장음표시 사용
251쪽
DE ORAΤOR Ebus primis nobis quidem sitis, sed,ut ipse dicebas,celerio ter exigueq; dlixisses,duas tibi reliquas j ceras, quemadmodum primum oyna te,deinde etiam apte diceremus: qud cum ingressus esses, repente te q si qκidam αἴκs ingenij tui procul a terra abripκit, atque iri altum a conlecta penὸ omnium abstraxit , omnem ; rerum scientiam complexus, non tu quidem eam nobis tradira
disti, neque enim fuit tam exigui temporis) Ad apud hos quid profeceris,neficio : me quidem in Academiam totum compulisti: in qua uelim fit illκd,quod sepe ροαμ ti,ut non necesse sit c umere aetatem,atqMe ut FG sit is illa omnia cernere, qui tantum modo astexerit:
Ad etia si est aliquanto , istus, ut si ego sium tardior,
profecto nunquam conquiesicam,neque defatigaborante,qκἀm illorum ancipites uias rationesq; pro om*niuens, contra omnia distutandi percepero. Tii cssar, Vnκm nquit, me ex tuo sermone maxime crasse commonit,qu)d elim negasti,qui non cito quid didicis: set, κηθμam omnino pose perdisicere : ut mihi non sit disticile periclitari, ant flatim percipere ista, qκα tu uerbis ad coelum exinlisti: aut si non potμerim , templis non perdere, cum tamen bis nostris possim esse contentus. Hic SulpItius fgo uero inquit, crasse ne*qκe Aristotelem istum,neque carneadem, nec philosiorapbornm qκenquam desidero, vel me licet existimes derasterare posse illa perdisicere,μel id quod facio, contemnere : mihi rerum forensilim commκnium uulgaris haec cognitio satis magna est ad eam, quam sterio, eloqκentiam : ex qκα ipsa tamen permκlta nescio ,
252쪽
LIBER III. lasscenda est, desiderat, quaero . Quamobrem nisi forte esiam defessus, si tibi non graues summi, refer ad illa te, qκae ad ipsius orationis laudem stlendoremq; pertinent : quae ego ex te audire uolui, non At desierarem me eloquentiam consiqui posse, sid ut aliquid addisicea Pernulgatas res requiris,inquit, SAlpiii. quis enim de illo generare non docuit, non in lituit, non etiam scriptum relisqμit 'bed geram morem, ea duntaxa quae mihi nosta μn breuiter exponam tibi: censibo tamen ad eos, qui auctores inuentores sunt harum sanὶ minuturarum rerum, reuertendam . Omnis stillir oratio conrascitur ex uerbis. quorκm primum nobis ratio simplicister videnda est,deinde coniuncte. Nam est quidamomatus orationis, qui ex singulis uerbis est: alius qui ex continuatis coniunctisq; constat. Ergo litemκr Merabis aAt ij quae propria sunt, Er inti uocabula rerum, pene una nata clim rebus ipsis: aut ijs, quae transferuntur, C quasi alieno in loco collocantκre
aut ijs, qua nonamus o facimus ipsi. In proprijs est igitur uerbis ilia laus oratoris, ut abiecta atque obse leta fugiat, lectis atque id uribus utatar, in qAibus plenκm quiddam Cr sonans inesse uideatnr . Sed in hoc uerbornm genere propriorum dele lus est quidam habendus, atque is aurium quodam iudicio pondeorandus, in qκo conssuetudo etiam bene loquendi κalet pilirimlim . Etiam boc,quod uulgo de oratoriSus ab imperitis dici solet, bonis is uerbis, aut aliquis non bonis utitar , non arte aliqua perpendiικν , sed Podam qκasi naturali βημ iadicatur : in qκο
253쪽
non magna laus est vitare uitium, quanquam id est magnum uerum hoc quasi solum quoddam atque fundamentum est,uerborum Uus copia bonorum. Sed quid ipsi aedificet orator, in quo adiungat artem,id esse a nobis qκaerendum atque explicandum uidetin . Tria sunt igitur in uerbo simplici, quae orator afferat ad illustrandam atque exornanda orationem, alit inli
sitatum uerbum,aut nouatlim,ulit translatum . Inκα
stata fiunt prista fere ac uel tu, ab μ' quotidia: ni Armonis iandiu intermissa,quae fiunt poetarum licentiae liberiora, quam nostrae: Ad tamen raro babet etiain oratione poeticum aliquod uerbum dignitatem. neoque enim illud fugerim dicere,ut Caelius, qua tempestate Poenus in Italiam uenit: nec prolem ant sobolem, aut effari aut nuncupari r aut,ut tu soles Catule,non rebar aut opinabar : alia multa, quiuens loco positutis grandior atque antiquior oratio saepe videri solet . Nonantur autem uerba, quae ab eo, qui dicit, ipso giαgnκntur ac sunt: uel coniungendis verbis,ut haec, Tu pavor sapientia mihi omne ex animo expectorat . . Num non vis huius me uer utiloquas malitias. uidetis enim er uersutiloquas, et expectorat ex coniiunctione facta esse uerba, non nata . Vel sive sine coniunctione verba nouantur,ut ille sensius disertus im digenitalis, κt, Baccarum libertate incurvescere. Tertim ille modus transferendi uerbi late patet, quem necessitis genuit inopia coacta ata iis, post auratem delectatio iucunditasq; celebrauit. nam ut uestis
frigoris depellendi causa reperta primo , post adhiberi
254쪽
LIBER III. Iarcoepta est ad ornatum etiam corporis dignitatem esie uerbi translatio instituta est inopiae causis, freqκensetata delectationis . nam gemmare uites, luxurIem esse in herbisuaetas segetes,etiam rustici dicunt . quod enim declarari uix uerbo proprio potest 'd translato cum est dictum,illustrat id,quod inte igi uolκmus, eius rei,qua alieno uerbo posivimus, similitudo . Ergo bae translurationes quasi mutuationes fiunt, eum,quod non habeas, aliunde 'mas. Illae paulo audaciores, quae no inopiam . indica, sied orationi stlendoris aliquid accersunt. D Tum ego quid nobis aut inueniendi rationem,ant genera ponam i Similitudinis est ad uerbum unum cotraracta breuitas: quod uerbum in alieno loco tanquam in
suo positum, se agnosicitur, delectat: si simile nihil hobet, repudiatur Sed ea transferri oportet, quae aut clariorem faciunt rem, ut illa omnia r
Inhorreficit mare, a Tenebrae condκplicantur, noctisq; nimbum occ cat nigror , Flama inter nubes corusicat, coelum tonitru contremit,
Grando mista imbri largitivo 'bita praecipitans cadit, Undique omnes uenti erumpunt, sani ex ut turbines, Feruet UM pel κs . Omnia ferὸ,qκo essent clariora,translatis per similitura dinem uerbis dicta fiunt. Aut qu) signiscetur magis res tota, siue facti alicuius, sine consilis,ut ille, qui ocucultantem con ulto, ne id, quod ageretur, intelligi posi se duobus translatis uerbis similituiane ipsa indicat, , Quandoquidem iste circunusit dictis, sepit sietalo .
Nonnunquam etiam breuitas translatione conscitur,
255쪽
' DE ORATORE ut illud, si telum mann fagita. I inprudentia teli emi se breuius proprijs uerbis exponi non potuit, quam est uno signa icato translato . Atqne hoc in genere per μ*pe mihi admiradum uidetur,quid sit,qiad omnes tr latis er alienis magis delectatur uerbis, qηam proprijso sinit. ditam si res sinum nomen Cr proprium uoca; bulκm non habet, ut pes in naui, ut nexκm, Pod perlibram agitur, ut in uxore diliortilim, necessitas cogit, quod non babeas,aliunde semere : sed in μοrum uer borii maxima copia,tamen homines aliena multo maragis, si sunt ratione translata, delectant . Id accidere credo,uel qAod ingenst 'ecimen est quoddam transiliore ante pedes posita, π alia lue repetita sumere: uel . quod is qui audit,allo dκcitur cogitatione, neque tame aberrat, quae maxima est delectatio : uel qu)d singulis Aerbis res,ac totum simile conscitur : uel qu)d omnistrastatio, quae qnide sempta ratione est, ad sensius ipsos
admolietur, maxime ocκloru, qκi est sensius acerrimlis. Na odor urbanitatis, mollitudo humanitatis,mκrmκΥ maris,et dalcedo orationis, sunt ducta a cateris sensibus. Illa uero oculorii mnito acriora,quae ponilipene in co te la animi,quae cernere uidere no post simns. Ut enim in reIA natura,cllius nos non in alijs reuens possimus uti uocabalo et nomine runde enim
simile duci potest, potest aute ex omnibus indide uerraba unu,quod similitudine cotinet ira latu, lume albert rationi. Quo in genere primsi 'gi da est disimilitudo, coeli ingentes fornices. in amnis si baram in scenam At dicitur attulerit gno
256쪽
viue V spes dAm licet: oculis postremum inmen radiatlim rspe. Non dixit cape, non pete : baberet enim moram ste rantis diutras esse sisse iacturum : Ad rape : hoc Rer*tam est ad id aptatum, qμod ante dixerat,dum licet. Deinde uidentam est,ne se ge si mile sit ἐκ lum, syrtim pirrimo ij, sicunt m libentius dixerim : Charyndim bonorum,uoraginem potius: fucilius enim ad es, quae Misa, qκηm ad illa, quae ακdita sent, mentis oculi feruntur . Et qκoniam haec uel fumma laus est uerbitransferendi, Mi siensium feriat id, qκod tranitatum sit, 'gienda est omnis inrpitudo earu remm, ad quas emr m animos,ini audiκnt,trabet similitκdo. N olo morte dici Africani castratam esse remp. nolo fercus cκriae dici Glaκciam : q mris sit simile tamen est in κπο-qκe deformis cogitatio similitudinis. Nola esse aut maαrus,qiam res postκlit, Tempestas comessationis: aut minus,comessitio tempestatis. Nola esse uerba angustius
Ne contagio mea bonis, umbra ue obsit. Ati e etiam si uereare, ne panto Drior translatio esse uideatur, mollienda estpraeposito sepe uerbo: ut si olim M. Catone mort o pupillum sienatum e is relicti diceret, panto Orius ἰ sin, ni ita dicam, pupilum, aliquanto mitias est. etenim uerecuda debet esse tranρ latio, ut deLecta esse in alienam lorum, non irriaspe,
257쪽
tem nullus est florentior in f κ is uerbis, nec qin plusi minis aberat orationi. Nam illκd, qsod ex hoc geσnere pro lκit,non est in uno κerbo translatosed ex pluribus continnatis conectit silit aliud dicatur, aliud imtelligendum sit:
- Neque me patior Iterum ad nn m Aopniam, telam classem Acbinuo findere. Atque illud, Erras,erras: nam exestantem te, prodentem tibi Repriment uallitie Ieom habenae, atqκe imperij in' flent iugo. Supta re simili, uerba eius rei propria deinceps in rem aliam,ut dixi, transferuntμ. Est hoc magnwm ornaramentum orationis,in quo oscinitas 'gienda est. Em enim ex hoc genere sent ea,Pae dicuntur aenigmata. no est autem in uerbo modus hic, sed in oratione, id est in contin tione uerborum. Ne illa quidem traductio atqκe immutatio in uerbo Panda fabricationem bobet, sed in oratione, Astica terribili tremit horrida terra tumultu . Pro Afris est siumpta Africa . neqκe 'diu uerbu est,ut, - Mare saxifragis undis: neqκe translatκm, ut, Mollitin mare : sied ornindu ca si propriam proprio
Desine Roma tuos hostes,- lTestes μα campi magni
Granis est modus in ornatu orationis, sive 'men' tabem qκo genere haec si ni,Μ tem belli esse commuinem, cererem profr ibin, Liber m appellare ρω ni σ
258쪽
no, Neptunum pro mari,curiam pro senatu, campum pro comitiis, togam pro pace, arma ac tela pro bello. Quo item in genere uirtutes, uitia pro ipsis, in quibus illa fiunt,appellantur,luxuries quam in domum irr pit, qO auaritia penetrauit,aut fides ualuit, institia confecit. Videtis profecto genus hoc totum, cκm
in lexo commutatoq; uerbo res eadem enunciatur, omnatius: cui sunt finitima illa minus ornata, sed tamen non ignoranda,cum intelligi volumus aliquid aut ex parte totum,ut pro aedificiis,cum parietes,aut tecta discimus: alit ex toto partem, ut cum unam ilirmam,
equitatum populi R. dicimus: aut ex uno plκres, At Romanus homo tamen, etsi res bene gesta est, i corde suo trepidat.-i aut cum ex pluribκs intelligitur unum , i Nos semu' Romani, qui fuimus Rutuli. ακt quocunque modo non ut dictum est, in eo genere, intelligitur, sed ut siensium est. Abutimur saepe etiami uerbo non tam eleganter, qκam in transferendo , sidetiam si licentius,tamen interdum non impudenter: utcκm grandem orationem pro magna, minatum anis, mκm pro parao dicimus. Verum illa uidetis ne esse noverbi, Ad orationi quae ex pluribus,ut exposivi,transla, tinibus connexa sunt i haec autem, quae aut immκtaα ta esse dixi, aκt aliter intelligenda ac dicerentur, 'nt translata quodam modo. Ita si,ut omnis stantorum uerborum uirtus atque laus tribus existat ex rebus, si, ant Metusium uerbum sit,quod tamen cosiuetudo ferre i possit . aut factum uel coniunctione, uel nouitate, in , item est auritas consiuetudiniq; parcendam : aut
259쪽
DE ORATORE translatlim, maxime tanquam stellis quibusdannotat illκminat orationem . Sequitur continuatio uerborum, qκae duas res maxime,collocationem primu,
deinde modum quendam formamus desiderat . Coli ca:ionis est componere struere uerba sic, ut ne κeas'er eorum concursius,neve hiulcus sit, Ad quoda modo coaementatus et leuis. In qκo lepide soceri mei perasona lusit ii,qui elegant sime id facere potuit,Lucilius,
Qvim Lepide lexeis compostae,ut tessernia omnes Arte pauimento, retque emblemate uermiculato.
Quie cum dixisset in Albutium illudens, ne a me qκladem a tinnit, Crassem habeo generum,ne rhetoricotero' tu sis. Q uid ergo iste Crassus,quoniam eius abuteris nomine, qκid esticit s idem illud sicilicet, ut ille uoluit,'ego vellem, meliκs aliquanto, quim Albutius: uerum in me quidem lusit ille, ut solet. Sed est tamen collocatio
conberuanda uerborum , de qua loquor, quae iunctam orationem effcit,quae cohaerentem,quae lenem, quae ιε-qκabiliter puentem: id assequemini, si uerba extrema cum consiequentibκs primis ita in etis,ut ne ne ali ere concurrant, neue uastius didacantur . Hanc diligensitam subsiequitur modus etiam , forma uerborκm, qRod iam uereor ne bRic Catulo uideatur esse puerile. Verses enim Meteres illi in hac soluta oratione propemodκm boc est nκmeros quosdam nobis esse adhibendosplitanerunt: inter iurationis enim, non defatigationbnostrae, neque librariorum notis, sed uerborlim er siens tentiarκm modo interpκndias clausinias in orationitas
.esbe nolκerunt: idq; princeps Isiocrates instituisse ferti
260쪽
LIBER I II. ia 3t , ut inconditam antiqκorum dicendi co uetudinem delectationis at ne aurium causasqκemadmodum siribit disi pulus eius Naucrates numeris Ufringeret. Nanque haec duo musici , qui erant quondam ijdem poetae , machinati ad κοlκptatem fiunt, uersem atque
cantum , ut verborum numero , uocum modo delectatione uincerent aurium satietatem . Haec igitur duo,uocis dico moderationem π uerborum conclusio:
nem,q ad orationis seMeritas pati possit, i poetica ad
eloquentiam traducenda duxerunt . In quo illud est uel maximum, quod uersius in oratione si efficitur conurunctione uerborum, uitllim est tamen eam coniuctionem,sicuti uersem,nnmerse cadere qliadra re et perfici Nolumus . neque est ex multis res una, quae
magis oratorem ab imperito dicendi ignaroq; distino Pat,quam 3 d ille rudis incondite 'ndit, quantum potest, id,qκod dicit, syiritu, non arte determinat: orator autem sic illigat Antentiam uerbis, ut eam numero quodam complectatκr , ricio ,.soluto. nam cum uinxit modis, Cr forma,relaxat, liberat immκtatione ordinis: ut uerba neqne alligata pnt, quasi certa aliqκα lege uerses; neqκe ita soluta,ut uagentur. Quonam igitur modo tantlim munκs in eumus, ut arbitremur nos hanc uim nκmero e dicendi
const3κi posses Non est res tam dis citis,qliam necessa
ria: nihil est enim tam teneri ,neqMe ta sexibile,neque quod tu facile siqua tκr,qκocκqlie ducas, Zam oratio. ex hac uersius,ex eadem distares numeri conficilintur: ex hac haec etiasioluta uariss modis, mκltorκmq: geneαru oratio. no enim sunt alia Armonis, alia c5untionis