Chrisostomi Iauelli ... Super tres libros Arist. De anima quaestiones subtilissimae, in quibus clarissime resoluuntur dubia Aristotelis & commentatoris. ... Cum suo indice copioso ..

411쪽

imaginatur terribileni exercitum inimicorum, victoriam ducis contra inimicos suos, di ultra in aginationem no procedit, tunc per phantasiam sic considerates noto patimur nec commovemur, sed hemus nos Vt intuetes imagines ter iribilium aut delectabilium Aliqn autem occurrit phantasiae aliqd terribile vel delectabile circa quod non solum immoratur in imaginando. sed etiam extimat illud nobis noctu Cur proficuum ideo esse diffiniendum vel prosequendum, , tuc sequitur in nobis compassio di motus aut fuge aut prosecutionis di se habet in illo casu phantasia ut intellectus non solum simpliciter considerans,sed opinans di cocludens de intellectu aut fugiendum aut prosequendum esse. Ex his patet Q in dictis philososophi nulla est repugnatia.

Nam in. a. lib. intex. I s a. intendit de phantasia in primo sensu. In lib. autem. 3.in text. 48. intendit de ea in secundo sensu, quare dic. Haec depraesenti quaesito dicta sint. Quaestio . . Si intellectus practicus differt realiter aspeculativo ves tantum ratione.

Et qui practicus est Afri aspeculativo sine Tex os .

lN HAEC quaestione inuenio duas vias Una quidem tenet partem negativam di haec via in qua communiter conueniunt expositores inter quos est. b. Tho. ut declarabitur Altera autem tenet partem assirmativam &est via pticularis quam sequitur Iandu . Igitur pro resolutione quaesiti primo pertractabitur via quam sequitur.b Tho. Secundo via quam sequitur Iandv. di soluentur rationes suae. Qitantum ad primum aduerte ch. b. Tho. in I .pte. q. s. art ii ptractans hoc quaesitum ponit hanc concibnem Inteis practicuso speculatiuus non sunt diuersae potentiae, cui io est haec Diiae acciatales alicuius odii non diuersificant Potentiam. Haec patet, nam quia accidit colorato est o5nivisus esse hominem aut asinu magnu aut putant, haec no diuersificant visum sed ab eadem potentia visiva appliedunt.

412쪽

TERTII LIB. DE ANIMA

sed appraehendere rem ut ordinabilem ad opus aiat non ordinabilem sunt dii a quae accidunt appraehensui intelliat. Sed intellectus practicus: speculatiuus nodisserunt nisi his differentiis accidentalibus. Nam intellectus speculatiuus est

qui quod appraehendit non ordinat ad opus sed ad solam cosiderationem Veritatis. Practicus autem est opposito mo . Ut ut pater ex a . meta. Non ergo sunt duae sed una potentia realiter quae secundum unam rationem dicitur speculatiuuso secundum aliam practicias. Qitantum ad secundiaria aduerte clandesin. 3. de ala in

.s6.tenet c sunt duae potentiae dis insae realli,&probat dupliciter. Primo quia actus sunt diuersi. Cintelligere ens ordinabile ad opus di intelligere ens non ordinabile ad opus , ereo diuersificant potetiam An notum probatur psalla, quia apud philosophum ut visum est in .a .lib. potentiae diuersiis- cantur peractus Et scito im magnificat hanc ronem, ponit tot potentias alae quot sunt ob specifica vi res sunt, sic ponit tot visus in homine quod sunt species colorum, ctot odoratus quod sunt species odorum,o de hoc iam locuti sumus supra contra Iandunum. Ad hanc suam ronem,ndentes dicimus et ignorauit quae

sit diuersitas actuu ex qua causatur diuersitas realis in potentia.Non. n. . ois, sed illa tm quae procedit a diuersia rone formali ipsius obi non ut res est, sed ut obira est. sicut iam docuimus in a lib. Et quoniam operabileo non operabile non diuersificant ensis est obm intellectus , sed ut res est . ideo non infertur disto realioporetiarum intellectivarum e m-telligere operabile Nintelligere non operabile. Vnde ad antecedens suum dic. illi allius non sunt diuersi diuersitate procedeme e diuersa rone Armali ob intellectus ut obierium est propterea ratio sua nulla est. Scdorbatur ide ex dicto philosophi in. 6. Ethi. Vbi inqt.

Supponant duo ronem hiatia. i. duae potentia ronales. Vnii quidem quo speculamur talia entium quor principia non contingit atrie here. Unum aut quo contingentia Ade m

quae alacr/gne,ia alae particularum alterum ne ad trud

413쪽

aptum natum. Haec philosophus. Et intedit talem ronem. Ad obta quae sunt diuersagiae neces est adaptare diuersa gna potentia ruatae. Sed necessarium di contingens sunt obta diuersa ne ergo diuersum est genus partium alae ronalis quo cognoscit necessaria di contingentia. Sed in I posito intelligibile ordinabile ad opus, di intelligibile non ordinabile ad

opus differunt gne, ergo potentiae alae quae sunt intellectus practicus &ipeculatiuus differunt ne ex siti realr. Ad hoc di ntentio philosophi est, ut entia necessiaria cognoscantur intest ectu. Entia aut contingentia, in particulari cognoscantur potentia sensitiva vi cogitativa orim intellectus, cogitatiua sunt diuersorum ordinum, io distinguu-tur reali sicut necessarium xens cotingens. Sed non est silein proposito,qmens ordinabile ad opus di non ordinabile ad opus cognoscunt intellectu practicod speculatium, quorum, term est usdem gradus C intellectivi, ideo non est necesse cr distinguantur realir. Et qn dicit philosophus ad ea . n. quae sunt altera de dic. intendit'n oba int distincta ne, dino sunt apta cognosci nisi a potentiis diuersorum ordinum, quales sunt sensitiuao intellectiva. Non sic autem est in proposito nio. quare die. Nam si quaecunq; sunt distincta gen re oporteret cognoscere distinctis potentiis, ergo no eadem potentia visiva videretur ignis: sol, nec hod lapis. Nec eodem intellectu Socrates cognosceret subama accias, subam materialem di immateriale quae ola sunt absurda. Cum igi nulla sit necessitas diuersificandi reair intelim practicum dispeculatiuum, melius est, dicamus a, differunt solii ratione sicut idem intelis dicitur intelis ut simps appraehendit diratio ut disturrit. Haec de praesenti quaesito dicta sint. Quaestio. 8. Quomodo est verum 1 inleslectus di appetitus secundurn unam coe in

speciem mouent.

si enim duo intellectus crappetitus minebant oecunda

414쪽

i . TERTII LIB. DE ANIMAN HAC quaestione aduerte a difficultas stat in hoc, si mouent secundum commune spem hoc est,finquantupotentiae sunt vel ut mouent moti ab appetibili. No. pri mo quia cum intellectivum d appetiti uu distinguantur genere,non plat intelis di appetitus esse potentiae secundia una

coem spem. NO scdoqm appetibilia non sunt unius si ei ve Patet,ergo non videtur Dosse saluari dictum philosophi. Vt igitur scias in quo sensu verificatur dcim philosophi aduertet spes duplrlumitur. Primor uno quino dcabiliudi sic non sumitur hic, smin hoc sensu cocludere obtio sta, Scao sumitur raone formali. Et sic ea diar unius spi quae

sub una rotae formali continentur. Ut oes soni ut immutatitii sunt auditus sunt eiusdem spei lint. n. eundem modum immutandi auditu. Silr omnes colores ut inanistatiui sunt viis sunt eiusdem spei quia conueniunt in eodem modo immutandi. Qui aut sint modii prii quibus sonus immutat audituti color visum di odor odoratum dic.iam diximus in lib. a.

in. q. cf. Vbi remittimus te ad declarationem. b. Tho in a de anima post exponem lex et 3 p. Et clarius in I. Pte. in . q. 78.

arti. 3. Et hoc. rno sumitur ibi spes. Unde intentio te apud Philosophum est haec Inteliso appetitias mouis secundum coem spina. i. vi resipiciunt appetibile, quod ut appetibile est nius spei. i. unius ronis sormalis sicut color ut est visibilis, sonus ut est audibilis. Quod aut appetibile, appetibile littvniuisonis rinalis patet ex hocm nihil e appetibile nisi ut Psectivum di bonum verum vel apparens Intel si ergo taappetitus mouet secundu coem spem. i. Vt coueniunt in hocq P appetibile oficiti appetentem Adotonem ergo imouent secunnm coena spem, respiciut appetibile, cudio appetibilia non sunt eiusdem spei verum est sumendo spem primo si,non aut a. mo in quo Verificatur dictu phi losophi ut docuimus. Hac de praesenti quaesito dicta sint. Quaestio. 9. Qias modo sit verum. intellectivum diconsiliatiuum magis differant quam

irascibile di concupiscibile.

415쪽

n v AE I. IsrDiuidentibus durem partes si secundum potentias diuia dunt e siparis unde multae fiunt, negetabilesensibile ines

tellactivum, consiliatiuum, adhuc appetitiuum, baec enim

plus differunt ubinuicem coucupiscibile irascibile.

IN HAC q. aduerte*stat difficultas in hoc Intellectiuum consiliatiuunt, qui philosophus appellat scientificum rocinativum n. s. Et hi. non sunt potentiae distinctae reast in via nia. ut patet P. b. Tho in I. Pte. q. 79. arti. 9.

ad tertium ubi inquit Philosophus posuit duasiticulas alae

scientificum: rocinatiuit, non quia sunt duae potentiae distinctae, sed quia distinguuntur secundiam diuersam hi tudinem ad recipiendu hitus, quorum diuersitatem illic inquirere intendit. Contingentia. n. donecessaria di si differant m pria sna, ueniunt in in cotione entis tresipicit intellis ad n diuersimode selint. scientificum: rocinatiuusmpsectu Sim-psectuna. Haec. b. rho. Sed irascibilis concupiscibilis sunt potentiae distinctae realis ut determinavimus in hoc lib. i. in q. Ergo non magis differunt intellectivum d consiliatiuuquam irascibilis di concupisti bilis immo minus. Pro resolutione huius dubii inuenio duos modos dicendi qui omnes sustentabiles sunt.

Primo diis licet philosophus numeret vegetabile & sensibile intellectivum di consiliatiuuo appetitiuu non in intedie Oia adinvicem comparata plus differat irascibilis di concupisti bilis Sed intendit sic comparando. Uegetabile comparatum sensibile. Sensibile comparatum intellectulo dicon sitiativo simul. Intellectitaual consiliatiuum simul comparata appetitiuo. Nam pater sic comparando o magis dissi rur. qm distarunt gne. Irascibilis aut di concupisicibilis licet diserant real non in gne qm continens sub appetitiuo. Scclode, q lyconsiliatiuum non stat O potetia intellectiva negociante circa contingentia sed P cogitai tua otiae iteropticularis,quae considerat tirocinatur circa continge ia

416쪽

TER l LIB. DE ANIMA

singularia, de quibus consiliamur ut inquit philosophus in 6. Et hic. Lyaut scientificum siue intellectivum statu intellectu negociante circa necessaria quae non contingit ala se here, de quibus heri sit scia, qua opponitur conlilio sicut psecta cognitio in ipsectae. Constat ast critus differunt intelliac cogitatina qira stibilis δέ concupiscibilis. Nam illa diuersorugenerum. s. intellectui sensitivi. Ista aut unius gnis. sappetitiui. Ex his duobus modis tene quem volueris Aduerte in ici, primus modus vi magis conformis viae hominicae quae attribuit intellectivum dc consiliatiuum potentia intellectitiae. Scds aut est magis consormis viae Comen. Nam in I. de aia intex. arabico. ra loco consiliatiui habet cogitatiua Ee Comen. cometam inquit. V.g. nutritiuam sensi Nilem intelligibilem dicogitatiuam. Haec de piat quaesito dicta sint. 5. io . si philosophus Dorganicia mouens a quo est principium di finis motus in alatilintedit cor, di posito sic

quomodo in corde est principiti di finis motus, di quomodo motus cordis est sicut motus in circulo et quo onmis motus in animali incipit a cord

Nunc autem ut insumma dicatur mouens organicae ubi principium e finis illud uessit in circulati sac. Te Is .

IN HAC quaestione aduerte duas tesm incipaliter c5 siderandas. Prinia erit si philosophus Polianum moues

intendit cor Sca erit, posito hi sic quomodo in corde est principium di finis motus c. . Quantum ad primam piem inuenio duas ita .Prima est Comen. Q sequitur.b. Tho. Egid Sc da est Alberti. Intentio Com. est mihilosophus, moues organicssa quo est principitio finis motus est intendens cor. Vn dicit in Coment. Ps. Et membrum qd est tale inatali est cor fimo pira T. Arist. em fine comenti inquit. Et quia videmus et vltini menabra

417쪽

quod quiescit in ita otu locali est cor neces . est, eius principiunasiit ex eo. Sic igitur est intelligendus istae locus. Haec Commen. Quem sequens. b. Tho. in expone tex Ps inquit.

Oportet chin ipso organo motus quod est cor sit aliquid'escens inatum est principium motus dic. Et infra, sic et est inoi motu cordis Nam cor in eadempte corvis cofixumanet

sed mouetur secundum dilatationem di constrictionem vecauset motum pulsiso tractus. Et Egidius in expositione rex. i. inquit. Determina philosophus de organo ipsius motus,cuius principale organum est cor, quia in eo est principium finis motus uiatio quidem super quam fundarunt se Commen.&. b. Tho. Egid fuit quia sicut philoso- Phus in tex. 4. declarauerat quod sit mouens immobile, dimouens motum, dimotum non mouens in motu locali animalis,d dixit mouens immobile estὸ ipsum appetibile ideo

in hoc ordine esse primum mouens , deinde movens mota esse ipsum appetitum, sic volens inuestigare qualitatem o gani quo appetitus mouet animal, non intendit communi inter de organis, sed de primo, a quo ut a fonte emanat Vi tus mouendi ad alias partes corporis. Primum autem constat esse cor. Unde quando Comment. incipit declarare textas s. dicit l, philosophus loquitur hic quomodo corpus mouetur a primo instrumento quod constat esse cor. Sed Alber. in tertio de anima intrac. 4 in. capit. 8. tenet in philosophus non intendit hic de corde, ted de omni instrumento loquerido generaliter, a quo est principium di finis motus in an mali per expulsionem di attractionem eiusdem partis, ut paret inambulatione in qua prius expellitur tibia deinde trahitur, sicut in appraehensione manus sic in motu capitis, sic in agitatione brachii Et repraehendit Averroem qui dicit in commento .s s. quod cor est quiescens in animali, unde feexpulsio: ad quod fit attractio. Et verba Alberti sunt hae e. Et ideo meo iudicio mentitur Averroes dicens cor esse quiescens, unde fit expulsiod ad quod fit attractio di caltera. Et ratio alberti contra Averroe ex consequenti contra .b. Tho.

418쪽

TERTII LIB. DE ANIMA

Imna obit eo quiescens a quo est motus oportet esse coniunctum organo per quod expletus motus. Constat autem ex anothomia o non est coniunctum cum organis quibus expletur motus localis in animali. Certum est enim omnium membrorum motum perfici musculis animalium. In omni autem musculo motivo membri videmus neruum

egredietem ad membrum quod ni ouetur per quem expellitur a loco suae fundationis, iidemus chordani in alia pie ad radicem membri derivari a fine musculisper quem attrahitur ad locum suum. Patet igitur non esse cor huiusmodi

in embrum. Haec Alberi. Sed si tu bene consideras aduertes ronem Alberti no procedere quoniam intentio Commen .d. b. Tho est loqui de primo oc uniuersali mouente organico quo egreditur virtus motiua ad quocunq3 aliud organum siue sit neruus siue musculus per quos e Xpletur motus localis in partibus ani-nialium , in quibus necesse est dare partem quiescentem super quam innititur pars mota sicut videmus et dum mouetur digitus quiescit manus, dum moues manus qui eis scit brachium , dum mouetur brachium quiescit humerus. Hoc autem primum mouens in animali est cor, quo

derivatur virtus motiua ad alias partes motivas, de quibus concedo ch debent esse coniunctae cum partibus motis, ut videmus coniungi digitum manui manum brachio,brachiulium ero,sed primum mouens organicum non est necesse , sit coniunctum situ omnibus particularibus organis sed sueficit coniunctio virtualis pro quanto virtus motiva diffunditur a corde ad alia organa sicut virtus primi mouentis ad secundaria mouentia. Ex his dico ad ronem Alberti si intelligat maiorem de coniunctione situ ali, nego eam applicando primo mouenti organico de quo intendit Commenta. sufficit enim coniunctio virtualis Conceditur autem applicando eam mouenti secundariod particulam, sed de hoe non intedit Commentator. Et ideo stat primum mouens organicuesse cor, di tamen non esse coniunctum situaliter aliis orga,

nis sed sufficit cpniunctio virtualis.

419쪽

Quantum ad secundam partem tria declaranda sunt,quae sunt tres propositiones philosophi intextuos. Plinia est, dicatur mouens organiceibi principiunt di finis. Secuda est propter quod oportet sicut in circulo manere aliquid Ter tia est&hic incipere motum. Et quoniam sustinuimus Ari. per primum mouens organicum intendit cor, ideo manifestanda sunt haec tria de corde. Primo quomodo in eo est principiuidi finis motus localis in animali. Secudo quomodo oportet in corde moto ponere ut in circulo moto Tertio quomodo oportet incipere motum in animali a corde. Quantum ad primum aduerte' ide ι in corde est principium di finis motust, quia ad oculum videmus cor moue riser dilationem di constrictionem, di dum dilatatur eleuatur dum coiistringitur deprimitur, eleuatio autem fit pmo tuti pulsus depressio, ero per motu tractus. Cor ergo O-uetur pulsu dc tractu. Dum autem mouetur pulsu est principium motus dum mouet tractu. est finis motus Napulsus

eX.7. phy. differt a tractu in hoc tu pellens remouet aliquid a se, di, sic est principisi motus pulsi, dotrahes trahit aliquid ad se, di, sic est finis motus tracti Tractus. n. incipit ab aliquo distante, di finitur adtrahens cuius approximat Palee ergo quomodo in corde est principiud finis motus. Et haede causa cor est ibo sumo concauum ut declarabimus infra. Quomodo autem motus pulsus tractus est naturaliscordi di ouo modo mouetur per spiritus, quomodo a corde diffunduntur ad alias partes corporis iam declarauimus in epitomate nostro super librum de causa motus in animali in paruis naturalibus. Quantum ad secundum agueri propter duo cor assimilatur circulo. Primo quo ad mutationem di quietem in loco. Secundo quo ad motum. Qia' ad primum quidem assimilatur qua sicut corpus circulare dum mouetur aliquo modo quiescit, di aliquo in o mutat locum , quiescit quidenasecudum totu sed mutat locum secundi partes ut declarata est in. 8 physic.sicco secundu totuno mutat locu quoniam complatatum est in una determinata parte animalis, de

420쪽

TERTII LIB. DE ANIMAE

claratura est in tractatu de causa motus animassium in paruis naturalibus Oecudum partes autem mutat locum, pro quanto in motu suo dilatatur di constringitur eleuatur di deprimitur. Quo ad secundum assimilatur, quoniam sicut motus circulari Se X. 7. physicorum componitur expulsu di tractu, pulsu quidem ex motu semicirculi superioris, di tractu semicirculi inserioris sic di motus cordis. Nam in eleuatione se uatur pulsus, in depressione seruatur tractus. Et hac de causa

cor est ibo sumo concauu ut secudum', ibosium moueatur pullia, di secundum quod concauum nroueatur tractu. Et simile huic est in tu imaginatus fueris,aotorem residere

super centrum circuli di manu appraehendere flexibilem circunferetilium, di trahere ad se deinde expellere a se per tractum circunferentia fiet concaua per pulsina ibosa. Quantum ad tertium aduerte ch sicut mundus inserior, conseruatur diregitur incessabili motu coeli, ita di animal incestabili motu cordis. Unde sicut motus coeli est causa Nprincipiu omnis motus in inferioribus sic motus cordis est cauis: principii m omnis alterius motus in animali, cuius signum est v cessante motu cordis cessat omnis operatio dc motus in animalio destruitur animal sicut si cessaret motus coeli, cessaret omnis motus in inferioribus ut determinavimus in lib., a. metaphystic in quaestionibus nostris.

Et propterea benedici philosophus in te. ys. Oportet hincidest a corde incipere motum scilicet in animali. Haec depraesenti quaesito dicia sint. Quaestio ii Si animalia apersecta mouentur localiter, quid mouet ea.

confideratum autem erae imperfectis quid movens est, quibus a Iussolum inestfensus. ιm phantustium contino

gat inesse his aut non. Tex. F. 1 HAC quaestione aduerte 'crdissicultas stat in appardi repugnantia in dictis philosophi. Nam in libr. secundo