장음표시 사용
261쪽
DE ORATORE uerba: neque ex alio genere ad Uum quotidianum,
alio ad sicenam pompamq; μmκntur : sed ea nos cumiacentia si tulimus ὸ meaio, sicut mollissimam ceram ad nostrum arbitrium formamus fingimus. itaque tum graues 'mus,tum subtiles,tum medium quiddam tenemus: sic in litutum nostram sententiam siquitur
orationis genus, idq; ad omnem rationem, aurium uoluptatem animorum motum mutatur uertiratur. Sed ut inplerisque rebus incredibiliter hoc natura est ipsa fabricata, Mc in oratione ut ea,quae maximam utilitatem in si continerent sadem haberent plurimum vel dignitatis,uel saepe etiam uenustatis. Incolumitatis ac salutis omnium causa videmus huc statum esse huα
rus totius mundi atque naturae,rotlindκm ut cxlv,te
raq; ut media sit, ea assiua ui nntui; teneatur : sol ut circunferatur,ut accedat ad brumale signum inde sensim asicendat in diuersum partem : ut luna accessuo recesu suo soli, inmen accipiat: ut eadem statia quinqκe stellae dijyares motu cursuq; conficiant. haec
tanta habene uim,ut paulum immutata cohaerere non
possint ; tanta ρκlchritudinem,ut nulla syecies ne exacuitari qκidem posit ornatior . Referte nunc animuad hominum uel etiam caeterarum animantium foremam Ruram : n liam partem corporis fine alis
qua necessitate affictam, totamq; formam qis se perfefflam reperietis arte, non casin . Quid in arboribus, in quibus non trunclis, non rami,non folia siunt denique, nisi ad sinam retinendam construandamq; naturam 'nusqκam tamen est ulla pars, η uenusta . Linquas mus naturam,artesq; uideamκs. qnid tam in nauigio necessariMm,
262쪽
necessarium,qκἀm latera, quam carinae, qκam prora, qMam pHppis,qηam antemnae,quam uela,qu.m mali, quam reliqua j quae tamen hanc habent in s ecie neonustatem, ut non solum salutis, sed etiam voluptatis causa inuenta esse videantur. Columnae templa et porticus si linent,tamen babent no pins utilitatis quam dignitatis. Capitolis fastigiκm illud, oe' caeterarum adium, non uenustas, sed necessitas ipsa fabricata est.
Nam cum esset habita ratio,quemadmodum ex utra:
que parte tecti aqua delaberetur, utilitatem templi, fasi ij dignitas consecuta est: ut etiam si in coelo capio tolium statueretur,ubi imber esse non posset,nullam fune fastigio dignitatem babiturum 'isse uideatur. Hoc
in omnibus item partibus orationis eueni ut litilitatem
ac prope necessitatem suauitas q-dam lepos cono sequatur . Clausiulas enim atqκe interpundia uerborrum, animae interclusio atque angustiae stiritus attulerrant . Id inuentum est ita fuane, ut si cui sit infinitus stiritus datus, tamen eκm perpetuare uerba nolimus: id enim auribus nostris gratam est inuentum, quod hominum lateribus non tolerabile solum, sed etiam faciule esse possit. Longissima est igitur complexio uerbo: νμm,quae nolui uno i iritn potest . sed hic naturae modus est,artis alius: nam cum sint numeri plures,iamαbum trochaeum frequentem siegregat ab oratore Arar loteles Catule uester, qui natκra tamen incurrunt si in orationem sermonemq; nosseum , sed 'nt insi*gnes percusiones eomm nκmerorlim minuti perades. Quare primκm ad heroum nos dactyli ando
263쪽
DE ORATOR Egredi licet duos duntaxat pedes, aut paulo plκε,ne plane in uersem, aut similitudinem uersilium inci: damus. A liae siunt geminae, quibus bi tres heroi pedes
in principia continuandorum uerborum satis decore cadunt. P robatur autem ab eodem illo maxime paean, qui est duplex. Nam aκt ἀ longa oritur,quam tres breues consiquuntur,ut haec uerba,desinite, incipite, com*primite : aut . breuibus deinceps tribas extrema pro*dacta atque longa : sicut illa sunt,domuerant,fonjpe des. Atque illi philosopho ordiri placet a superiore paeane,posteriore sinire . est autem paean hic posterior non ollabarum numero , sed aurigm mensiura , quod est acrius iudiciam certius, par fere cretico, qvi est ex longa breui longa : ut, Quid petam prodi, aut exequar f quo Me nunc .
A' quo nκmero exorsius est Fannius, Si Qtiirites minas
illius. Hκnc ille clausialis aptiorem putat, quas κκlt longa plerunque ollaba terminari . Neque uero haec tam acrem curά diligetiamq; desiderant,quam est illa poetarlim,qκos necessitas cogit, er ipsi numeri ac modi, sic Aerba uena includere, ut nibit sit ne stiritaqκidem minimo breuius aut longius,quἀm necesse est . Liberior est oratio, plane, ut dicitμr, sic est Mere soluta , non ut fugiat tamen aut erret , sed ut sine Minculis sibi ipsa moderetur. N anque ego illud assen; tior Theophrasto, qui putat orationem, quae qMidem fit polita,atque faecta quodam modo, non astricte, sed remissius nκmerosim esse oportere . Etenim sicut illesiasticatur ex illis modis, quibus bic Utatus uersius epcitηr, ps σηαξ ηi procerior quidam nκmerus estio
264쪽
LIBER III. Moiruit , inde ille licentior diuitior fluxit dithyrambus, cuius membra pedes , ut ait idem , sent in omni locupleti oratione diffusa . Et si numerosium est id in οσmnibus sonis atque uocibus, qκod habet quasdam impressiones, quod metiri possamus interuallis aequar libus: recte genκs hoc nκmerorlim , dκmmodo ne continuum sit, in orationis laude ponetur . nam si rκα dis er indodia pκtanda est illa sine interuallis loquatorias perennis profluens: qκid est aliud causae currepudietur, nisii qκod hominum alires liocem natura modκlantur ipsa es quod fieri, nisi inest numerus in Moce, non potest . Numeras autem in continuatio ne nκllas est didistine lio aequalium.sve uarioraram interuallorum percussio nκmerum conficit: quem in cadentibus gκttis,quod interuallis distinguuntur,notare possemAs, in amni praecipitante non possumns . Q rQd si continuatio κerborum haec soluta multo est aptior atque iucundior, si est articulis membrisq; distincta , qκam si continuata ac producta uerba illa modificata esse debebunt: quae si in extremo breniora siunt, infringitur ille quasi uerborum ambitus: sic enim has
orationis conversiones Graeci nominant. Quare aut
paria esse debent posteriora superioribus , extrema primis, ant, qκοd etiam est melius ilicundius, longiora . Atque haec qκidem ab ijs philosiophis, quos tu maxime diligis Catule, didia fiunt: quod eo sepius testificor, ut audioribus laudandis ineptiarum crimen effViam . Quiru tandem inquit catulussaut quid disjκtatione ista alberri potest elegislis, aut omnino disR ps
265쪽
DE ORATOREci subtilius ρ At enim uereor, inquit Crassus, ne bare aut difficiliora istis ad perstinendκm esse Mideantin, aut,quia non traduntκr in uulgari ista disiciplina, nos ea maiora ac diffciliora uideri uelle uideamur. Tum Cainius, Erras, inqκit, crasse, si aut me, ain horumqκenquam putas a te haec opera qηotidiana er peruagata expectire : ista, quae dici, , dici Molumμs, neque tam dici, qκἀm illo dici modo : neque tibi hoc pro me
solum, sied pro bis omnibus sne ulla dubitatione resto:
deo. Ego uero,inqκit Antonim,innent tandem quem
negare in eo,qκem siri ,libello me inκenisse eloquemram: sed eo te ne laudandi quidem causis interpellaui, ne quid de hoc tam exiguo Armonis tui tempore verbo uno meo diminueretur . Hanc igitur, crassus inquit, ad legem cum exercitatione,tum stylo, qui alia e
hoc maxime ornat ac limat, formati uobis oratio est. Neque tamen hoc tanti laboris est,qκanti uidetur, nec sunt haec νbγthmicorum ae mlificorum acerrima noroma dirigenda : effciendκm est illud modo uobis, ne fuat oratio, ne vagetur,ne in stat interias, ne exoclinat longius, ut membris disti Minr, ut conuerasones babeat avolutas. Neque Amper utendum est perpetuitate, q asi conversione Aerbημm, sed sue cupienda membris minκnoritas oratio est, quae tamen ipsa membra fiunt numeris vincienda. Neque nos paea, aut herous ille coimbet. si occurrent orationi, si inoqκam se Oserent er restondebunt no uocati: consiueratudo modo illa sit scribendi atque dicendi, ut sientenoriae uerbis finiantur, eorumq; verborum iuncto nam scarur a proceris numeris ac liberis, maxime hereo e
266쪽
LIBER III. HI paeane priore aut cretico ,sied uarie distincteq; cosidat Notatur enim maxime similitlido in conqui cendo: etsi primi postremi ilii pedes fiunt hac ratione struati,
medij possunt latere , modo tie circuitus ipsi uerborum sit aut breuior,quam aures expectent,ant logior,quὰm Mires atque anima patiatar. Claψulas autem diligentius etiam sirenadas esse arbitro qAim superiora, qu)d in his maxime perfectio,atque absolutio iudicatur. nάMersius aeque prima, media,'extrema pars attens ditur, qui debilitatur,in quacunque sit parte titubatur in oratione aκtem prima pauci cemκnt, postrema plerariqκe,qκα quoniam apparent intelliguntur,uaria, da fiunt,ne aut animorum iudiciis repudientur,alit aurium satietate . Dκo enim aut tres sunt ferὶ extremi seruandi notandi pedes, si modo non breuiora praecisa erunt μperiora, quos alit chorios, aut heroos, aut alternos esse oportebit, aut in paeane illo posteriore,qκem Aristoteles probat, aut ei pari cretico . Horum uicissitudines ejicient,ut neque ii satientur,qui audiet, fastidio similitudinis, nec nos id,quod'ciemκs, opera dedita facere uideamur. Qiiὸd si Antipater ille Sidorinius,ille quem tu probe Catκle meminillisolitus est uersus hexametros aliosq; variis modis atque numeris fundere ex tempore ', tantumq; hominis ingeniosi ac mermoris ualuit exercitatio, ut cum sie mente ac uolantate coniecisset in versiam,verba sequerentur: quanto id facilius in oratione,exercitatione, consilietudine adhiαbita conssequemur j Illud autem ne qκis admiretur, quonam modo haec linigus imperitorum in audiem do notet i clim in omni genere , tum in hoc μ
267쪽
magna quaedam est nis,incredibilisq; naturae. Omnes enim tacito quodam fieri' sine ulla arte , aut ratione, quae sint in artibus,ac rationibus recta ac praua, dijκα dicant: idq; cum faciunt in picturis in signis in alsis operibus, ad quorum intelligentium . natura
minus habent instrumenti,tum multo ostendunt magis in uerborlim, nκmerorum, vocums iudicio , qu)d ea sunt in comunibus infixa siensibus, neque earum rerum' qκenquam funditus natura uolnit esse expertem. Ituraque non solum uerbis arte positis molientur omnes, Rem Υκm etiam numeris ac uocibus . in olus enim quisque est,qκi teneat artem numerorum ac modorum ' At in
his si paulum modo offensium est , ut aut contraditone
breuius feret,aut productione longius,ibeatra tota re clamant. QMd,hoc non idemst in uocibus' ut . multitudine'populo non modo caterus atque conlien
tui, sed etiam ipsi sibi singuli disicrepantes eiiciantur e
Mirabile est , cum plurimκm in ficiendo intersit initer doctum rudem , quim non multum differat in iudicando . Ars enim, cum 2 natura prostela sit, nsi naturam moueat ac delectet, nihil sane egisse uio; deatur . Nihil est autem tam cognatum mentibus norastris,qκἀm numeri atque uoces, quibus excitamur incedimur lenimur languesicimus, ad hilaritatem ad tristitiam sirpe deducimκν : quorum illa summa uis carminibκs est aptior cantibκs, non negleffla,ut mihi uidetκr,ὰ Numa rege doctissimo,maioribusq; nostris,ut epularum solennium fides ac tibiae, Saliorumq; uersius indicant, maxime autem 2 Graecia vetere celebrata : qκjbns utinam , similibusq; de rebus
268쪽
distulari,quam de piserilibus his uerborum translatiornibus maluissbetis. Verum ut in uersa uulgus si est peccatκm,uidet: sic,si qκid in no ira oratione claudicat, sentit: sied poetae non ignoscit,nobis concedit acite taαmen omnes non esse illud, quod diximus,aptum perfe*ctumq; cernunt. Itaque illi ueteres, sicut hodie etiam nonnullos videmus, cu circuitlim qκasi orbem uer*borum conficere non possent, nam id quidem nuper uel posse uel aiaere coepimus) tema,aut bina,aut nonnulli singula etiam uerba dicebant: qκi in illa infanalia natκrali illud, quod alires hominum flagitabant, tenebant tamen, ut illa essent paria,quae dicerent, aequalibκs interstirationibus uterentκr . Exposiviferὸ , ut potμi,qκα ma me ad ornatum orationis perrtinere arbitrabar : dixi enim de singulorum laude uerborum, dixi de coniunctione eorum, dixi de numero atque forma. Sed si habitκm etiam orationis quasi colorem aliqnem requiritis, est plena qμsdam ,
tamen teres er tenuis, non sine neruis ac uilaribus, ea qκα particeps utriψque generis qκadam mediocritate laudatur . His tribus Ruris infidere quiudam uenustatis non 'co illitus, sed sanguine diffasius debet color . Tum denique nobis hic orator ita conformandus est uerbis ct sententiis, μt, quem admodum qui utuntur armis aut palaestra, non solum sibi uitandi dκt feriendi rationem esse babendam pκα
tant, sied etiam ut cum uenus late moueantur: sic uerbis qκidem ad aptam compositionem condecetiam, sententi s uero ad grauitatem orationis utatur , Mi is, qμi in armoru tractatione nersantur . Formallir alite
269쪽
Cr uerba er siementiae peta inn merabilis, quod satis
sicio notum esse nobis: sed inter conformationem ueroborum er siententumm boc interest, qQd uerborum tollit , si uerba mκtaris siententiarnm permanet, quibκρκnqκe uerbis uti uelis. Quod qκldem uos, etsi facitis,tamen admonendos puto,ne i id esse aliud ora' toris p tetis,qκod 3 idem sit egregium atqκe mirabili, nisi in singulis uerbis illa tria tenere,ut translatis Maram rfreqκenter, interdκmq; factis, raro autem etiam peruetustis: in perpetna autem oration cum er comiκnclionis linitatem, nκmerorum, quam dixi,ratioαnem tenuerimns,tum est quasi inminibus distingκenda freqκentati omnis oratio siententiarum atque uerborκm . Nam commoratio una in re permnltrum mouet, illustris explanatio: remmqq-si geranσ
cte concisis brenitas, Vr extenssatio, huic adiuncta illusio a praeceptis Caesaris non abhorrens, er ab re non
longa digresti: in εκα cκm 'erit delectatio,rum ditus ad rem aptus er concinnus esse debebit: prvo'tioq; q id sis dies ms, re ab eo,qκod est dictκm, sieiuncto,er reditus ad proposit m,π iteratio, rationis apta conclasio: tu augendi minκenditie caψα κeritatis 'perlatio atque traiectio er rogatio,atque huic sinitima q si perennctatio expositos sienteni με, tum illa
270쪽
L I B E R III. I 33 ista quae maxime quasi irrepit in hominum mentes ,
alia dicentis ac significais dissimulatio, quae est perin*cunda, cum in oratione non contentione, sed Armone
tractatur : deinde dubitatio um distributio, tum cororectio, uel ante,uel postquam dixeris, uel cum aliquid ὰ te ipso reῆcias: praemunitio est etiam ad id,quod avguediar reledito in aliam : communicatio, quae est quasi cum iis ipsis, apud quos dicas,deliberatio, morsi, ac uitae imitatio uel in personis, vel sine i is, magnum
quoddam ornamentum orationis, aptum ad aniα mos conciliandos uel maxime, saepe autem etiam adcommouendos. Personarum ficta inductio, uel grauisa simum lumen augendi, descriptio,erroris inductio, πin hilaritatem impalpo,ante occupatio : tum dκο illa, quae maxime mouent, similitudo π exemplum, dige*Ilio, interpellatio, contentio, reticentia, commendatio, uox quaedam libera atque etiam etfraenarior augendi
causis,iracundia,Obiurgatio, promissio, deprecatio, obsi*eratio,declinatio breuis . proposito,nta ut 'perior illa
purgatio,conciliatio laesio,optatio,atque exeπcratio. His fere luminibus illustrant orationem sientenotia . O rationis autem ipsius tanquam armorum est, vel ad usium comminatio quasi petitio, uel ad Aeonustatem ipsa tractatio . nam geminatio verborum habet interdum vim, leporem alias, γ' paulum immutatum verbum atque deflexum: eiusdem Membi crebra tum 2 primo repetitio, tum in extremlim conversio, in eadem uerba impetus, o concursio,