장음표시 사용
241쪽
DE ORATORE consiliκm exquiritκr,ut Sit ne sapienti capessenda re publica . Cognitionis antem tres modi, conieElκra,derapnitio ,et,ut ita dicam,consiecutio. Nam quid in re sit, conreflκra quaeritur,ut illud, Sit ne in humano genere sapientia . Quam autem Rim qκaque res habeat defunitio explicat,ut si qκaeratκr,qκid sit sipientia . Co secutio alitem tractatu clim,qκid quque rem siqua: inr, inquiritur,ut illud, Sit ne aliquando mentiri boni viri . Redeunt rursus ad coniecturam,eamq; in quaαtuor genera distertiunt: nam,alit qκid sit, qκ im hoc modo: Natura ne sit ius inter homines,an opinio nibus: aut quae sit origo cni qκe rei,ut quod sit initiulegum alit rerum pliblicarum : aut causi ratio, ut si qAaratur, cur doctissimi homines de maximis redibus dissentiant: aut de immutatione, ut si diJκtetur, num interire uirtus in homine', aut nu in uitium pose sit conuerti. Definitionis alitem 'nt disiceptatione ut clim quaeritur, quid in commκni mente quasi impresesum sit: ut si disseratur, id ne sit ius, quod maximae parti sit utile : ant ca,qμid cniψque sit propriam,exπquiritκr, ut ornate dicere proprium ne sit oratoris, an
id etiam aliquis praeterea possit: aut cum res distribula inr in partes, At si qκαratnr, qκot sint genera rerum
Iis nota cuiusque sit, describitur, ut si quaeratur auaristecies, siditiosi, gloriosi. C OUecutionis autem duo prima quaestionum genera ponκntur . nam aut simplex
est disceptatis,ut si disseratκr, expetenda ne sit gloria:
alit ex comparatione, talis an diuitia magis expeten
242쪽
LIBER I I I. II 'sint. Simplicium autem fiunt tres modi, de expotendis fugiendis ue rebus, ut expetendi ne honores sint, num 'gienda paupertas: de aequo aut iniqκο,σqlium ne sit ulcisici iniurias etiam propinquorum: de honesto ακt tarpi, ut hoc, fit ne honestu gloriae causa mortem
obire . Comparationis autem duo fiunt modi: Anus, cum,idem ne si an aliquid intersit, qMaeritur : ut mera ruere uereri,ut rex tyrannus, ut assentator
amicus: alter,cum,quid praestet aliud alq,qua ritur:ut illud, optimi ne cujusque sapientes, an populari laude ducantur . Atque eae qκidem disiceptationes, quae ad cognitionem referuntur, se ferὸ a doctissimis hominis bus destribuntκr. Quae uero referuntin ad agensim, aut in offcii disceptatione uersantκr, qlio in genere qκjd rectum faciendum ; fit quaeritur, cui loco omnis virtutκm uitiorum est otia subiecita : aut in antra morum aliqua permotione aut gignenda, aut siedanda tollenda ue tractantur. huic generi subiectae sunt corahortationes, obiurgationes,cosiolationes,mistrationes, οσmnis ; ad omnem animi motum implipo,et, si ita res feret, mitigatio . Explicatis igitur bis generibus aemodis disiceptationum omnium, nihil sane ad rem pem et, si qua in re disicrepavit ab Antonii diuisione nostra partitio : eadem enim sent membra in utri*M distulationibus, sid paulo sicus a me,atPe ab isto,partita de distributa . Nunc ad reliqκa progrediar, mes ad meum mκnas pensium ; reuocabo. Nam ex illis loracis,quos exposinit Antonius,omnia sunt ad quaeqAe g nera quaestionκm argumenta μmenda : sed alijs geoneribus alii loci magis erunt apti: de qκo,non tu q ia
243쪽
kngum est,quam quia persticuum,dici nihil est nece αρ. Omat simae sunt igitur orationes eae,quae latissime vagantisr, ex ἀ priuata ac singulari cotrouersia se ad
uniuersi generis uim explicandam conferlint conrauertunt, ut ij, qlii alidiant,natya er genere lini Bersa re cognita, de singulis reis criminibus bus statuere possint. Hunc ad conssuetudinem exercitationis uos adolescentes est cohortatus Antonius , atqAea minutis angustisq; concertationibus ad omnemmim varietatemq; disperendi traducendos plitanit. Quare
non est paucorum libellorum hoc mκnκs,ut i , qui scri*psierunt de dicendi ratione, arbitrati 'nt, neque TMsculani atque huius ambulationis antemeridianae, ulit nostra pomeridianae sessionis Non enim solum quenda nobis neque procudenda lingua est,sied onerandrem complendumq; pectus maximarum reru pllirimararum sinauitate, copia , uarietate . Nostra est enim si modo nos oratores fumus, si in ciκium disiceptationibus,
si in periculis, si in deliberationibus publicis adhibendi auctores'principes 'mus) nostra est,inquam, om*nis ista prudentiae doctrinaeq; possessio,in quam homi
nes quasi caducam atqκe Racuam abκndantes otio nobis occupatis inuolauerunt, atque etiam aut irridenrates oratorem,lit ille in Gorgia Socrates,cauitatur, aut
aliquid de oratoris arte paucis praecipiunt libellis, eosq; etorlaos insicribunt: quasi non illa simi propria rhetorum , qκae ab ijsidem de iustitia, de ejicio , de riuiis
talibus instituendis regendis,de omni uiuendi, denimque etiam de naturae ratione dicκntur. Q liae quoniam
iam aliunde non possκmns, flumenda μnt nobis ab iis
244쪽
ipsis, ἀ qμibus expilati fumus, dummodo illa ad hane
ciuilem sicientiam, quo pertinent, ' quam inllienili transferamκs, neque ut ante dixi) omnem teraramus in bis disicendis rebus atatem, sied cum fontes vis derimus,quos nisi qui celeriter cognorit, nunquam coraghosicet omnino, tum, qMotiescunque oplis erit, ex iis tantκm, qMantκm res petet, hauriemlis. Nam ne rique tam est acris acies in naturis hominum ingranijs, lit res tantas quisquam nise monyatas post' ula dere, neque tanta tamen in rebus ob curitas,lit eas nopenitus acri uir ingenjo cernat, si modo allexerit. In hoc igitur tanto, tumq; immensio campo cum liceat oratori uagari libere, atque,ubicunque constiterit conssiere in 'o , facile suppeditat omnis apparatus ornaratusq; dicendi. R erum enim copia uerborum copiam
gignit: si est bones las in rebus ipsis, de quibus discitW, existit ex rei natura quidam silendor in uerbis. fit modo is, qui dicet aut scribet, institutus liberaliter educatione doctrinae; puerili, fagret studio, ὀnatκra adjuvetur, in uniuersorum generum infonitis disceptationibus exercitatus, ornatissimos Arist νο oratores q; ad cognoscendum imitandumq; cogno*rit: nae ille haud sane, quemadmodum verba simater illuminet, a magistris illis requiret. Ita facile in rerum abundantia ad orationis ornamenta sine duce, natura ipsa, si modo est exercitata, labetur . Hic Catulus, Dij immortales,inquit, quantam rerκm uarietatem,qκantam uim,quantam copiam Crasbe copleaAs e3, qηantiaq; ex angusti js oratorem edlicere aliosus es, Cr in maiorκm suorum regno collocaye. N a M
245쪽
DE ORAΤORE illos ueteres dodiores auctore'; dicendi nullum genus
distulationis a sie alienum pκtasse accepimκs, semper ;esse in omni orationis ratione uersatos . ex quibus HeGlaus Hippias,cu Olympiam venisse maxima illa quinquennali celebritate ludorum, gloriatus est cuncta perine audiente Graecia, nihil esse ulla in arte rerum omαniκm, quod ipsi nesciret mec solum bas artes,quibus lis
berales doctrinae atque ingenua continerentur, geome*triam,musicam,literarum cognitionem poetarlim, atque illa,quae de naturis rerum, quae de hominum moribus, quae de rebWἶκblicis dicerentis ; Ad annulum quem haberet, pallium qκo amictus, soccos quibus in dulκs esset, se siua mann confecisse . sicilicet nimis biequidem est progressus, sid ex eo ipso est conieElura furicilis,quantum Isibi illi ipsi oratores de praeclarissimis arritibus appetierint, qni ne sordidiores quide repudiarint. Quid de Prodico Cio, quid de Thrasymacho Chalceis donio,de Protagora Abderita loquar ' quorum unusmqκ que plurimum temporibκs illis etiam de natura rectrum disseruit, Ar fit. Ipsi ille Leontinus Gorgias,qκo patrono ut Plato noluit philosopho siuccubuit
orator, qui alit no est uirins Mnqnam a Socrate, neque
sermo ille Platonis uerus est:aut, si est uiritus,eloqκenmtior uidelicet fuit, dissertior Socrates,et, ut tu appetratas copiosior melior orator. Sed hic in illo ipso Platonis libro de omni re, quaecunque in disiceptationemqMaestionemq; vocaretκr, se copiosissime diecturum esse profitetur : is ; princeps ex omnibus ausius est in conuenin pscere,qna de re qηjAsse vellet audire : cui talatus honos habitus est a Graecia, soli ut ex omnibus
246쪽
Delphis non inaurata statua, sed aurea statueretur . AtqMe ',qκos nominaui, multiq; praeterea 'mmi discendi do lores uno tempore 'σκnt,ex quibus intelligi potest, ita sie rem habere, ut tu Crasse dicis, oratorisq; nomen apud antiquos in Graecia maiore qκadam uel copia,uel gloria floruisse . Quo quidem magis dabito, tibi ne plus landis,an Graecis uituperationis esse tribuendum statuam : cum in in alia lingua ac moribus nastκs, occupatissima in cinitate uel priuatorum negotiis penὸ omnibus, uel orbis terrae procuratione, ac summi imperijgκbernatione distriditus,tantam uim rerum coαgnitionemq; comprehenderis, eamq; omnem cum eius, qκi considio oratione in ciuitate ualeat, scientia didique exercitatione sociaris, illi nati in literis, ardentes ;bis studiis,otio uero distinentes,non modo nihil acquisierint, sed ne relidium quidem, traditMm, sunmeo eruauerint. Tum Crassus, Non in bac , inquit, una Callite re, sied in alijs etiam compluribus,distribuutione partiam ac separatione magnitudines sunt artiud iminutae . An tu existimas,cum esset Hippocrates ille Cons, fisse inm alios medicos qui morbis, alios qwi uulneribκs,alios qui ocκlis mederentur ἰ num geometriam Euclide aκt Archimede , num m icam Damone aut Aristoxeno, num ipsis literas Aristophane aut Callis macho traflante tam disicerptas fuisse, ut nemo genus Mniuersem complecteretκr, atque ut alius aliam sibi
partem, in qκa elaboraret, seponeret Equidem scpe hoc aiatui de patre de socero meo, nostros quoqκe homines, qui excessere sipientiae gloria uellent, omnia, quae quidem tum bac ciuitas nosset,solitos esse compleα
247쪽
DE ORATOR Em . Meminerant illi Sex. Aeliκm, M. uero Manliκm nos elism uidimus transiuersio ambκIantem foro:quod
Arinam transmarinam atque aduentitiam defuit ' nu quia iκs ciκlle didicera causas non dicebat s aut quia poterat dicere, imissicientiam negligebat at utroqκe in genere laborauit, ST pr titit. nκm propte bsnc ex pri storum negotiss collectam gratiam tar*dior in rep. capessenda 'it s nemo apud popμMm fomtior, nemo melior sienator dem ficile optimus Impera*tor e denique nihil in hae ciuitate temporibus illis siciri disicive potκit, qκod ille non cum inuestigarit m sicie
rit,tκm etiam consscripsierit. Nunc contra plerique ad honores ad scendos,'ad rempublicam gerendamnndi neniκnt atque inermes, nκlla cognitione rerum, ηκlla sicientis ornati. Sin aliqκis excessit unκs e mul
248쪽
q idem obsoleverunt: aut iuris scientium,ne eius quiαdem uniuersii: nam pontiscium, quod est coniMnelum, nemo disicit: aut eloquentiam , qκam in clamore in uerborκm cursu positam putant: omnium uero bornarnm artiκm, deniqκe virtutum ipsarnm societatem e nationem, non norunt. Sed κt ad Graecos referram orationem squibus carere in hoc qκidem sermonis genere non posκmns: nam ut uirilitis a nostris , sic
doctrinae sunt ab illis exempla petenda ) septem 'ise
dicuntκr uno tempore, qui siapientes π haberentnr et uocarentur : hi omnes praeter Milesiiκm Thalem ciuia
talibus sinis prae nerunt. Quis docilior isdem illis temuporibus, aut cuius eloquentia literis instructior fuisse traditur, qκam Pisistrati s qui primus Homeri libroseon'sios antea, sic disto' be dicitur ut nunc habeo mus. Non fuit ille qκidem ciuibus suis utilis, sed ita eloqκentia floruit, ut literis do trinaq; praestaret. Quid Periclest de cuius dicendi copia sic accepimus,
ut cum contra uolantatem Atheniensium loqueretur
pro salute patriae, severius tamen id sium,quod ille corra populares homines di erat, ρορκlare omnibus
iucundum uideretur : cuius in labris ueteres comici,
etiam cum illi maledicerent, squod tum Athenis feri licebat leporem habitasse dixerunt: tantam ; in eo uim fasse, ut in eorum mentibus, qμi audissent,quaα si aculeos qκοsdam relinqueret. At hunc non declasmator aliqκis ad clepsydram latrare docuerat, sid,
At accepimus, Clazomenius isse Anaxagoras,uir sium relis in maximarum rerum scientia . Itaque hic dormna , consido, eloqκentia. excellens, quadraginta
249쪽
DE ORATORE annos praefuit Athenis, urbanis eodem tempore
bellicis rebus. Quid Critias ρ quid Alcibiades s clauitatibus fui, qaedem non boni, Ad certe docti atque
eloquentes,non ne Socraticis erant distulationibus emditi s Quis Dionem Sγracusium doctrinis omnibus ex polluit f non Plato i atque eum idem ille non lingua solum,uerum etiam animi ac uirtκtis magister,ad liberandam patriam impulit,instruxit,armaliit. Aliis ne igitur artibus hunc Dionem in lituit Plato ρ alijs ilο- crates clarissimum uiru Timotheum Cononis praestan
tissimi imperatoris filium , summum ipsium Imperat rem hominemq; doctissimum s aut alijs P ythagoreus ille LUias Thebanum Epaminoda, baud scio an summmum uirum unκm omnis Graeciae aut Xenophon Agesilaum ' aut Philolaum Archytas Tarentinus faut sie Pythagoras totam illam ueterem Italiae Graeciam,quae quondam magna uocitata esti Equidem no arbitror. Sic enim uideo unam quandam omnium rex
rum,quae essent homine emdito dignae,atque eo, qui inrep. uellet excedere, fuisse doctrinam: quam qui accepispent, si iidem ingenio ad pronuciandum ualuissent, se ad dicendκm qκοqκe non replignante natura dedissent,eloquentia praestitisse. Iraque issie Aristoteles, cum 'orere socratem nobilitate disicipulorum uideret, qu)d ipsi suas distulationes a causis forensibus ciuilibus ad inanem Armonis elegantiam transtulisset,mutauit repente totam formam prope dsciplinae siua, uerssemq; qneniam Philoctetae paulo secus dixit. ille enim turpe hibi ait esse tacere cum Barbaris: hic autem, cusocratem pateretnr dicere . itaque ornauit laetu id te
250쪽
LIBER III. I 23strauit doctrinam illam omnem: rerumq; cognitionem
cum orationis exercitatione coniunxit. Neque Meyo
boc 'git sapientissimum regem Philippum , qui hunc
Alexandro filio doctorem accierit,a quo eodem ille agendi acciperet praecepta eloquedi. Nunc sine qui Molet eum philosiophum,qui copiam nobis rerum orationisq; tradat,per me appellet oratorem licet: siue hune oratorem, quem ego dico sapientiam iuncta habere eloqμentiae, philosiophum appellare malit,non impediam :dumodo hoc constet,neque infantiam eius, qui rem norit, sed eam explicare dicendo non queat; neque insiclatiam illius, cui res non μppetit, uerba non defint, esse laudandam : quorum si alterum sit optandum,malim q idem indissertam prudentiam,qκάm stultitiam loquacem . Sin quaerimus,quid unum excellat ex omnibus: docto oratori palma danda est: quem si patiuntur eμndem esse phil Ophum, si lata controuersia est: sin eos disiκngeni,hoc erunt inferiores, quὸd in oratore perfe*cio inest illorum omnis sicientia, in philosiophoru alitem cognitione non continκο inest eloquentia : quae quavis contemnatur ab eis,necesse est tamen aliqκem cumulagrorum artibus aferre uideatur . Haec cκm Crassus dixisse parumper Er ipsi conticuit, O caeteris silentium 'it. Tum cotta, Fqκidem,inquit, crasse non post'm queri,qκod mihi uideare aliud quidda, non id,quod si ceperis,d tutasse plus enim aliquao auubfli,qκἀm tibi erat tributum ἁ nobis ac denunciatum . sed certebae partes fuerunt tuae, de ii lustranda oratione ut dices reseras ipsi iam ingressus,atque in quatuor parte omnem orationis laudem destri eras: cumq; de duam