est agens intellectus ad intellectio nem necessario requisitus, Eius natura est haec, ut possit omnia facere, Qui non est Deus pace Alexandri,nec in/telligentia a possibili intellectu re separata.
9 Sed substantia idem quod possibilis, ratione uerου seiun.: ehus, siquidem intellectus nunqua ita progrediatur quin in se mari ea nee sui etiam et rerum omniu ita oblivisca. tur quin seipsum Sc reliqua optime noscat. , a o In eo nanq; ut in manente sileta seruantur reru Ideae,neq; a corpore subieetiue aut obiective dependet, cum tamen ea quae sunt hic intelligat ex sententia etiam Averrois, Quamuis absque discursu. x x Ad huc igitur intellectum a phantasmate commotus pos/sibilis statim conuertitur, Atque ab eo tanquam a lumi ne collustratur, Ut eius phantasmatis ratio in ipso oria . tur, cuius Idea in manente struatur, Hoc igitur,ut puro,
125쪽
est Intellectus agentis munus, Edi doctissimi uiri quam
Plures aliter senserint. Ni ie a Quod si hoe pacto fiat intellectio quomodo erit noua Ato is de nouo non intelligimus scire nostru cur non est re fi minisci A Platonis igimr sententia Peripatetica parum distabit, quamuis concordes eas esse pace Simplicii noni i arbitrarer . Ea 3 Vertitur itaque possibilis in diuersas facies ab agente,ati P rerum rationibus exornatur, Ideis scilicet progressis. quas statim simplici intuitione intelligit,confuse tamen de pingui Minerua, quamuis illas per essentiam reserat de intelligat, Nee sunt haec, ut alicui uideri posset inter, se pugnantia. Ox6 Ex inteIlectu itaque de specie intelligibili fit magis unumquam ex materia dc forma, cum intellectus oc species intelligibilis ratione sola distinguamur, Quare intelligit tuncseipsum intellectus nori quidem poe speciem ex ac ridenti, nec per operationem sed per essentiam. a s Intelligens enim intellectum, de intellectio idem sunt qua . tiis omnes hoc in solo intellectu persecto de a corpore soluto uerum esse crediderint,Intellectiones autem quibus ni diuersi homines idem intelligunt no sunt propterea eae dem existimandae. as Privationes porro cognoscit hic intellectus non per hablatum quem habet nec per habitum quem non habet, ut putauit Egidius,minus uero per habitum cuius illa non est priuatio pace Gandauensis, sed priuationem Omnem, tum quae omnibus modis tum quae sub esse s mali pri uatio est intellestii eius habitu simul cognoscit. ετ Singularia uerd non cognoscit nec directe,neque rege cum sit a materia separatus, quamuis non solum uniuersalitatem sed singularitatem quoq; de indiuiduationem cognoscat, Atque haec non ut secundas intentiones sed ut primas intelligat.'
as Vtrum autem spe bus pluribus exornari, atq; illas una
126쪽
a intelligere uviat ardua est dissi has ego eius sim senistentiae ut possit L saepius intelligat plura, non solum ut unum, sed etiam ut plura, dc distinctu intellectionibus. τs Postquam intellectus possibilis beneficio agentis rerum species susceperit,atq; illas confusas cognouerit iam per se ni fallor,operatur, absq; agentis auNilio, atq; Vt dic hat Averroes,intentionem ab intentione secernitia o Et quoniam maxima est difficultas quid sit primo ab inteIlectu cognitum, Crederem ego in prima intellectione quam sormationem Averroes nuncupauit speciem spe clatissimam esse primo & ultimo cognitam,praeter illam enim nihil aliud intelligit intellectus. as Cum uero intentionem ab intentione separat intellectus de diuersas notiones sibi acquirit,si confuse res cognoue rit primum cognitum nullum per se est, sed ex accide ii tum magis tum miniis uniuersale primo cognosci po rest, Quod Latini & posteriores Philosophi non antim aduertentes maxime laborarunt, atque in diuersas raptisteriit sententias, In distincta autem cognitione semper primo cognitum est magis uuiuersale, dc omniu primuin ens atq; transcendetia omnia,deinde genera summa..1 his uero simplicibus notionibus rerum definitiones construit intellectus,quae de ipsae simplises sunt, etsi com sepositae uideantu ed de illis iam egimus cum de compo sessito Ioqueremur, Istas rursus notiones connectendo compositos conceptus sibi ratio effingit, inter quos,cum plu. res sim, solum enunciativus ad cognitionem & scietiam consere,in quo uel aliquid alicui ascribitur, uel ab eo est .
xx Communiis etenim est Enunctatio assirmationi & negaλ. tioni de quibus univoce praedicatur,quicquid dicat Ale. xander,Etsi aequivoce praedicari pace Porphyrii &Am, monii defendi possit., Est quidem assarmati ensiciatio alicuius de aliquo, Nega co uero enunciatio alicuius ab aliquo, Atq; omni assi
127쪽
mationi opposita est negatio,& omni negationi amrmatio, Quae oppositio est contradictio. x 3 In iis porro quae sunt uel facta sunt necesse est aHrmatio, nem uel negationem ueram esse uel saliam. In continge 'i tibus futuris non est necesse, sed utraq; potest esse uera, quicquid asserant Stoici. a 6 Suscipiunt praeterea quantitatem, & qualitatem enuncia
I . . . tiones, uniuersales enim uel particulares fiunt, Atque ratione uniuersalitatis,ac particularitatis contrariar,subco trariae,& contradictoriae fiunt.
ιν Aliae sunt de inesse, aliae contingentes, necessariae, postabiles uel impossibiles, Non est autem Enunciatio de inesse possibilis ut est in actu,quod putauit Alexander,nec
ut plurimum quod Averroes, sed in qua modus non ex Primitur, cum tamen re Hera pmdicatum necessariS,aut contingenter infit subiecto, ut Theophrastus asseruit. xs Inter necesserias uers Enunciationes sunt etiam illaei, quae per se sunt. Quarum duo tantum modi sunt no quatuor Ut communiter existimatur, Nie dum quinque, Qt Thei mistius credidit, Enunciationes autem in quibus idem praedicatur de seipso non sunt per se,nec necessariae, nec a verae, sed nugatoris. Conisertuntur deinde enunciationes, Atque particularis assirmativa contingens, conuertitur contingens; necae via particularis assirmativa, conuertitur necessaria; uni uersalis contingens conuertitur particularis; de negativa de inesse conuertitur de inesse , ut docuit Aristoteles,
quicquid dicat Avicenna. so Considerantur praeterea enunciationes non solum uiue
rae uel necessariae, sed etiam ut probabiles Sc apparentes probabiles quidem sunt, Quae omnibus, uel plurimist, L Dei sapientibus uidentur atque ad Dialecticum spectant, . de Rhetoricum, huiusmodi enim sunt loci omnes com munes, Apparentes uer6 sunt, quae cum speciem ueri, praeseseranti fallaces sunt, & falsae, Atque sophistis re linquum
128쪽
linquuntur. si Ceterum quia enunciationum quaedam notae, quaedam ignotae sunt,ut ignotas intellectus perciperet uim habuit discurrendi, per quam uim eta noto ad ignotum progreditur,atq; Una cum praeconceptis notionibus operatur.3 a Inter discursus uero praestantissimus est Syllogismus,Qui est argumentatio in qua quihusdam propositionibus positis aliud necessario sequitur per ea quae posita sunt, Etsi λοns in definitioe Syllogismi ab Aristotele primo Priorum positus non pro ratione,aut argumentatione sit interpraerandus, ut doctissimi recentiores dixerunt, sed pro oratione.
si Constant quidem persecti Syllogismi ex duabus propositionibus,& tribus terminis, duobus extremis reliquo medio,termini autem ratio est in quem resoluitur pro
positio, Atque haec est optima termini descriptio, nec ei. aliquid deest, pace Alexandri. 14 Conclusio autem est de et sentia Syllogismi tanquam ter minus discursus, tam tamen no esse de Syllogismi essentia quoque delandam. 1 3 Syllogismi proprie sunt praedicativi, Hypothetici autem sunt impersecti, Deductio ad impossibile in speciebus hypothetici Syllogismi continetur, Quae deductio pace Alpharisii non est Syllogismus,Nec etia aliquis hypo
theticus uere uocari potest Syllogismus..is Syllogismorum autem praedicatiuorum tres sunt figurae, quarum prima est perfectissima in qua medium maioris extremi subiectum est, minoris uero praedicatum, Quarta autem a Galeno posita est excludenda,cum praetern turalis sit,& propositum finem non concludat. Cum uero in Syllogismis misceantur propositiones,exstera propositione necessaria,altera in existente, nuquam coIIio potest necessaria conclusio, ut optime aduersus
A ristotele Τheophrastus & Eudemus demGstrarat, Sed Aristotelis quoq; sentetiam disputationis causattuebor.
129쪽
ν Praeter eategoricos autem& hypotheticos syllogismosi non sunt addendi illi quos combinationes Avicenna
3 9 De Syllogismis egit Aristoteles in libro Priorum,In quo
non solum syllogismi formam, ut multi credunt, sed etiam materiam explicauit, Qui Syllogismus in Demostrationem, syllogismum Dialecticum, & Sophisticum
partitur,ut quidem in species,non ut in analogata.
o Persectissima uero species est demonstratio, Quae est stulogismus faciens scire, Non quidem ut instrumentum, nec ut causa fine qua non, sed ut operatio habitum,Quare constat ex primis ueris, immediatis,prioribus, notio ribus, de causis conclusionis. a Sunt istae propositiones de omni per se, & uniuersales, Per se autem uoco in quibus uel praedicatum ingreditur definitionem subiecti, uel subiectum definitionem prae dicati,atque in primo modo non solum tota definitio. sed etiam eius partes per se Praedicantur, Nec Praeter istas aliae propositiones ingredi possunt demostrationes. 1 Ex hoc colligere possumus circulum committi non posset in demonstrationibus, etsi regressiim concedendum aer bitremur, nulla intellectus negociatione,ut aiunt, inter
1 Fit demostratio in prima figura,medius autem terminus, est definitio subiecti, quae causa est passionis, Haec uersDemonstratio potissima non est figmentum quoddam, re impossibilis fieri a nobis, ut multi opinantur, cum et illam fieri maxime contingat. 44 Praeter hoc unum demonstrationis genus non est aliud ponendum, sed improprie demonstratio,quia nomine demonstrationis appellatur, Quae ab effectu uel a causa remota ratiocinatur, Nec praeter has locum aliquem ha . het demonstratio propter quid pace dixerim Averrois. Non igitur tria erunt demonstrationum genera,sed unu
130쪽
DE, HOMINE SPECVL: 1ε ς sos secundae speciei syllogismorum est Dialecticus, Qui est
syllogismus iaciens opinionem, Quare ex propositio nibus probabilibus conficitur, De quo ut oratio est egi Aristoteles in libris Topicorum non quidem per acci dens, sed per se, de primo. 4s Collocandi sunt autem illi libri, quicquid dicat Philopo nus, post libros Posteriorum, cum uerum uerisimili sit
ν'Postrema species est Sophisticus syllogismus, Qui ignorantiam gigni atque ex apparentibus probabilibus constat, eius autem uitium uel in forma, uel in materia uel in utrisque deprehenditur. a Mentis porro interpres est oratio,ut enim sensus animi rerum speciem gerunt,ita uoces sunt eorum notae, Hinc fietiim est, ut facultas quaedam traderetur de uocibus ad intellectus actiones dirigendas, & optime Peragendas, Fuit haec se Itas Logica. 49 Quae scientia non est cum de rebus non agat, Ars si uocaseretur cum opus intellectus respiciat, rectius id quidem fieret,omnium uero tutissimum, de ni fallor,optimu erit allerere instrumentum esse cognoscedi siue intelligendi. Eius autem distinctio in docerem,& utentem uana est,&a Peripatetica doctrina, ni fallor, aliena. , . 2 so Subiectum autem non est syllogismus nee demonstratIo, nec oratio, nec modus sciendi, nec cognoscendi, nec se cundae intentiones ut interpretes crediderunt,sed homo quatenus intelligit. ιι Finis uerol est cognitio, At instrumentum est uox ex instituto significans.s , Ex quo colligi potest nec Porphyrii Praedicabilia, nee
Aristotelis Praedicamenta partes esse logicae facultatis, cuius initium est liber Perihermenias. si Et ad quam praerer cetera attinet agere de definitione,tum , . ut demonstrationis medio, tum etiam ut instrumento quid est explicante, utrumq; autem optime praestat Ari