장음표시 사용
231쪽
tor, si minus erit doctus, attamen in dicendo exercitdotus hac ipsa exercitatione commκni , istos quidem norastros uerberabit, neque sie ab ijs contemni ac destici sonet. Sin aliquis extiterit aliquado,qui Aristotelio mοα re de omnibus rebus in utranque siententiam possit di xcere, er in omni causa dκas contrarias orationes pr ceptis illius cognitis explicare,aut hoc Arcesiae modo et Carneadis contTa omne,quod proposirum it, disserae, quiq; ad eam rationem adiungat hunc rhetoriclim um,moremq; , exercitationemq; dicendiris fit verus, is perstesus, is solus orator . Nam neque fine forensi: bus neruis satis uehemens ct grauis, nec sine uarietate
doribrinae satis politus , sipiens esse orator potest.
Quare Coracem illum vestrum patiamur nos qκidem pullos *os excludere in nido,qui evolent clamatores oradiosi ac molesti , Pamphilumq; nesicio qκem sinamκs in in Alis tantam rem tanquam pueriles delicias ali quas depingere nosq; ipsi hac tam exigua disturatione hesterni hodierni diei totum oratoris relinus explicemκs, dummodo illa res tanta fit, ut omnibκs philosiophorum libris, quos nemo oratorum istorum unqκam attigit, comprebensi esse videatur . Tum Catulin , Haudquaquam hercle, inqAit, Crasse misrandum est , esse in te tantam dicendi uel κim, vel suauitatem, uel copiam : quem quidem antea naturara rebar ita dicere, ut mihi non solum orator μααmus , sed etiam sipientissimus bomo Miderere : nune intelligo illa te siemper etiam potiora duxisse, quae ad sapientiam Jectarent, atque ex bis hanc dicendi cois, piam fμxjoe : sed tamen clim omneis gradus aetatis
232쪽
l L II BIE R MI I I . II recordor inae, cum q; uitam tuam ae stadia considero, neqκe,quo tempore ista didiceris,nideo,nec magnopere
te illis pudijs,hominibus,libris intelligo deditum: neque tamen pos*m flatuere,utrnm magis mirer, te ida,quae mihi persuades maxima esse adiκmeta, oluspe in iliis tantis occupationibus perdisicere, an, si non pollieris, posse isto modo dicere . Hic Crassus, Hoc tibi,inquit, Catule primum persiuadeas; elim, me non multo μα cus facere , cum de oratore dii utem, ac facerem, si
esset mihi de histrione dicendκm : negarem enim posse enm satisfacere in gestμ, nsi paustram, nisi saltare didicisset: neqκe, ea cum dicerem, me esse biistrionem l necesse esset, sed fortasse non stultum alieni artisci
existimatorem . Similiter nunc de oratore, uestro im
pμφη loquor, summo scilicet. semper enim,quaclin- qne de arte, aut facultate quaeritκr, de avoluta perfecta quaeri solet. Quare se iam me uultis esse orariorem, si etiam sat bonum, si bonum deniqκe, non rei prinabo : qκjd enim nκnc sim ineptus ita me exies stimari scio ) qκod si ita est, 'mmns tamen certe noni sum . neqκe enim apud homines res est ulla dis cilior, neque maior, neqlie qκα plura adiκmenta doctrinae desideret. Attamen,quoniam de oratore nobis dii καtandum est, de siummo oratore dicam necesse est . Vis enim nainra rei, nisi perfecta ante oculos ponitur, qualis qμanta sit sentelligi non potest . Me autem Catκle fateor neqκe hodie in illis libris, cum istis hominibus uiuere : nec uero,id qAod tu re Ele commeministi,ullum unquam habuisse sepositu templis ad disicendum, ac tantηm tribμjsse doctrinae tepodi P is
233쪽
DE ORATOR Eris, quantum mihi ρκerilis aetas, forensis ferue conricesserint. At si quaeris Cat te, de doctrina illa quid ego sentiam: non tantum ingeniosio homini, e et,qui forarwm,qui cisriam,qQ csnsas, qηi remp.steriet, v s esse arbitror temporis,lκant m sibi ij sium erint, qκos dis
scentes uita defecit. omnes enim artes aliter ab ijs tractantur, qui eas ad usum transferunt ; aliter ab iis, qui ipsarum artiκm tractatu delectati, nihil in uita sunt aliud acturi. Magister hic Samnitium summa iam sine lκte est, CY qκotidie commentatur : nihil enim cinat aliud, atqsse velocius pκer addidicerat. sed
Samnis,in ludo ac rudibus minis satis asster. sed pini operae foro tribuebat,amicis,rei familiari. V Ierim qκοtidie cantabat: erat enim Aenicus. 3κid fac ret aliud ' At Numerius Furius noster familiaris,cκm est comodκm,cantat: est enim paterfamilias,est Eques Romanκs, plier didicit, quod disicendκm . Eadem ratio est harum artium maximarum: dies noctes lilarum summa uirtute er prudentia uidebamus philομα
pho cum operam daret ruberonem : at eius aliunculum uix intelligeres id agere,inm ageret tamen, Africanum . Ista dirumin facile, tantum 'mas, qηantum opus fit, habeas qM docere ideliter posust, o sicias etiam ipsi disicere. Sed si tota uita nihil velis aliud agere, ipsa tractatio er qκ sio quotidie ex se gignit aliquid, quod cum desidiosa delectatione ueuples: ita sit,ut uitatione rerum si infinita cognitio,
234쪽
LIBER III. II rfacilis usius dodtrinam confirmet, mediocris opera trisbuatur, memoria sindiumq; permaneat. libet autem siemper disicere,ut si uelim ego talis optime ludere , aut
pilae studio tenear,etiam fortasse si assequi no possim :
at alij quia praeclare faciunt, uehementilis, quam caliαμ p tulat, delectantur,ut Titius pila, Brulla talis. in are nihil est, quod quisquam magnitudinem artia ex eo, qu)d senes disicunt,pertimescat: nanque aut siesnes ad eas accesserunt,aut usque ad sinectutem in 'κα dijs detinentur, aut siunt tardissimi. Res quidem siemea sientelia sic babet, ut nisi qκod quisque cito potueσrit , nunqηam omnino possit perdisicere. Iam iam, inoquit Catullis, intelligo Crasse quid dicas, hercule albentior : satis video tibi,homini ad perdisicedum acerrimo, ad ea cognosicenda,quae dicis , fuisse temporis . Pergis ne,inquit Crassus,me,quae dicam, de me non de re putare dicere ' Sed iam si placet ad instituta redeamus . Mihi uero, Catulus inquit,placet. Tum Cras: sus , Quosum igitnr haec stella inqui tam longe, tam alte repetita oratio ' hae duae partes, quae mihi pura persent, illustrandae orationis,ac totius eloqκentiae curamulandae, quarum altera dici postulat ornate, altera apte,hanc habent vim , ut sit quammaxime iucunda, quammaxime in siensius eorum, qκi audiunt, in luat , er quamplurimis sit rebus instructa . Instrumentum autem hoc forensi, litigiosium, acre, tractum ex vulgi opinionibus, ex ulim sine atque mendicum est: illudrysius ipsium, quod tradant illi, qui profitentur si dicedi magistros,non multo est maius, quἀm i ud uulgare αcforense . Apparata nobis reus est, er rebus ex qκi
235쪽
ῖ DE ORATOREstis undique , codectis,arcessitis,comportatis,ut tibi Caesar facie dum est ad annum, ut ego in A ed litate laborani, quod quotidianis uernaculis rebus satisfaαcere me posse huic popκlo non putabam . Verboru elis gendorum, collocandorum concludendorum facilis est uel ratio,vel fine ratione ipsa exercitatio. Reraestolus magna,quam cum Graeci iam non tenerent , ob eamq; causam inuentus nostra dedisiceret penὸ disice do,etiam Latini, si dijs placet,hoc biennio magistri discendi extiterunt, quos ego C ensior edicto meo si luteorum , non qκο lit nesicio quos dicere aiebant)acui ingenia adolestentium nollem, sied contra ingenia obtundi nolui, corroborari impudentiam . nam apud Grascos, cuicuimodi essent, videbam tamen esse,praeter bae exercitationem lingliae,doctrinam aliquam, hama nitatem dignam scientia : bos uero nouos magistros ni' bil intelligebam posse docere, nisi ut auderent: quod etiam eum bonis rebus coniunctum, per se ipsium est magnopere 'glendum . hoc clim linlim traderellir , cum impudentiae ludus esset, pκtalii esse censioris, ne longius id serperet, prouidere. quanquam non haec ita statuohatque decerno, ut desterem Latine ea, de quibus distulauimns, tradi ac perpoliri: patitur enim lingua nostra, natura rerum, ueterem illam, excellentem j; prudentiam Graecoru ad nostrum usium,
moremq; transferri: sed hominibus opus est eruditis, qκi adhuc in hoc quide genere nostra nκlli 'erunt in
quando extiterint, etiam Graecis erunt anteponendi. Ornatur igit Ar oratio genere primum, qMasi co*
236쪽
LIBER III. II sub , ut erudita sit, ut liberalis, ut admisabilis,lit portita, ut sensius , ut dolores habeat, quantum ορ- sit, non est si Alorum articulorum , in toto steriantur haec corpore . Ut porrὸ constersa sit qκasi uerborum sententiarumq; foritas, id non debet esse fusium qκabiliter per omnem orationem , sed ita distinctum,
ut sint qκasi in ornatu distosita qκaedam insignia e
lamina . Genus igitur dicendi est eligendum quod maxime teneat eos , qκi alidiant, quod non solum delectet , sed etiam fine sitietate delectet. non enim ἀ me iam expediari puto , ut moneam,int caneretis, ne exilis , ne inculta sit Meltra oratio , ne uli aris , ne obsoleta : aliad quiddam maius ingenia me hoΥσtantκν uestra , CT aetates) dis ile enim die tu est, qκaenam causa sit , cur ea , qliae maxime siensius no*sbros impellunt, κοlAptate , er Jecie prima acerrime commonent , ab iis celerrime fastidio quodam eν μηtietate abalienemur . Q Eanto colorum pulchritudine,
et uarietate foridiora βnt in picturis nouis pleraq3e, quἀm in Meteribus f qκε tamen etiam si primo is Au nos ceperκnt, diutius non delectant, cum ijdem nos in antiquis tabulis illo ipso horrido ob oletoq; te; neam . Quanto molliores 'nt, er delicatiores in
us fiant, mκltitndo ipsa reclamat. Licet hoc uidere in retii is sen ibus, unguentis minus diu nos deleolaori Amma acerrima suauitate collis, quὰm his mora deratis ; magis laudari qκod terram , Fim qμod crocum olere uideatur: in i o tactu esse modu et moru
237쪽
DE ORATORElitudinis leuitatis. Quin etiam gustatus,qui est siensius e tomnitas maxime nolμptarins , qκique dulcitudisne prater caeteros sensius comonetκr,quim cito id, quod ualde dulce est, asternatur ac res uit f qliis potione ρ uti,aut cibo dulci dutius potest y Quam utroque in geonere ea,quae leniter siensium uoluptate moueant, facillime 'giant satietatem: sic omnibκs in rebus voluptatibus maximis fastidium finitimum est. Quo hoc minus in oratione miremur, in qua uel ex poetis,uel ex oratoribus possumns iudicare,concinnam, distine lam,ornatam, festissam, sine intermissione, sine reprehensione, sine uarietate quamuis claris sit coloribus picta uel poesis,uel oratio, non posse in delectatione esse diuturna atque eo citius in oratoris,ant in poetae cincinnis ac Deo offenditur, quὸd siensius in nimia uoluptate natκra, non mente sitiantur : in Ariptis er in dictis,non aurarium solum, sied animi iudicio etiam magis, infucata uitia nosicuntκr . Quare, bene praeclare, quamliis
nobis saepe dicatur : besse'festiue,nimium sirpe nolo . quanquam ista ipsa exclamatio, Non potest meralius, sit uelim erebra, sid habeat tamen illa in dicenado admiratio ac siumma laus umbram aliquam recessum,quo magis id,qκod erit illuminatum,extare atrqκe eminere Mideatur . Nunqliam agit hunc Mesum
Rosicins eo gestu,qκo potest, Nasapies uirtuti honore praemiu,haud praedam petit: sed abiijcit prosus, ut in proximo, ised quid uideo ' ferro sieptas possidet sides sicras, i Inciti asticiat,admiretur,stupesicat. Quid ille alteri Quid petam prodi Q him leniter, quim remisse,
238쪽
O' pater, ὸ patria, ὸ Priami domus. In quo tanta commoueri actio non posset, si esset: consiumpta superiore motκ exhausta . N eque id aram Mores prius uiderunt, qnam ipsi poetae, qMam deniqμej illi etiam, qui fecerunt modos, a qκibus utri'Me sium mittitur aliquid,deinde augetur, extenκatss' inflatur, Mariatur,distinguitur . I ta sit nobis igitur ornatus suauis orator, nec tamen potest aliter esse,ut siuauitautem habeat a teram Alidam , non dAlcem atque decoctam . nam ipsis ad ornandum praecepta,quae da*tur,et simodi sunt, ut ea quamuis niti simus oratot explicare possit. Quare , ut ante dixi, primum oluarerlim ac siententiarum comparanda est, qua de parte , dixit Antonias: haec formanda fio ipso genere o*vationis Iuminanda uerbis,uarianda Antentiis. Summa autem laus eloquentiae est,ampli care rem Ornanodo: qκod ualet no solum ad augendκm aliquid tolitendum altius dicendo, sed etiam ad extenuadum atra que abiiciendum . Id desideratur omnibus ijs in locis, quos ad fidem orationis faciendam adhiberi dixit Antonius,uel cum explanamus aliquid, uel cum conciliara mus animos,vel cum concitamus. Sed in hoc,quod postremum dixi, amplis atro potest plurimMm, eaq; una
laus oratoris est, propria maxime. Etiam maior est illa exercitatio, quam extremo siermone instruxit Anαtonius, s primo reῆciebat) laudandi uituperandi .l hiihil est enim ad exaggerandam ampliscandami orationem accommodatius,quam utrunque horum cu
i πηut De facere posse. Consiquentur etiam illi loci,
239쪽
DE ORATOREqηi qη ηqηam propriij causarum, inbuerentes in eorum neruis esse debent , tamen qnia de umκersa re recie Elari solent,comm nes . ueteribus nominati siunt: quorum partim habent uitioru peccatorum acrem Ῥαdam cum ampliscatione incusationem, aut qκerelam, contra quam dici nihil solet,nec potest,ut in depecularatorem in proditorem,in parricidam, qκitas uti confirmmatis criminibus oportet: aliter enim ieinni sunt atque inanes. A li j autem habent deprecationem aut misierationem : alij uero ancipites dii utationes, in quibus degenere in utranque partem diseri copi e Ilacet. Quae exercitatio nunc propria duarum philosῖα phiaram, de qκibus ante dixi,putatur : apud antiquos erat eorum,2 qnibus omnis de.retas forensibus dicendi rario copia petebatur . De uirtute enim, de officio, de aequo bono,de dignitate,honore, nominia,praeramio,poena, similibus ; de rebus in utranque partem dicendi,omnino uim artem habere debemus: sed
quoniam de nostra possessione depulsi in paruo eo
litigiosio praediolo relidit 'mus, uer aliorκm patroni noαpra tenere tueriq; non potuimus: ab ijs, quod indignisii fimum est , q i in nostrum patrimonium irrκperunt, qκod opus est nobis , mutuemnr . Diclint igitur: nunc idem illi, qui ex particula parua urbis ac loci nomeabent, Peripatetici philosephi, aut Academici nominantur , olim alitem propter eximiam rerum maximarum sicientiam a Graecis Politici philosophi appellatiumκersarum rerum pliblicarum nomine uocabantar, omnem cinilem orationem in horum alterutro genere
240쪽
LIBER III. -MSO veis , hoc modo, placeat ne ἀ Carthaginiensibus captis uos nostros redditis sinis recuperari: aut infinite de unio Merso genere qκaerentis, quid omnino de captiuo Iaal tuendam , ac sentiendum sit: atqne horum superius, illud genas causam, aut controuersiam appellant,s eamq; triblis, lite , alit deliberatione, aut laudatione, desiniunt: haec autem altera quaestio in inita et quasi: proposita , consiuitatio nominatur . atque badlenus lo: quuntκr . Etiam hac instituendo diuisione utuntur, sed ita,non ut inre aut iκdicio, ut denique recuperare
amissam possessionem, sed ut ex iure ciuili purculo defringendo M-rpare videantur . Nam illud alterum genM, qκod est temporibus, locis , reis definitum, obra tinent, atque id ipsium lacinia . Num enim apud Philonem, quem in Academia mexime vigere audio, etiam harum iam causarum cognitio exercitatioq; celebratur . Alterum uero tantummodo in prima arte tradenda nominant,'oratoris esse dicunt: sed neu qRe Mim, neqMe nailiram eiκs, nec partes, nec genera proponunt: ut praeteriri omnino fuerit satius, quam attentatum deberi. nunc enim inopia reticere intellisi glintlir,tnm iκdicio uiderentin . O mnis igitur res eandem habet nathram ambigendi, de quaquari dia sceptari potest, siue in infinitis consiuitationibus disices platκr, siue in ijs causis, quae in ciuili, atque in Ρα
resi disiceptatione uersintM : neqκe est ulla, quae non aut ad cognscendi, aut ad agendi uim rationem sreferatur . nam aut ipsi'cognitio rei scientia est perqηirit , ut, Virtus 'am ne propter dignitatem , an propter fruti s aliqlios expetatnr: alit agendi