장음표시 사용
21쪽
intersi sic an aliter geratur. cons. Aristot. V. mcem. GL mi
Omnis vero juris civilis dispositioni subjecta a l jo ad j Vstitiam
inst. Oir. eive habitum oppositum pertinet; illam spectat ut introducen . dam & in civitate conservandam; bunc ut avertendum igitur. aut ad universalem, aut ad particularem : .utraque autem e li lia.
tota virtute constituta e i stitia i ustitia, hac quidem totius vi tuto UM e E erga alium, haec vet. improbitato. Cum ex tota vi , tute constituitur justitia, actus Virtutum moralium , v. c. tempe rantiae. ortitudinis, liberalitatis &c., quatenus ad scoputri civilis societatis obtinendum necessarii sunt , jure civili definiti & praecepti , ac veluti in unum justitiae corpussedacti intelliguntur,pera. Rhes. quam iacorporarionem, Scad alterum, προς το κοινον, η ποι ινα πίν W- κοινωνάιτων, ad communitatem aut unam . com nilate fact/m definitionem ac determinationem eadem virtutum morolivim sictiones
novam quasi specim is Mut: quippe quatenus sunt eiusmodi actiones, quae in mediocritate ad agentem relata consistunt ejusque animum perficiunt, aut ad temperantiam, aut liberalitatem, aut mansuetudinem pertinent; quatenus vero ad alterum sunt deteris minatae &.publicae privataeque aliorum salutis cauta suscipiendae, spectant ad justitiam. a g f D. c. I. LI. V. Nicom. n Debilia;ηive sali ρμatentia agant Ethica, Politica v Iu et. . I ptu entia. Quodnam sit Iari rudentiae proprium nu ,2 a Philosophi/practica HIcrimen. V. Propter banc rationem visus mihi est Aristotelestitio, P. Ethicotώm concisius proposuisse doctrinam de justitia universali. utpote cujus materialia, ut sc dicam, jam libro 3 di 4. ex- . posuerat, sed eosdem aetus ad Rempublicam definiendi ratio- ines cognita civilis societatis constitutione. Rc d serent iis, con servant Fbus ac corrumpentibus perspeetis demum possunt intel-
22쪽
ris civilis a s utem X quantam, capit felicitatem directio Juris prudentiae domesticum seu proprium munus est. v. i. r. c.' g. M. De cognatione rerer Phnis ophiam Practidam ω Iurivr dentiatis testimonia Melanththonis, Guga Issiit. Iur. Cauore. Dogmacium Metaphysicorum Um Ajure civili interire
VI. Arctissima haec Philosophiae Practicae & Iurispruden set cognatio utraque scientia cultis ingeniis perspecta est ; quique in alterutra illarum tabernaculum vitae collocatunt, scriptis vis eandem extollunt. eluinitin Commentarioso in v. ilicon .
Nec simile, ait, quicquam exis at si ipsam , t μι ω natura justitiaepta HM S persectiva cognosci ρη fit, quam ex hoc liseo. Dii multa princepta mutuantur ex hac doctriau quam Ne tradidit Osristotelis. inruis his furi causae rimon Irationes isorum praeceptorum, quorum cogηi- is S utili talem maguum halet iis qua, b incredilitem voluptatem homini imenioso ad peri. Et Glossator I lit. Lur. civ. aae inscripta proo m. motatam a semetipso quaestionem, cui parii philosophia Ap tur praesens opus Institutionum sic determinit : Supponitur Ethica L e. Morati scientia V abituri juris. Ibidem ad tit. de jure Co D m. s. ait; sequitur, quo hae facultas intelligit scientiam Juris Ca nonici nos jici tu simplici e 'Ethica, sed Etiam Metophysica. Veiani in eo errat quod Metaphysicae nomine Theologiam intelli-
. - utpote de eo quod potentia de quod actu de a cuprimo & secvudo; de causa di edica e . quorum ostensio nostri jam non est instituti. GI. Quo loco in Ethicis tradeuri A O Ae amicitia. AEEsuum , si , .mucit a praeie Iu contiuetur. Eurum amicitiae coninueretia cum Alliu imgitia con
23쪽
mutativa. Retributionum aequalitati nunc arithmetica nunc geometrica ratione constat.
VII. Quod de caemicitia ejusque speciebus, ec ossiciis cirepugnantibus,& conservatione in Ethicis docetur, ut ut vel in ipso Aristotele separatim, nec continua cum argumento de just, tia serie tradatur; naturali tamen cum eo nexu junctum est.Et qui dem ut, quod mihi visum, libete dicam, existimo praesentem de amicitia doctrinam immediate subnectendam esse capiti de
utique optimum fuerit, in amicitia persectae cia contis e v detur. Et jam ante eundem vidimus docentem, Socialia ου amicitia o cia cognosci ex jure quod inter amicos utinet. Quod a rem accurate perpendimus, omnes ac singulae species amicitia videntur commode reduci posse ad illud genus actuum justitiae ommutativae quibus Ionum boκo retribuitur ir Mutuis quippe ossiciis constat amicitia, & ἀῶ λ- ti, mutua directione : In hac quoque aequalitas servanda est, & amici dignitate aequales mars . i. e. proportione arithmetica exercent mutuam dilectionem, tuaequa les vero κατ άξ ira, proportione geometrica. Arist. IIX. Nicom. VII. Tὐς ισους κατ ἰctaras . A. τύ φιλῶν τοῖς λοιμις τους δὲ τους τί λαλογον ταῖς ὀπιροχ c Mis; ιοον . aequales quidem pro arua litate arithmetica oportet mutuo amore'reliquis amicitia osciis aquari: inaequales vero pro rata excessuum portione retrilutionem i sitiuere. d. l. c. I3.
IIX. Creceptus iustitiae Y amicitiae quomodo disseram. IIX. Alias conceptus justitia videtur inserre saltem unius
virtutem jus suum alteri tribuentem, Amicitia autem , persecta cumprimis .denotat plurium virtutem jus suum invicem tribu entem, seu mutuam duorum pluriumve 'stitiam.
24쪽
IVRISPRUD. PARTIBVS. 7 7, M. Iuum inera triluere quando sit, quodo η fit amu i , . justitiastu amicitiae. De justitia judiciali. Amicabilem compontionem leges praeserunt prece fibus lili
tilis. . IX. Uti autem in universum actus hominum aut lunt spoηtanei, aut imuli, aut vero ex invito & spontaneo velut mixti,
cujusmodi sunt quae metu aguntur; ita & in specie actus quisbus jus suum alteri tribuitur totidem modis disserunt; & utut . aliquis alteri jussuum tribuat, non statim hoc vel justitiae velami citiae ossicium fuerit, ἐὰν μη G ἐκεων mori, ni ispontaneum accesse ris, i. e. ni sponte id tribu tur: Hoc igitur casu fit quodammodo juris & amicitiae divortium, cum magistratus vel judex iurisdietione sua compellit reum ad jus suum actori tribuendum. Ille enim licet jus suum huic tribuat, non tamen ut homo justus, nec
ut amicus tribueret tribuit quippe qui sponte&nulla vi nullo,netu impellente id agunt. Et de hae justitia quae violentam Iuris administrationem complectitur, intelligendus est Aristoteles cum legislatores in amicitia quam justitia civili otiisenda plus studii praere,ct, amicitia praesente non opin e se justitia contendit. Qua intentio. ne & nostri legumlatores judicio contendere cupientibus haud
permittunt processus litigiosos, nisi prius tentata amica compesti . . uis via; vid. Bluntlem. Proc. civ.c. a. ns. Id quod in omnibus serE Europae provinciis vel consuetudine vel statuto obtinere osten.
x amia legum dioe rioni subjectos reduci posse ad aliquam ami- citiae speciem. quaenam mi species amicitia ' Ιου judiariis reconciliatur amicitia. Scriptum rus quonam defecta frequenter lal et Z quomodo ex uitate sonori de
leat scripti juris defectus. iX. Quandoquidem vero omnes ac snguli legum dispos
tioni subjecti actus,quibus sive dando sive Iaciendo,aut cox e/tur aut refertur bonum aliquod, nec non omnes quibus volentes volenti,
25쪽
rix Ale.ur. bus jus suum tribuunt, reduci possunt ad aliquam i si ve est , .. . ii ' sive utim, sive tucam lue; αὶ sve aequalis . sive iis/qualu: 3 sive mili i bbis. . i. D m. si νe di similiformu amicitiae specie; in violenta quoq: justitiae administratione & contentiosa iurisdictione inter judici & victo tem
causae magis propite dicta justitia& amicitia videtur intercedere, qualis inter superiorem & inferiorem, inter magistratum ac subditum locu invenit, inter acto te & reum vero redintegrari tentatutamicitia ea quam alter contentioni causam suggerendo violavit; adeoque dictis actuum speciebus subest intentio seu exercendae seu reconciliandae amicitiae; Inde consequitur, si scripta lex in uno alteroq; dicti generis actuum determinando definiendoque δε- sciat, quod plerumque fit omissione unius & alterius circumstum a litato t. t , quae μ singulari occurrere potest, ἰσαι μὴ λάλον λ ira, V Rhet xiii. απειναν μῆplendum e me illum desectum ex universalibus illiso rectae rationis dictaminibus quibus ea amicitiae species, ad quam proposita facti species reducenda est , declaratur ac dirigitur ι ita in inier controversantes illud statuatur jus quod, si scripta lex
vel tacet vel deficit, amicitiae inter eos vel existentis vel existere debitae rationi acindoli consentaneum hoc enim ipse legislator. ab . . si adesset, jus diceret, legemque suam ita declararet, o κανο νοιι
, ς ἔ-e QMποι, μοῦ - . quippe qui in amicitia obtinendarius imum studii ponit. XI. De Dio AEqui seu My ύλωιους. Quaenam mi priscipia si
XI. Cum i itur ex mente Aristotelis haec sit natura qui seu eius quod p aeter scriptam legem justum est,si τον γεγαριι λιννομον δικαιν Arist. i. Rhet. x m. n. rq; quod scit. st ἐπανι ua νιmuni Murm 2 δ το καθ ου, correctio legu ea parte qua ob generalitatem destiat; v. N com. x ; ex iam jam dictis hoc insuper pater, quicquid de mutuis amicorum ossiciis toto libro r. Y p. Ethie. Nicom. ab Aristotele traditum videmus, pro naturalis aequitatis, ex qua
omnis positiva lex tum supplenda tum declaranda, dicta mini-
26쪽
quod inter Argentoraten a Volum. ll. primum est, n. 96. Aristere summum Iuris Natura interpretem appellat. XII. Ex sp ciebus S graditui amicitia declarari possint L ordo ae praelatio creditorum et ..gr us deliciorum inj- ,riarum 3. confanguinitatu ου cognitionis gradus. In tu, - αι juras civilis partitus de covationis gradius Paratura
XII. In specie autem ea quoque pars jurir civilis quae de ordine ae privilegiis creditorum agit ex parte niti videtur iis quae de subordinatione societatum, amiotiae, & obligationum in Ethicis demonstrantur: Ad quae respexit Cic. l. de ossi c. in fine icum Is ipsa autem, ait, communitare suntgradus o 7ciorum, ex qui squod mi ae praestet, inredigi possit, ut prima Diis immortalitus, secun da patriae , tertia parentitas , deinceps gradarim reliqua restiuis dele antur. Videlicet diversi illi gradus & ille ordo e ciorum oti tur ex multitudine, magnitudine, paucitate & mediocritate boneficioruna, quorum nomine alicui devincti sumus; inde arctiorci prior est nostra ob ljgatio erga Deum, a quo plura & majora quam ab ullo mortalium beneficia aecepimus. coni. Aristot. IX. Nicom. ILMEx iisdem quoque principiis' injutiatum gradus &momenta dijudicantur, ut infra cap. VII. ostensum. Con sangulnitatis & cognationis gradus, quorum discrimen spectatur I. in nuptiis permittendis aut prohibendis, a.' in flaccessione ab intestato, 3. in tutela legitima, . in retractu gentilitio. s. intestibus admittendis aut rejiciendis, cognoscuntur ex diversis speciebus amicitiae inter cognatos ex paterna amicitia consur
ni dissat auare texeris , i. e, is a quo communem reliqui cognati . . C t habent
27쪽
naaenr originem, quem nonnulli inconditae Latinitatis auctores m munem si 'tem , & adhuc magis ridicule Petructum appeliant. Sed luc quoque, uti in superioribus, saltem digitum ad lantes intendisse hactenus sussererit. M
CAPUT III. Societatum steries distinguuntvir , . quamlibet in t
declarandi ratio seu litur. S. I. Species Iuris totidem sol quot Societatὰ ω amicitiae species.
Non tantum circa eadem ae in iisdem, ut ante ostensum exiliunt Societas, Amicitia , Jus & Obligatio ; quibus nunc adjungo Iustitiam yc Injustitiam , quarum utraque est ha
bitus activus ejusmodi actuum circa quos illa versantur: sed altera conformiter praescripto juris, altera contra juris praest Pium activa: haec tamen duo non sunt conjuncta sed maxime di Iunceta, & alternant in personis societatem eolentibus verum de quot habet unum ex dicto numero,tot habent cetera quoque species. Unicuique societati propria ac velutdomestica respondet amicitia, ut paternae paterna, conjugali conjugalis,& in aliis sim ili.
ter; consequenter dc ius,& obligatio. & j ustitia & injustitia cujusque societatis propria. In diversis Rerumpp. formis iustitiae disserentias agnoscit Aristoteles V. Polit. IX. M τὸδμον s , ἀνάγκη ς λκουο νης ει-s odis non eu idem jus is omnitas Rem p. formas , nece se est ου ustitiae diserentias existere. Sed hoc ipsum in Ethicis solide, ni fallor,
Gemonstratur IIX. Nicem. IX. XI. XII.
28쪽
II, Omnis communio sita vocem κοινααια Latine exprimi eonvenit, praeeuntibus JCtis Romanis, quorum, teste Fab. uis' til. Inst. Orat. lib. v. e.vit., summus circa verborum proprietatem , labor est, doctos eos demum appellantibus quos formalis consensus conjunxit ad communem negotiationemr. Qui vero ve luti per sortem aut sortunam ejusdem rei communionem habent magis dicuntur Consortes,& ejusmodi communio Consortio, cons.
Gotholi. adl. yri de Iolat. Raevard. ad i. n. f. quoties j. de R. I. Hinc 6 3. I. de ollig. q. q. ex conix. legimus; Item se ister aliquos res communissit sine societate. Attamen quoniam in scholis Philosophorum receptum est omnem communionem societa. tem appellare,& in ipso quem jam citavimus Institutionum textu, is qui in communione stat , socius vocatur ; nobis quoque ita dicere liceati omnis societas boni alicujus gratia constat; boni
inquam,quod quis aut a se solo habere non potest, aut pro se solo
habere non vult. Hujus generis est quae inter DEUM& homines communio intercedit. Ille quidem ab aeterno non opus habet mortalium communione, nisi infinita ejus boni'tas & alios suae bonitatis participes reddere decrevisiet, a quibus eo nomine venerationem &obsequium, velut in recognitionem summorum beneficiorum, optimo jure reciperet. Agnoscit hanc communionem,& inde hominibus injunctam obligationem
Aristoteles IIX. Nuom. c. XII. n. ac υ. XIV. n. aI. S lib.
III Homiuum later ipsos societas emis mutuum μ' est indigem
III. Omnis autem mortalium communio mutuam, i.e b utraque parte, supponit indigentiam etsi non semper aequalem utrinq;. nec ejusdem rei; nec par semper utrinque sacultas sit explendae ejus qua invicem laborant indigentiae. Sic parentes ad explendum immortalitatis appetitum, & ut. quales ipsi sunt. tales posteris re' linquerent, genuerunt liberos, hi indigent nutritiis di educatori
29쪽
. hus: Habetq; superioris cum inferiore communio ab illius parte majus instar persectionis, quam impersectionis & indigentiae Mi IV. Disserotiae societatum ex me issarum desum IV. Quot sunt disseremiae lonorum vitae humanae, tot videam dentur disterentia societatum: Sic alia pro scopo habet bonum si quod ad corporis sustentationem, alia ad animi persectionem utile; alia unum tantummodo genus boni spectat, veluti Aca- demia animi bona; alia ver5 plura bona conjunctim , ut societas domestica,ac multo magis civitas, quae omnem hujus vitae bono rum sussicientiam spectat: unde& plures in semet complectitur tum smplices tum compositas societatum , tanquam essectrices particularum ad explendam indigentiam concurrentium. Quae autem societasmem ex pluribus ac diversis bonis vel bonorum particulis aggregatum spectat, opus quoque habet osciis Pecie db verss; quae proinde diversam facultatem virtutemque personarum supponunt; &quodlibet ossicium proprio suojure regitur
., M. Communis apud Aristot. significat quamcumque commutati uem honi critudam. Cujusmodi commutaria intercedat u . . inter donatorem 2 donararim, inter leneficium c Uerretem S accipimum. V. Ceterum Aristoteles vocem κοινωνία latius extendit Niς ICti communitet solent . Is enim κοινωνι σαμαχῖκας appellat quascunq; boni aliprius commutationes ister duos. pluresve obligatorias, quae sive formali sive virtuali, ut sic dicam , άν μεαδόσει constant. Sie, v. c. pacto donationis, cui traditio rei donatae con iuncta non est, transfertur jus petendi rem donatam in donarari, i
um, eique simul velut eventualisial ti Idά, τόδα Di constituitur: Lan vero ullum,& cujusmodi jus in foro civili essicax donatori reponatur determinatu haud iacile est: nisi sorte iacultatem ex igen- idae remunerationis in casu extremae necessitatis ei asserere veli, - mus, uti Ecclesia tenetur alimenta suppeditare patrono ad in-
30쪽
imenti boni reapse donati magnitudo, citra quod donatarius in Iutem adipisci & retinere non potest, praegnans quoque de praevalidum in beneficium accipientem jus collatori reponitur, uti inter D ευM & homines, Principes Reipubl. ia subditos, Parentes & liberos manifest uni. Ubi de mutua datione ae praestatione conventum, certum est quod invicem transfertur. Muruae tamen olligationes, quibus ex adverso respondent iura seu facultates exigendi illud ad quod alter se obligavit, su ni incis oporalia. Ubi vero E mastu hi maxum res traditur de alia iecipitur sensui quoque obvia est ά, μι-δοπις sive mutua datio. n. Συνάὐαγμα quid Quis et Z Commutatio 2 bonam γ malun, continet. Cujusmodi commutatio delictis sal 'λ Dumni ritiosis iam quam olligationem pariare vi Sed commutatio iister duos pluteoe olligatoria, quod
apud Aristotelem otinuαγμα dici videtur, non tantummodo bonum aliquod continet, cujus fit communicatio, sed & maliaticujus passionem alteri ρ η que Durit: quod est συνα3λαγμα άκ scio, apud Philosophum. Et ri Asris sive iistatam aut est penda patientem, ut in vulneratione, furto &c. . aut peηes ejus qui patitur superiorems uti cum adulteria. seqrtationes volentibus personis ea committentibus fiunt, invitis tamen illis Porum i, potestate sunt. utpote parentibu maritis , Republica ; aut, si hi conni eant, invito Numine perpetrantur. Sei lice tom.e sub reg/is graiades regnis . si rem recte perpendimus, omnis voluntaria aut aue non scriptae testis transgressio , omnis justi impelli eontemtus est
εινάλλαγιια ἀκουαιν i. e. commatatio ofligatoria isti tu, st. contra illius, cum quo velut contrahitur, intentionem iacta: laso enim. nenipe contemtus ac vilipendium legislatoris, aut jussionem iris
terponentis. abutia parte subest ; at hac ratione laso reponitur jus exigendae redintegrationis boni imminuti, auctoritatisque,