장음표시 사용
191쪽
do probabilia , quando nullius ponderis habenda sint
facta nobis coaeva, qnae enarrantur a testibus o latis, vel araritis, qui immediate oculatos audierint. Ipsa 2'. si sermo sit de factis antiquitus gestis, quae ad nos usque vel Traditione, vel Montimesntis, vel Historia PerVenerint, regulas Statuit, quarum ope de traditione, monumentis, & historia recte iudicemus, iisque assensum aut praebeamus , aut denegemus , aut in umnRm potius , quam in alteram partem inclinemur. Ipsa a P. Sincera Scriptorum opera Secernit a suppositis, &in sinceris quomodo loca corrupta emendanda sint nobis ostendit . Ipsa 4'. canones tradit , quibus rite Scriptores interpretemur . Haec, quae praecipue ag Criticam
spectant, per totidem Capita pertractabimus , ac inprimis duobus potissimum inhaerebimus vestigiis Cl. Bal- dinotti, qui in suo opere : Des recta hiemane mentis distittitionc Lib. IV. Cap. VIII , IX , X. egregie , quantum ad Institutiones attinet, disserit de testibus oculatis, & auritis, de traditione , monumentis , & historia .e I97. Quamvis auctoritas Criticae lancibus librata saepe vel probabilitatem tantum , vel nullam fidem in
nobis excitet, aliquando tamen certitudinem proprie dictam gignere posse, ac revera gignere manifestum omnino est, ut in sequenti capite demonstrabimus . Et prosecto quis non aeque certam Lucae, quam inc limus , ac Florentiae existentiam non habuerit, licet numquam Florentiam adventaverit. Quis pugnam Plia
salicam , & Caesaris victoriam , quis Tullii , Virgilii
existentiam , ac sexcenta hujusmodi in dubium revo-Caverit 3 g. I98. Sed probe advertendum I v. auctoritatiseertitudinem in hisce easibus non manare a numCro , Scientia , & Probitate testium, ut statuit Cl. Antonius
192쪽
Genuensis Lib. IV. cap. 2. , & ut pleri que Logicorum propugnant . TeStium enim numerum , scientiam,& probitatem fontem esse solius probabilitatis, quae toto coelo a certitudine discrepat I. Io 4.ὶ, Stati in palam erit. 29. ut auctoritate ad certitudinem perveniamus , oportere, ut factum quod narratur, Sit Possibile , ac sensibiles, possibile, quatenus aut naturae viribus, aut miraculo evenire possit sensibile vero , quatenus in sensus agat , & de quo sensuum ministerio quilibet homo communi sensu praeditus rectum,
ac certum judicium ferre possit. Quis enim in primis ceu certum habebit factum, cujus ne possibilitatem quidem agnoscit 3 Quis , si ad factum illud recte ac certo percipiendum sensus non sussiciant, sed scientia etiam, nempe, variae cognitione8 requirantur, plenum aMensum praeuere poterit, etsi illi constet, eos, qui factum narrant, necessaria scientia esse or natos 3 Quamvis enim necessaria Scientia praediti sint, nunquam tamen demonstratum erit, eos in partic 1ari casu vel eadem uti, vel fato quodam, aut ne
gligentia non decipig. I99. Imo , si sermo sit de facto antiquitus ge- sto , ad certitudinem auctoritate assequendam plerumqtis non sussicit, ut famam possibile, ac sensibile sit, sed esse etiam debet illuStre, nempe, ejus naturae ut vi Torum amplitudine, & auctoritate praestantium diligentem attentionem mereatur. Nisi enim tale sit, Pauci historici illud narrant, ac proinde historia non est multiplex , ut generatim esse debet, cum certitudinem parit . Dixi plerumque , aliquando enim ipsae circumstantiae , quamvis raro id contingat, essiciunt, ut ea etiam quae magni momenti non sunt a multis morali certitudine ad nos demandentur. CA-
193쪽
s. 2oo. Tt testes rem enarystiam Omnino certam nobis confirment, debet constare, illos neque se de cepisse , neque fuisse mentitOS . Certi erimus , eos se non decepisse I si oculati fuerint , vel si arariti immediate rem illam ab Oculatis acceperint , ac 29. si res illa in sensus agat , ac talis naturae sit, ut quilibet homo communi sensu praeditus in ea percipienda errare nequeat . Cum hae duae conditiones simul concurrunt , Pugnat prorsus cum hominis natura, ac rein lationibus , quae homines inter & res externas inter cedunt , testes Sese decipere. Imo nullo potiori jure ad Pyrrhonismum deflecteremus, ac de errore suspicaremur, quam si nos ipsi rem illam percepissemus. cum res externae aeque in alios hominej, ac in nosngant, ac eodem communi sensu praediti simus. g. 2o I. Certi autem erimus mentitos non fuisse .
vel I si etate , studiis , natione , restione, morisbus inter se differant. Quomodo enim fieri potest, homines diversis cupiditatibus actos in idem mendacium conspirare Θ Nonne diversae cupiditates ex ipsa hominum natura diversos effectus producunt, ideoque si nonnullos ad mendacium impellant, nonne alios ab eodem tetrahent Θ Cum igitur idem narrant, vis
veritatis ab omnibus aSSensum extorquet, ac proinde non mentiuntur. Haec autem cupiditatum pugnavalidissimum argumentum veritatis testium ut habea-
194쪽
xe, sed quandonam liqua ex ipsis, quando unum
aut alterum hane pugnam constituant , circumstantiae , quae in facto , & in testibus concurrunt, evidenter in- ii dicabunt. Vel 2'. si rem teStentur iis, quorum in-- .
terese , mendasium deterre , di redarguere, quiquescoeile di libentius utrumquo perscerent. Tunc enimis ipsi quoque homines consuetudine mendaces, ex ipsa ihominis natura men d cium refugere debent. Etenim j lex ipsa hominis natura qui mentiuntur, ut alios decipiant, mentiuntur. Cum igitur rem narramus iis, a quibus certo praevidemus illico mendacium esse detegendum , & quos proinde decipere non possumus,
natura ipsa a mendacio retrahimur , pr sertim si si- i' mul praevideamus P nam aliquam ex mendacio nobis imminere. Vel 3'. Si res testata Sit anticipatis testium opinionibus contraria , neque illis gloriam, commoda, ac divitias , sed infamiam, inopiam, vexationes mortem denique ipsam Pariat. Homines enim ita natura comparati sunt, ut, quotidiana experienistia teste, potius mentiantur , ut haec effugiant, quam ut in eorum' discrimen .eniant. Si in tribus recensitis casibus restes mentirentur, hominis natura, ac indoles non esset ea, quae revera est, ac ordinis moralis leges, quibus hominum fictiones reguntur , prorsus subvexxexenxur . . leto 2. Porro haec principia , quae auctoritati certi'
tudinem conciliant, omnino differunt a testium scientia , probitais, & numero, quibus numquam ad cedilitudinem pervenies. Et quidem fac in primis , testes,
qui tibi, factum narrant, oculatos esse , simulque scientia praeditos . Quid inde λ Certus ne ex ista sciemtia eris, illos deceptos non fuisse ξ Minime quidem. Quamvis enim dissicile sit , non repugnat tamen , eos in particulari casu vel scientia non uti, vel fato quin
195쪽
rardam , aut negligentia non decipi. Fac deincep, eos probitates donari . Inde ne certo inseres , mentito non fuisse8 At ut id certo inferre posses , tibi ce to constare deberet. viros, qui fuerunt , & sunt probi , non posse mentiri, quod tamen numquam tibi constare poterit. Non repugnat enim, quumvis dis. fitiliter contingat , eos, qui fuerunt, & sunt probi. de repente in primum mendacium prolabi. Fae dentiaque testium numerum & magnum esse, & si velis. etiam augeri. Inde deduces, si singuli seorsim accepti sint probabiles, magnam esSe, quRm habes , probabilitatem , & magis magisque majorem fieri, sed nunquam tamen hae via ad certitudinem ascendes, cum certitudo non sit probabilitatum collectio , sed quid indivisibile longe a probabilitatis natura disserens g. 334.ὶ . Cum igitur paRibus non constet, ideoque auctis testibus non possit augeri, imminutis imminui , sed vel tota simul habeatur , vel nulla sit, a testium numero pendere nullo modo potest. g. 2o3. Igitur scientia, probitas , & numerus tein stium sunt principia probabilitatis , ac illa philosophus
diligenter scrutabitur, cum certitudini locus non est. Quoad scientiam advertet I R. num testes acri intellectu , scilicet , num viribus intellimntibus probes excultis prςditi sint. Qui enim rationem excultam non
habenti facile decipiuntur, & somnia, fabellas, delis xia facile sibi ceu veritates Suadent , ut imperita hominum turba quotidio ostendit . Quod quidem non contingit iis, qui acri intellectu pollent . Ii enim &sibi facile imponi non patiuntur, & apti sunt cunctis. xecte pensandis , atque vero proximioribus eligendis.
A Q. num scire potuerint , quod Narrarie. Quamvis e
. nim testes acri intellectu polleant, si tamen eis via defuit, qua .scire potuerint id, quod narrant, runila
196쪽
etuisse, Si constet, fuisse oculatos, Vel immediate an-ritos ; ac insuper ad rem illam recte intelligendam Probe initiatos fuisse . Quod si coaevi tantum fuerint, vel domestici, idest si illo tempore vixerint, vel illo in loco fuerint, in quo res contigisse dicitur , cxteris paribus, minor eorum Scientia dijudicanda. g. 2o4. Quoad probitatem pariter advertet, num haec in illis reperiatur. Potest autem pluribus de causis deficere vel I '. ob amorem patris, vel studium Parin etiam , Scilicet , quia vel patriam suam, Vel personae alicujus, aut plurium causam nimio amore prosequantur. Et revera nimius amor rei amatae virtutes amplificat , vitia pro virtutibus repraesentat, opiniones, erroresque pro veritatibus tuetur, Vel 2 v. ob formidinem Potentium, quia nempe, ne se inferant in pe-xiculum indignationis Principis timeant, si rem ad veraeitatem enarrent; 39. Ob spem lucri. Nam quid mose talia pectora non cogit auri sacra fames p vel 4'. ob iambitionem, nimirum, quia honorem, aut praerogati, vam Ex falsa enarratione se relaturos sperent; vel 5 ob stiperstitionem id est, quia perversum Dei conceptum habeant, metuque servili assiciantur. ob hunc enim perversum Dei cultum . metumque Servilem vera cx
dent , quae selsa sunt, ideoque fabulis, falsisque --xaculis propriam enarrationem exornabunt.
2C5. Tandem , quoad numerum testium probe considerabit, an singuli seorsim accepti probabiles sint, nempe, an singuli sciant factum, quod narrant, &probitatu polleant. Si nonnulli neque oculati , aut immediate auxili sint, vel si oculati ac immediate auriti iis cognitionibus destituantur, quae neceSSariae sunt Q dfactum illud recte percipiendum evidens est ex eorum
nexo probabitualem non augeri. Pariter si aliqui pro
197쪽
a I 4'hi non sint, eorum enarratio nullius ponderis est. Tunci igitur tantum maior testium numerus majorem reddit probabilitatem , cum singuli Seorsim accepti sunt probabiles . I. Eo 6. Hinc philosophus ad factorum probabilit
tem aestimandam Sequentes canones alta mente des, Xos retinebit. Canon I. Pue plures testes scientia, Probitate prediti narrant, nemins refra ante , hi, eantiam principiis attentis , probabilissima sunt habenda ; si ianus, arat tilius adυersus plures testificentur , illorum conse reiadg doiss , ct secundum cas judicandum. 2 oz. Canon. ΙΙ. Qtia facta teStes non coavi, non Romestici , neqtie oculati narrant, nisi ea possint rad. corvos , domesticos , vel oculatos , qui scientia. O probitata praediti sint , r duci, nullo modo Credenda εunt. g. 2o8. Canon. III. Quae facta narrantur vel amore patris, vel studio partium , vel formidine Potcntium , vel Ue lucri, vel ambitions , arae SNPsrstitions , nullo modo sibi fidem merentur.
De Traditione, Monumentis. O Historia.
2o9. raditionis nomine hic intelligimus plu- . riuin testium veluti catenam , qua fisctum aliquod ad posteros demandatum fuerit ; & in qua primi testes oeulati fuerint , iisque conditionibus praediti, ex quibus juxta g. 2oo. , & 2o I. certi sumus neque deceptos fuisse, neque mendacium protuli S.e.
198쪽
Iso De hac traditione, quae aptissime oratis dicitur , inquis
rimus , quando certitudinem pariat. li. 2I 2. Igitur tuto assirmamus, eam certitudinem parere , quando & constans & ampla est . Ein coninstans ; si facilis sit ad primos testes oculatos, qui G piat traditionis constituunt, regressus. Erit vero ampla. si quaelibet traditionis linea multos testes contineat a Primi illi testes auriti, qui immediate factum lab oculatis acceperunt , dicuntur prima traditionis linea . Α-lii testes auriti , qui immediate Subsequuntur , quique proinde factum acceperunt a primis testibus auritis , dicuntur secunda traditionis linea , & ita deinceps .
Quod revera traditio hujusmodi summam ingerat certitudinem I R. ita demonstratur . Eaedem rationes , quae juxta g. 2oo. & 2O I. certo demonstrant, neque deceptos fuisse , neque fuisse mentitos primos testes oculatos , qui sunt caput traditionis , ex eodem A. 2 Oo.& Eo I. demonstrant etiam neque deceptam fuiSse , neque fuisse mentitam primam traditionis lineam. Cur id igitur non valebit etiam pro SecundR , pro te tia , aliiSque, quae subsequuntur, lineis y 2'. Cum quaelibet linea ex hypothesi plurihus constet testibus , ideoque constetur ex adolescentibus, juvenibus , ac Sexibus , si aliqui ex aliqua linea ; puta , Hvencs tenearent factum adulterare , opponerentur Senes , Vel adeseecentes , qui diverse factum a majoribus audie-xunt . Impossibile enim est homines diverSa, aetate , ac proinde diversis cupiditatibus agitatos in eamdem adulterationem consentire. Hinc ut ima linea traditionalis deceptrix statui posset , fid , quod manifeste repugnat cum diversis hominum cupiditatibus , statuen-ἀum foret . s. 2I I.
199쪽
g. 2II. Cum itaque traditio est huiusmodi, potexit quidem caeremoniis , festis ς ritibus celebrari , ab
iisque ejus vim augeri , non autem aliquo authentico monumento, aut vera historia oppugnari . 2I2. At Lolaus L. IU. C. I 6. , cui assentitur
D' Alambertius Ecltarcis, do Phil. g. VI. opponit
vim traditionum imminui , quantum ab earum origi, ne recedunt ; ideoque licet testes oculati summam ingerant certitudinem , si rem ab iis acceptam narrent auriti , eos non eodem modo certam reddere , ac fidem ipsis eo amplius detrahendam , quo magis eorum series augetur . Si Lohius hanc doctrinam solum docuisset de quibusdam factorum levioribus, &minoris momenti circumstantiis , . vera omnino foret , nam dum hae per ora circumferuntur , dum a saeculo in saeculum descendunt , ex earum natura adulterari debent . . At dum illam ad ipsam etiam factorum stiBstantiam extendit , in gravissimum errorem incidit , etenim factorum Substantia natura Sua non est , ut eorum leviores circumstantiae, mutationi obnoxia , ac eaedem rationes, quae hanc fictorum substantiam indubitatam xeddunt quoad primos testes oculatos , militant etiam pro prima , pro secunda &e. traditionis linea, dum ipta constans, & ampla est. In quo plures sunt traditionis lineae, eo numero plura sunt argumenta , quae ipsam rictorum substantiam confirmant. Nam quo plures sunt hujusmodi lineae, eo plures fuerunt prudentes, ac sapientes viri, qui eam probarunt, ac judicio suo confirmarunt . Prose cto, .ut in proverbio est, commenta delet dies,. veri
si. 2Ia. Si traditio vel notabili interruptione pru- gressa fuerit, vel satis ampla non sit, modo probabilitatem gignit, modo nullius ponderis habenda est,
200쪽
testium , qui sibi invicem succedunt . ig. 2I4. Monumenta Sunt arcus triumphales, Coliumnae, Inscriptiones, Νummi, Foedera, Edicta, Diaplomata Principum, aliaque Acta publica. g. 2I5. Haec quoque ducere ad eertitudinem, cum authentica sunt, & factiS contemporanea , adeo ape eum est, ut nulla probatione indigeat. Id tamen probe observandum, an dubium oriri possit ab adulatio-Me , vel superbia alicujus Tyranni ea originem habuisse . Si nulla adulationis, vel ambitionis suspicio sit , vim certitudinis habent, etsi traditione, & H-
storia non confirmentur, imo etsi ab iisdem oppugne tur . Τalis enim eSt monumuntorum natura , tanta
eorum stabilitas, cum authentica sunt, & factis co temporanea , ut potius ex iisdem contrariis traditiones ,3c historiae dubiae , ac suspectae reddantur. Cum a tem haec suspicio oritur, ut certo facti existentiam ostendant, cum traditione & historia consentiant necesse est. Id si contingat, suspicio illa nullius ponderis habenda est. Impossibile enim omnino est, factum falsum adulatione vel ambitione monumento aliquo go. Iemne redditum, ac in omnium oculis potitum traditione vel historia confirmari . Cum enim homines diversis cupiditatibus indulgeant , hac cupiditatum pugna neceSsavio fieri debet, ut contemporanei monumenti falsitatem declarent, summamque impudentiam
β 216. Nisi monu ita illis qualitatibus praestent,
multam sibi fidem merentur, quamvis ea referant , quae non palam & publice gesta sunt. Monumenta ad De rum Religionem Spectantia uno, aut alio ex capite deficiunt, quae proinde nil mirum, si fabulis consecrari fuerint .