Institutiones logicæ ab Andrea Aloysio Farnocchia in Lucensi lyceo philosophiæ professore in suorum auditorum commodum elucubratæ

발행: 1802년

분량: 215페이지

출처: archive.org

분류: 미분류

181쪽

distilictione indigebit. Itaque concedet praemissam, quae 'Vera est, negabit illam , quae est falsa, & eam distinguet , quae indiget distinctione : formulae autem erunt ;Concello Majorsm , aut Minorem : Nego Major m, aut Minorem: Distinguo Majorem, aut Minorem. In quo quidem ultimo casu rationem distinctionis declarabit. Si una praemissa sit obscura , altura vero falsa , permittet, hoc est , neque negabit, neque a stirmabit praemissam obscuram dicendo : transeat major , vel minor;

olitio majorrem, aut minorem. 6'. Oppons, alio syllogismo , vel enthymemate probabit pro-Dmonem aut absolute , aut sub data distinctione a defendente negatam , evitando Circulum, aut Pretitionem principii , aut quodlibet aliud sophisma . 2'. defendens novum

argumentum modo Superius indicato repetet, atque ita procedet disputatio, quae tandem, Si hae regulae utrinque accurate ObServentur, eo ducet , ut vel opponens

in probatione deficiat, vel defendens ad concedenda contradictoria , vel etiam absurda invitus adigatur. Quo facto non amplius obscurum erit, ex quanam par

te stet veritas.

. I9o. Qui per meditationem veritatem reperire e piunt I9. ideas compositas , quas habent in materia, circa quam eamdem Veritatem, dc inventa quaerunt, ad trutinam revocabunt, ac diligenter expendent, corinxigent , & quantum fieri poteSt , ad equatas reddent. Vel igitur eae sint ideae substantiarum, vel modorti mixtorum . g. 39. , accurate illas determinabunt, praeceptis inhaerendo , quae jam I. zzi indicavimus 29.

has substantias, vel modos mixtos cognitos analysis ope g. 25.) paullatim conferent cum substantiis , vel modis mixtis ignotis , atque ita ex proprietatibus notis, perspe Elisque sibi viam sternent ad detegenda ignota, ex particularibus ad universadia assurgent , ex sim- m

182쪽

134 plicibus ad composita . Iuvat hic afferre, quae hae , in te habet cl. Ρ. Soaves in sua Lohii editione pam Io 6 Sic ille: se Fatio it primo passo, cloe rettifica

is te esAtta inente te noZioni delle AOstanae, o Negliis enti morali, che prendiam per oggetto delle nostrois ricerche, piu non rimane, che uri altro passo peris giungere alle scoperte , ed e quello di ossetvareis di mano in manci te telaZioni, che queste SOStRnZe, is o questi enti morali gi, conosciuti aver possano conis attre sostanZe, o altri enti morali ancora ignoti , pse dalle propcieta degli uni farsi strada a determinaris quelle degli altri .

se Cio riguardo alle Sosianae pvo farsi in tre m is mere Istpplicando unae, o piu sostanete , di cui his nota la foreta , e l' esticacia ad una sostaneta ignota se per conoscere dagli effetii , Che ne risultano, Ia nain ,, tura, e la qualita delle parti, che la compongono . - Τale e 1' arte de' chimici, col me ZZo di vari dissoruis venti scom ongono essi te parti di un corpo, e datis Ia assinith, o contrarieta, che queste parti hanno

is colla tale, o tal fostanZa giae conosciuia ne dete se minan Ia niutura. 29. combinando due sostanae gi his conos tute Separata mente , ma non inSieme, e OS-

ω servando i fenomeni, che da questa combinaZioneis derivano: per questo modo ii celebre Priesiley combisse nando coli' aria atmos rica it vapore, ehe col mezmis deli' acido nitroso gi estrae da'metalli, e che egli chi

is ma Percio aria nitrosa, ha Scoperto recentemente

is almos rica tanto piu, quanto e Piu pura, e respi-- rabile, e ha sernito con cio ait' ornatissimo Cav se 1iere D. Marsiglio Landriani I' idea per la form is etione del suo Eudiometro, ossi a dello stromento

183쪽

i , '

is aria: per simit modo lo stesso Ρriesiley diverae er- .is he ponendo entro un' aria viaiata dalla putrefaZione, is o respiraZione animale , dat vapor di carbone, dati is arsura deI Eolso, o delle candele, ha trovato co- is me queste arie dalla vegetaEione son rese pure, eis salubri, e ha quindi scoperto uri de gran meZZi, se onde la Naturae si vale continuamente a purgar ris arta atmosferica da tutis te succennate cagioni viis Elata. 3'. osservando te relaZioni, che te proprieta, is e gli effetti di una sostaneta aver possano colle pr

is prieta e gli effetti d' un' altra, onde scoprire dalla, somiglianaa o dissomiglianeta di questi l a scimi glianis Ea, O dissomiglianeta delle loro cagioni. Cosi ii granis Newton confrontando te note leggi deIIa gravita- is Eione de' corpi terrestri e delle forZe centrali coi m se ii de' planeti e giunto a determinare ii sistema deiis mondo; cost ii celebre Franklin paragonando gli esse Atti delia eletiricita con quelli dei fulmine h giunis to a scoprire Ia vera natura di questa meteora spa-

is ventevole; cosi ii medesimo Franklin , e prima diis lui Μ. le Roy , e dopo di ambedue Hamilton, em Kames SenZa sapere per avventura niente i' uno detris altro , paragonando i fenomeni della solugione de is sali neir acqua, e quelli degli altri mestrui coi fe- is nomeni deli' evaeporazione, e coi cambiamenti deli'

is atmosfera, han discoperto non esser altro l' evapor is Eione, che una soluesone delI' acqua neli' aria, e lais rugiada , te pioggie ec. altro non essere, Che unaeis precipi laetione di questa soluΣione medesima . - Io ho detis di sopra, che rettificate esattamen eis te te noetioni deIle gostanis, intorno alle quali cim Oecupiamo, pel giungexe alle: scoperte non resta, chem uri alaro Passo. ctoo conosciate queste sostanZe O

184쪽

Iais

D servare te relaetioni , che aver possono eon attreis ignote . Ma it primo piusso medesimo , Osfra l' istes-D So atto, Con cui ci adoperiamo a rettificare te no- is et ioni delle sostanaee, da cui incomin clamo te nostre,, ricerche, ci puo gui dare direttamente alle Scoperte ;is polche unae scoperta e per noi ogni nuova proprieta,

,, primi ritro vamenti pero ii merito molle veste e piuis' dei caso, che deit' industria . L' invenZione delia bus-- sola, delia pol vere d' archibuso, de' telescopi a unis puro caso si debbono . E' ben vero pero, che i feno- se meni offerti dat casci o rimangono sterili, o tosto ca- is dono nelt' oblivione, se non incontrano vn occhio se sagace, che Sappia debitamente appreZZarli , penetrarne pronia mente te cagioni , e te conseguenete, , , ed applicarii opportuna mente ad oggetti importanti. o In vano manifestata Sarebbegi la costante diregione, d' un ago calamitato inverso at Polo, se tosto nonis si fosse pensato ad applicario alia navigazione . L 'is accensione fortuita , 'e lo scoppio di una mistura diis nitro, di zolfo , e di carbone Sarebbe Stato un Ω- is nomeno passeggiem, Se non si fosse; subito trave-- duto l'uso, che potea farsene per isti tuire una numis va arte di guerra. L' avvicinamento, e ri Schiaram e se to deli' 4mmagine d' un oggetto ve dum a traverso is a due lenti sarebbe stato net sanctullo Olandes e, si che fu il primo ad osservario, un momentaneo tr D Stulto , se altri non si abbatievano, a cui gli ve- se nisse voglia di comunicario, e se lae nuOva nonis giungea pronia meamente in Italia, per fornite ales Galileo uno stromento , onde vedere te montuosita

se della Luna , te macchie det Sole, i satelliti di Giu- ω ve. te fasi di Venere

185쪽

is stange si deve dire pur anche intorno a .quelle de- gli enti morali. Il determinare esattamente I' idee, , , che sotio at loro nomi si dobbon comprendere, his gili una Scoperta, ma Scoperta inseconda, se non se si applica proniamente a rettificare tuite te attreis noetioni, che da esse dipendono, a mostrare gli er- rori, che velagono dalla loro inefatteZZa, a scoprire,, per loro meZZo te occulte operaetioni deli' Intellet-

to , o det euore umano e gli occulti principi , on- de procedono, a dcterminare Ie leggi, che questi

b anno a Seguire per ben conducti, a frendere in se somma un principio conosciuio a mite te conseguen- ,, Ze, che POSSono derivarne, o a raccogliere solio c,, principi generali tuite te cogntrioni sparse, e fle-

sare , che nella nostra mente si Vanno urtando , e, aggixando allae rinfusa . ,, In tutio questo pero u manifesto , che l' artificio, , non Si riduce ad altro , fuOrche a Scomporre te nO- Zioni compOSte, che abbiamo, o sieno esse formate, , sopra modelli esistenti, o Siano una Semplice colle- ,, gione d ' idee raccolle dat s Intelletio sotio a un sol, , nome, R eSaminare Partitamente l' idee, che queste, , n OZioni compongono, a confrontarie per tuiti i ver-

si con tui te te idce, e con tuiti gli oggetti, co' qua - li aver poSSono relazione ; in somma, che tutio I artificio per giungere alle Scoporte non e riposto, che netl' Anaiisi. - β. I9 I. Tandem melior methodus, qua aliis verbras jam inventa explicetur, non est primo ponere de finitionem ex abstractis generum & specierum notionibus derivatam, deinde axiomata & postulata, ac incipiendo ab iis , quae magis a concietis distant , ad haec sensim descendere. & ostendere , quomodo cum uni

186쪽

versalibus congruant , quae methodus dicitur Onthmtica, sed potius a consideratione objecti, & rationis, qua illius idea generatur, Re ex ejus resolutione RG tum ad illud auditoribus agnoscendum aperire, quae methodus dicitur anabrica . Uno verbo melior meth dus explicandi veritatem est ea ipsa, qua inventa fuit. is It miglior melodo sequior landatus P. Soavos.&G. ,, est.) per istruire altrui e il guidario per la mede- is sima stra da, che abbiamo tenuio per istiuiro notis medesimi. Esposta per questo modo la verita allet- ta anche assat pia, ptache I 'Autore allor sembra non ,, tanto di mostrare te verita gi, scoperte , quanto diis farie eercare , e scoprire at leggitore modesimo : sa che non lascia di lusingare in qualche parte ilis Suo amor proprio. Un altro Vantaggio piu impor- ,, tante ne trae questi, ed e, che per tal modo nonis solo rimane convinto , ma illuminato, e coli' inse- gnargii a fare delle scoperte per se medesimo. gliis si presenta la verita in tuiti gli aspelli piu interes- , , santi . Final mente ei si melle in grado di rendere,, ragione a se stesso di tuiti i suoi passi ; di manais in mano che va inolirandosi, sa dou' e, donde vi , , ne, OVe Ua conseguentem ente et pud giudicare peris se medesimo della via, che ii suo Condottiere gris insegna; e pigliarne una piu si cura, qualora ve- , , 'desse Ricun peri colo net se guttario. , , se gli Vomini grandi net comuniearci le Ioro geo-

taggi grandissimi claverebbeto fatii, 1' uno di istriam se ci piu a fondo delle cose loro, l'altro di abilitarci,, assai piu a continuare te loro scoperte, e a farne,, di nuove . La storia de' loro medesimi errori, de se tentativi inutili, che hanno fatio fovente, innanes

187쪽

rasti

se falsi supposti, de' giudieti preeipitati , che spesso gli ,

is hanno arrestati, o fatii smarrire , Sarebbe a not cid . , , , che al Nocchiero, o ad un Viandante e una carect, , sedete, che additi ii seogij, ove altri hanno perico- Iato , o te false strade, che hanno traescorso .

Il melodo sinistico, cloe quello di definix ptima ,, Ie cose, e pol mostrarne te proprieth, di cominci , , re dalle proposiZioni piu generali , e pol scendere se alle particolari hae due gravissimi inconvenienti, Ι',, uno, che comincia a caricar 1a mente di nomi, o, , di principi, innanzi ch' ella abbia idea delle cossis es presse da questi nomi , e sappia l' applicarione, che deve fare di questi principi ; l' altro, che sup-

, , ponendo te noetioni di gia formate senZa mostrarne,, IR generaZione, fa, che non si acquistino mai desse cose cogniZioni es It te , e Precise . , , At contrario it melodo analitico collocando primaei' uomo nolle varie circostanete, in cui debba sermaris si l' idee delle eose e pol dopo sissandovi i nomi . A gui dandolo gradatamente dalle verita particolari, ,, che sono piu Semplici , alle generali , che sono is Piu composte , fa ch' egli vegga te cose medesime , , nascere per Cost dire , e crescere successivamente . , soldo i suoi occhj, e l' acquisti con assai minore dis-- ficolta . g. I92. Quae quidem mitior in edocendo synthesis prae analysi praestantia ex eo etiam facile infertur, quod I'. synthesis tradere cogitur multas definitiones prorsus ineptas, & quae res potius obscurant, quium ex plicent, 2 R. definitiones, quae rerum notiones contianent , tunc tradit, cum ii, qui erudiendi sunt, illas percipere nequeunt. Definitiones aliae sunt nominis , aliae resi . Definitio nominis explicat , quem sensum voci tribuamus 3c quoad

188쪽

quoad has definitiones Logiei doeent , voeum signifiea

tionem non esse commutandam , nisi utilitas urgeat, nempe, nisi ex nova significatione res facilius, perfectiusque explicetur . Definitio rei ita rem explicat , ac determinat, ut ab aliiου omnibus semper distingui possit . Haec triplicis generis eSt , nam IR, Vel est Cau- Stilis , cum rem per causam explicat, per essentiam scilicet intimam, ac internam ejus structuram, & indolem , ut si dicerem : circulus CSt fgura, que Ex r violiatione alicujus liner Circa punctum immotum generatiar , vel 2'. attributum quoddam adducit, ex quoc tera pendeant, ut si eumdem circulum definirem

ram , in qua Omnes radii a centro dracti sune inter se equales ex hoc enim attributo, ut Geometrae docent, cettera, quae Sunt in circulo , deScendunt, vel e numerat ea, quae in re cognoscimus , quaeque con

stanter ipsi insunt, si illud primum attributum, in

quo reliqua comprehenduntur, nos latent, ut cum dein finimuq corpus substantiam extonsam , solidam , iner

rem . Definitiones secundi & tertii generis, cum plurn attributa in re, de qua agimus, Supponant, ad ideas simplices extendi nequeunt. Ideae enim Simplices

non habent partes , in quas attenuari possint g. 38. ) . Cujuslibet vero generis sint , nonnisi anabia , & diligenti ac subtiliori investigatione ad eas pervenimus. Et quidem si sint carabale. , anabsis tantum psi secta nos ducit ad quarumdam rerum essentiam percipiemdam , quatenus vel omnes eaerum partes, illarumque relationes nobis Commonstrat, dum Sunt compositae, vel ipsarum generationem & caussam nobis declarat, cum simplices sunt. Ut vero tradamus definitiones se- eundi , vel tertii generis, aut anabsi agnoscere Opor tet , quodnam sit attributum illud in re, a quo cetera pendent, vel diligenti ac subtiliori investigatione

de Diuiti b, Coral

189쪽

deprehendere necesse est ea, quae constanter resi in

sunt .

Jam vero Unthesis, cum semner incipiat a definitionibus , qux plerumque secundi , vel tertii generis sunt raro enim nobis datum est tradere definitiones carasalos in IV. dum illi occurrunt res simplices, quae non melius intelliguntur , quam si ipsae, & circumstantiae, in quibus earum ideas Rcquirimus , Observentur , eas definire compellitur, ac proinde definit exi-MEntiam , Exisnsionem , motum , qHietsm ac mille alia , quod quam ineptum , ac ridiculum Sit, quantam Obscuritatem gignat, quot lites ac contentiones . excitare

debeat, nemo est, qui non videat g. go.) 2'. definitiones rem explicantes , quae jam expletae, non inchoatae investigationis fructus sunt, & ad quas ii , qui

edocentur, anabsi taenium, ac diligenti examine pe venire possunt , initio ponit, quod pariter quam in Ptum, atque etiam perniciosum sit, omneS intelligunt. Etenim ii, qui instituuntur, aut perverse, aut nullo modo assequi possunt praemissam definitionem rei naturam , ac indolem enucleantem . - . I93. Ex quibus etiam patet, quid sentiendum de eorum sententia sit, qui definitionibus omnia explicari posse putant. Etenim pximum res Simplices no nisi definitione cansali attingi possunt, quod raro concessum est. Deinde definitiones, quae res compositas explicant , in earum analysi sitae sunt. Accuratius igitur ii auctores loquerentur, si dicerent, unicam viam,

quae ad intelligentiam nos ducit, eSSe anabsim.

190쪽

s. I94. ostremum aggredimur humanarum eo iis x tionum fontem , Auctoritarem , nempe,

quae in docentis, aut narrantis Pondere sita est; hoc enim pondere nobis ea vera esse PerSuademus, quae neque conscientia intima , neque observationibus & experimentis , neque ratiocinatione , aut methodo innotescere possunt. Ea vel divina est , vel humana. De db vina sermonem instituere ad Theologos spectat , ea enim canones & regulas habet, quae Ructoritati humanae convenire nequeunt. Hic igitur de humana tantum agemus, ac ea solum ratione illRm spectabimus, quatenus facta narrat , ac posterorum memoriae mandat. 6. I95. Iam vero facta, quae Ructoritas narrat , aut sunt politica , aut litteraria, aut naturalia. Politica historiam eeclesiasticam & civilem constituunt . Litteraria humani intellectus historiam , ac scientiarum mmnium principia , fata , progressus , Vicissitudines cominplectuntur. Naturalia tam late patent, quam universum ipsum , ideoque ad ea omnes observationes, omnes experientiae , Omniaque phaenomena referuntur. Hinc auctoritas nostram veluti existentiam multiplicat , ac omnes regiones , omnia objecta, cunctaque saecula nobis commonStrat.

I. I96. Ne Rutem ea nos in errorem adducat, ne somnia ac fabulas pro vexitatibus nobis venditet, adinventa est Critices, nempe, ars auctoritatem pensandi, aestimandique . IpSa I.' nos docet, quando certa, qua

SEARCH

MENU NAVIGATION