장음표시 사용
41쪽
cunqtie loca crebris aedifici j ambiunt tir, atque edi RQuia A-tiora sunt in Septentrionem, atque Orientem 2, spectant , S lonatus a Tiberi absunt , salubriora vi o ce versa quae seiuncta sunt, remota a frequen'tioribus tectis, situque sunt humili ac maxime in convallibus citam propiora Tiberi, in Meridiem, atque occasum solis spe tantia , minus salubria aperitioribus habentur L lar vero media quadam condicione sunt, ita ut partim bonam, partim malas qualitates participent Irout plures paucioresue trinde sumpserint , ita magis , vel minus salubria existimeantur. Qua ratione efficitur, ut a pitolium, eaque pars , quam ViX trinali Col rima. lis Exquilini vero ea , quae Viminalem propius aspicit, ubi D. Petri ad Vincula templum conspicitur eademque ratione summum Ianiculum , ac Collis Hortulorum praeterea collis ille, qui vulgo Citorius dicitur ex quo imperiti quidam antiquari nescio quem Citatorium somniarunt , qui potitus , ut Octi Orcs iudicant , ex illae Publicae ruderibus simul aggestis in collent excreuit Ditemque Sabelliorum domus supra Marcelliani Theatri congeriem posita quod editiora sint,is quoquo-
uersus frequentabus tectis, ac focis circumdata, salubet rima totius Vrbis loca iure censentur . Planities vero Campi Marti , ac recentiori Roma Iaca me non multo minus nil quoci eae domus, ac Vici salubria.
qui Tiberi imminent aliquanto etiam magis ab editioribus locis , quae primo loco recensui, salubritate superantur. Proximo gradu sunt i montes,
42쪽
1 DE RESTIT SALUBRO qui a meditullio Vrbis longilis absunt, ut Exquilini, siminalis maior pars , Palatinus, Caelius
Aventinus, quorum habitatio certis temporibus periculo , vel certe suspicione non vacat quan quam Aquilinus , utpote magis ad Septentrio nem, atque ortum solis expositus, haud paulo fortasse salubrior ei Auentinus vero quod de Iani culo quoque par est credi licet infrequentior sit, ac Tiberi vicinior. in Meridiem, atque occasum magis vergens, propter eius non modicam altitudinem, meliori conditione censetur Pontifices enim Maximos quatuor ab hinc saeculis solitos ibi versari accepimus hodieque videmus eos, qui in Coenobij S. Sabinae, acri Alexi victitant Loea insa percommoda valetudine frui . Reliqua sunt octa μ' plana veteris Urbis , quae deficientibus aedificijs, pigroque , atque immoto aere sordescentia, fropter veteres parietinas , cryptasque aliquanto etiam magis noxio plane incommodi, atque insalubria vulgo feruntur quae nominatim recensere nil attinet hoc tantum ad ijciam ob rationes supra possitas, quotidianamque experientiam caeteris deteriora esse, quae vel Tiberi adhaerent, vel convallium instar montibus obsepiuntur: ex quo lique regio 'nem Circi Maximi inter Palatinum , atque Auentinum sitam , omnemque illum campum , qui in 'ter Aventinum , ac Tiberim , portamque Ostien-3Quia is iacet , plane noxium esse , ac damnabilem.
a. qui rςgulam aliquam desideret qua dijud..ptimis dicare possiit, duorum locorum, quorum alteri ex
43쪽
ijs , quas altilli bonis conditionibus via , alterialia patrocinettir, uter sit salubrior videnduna est scilicet, quaenam earunt conditionum potior sit. Exemplo res fiet manifestior Tlia arcis Australi imi pani lauet propinquitas Vrbis, eiusque frequentis dira tis, simae regionis ex aduerso positi contra Boreali eiusdem arcis parti, quae Neroniani Pratis immi- pars.net, obiectus ipsius Aquilonis commodat, ubique fere , sed Rome praecipue salubris . Vtribi igitur tutior, ac salubrior habitatio in ea arce degentibus erit de ratio ipsa docet, S experientia ostendit , commodiorem eam habitationem esse , quae ad Urbem, sontem ipsum Hadriani spectat; licet in Austrum vergat, ac flumen indidem aspi-
clatri quoniam nimirum Boreae flatus non semper aerem ventilat, ac purgat contra purgatio , quae ab hominum frequentia, ac tectis, ocisque flacitur, perpetuo durat . Sunt Ver etiam peculiares magis quaedam causae , quae ad corrigendos insalubrium locorum situs magnum momentum aflerre post uni. Exempli causa: statio equitum custodiae Matio a Pontificiae , ac S. Inquisitionis carcer , quae Leo MI ninae regionis moenibus ad meridiem adhaerent, eam sedem obtinent, qua vix alia tota Vrbedam tionis car. nosor, ac minus salubris reperietur. Prinatim enim insaluberrimis ventis Austro, Africo atque Euro-
noto locus is obiacet deinde occidenti soli , qui potissmum ingentem vaporum copiam excitare. solet, quam maxime est expositus: denique concauus est, ac depresstis in modum convallis, quam a Ianiculi
44쪽
1 DE RESTIT SALUBR. Ianiculi iugum , ac Vaticani collis brachium est
cit qua ratione necesse est aerem ibi facili negoti computrescere, cum minus belle perfletur atque e repercussu imminentium collium solis a
dij supra modum aestum augeri . Numquid igitur homines ibi perpetuo morbosi sunt , ac breui S Mi ibi ha-Vitae nequaquam immo S. Ossici curatores, ach, et diu ministri, caeterique proxua ias aede incolente com ' moda sane valetudine utuntur. Inclusorum Vero,
qui in eiusdem Tribunalis carceribus detinentur qui , ut accepi , bellissime valent, ac diutissime vivunt halia ratio est id enim essicit clam victus admodum sobrius; tum vitae genus sedatum , atque aeri minus expositum , ut propterea , qui inde emittuntur breui ferme intereant . Sed cum pro 'pinquus ager adeo sit pernicialis , ac noxius , Ut Vallis di ob id Vallis Inserni vulgo audiat; quid proximams Leonina Urbis partem tolerabilem esticit , nisi sernacum ignis , calcem , lateres , aliaque fictilia sine intermissione percoquens ' magnam quippe vim depurgando aeri nactus est ignis quod alio indicio fiet manifestum. Ea pestilentia, quae Ve-Mh ah netias anno DLVI afflixit, Murani incolis qui
omnes sere artem vitriariam exercent in insula
Vem θ A duobus circiter milliaribus Venetij remota ne --ἡ,' percisse dicitur , orna cum scilicet vitriari arui I . Di causa assidue ibi succensarum citemque Romae vi- . ocus coriariorum ob acrem myrteorum foliorum
ius rei cau- sussatum , quae ibi cumulatim putrescunt, immunis
ab ea peste, quae postremo Vibem afflixit, extise
45쪽
se nariatur . Sed cum hodierna peltilentia , quae miserabiliter Italiam depascitur , satis ostenderit contagioni vi, non aeris vitio eam serpere nec Coeli temperiemin iidquam prodesse , ubi ea lues
inuasit cumque ipsos Muranenses huius cladi ex I rn. ortes muri me uille hoc tempore compei tum iit; of AOι- nuneat hoc fixum , ac rati m bonitatem , ac nullatem aeris aduersus veram genuinam e stilentiam parum quidem proficere seu tame in V rumpe aduellus uiuini odi morbos , quo aera grauitas
progignit, ac fouet v sunt febres malignae, putri daeque pulmonis vitia cach exta , qua inter u sestem, S his similes; non natiuam tantum, ac pri ' migeniam aeris puritatem , ac salubritatem luti' natam conducere , sed eam quoque quae extru secus, atque ex accidenti cilicitur ignibus scilicet, flatibus suis mentis , habitatione non leuiter pro γ' uita desse . Qua ratione id filioque s. quitur , ut cum iampridem pestilentiam Roma non senserit, vi su pra dixi nec crebratis, aut damnosus epide mici morbi hic , quam alibi saeuiant , cquaquam insa' lubres, ac noxium Romanum Coelum cis existi mandum. At enim illoria vetus docet, antiquis temporibus, .stin te adhuc Republica creberri mariti Cis
me pestilentiam Romae grauatam filiis eis quidem
ut idem Marsibus saepius a me laudatus studioSe domia. u. collegit ex luuio ducentotum annorum spatio ad consu uum vique Cn. Corne ij, C. Duillij, qui annus sui ab Urbe condita CCCCXC. Vicies, ac re re is, bis pestis Romam cacrcuit tamcn ea tempe
46쪽
state , cum nondum urbani exoticis delicijs , tu'Σuque fracti, atque enervati fuissent, immo etiam tum agro allidue exercerent, ac bellicis studio apprime dediti, solibus, ventis, frigoribusque per petiendis assuescerent sani , maximeque robusti FG uno fuisse debuerunt: praeterea ipsamet Urbs , Quam-
raculis, quae postea successerunt minus abundans; E V b tamen ciebus ad victum necessarijs sussicienter zz institiista, aedificijsque solidis, ac bene compactis, scienterque, atque πυθμως fabricatis quiveterum erat aedificandi ratio, etsi imperati aliter censent his , T luculenter ornata fuit: deinde ager ipse ijs tempo- qnentior ribus optime cultus , ac tectis frequens propter quam potissimum rationem non insalubrem fuisse paulo post docebimus urbanis hominibus operum rusticorum, vel militiae causa soras prodeuntibus, nequaquam ut hodie perniciem afferre poterat. - Ad haec Romana ciuitas prinais Reipublicae tem smilosa. Oribus nec infrequenter habitabatur , ut solitudo in ca exitiabilis esset, nec rursus tanta incolarum intillitudine affluebat, ut nimia turba inuicem sibi ossiceret, ac sordibus squaleret, quibus maximae quaeque Vrbes scatere solent ac propterea pesti'
lentia vera ne an καταχρη κῶς ita vocata non di
ra sputo saepius diuexari . Quinetiam si verum est,
j j iis, Ut doctiore putant, quanto propius homines a /. I prina a sui origine aberant, tantosuisse valentiores, pros ut ac robustiores , consentaneum erat, miniis etiam illa aetate genus humanum morbis, ac pesti fuisse obnoxium
47쪽
obnoxium . Conlidercitatis igitti quaenam uerit causa , cur nihilommus ea tempestate tam crebro pestis hanc Urbem inuaserit Quic namque disce I iscepto
ptationi valde connexa est ea tractat lo , quae et Rom.i conde a ro Romano, eiusque SALUBRlTATE RESTITUENDA . timo loco statuendum est , id 'gro quod Latina linguae petatis facile insinuata potest,
Pestis , a Pestilentiae vocabulo apud vetere non Fxplicatio
eam tantum , quae proprie pestis hodie dicitur H sed quemcunque morbum paulo lati iis se diis in
dentem , ac populariter grassantem , appellatum Vii. fuisse qua ratione omnes ij morbi, qui a Graeci, ἐπιδέμω dicuntur , in hunc censum veniunt , cum ea tamen differentia , quod pestis de hominibus pestilentia de locis, proprie, ac pure loquentibus, crebrius usurpatur . Mitto latiorem csti no 'tione in qua quidquid ferme noxium erat , atque importunum veteres appellabant , ut clim Lucret. b. III. ait. Discidium G t nequeat stri ne pej, , maloque quod non semel etiam apud Plautum occurrit , d, vernacul e quoque linguae usus agnoscit missa haec , inquam , facio cum instituto nostro minus quadrent . Sed hanc , dpellena, seu pestilcntiam pro communibus, ac D j '
Hatrum quippe non hic Roma solum, sed alibi etiam idem hodie pallim uenire videmu . S c ' ι --. Anno MDCXXll aestas, atque autus P nu ni ignit in proucidum mali sinatum scbi Em altu ciui , , quae
48쪽
paucis mensibus multa honi in una millia , ad Vicena , vel tricena fermes atque cx his plurimos Obiles, atque illustriores oppreserunt . Anni Vero MDCXXVI. recens est memoria, cuius ingressus, atque initium hyemis perniciem plurimi , Orta hic Romae tantum , sed tota fere Italia conflauit ob vehementes enim Borea flatus, qui subito Austrinos dies, eosque perhumidos exceperunt, multas destillationum prauas , ac noxias species excitauit, praesertim , quam ridiculo nomine Castronem Ocant qua caput, ac signanter fauces obsidentur. Hic morbus multos ex debilioribus, eis .
que qui non satis obtecti incederent filixit , vel interemit aestate vero Anni DCXXIX. ingens hominum numerus ob malignas febres, quae patu'lis, atque humilio ibus Vrbis locis, maximeque in
Praesertim Leoniana regione exarserunt , in rationem Libiti-Ha est. Venit quarum ii vel modica pars hoc tempo-Mnc x, i, re quoi cstilentiae metu nihil non suspectum est, extitisset; clamarent omnes pestem sine dubio Romae grassari , atque ab eius accessu , tanquam ab Orci faucibus , refugerent . Antiquiora exempla
non requiro , cum mus ad institutum meum faciant atque haec sufficere videantur , ut non mi nias fi cquenter, qnam olim , si pestis vocabulu latuis accipiatur , cam hodie existere fateamur. Age vero, cum olim circumiecta Romae regio ut inieritis ostendemus hiam frequenter coleretur, ut oppidorum, vicorum, illarumque numero nulli tabar parti concederet hodie vero pene deser
49쪽
ta iit , atque aedifici j vacuari quid mirum si tu im
i equentius popularibus morbis Latium exercere' tu , cum plures essent , qui participare hoc malum, ac latius communicare pollent deinde iam tanta esset urbanis hominibus cum proximis Lati j oppidis, cum agro propinquo communicatio ut una prope Ciuitas censeri pollet potuit a Liuio lues extra Romam cxorta , etiamsi minias in tra Vrbem peruenisse , cum ijs morbis , qui proprie Vrbem afligebant, connumerari: immo ex ipsius verbis suspicari id plane licet ; nam bro . L. Valerio Potito , M. Manlio Cost . scribit pestilentiam ortam in agro Romano ex siccitate , caloribus nim ij quae pestilentia talibus quippe. orta iiij fottalse intra agrum substitio nec Urbem quae propter insitam humiditatem aestate sicca , calida commodissime valet , Ut nuper experti sumus na corripuit: tametsi cum huiusmodi aestas aduenerit , ob id etiam Romae salubris esse consueuit , quod maturius messis colligitur qua ratione duabus hisce proximis aestatibus pauculi mi agricolae in morbum inciderunt. Praeterea cum hodie tanta sit in proxima regione hominum paucitas ; etiamsi populares hi morbi nonnunquam ibi inualescant, haud facile deprehendi pose sunt, ut olim Mitto quod ijs temporibus , quan tum ex silentio autorum liquet , minias in usu suisse videtur ea cautio , quam pestilentiae tempore magno cum fructu seruari diligenter videmus otnemini sere ex suspectis locis , nedum ex infectis venienti
50쪽
Venienti aditus patefiat, nec ullius generi sarcinae indidem aduectae suscipiantur, quamdiu id malum durauerit aut certe nisi prius diligenter explorato viatorum itinere, atque habitu corporum , agnitisque magistratuum chiroghaphis, qui sanos eos, ac sanis ex locis profectos liquido testenturii queste' stimonij deficientibus, quadraginta dierum spatio, secluso aliquo suburbiorum in loco, procul a consortio hominum victitantes , sanitatis suae praebuerint indicium. Quare cum nondum veteres harum is sis cautionum, usu ipso edocti, utilitatem animaduetas riissent , facile mihi persuadeo etiamsi natura hu-MbM mana tunc longe validior fuerit, maiora tamen incommoda a pestilentiae viribus accepisse Venio nunc ad eam partem, quae ad hodiernae Vrbis di-hbdi.=ὰ positionem , ac iaciem pertinet qua in re prii sitim mit illud statuendum est multo planiorem , ac magis aequabilem , quam olim fuerit, nunc esse
Di Vpς sciς nam 'uotidiana docet ex. δ' jLi. . perientia, ad dirigendas semitas δε commodius et iter vehiculis praestandum, multa Vrbis loca complanata fuisse, a quotidie complanari , ut hic in instrinali, qui a Sixti . Pont. Max tempore aliquot pedibus depressus fuit & contra ea Vallis, quae inter Quirinalem, & Viminalem distunditur, quotidie exaggeratur, atque extollitur. Sed ratio potissimili conuincit, non modo colles aquarum delabentium vi in dies deprimi; sed subiectas valles collapsis aedificij paulatim assurgere quod adeo manifestum est, ut probatione non indigeat.