장음표시 사용
161쪽
hane 'inhioesnangi modum m gnim sagacitatem ostendere , atque ejus explieationem inutilem non esse , cum iride adolescenses demonstrationis usum acquirant IJ. . I 64. sta de syllogismo opinans ad illum expli-crandum in primis accedo ; reliqui enim ratioeinandi modi quos Dialectica suppedita , facile in syllogismum 'convertuntur. Syllogismus est argumentum tribuso, inins propositionibus, quarum duae priores efforma vir De comparationem subiecti, & praedicati ultimae propositionis cum medio termino. Ita si dicerem
Er o animus Est incorruPtibilis,hor argumentum sereo Syllogismus , cum tribus constet propositionibus, quarum duae Priores esGrmantur per
Cip. IU. Iliso horum plerique fuse .etiam exponunt sill igiyinorum figuras & modos ; ae Ρ. Jacquier iis baxstatvo . . quῖ gigna inis modis deglinata Irrident. Car enim , inquit, Mon Iivria am etiam reliquas omi choari existicas artes
162쪽
pex comparationem subiecti animus, & praedicati incorruptibilis ultimae cum medio termino spiritus. Duae priores syllogismi propositiones communi nomine dicuntur pi qmisse . Speciali vero nomine appellatur major illa , quae efformata fuit per comparationem praedicati ultimae cum medio termino , eo quod praedicatum sit
terminus major I. 79. , & appellatur minor illa , in
qua comparatur subjectum ultimae cum ipso medio te mino , eo quod subjectum sit terminus minor g. eod. Tandem tertia syllogismi propositio dicitur Consequens si consideretur, ut Propositio, consequentia vero & comaIusio, si accipiatur, ut ex praemissis descendit . Sic in allato exemplo duae propositiones Spiritus est incorrvectilis .
eommuni nomine dicuntur premisu. Speciali vero . . mine dicitur major propositioi Spiritus est incorrupti- Bilis ; quia in ea comparatur praedicatum incorruWAbdis ultimae eum medio termino Spiritus; & nomin tur minor Propositio : Sed animus esse spiritus, quia in ea comparatur subjectum animus ultimae cum ipso m dio termino spiritus . Tandem ultima propositio; Anis petus est incorristibilis dicitur consequens considerMaut propositio , consequentia vero & conclusio , quatenus ex praemissis descendit. Haec autem consequentia est bona , vel mala, vel nulla. Est bona, si syllogismus juxta regulas statim tradendas conficiatur. Est maἶa , si contra has regulas conclusio inferatur . Est nulla si inter consequens & praemissas nulla conne
I. I 65. Regulae in syllogismis servandae, scituque
omnino necessstriae sunt hujumodi, i .
163쪽
Π egula L DIIosiamus ne pluribus, quam tribus ter minis Constet, Extremis , NE E , ProPOSitionis Controυσ-sa , ct medio termino. Haec regula ex ipsa , quam tradidimus, syllogismi notione perspicua est. Nam cum syllogismus sit argumentum tribus constans propositi nibus , quarum duae priores efformantur per compar tionem subjecti, & praedicati ultimae cum medio termino, evidens est, in syllogismo, qui rite fiat, haberi tantum tres terminos , nempe , duos terminos propos, tionis ultimae, seu propositionis controversae, & termis num medium. Τota igitur syllogismi vis in hoc sita est, ut duo termini propositionis controversae confera tur cum medio termino, atque deinde eoncludatur iblos inter se convenire, vel non iconvenire, prout Per comparationem repertum fuerit , vel utrosque , vel unum tantum ident cari eum medio termino. Hino syllogismus, in quo habeantur quorum termini, sophismma est. Ita si dicerem.
hoc foret sophisma, nam quatuor termini hie habemtur. Ad hoc ergo ut conficiatur syllogismus, diceum dum est. A B. i Sed , D , vel diversum a R. Ergo Ao, vel diversum a D' . I 66. Regula II. O reet semesi statem meditam
terminum universalitsr sumi. ιΗujus regulae ratio est,
quia si medius terminus in utraque praemissa Particu i laris
164쪽
Iariter sum'tur, aequivalet non nni, sed duabus id eis, ideoque non tres , sed quatuor iden in syllogismo habentur, quod est Contra primam regulam. Res exemplo elara fiet. Si quis v. g. diceret Quidam hominos sunt docti . Quidam hominess sunt ignorans s . Sino quidam ignorantes sunt docti .
eonsieeret argumentam in quo habentur quatuor termis ni . Nam medius terminus; quidam homines his sumptias particulariter exprimit duas ideas diversas. II majore enim exprimit partem hominum, qui scientia ornantur , in minore alteram hominum partem , qui versantur in ignorantia . Hinc Logici omnes docuerunt sine principio universali non constare syllogismum , 'id- est fieri non posse syllogismum, in quo non sit principium aliquod universale, quo poSito , Rut negato , P natur etiam, aut negetur id, quod sub eodem principio continetur juxta axioma: Quidquid de sonere , Gut specie assirmatur , aut negatur , id Virmatur Etiam , vel rimatur de qriovis sub illo genere , vel specie contento Quod axioma Scholastici appellabant di- ctiam de omni , nullo . rs. I 6 v. Regula III. Termini convequentis nequeunt CSye UniverSaliores, quam sint in prςmissis. Si enim univerSaliores sint, ergo non continentur in praemissis, non ergo ex illis manat consequens , ideoque nulla est consequentia. Eam igitur ob rem sequens Syll gismus est falsus. icirculus est figura plana . Sed Circulus continet gradus 36O.
165쪽
concIndi pote,t . Nam Si velis assirmando concIudere, tibi deest medium identitatis. Sin vero concludere velis negando, duo inter se non coaveaire decernis exeo , quod neutram illorum cam tertio conveniit, quod quidem decernere ''a licet. Naaa daa, lineae palma A, etsi cum Semi palmo ne atro conveniant, inxer: se sunt aequales . Hi ac nihil valet sequeas argum entum .
Erso Diali non sunt Christiani .
. I 69. Regula U. Ex premissia ..rmanti s ne- qtiit concludi negando . Nam si ex praemi8sit assirmantibus neg do concludas , ea inter Me non convenire statuis, quae cum medio termino ident cantur , quod intolerabile est abSurdiam . g. Iro. Regula VI. Si alterutra Premissartim 'o rit rimans , Co SequenI di . G-rit rugares . Naim si alterutra praemisSarum fuerit negans , duorum extremorum propositionis controversae .alterum cum medio termino identificabitur , alterum non . Ergo ideratisica ri nequeunt, inter se, ac proinde consequens negans sit oporter. I. Iz I. Regula VII. Si alterutra premissartim se rit particularis, consequens UNG qt Iuct sit particialaris. Alioquin termini consequentis essent universaliores, quam sint in pretmis3is, quod esse nequit per regulam tertiam. Duq he postrein reguli una comprehenduntur a Stholasticis , cum dicunt, Conclusionem Soqui de-Bere dὐbiliorsm Dromis cram . Debilior autem eis est
negans pret a Trinante , particularis Prq unIversali.: I 2. IIqc de syllogismo simplici. Nunc .brevi tor
166쪽
Iis nonnullis syllogismis compositis, qui frequenter oecurrunt. Si prima syllogismi propositio sit hypothesisca , syllogismus erit hypothmicus , seu conditionalis. Hi syllogismi recte se habent I'. si consequentia majoris vera sit, scilicet, si linter antecedens & conseisquens sit necessaria connexio. 2'. si a positione ante eedentis in minori inseratur positio consequentis in comclusione , vel 3'. R remotione consequentis in minori , i stratur remotio antecedentis in conclusione ; En exempla.& aer corpora subjecta Premis, gravis est.
Si mens non est virisus, Ea ExtenSa Sit oportet . At posterius non est verum aErgo nec Prius. t .
Nisi allatet reguIe serventur, syllogismi eonditionales
vitiosi facillime fiunt. Etenim a remotione antecedentis in minori non semper inferri potest remotio conse quentis in conclusione, nec posito consequente in minori semper inferri positio antecedentis in conclusione. Hinc non valent hqc argumenta
Si orator est, homo rae. Sed non Est Orator, Ergo non est homo . Si homo est, animal me. Sed est animal. Ergo est homo .
g. I et 3. Cum prima syllogismi propositio est disejunctiva, oritur syllogismus disjunctivus. In hisi syllogismis ut nsn peccetur, si membra sint omnia
167쪽
enumerata, & non sint pilasquam duo, ex assirmati,ne , Vel negatione unius inferri debet negatio, vel as.
firmatio alterius, .ut Dei ἀγυ
mns humanaxarat Est maectris , aulispiritus Sed me Uiritus o V. Ergo non est materia. . I Sed non est materia . Ergo est Uiritus.
si autem membra sint plusquam duo, tunc si num assirmetur, reliqua debent removeri ut vel est imgenuus, vel libertus , vel mimus: Sed est in nuus. Ergo neque libertus, Neque servus zi Si vero reliquaxemoveantur, illud unum debet assirmari ut ; Sed non esse neque libertus , NEqus Urvus. Ergo in nuus. Tamdem si unum removemur., tunc reliqua debent assi mari disjunctive , ut: Sed non est in nuus . Ergo vel libareus , vel sEmus. I. I 74. Ex prima syllogismi propositione copulaesesa fit syllogismus copulativus. Hic syllogismus recte se habet, cum a positione unius partis concludit ad negationem alterius , Sed non e contra ; nisi sit recipro--S ; V. g.
Nemo potest Deo servire , O mammose. Sod avari serviunt mammone . Ergo avari non sorviunt DEO.
g. Irs. Probe perceptis, quet ad syllogismum speliant , facile intelliguntur reliqui ratiocinandi modi .
168쪽
lgo Rempe ,' thymema , 'Diasmma, &, Sarises, quos Dia- Iechica suppeditat. Enthymema est argumentum dua-hus constans propositionibus, quarum prima antecEdens , altera Conseqtiens appellatur . Hoc argumentum dicitur etiam syllogismus truncatus , quia in eo alterutra primissarum, ut menti satis obvia , omittitur. En
Deus est ens Perfectissimum. Ergo mentiri non PoteSt .
In hoc exemplo omissa fuit propositio: sitiod perfecti
simiam est , non potest mentiri , que quidem notR t. Interim patet, enthymema ad sermonis Mevitatem mirifice conferae, ideoque, quantum possumus, in 'rgin mentationibus eo uti debemus . ' ' VH v. g. Ir6. Dilemmae est argumentatio in duas Parim distributa, quarum, utravis .eoncessa, possumus eo retra respondentem concludere. Celebre est Dilemma
Tertulliani pro Christianis adversus Traiani decretum-
ril nocentes sunt Christiani, ves innocent . , Si no rentes, Cur inquiri prohibess ' i Si inno entes, , cur desaeis Poenam irrogas 'Ergo vel non rectes prohibes inquiria, Veli ipsos . . delatos non jure a cis poena .:
In hoc argumentandi modo apparet vis dupIicis SyllogismL conssitionalis. Sed probe advertendum k ne insophisma degeneret, quod contingit , cum corollaria ,
quae ex singulis membris deducuntur aut sunt falsa, ut non sunt universaliter vera . Tune autem facillime in proponentem retorquetur. I. I zz. Sorites est est plurium syllogismorum eo;
169쪽
I 2Icervatio, quq ita fit, ut anteeedentis propositioniΗ pr dicatum semper sit posterioris subjectum , donec in conclusione subjectum primae conj agatur cum praedis
eato ultimae V. g. Amns est substantia Cogitans. Siabstantia cogitans est viritus . Spiritus Non est ExtENSNS. Ptiod non est extensum non habEe Parios Extra partES.
Quod non habet partes extra partes Est indi Soliabiles Quod esse indi otiabile est intrinseces immortale. Ergo mEns esse intriseces immortalis. Hoc argumentum cum sit acervus syllogismorum , ita xesolvi potest. Mens ssi substantia Cogitans. Sed stiξ-
stantia cultans ESt Firitus. Eryo mens est spiritus. Spiritus non ESt extensias. Ergo meriS non est Extera sa. Quod rron εSt ExtenSum non habet partes extra partos. Ergo mens non habet Partes extra partes
Quod non hahet Partes extra partes Est indissolubiles . Ergo mens est indissoluBilis. Quod esse indissolubiles est intrinsece immortale. Ergo mens est intrins ce immortalis.. Sorites Geometris est familiare , cum sit ad breviter demonstrandum maxime idoneus. Sed accurate cavendum . ' I Ne aliqua in eo immisceatur propositio , quae vel non sit universaliter vera, vel sit omnino falsa, 2'. ne omnes ejus propositiones Sint ne
gativae . Ex praemissis enim negantibus nihil concludi potest fg. I 68.). g. Iz8. Postquam de his ratiocinandi modis Diale ctici egere, de paralogismis, & sophismatibus pertra
170쪽
Ioa Paralogismi sunt salsae ratiocinationes , quae ex ve-xo, vel falso principio falsam conclusionem eliciunt, . ideoque fallunt sub specie demonstrationis . Ita si dicerem : Anima est in ConPore: ergo in loco. ἴαod est in loco , Coextensum Ese. Quod. Coextensum Est,st,t extenstim. Anima ergo est extensa . Hic sub specie demonstrationis ex principio falsissimo , quod, quein loco sunt, loco coextensa sint, elicerem falsam Co clusionem , quod anima sit extensa . Contra si dicerem: Omne grave premit 3POra. Quod premit corpora , ea - . d m , si infirmiora sint, comprimit, vel frangit. At aer corPOra humana, quamvis infirmiora sint, nec com- . Primit, nec favit: ergo non est gravis, ex principio vero quod gravia Premunt. Corpora sub specie demonstrationis elicerem conclusionem falsam et aerem non esinoe gravem.
Sophismata sunt salsae ratiocinationes, quae decipiunt sub specie probabilitatis, unde & fallacia solent appellari. Potest autem fallacia latitare vel in dictiones, vel in robtis ipsis. In dictione latitat fallacia I R. eum
in simplici voce est ambiguitas , ut si dicerem cum Bomanis contra Antiochum : qui dimidiiιm navitim sedaturum promisit, ejus naves dissecande sunt. Pro misit hoc Antiochus, ergo ejus naves dissecande stinea ψ. cum in phrasi est amphibolia ut si dieerem Pydistho eum sacerdotibus gentilibus : Ille victoriam referet, ctii redditum hoc Apolinis oractiliam: Ajo te Romanos vincere posse. Atqui hoc oractiltim tibi rεdditum est. Ergo victoriam referes. 3'. cum Agura dictionis est diversa, ut in illo inepto argumento . Poptilias exeor, a crescit. Multitudo hominum est Populus, ergo nitilliitido hominum ex terra crescit. 4'. cum SenSus
compositus, & divisus Permiscentur, ut si cum filio, qui patri rustico, non uist ova in Patina esse, Sodquin