De Saltationibus Graecorum capita quinque

101쪽

De saltationibus Graec0rrum 93Tam valida erat Graec0rum vetusta religi0, ut neceSSari0 Bacchica qu0que Sacra recipiendo Superaret GraeciSque adiungeret instituti0nibus. Sed eadem causa fuit, cur m0 Deipsa quidem animis excitati0nis cupidis satisfaceret. Cui desideri du0bus m0dis indulgere p0terant. Aut Xternis Sese dederunt deis, aut in ecStaticas ferias, quae ne a Graec0rum quidem religi0ne plane aberant' studia comp0rtabant. Utrumque factum est. Pani Vulgo nullae publicae feriae celebrabantur, Sed privatim eius ργια μετα κραυγης feminae agebaBt,

quae quant in favore fuerint, e Lysistratae initi0 2, cf.

qui h0minum mentes divinitus perturbat , vel estasin eis mittit supra 2 2). Sed plurimum illis temp0ribus n0vae religi0ni sese applicabant, quae Asiae e regi0nibus in Graeciam advena et Pana et ali0 eiusm0di de0s adiungebat matris deum thiaso . Cui iam in Asia e0dem m0do 0rybantes acceSSerant, qu0rum orgia antiquissimis temp0ribus sui iuris fuisse tituli pr0be 0cent v Wilam0Wit Nordion Steine, Abh. Beri. h. 1909, 23sqq.). Pr0pter hanc C0rybantum turbam dea Phrygia seiungenda est tam a Cybela, cui Atti S0cius est, quam a genuina Graecorum matre, quae cum Pane JInphiSque con-S0ciatur cf. Rap Rosch. Leae. II 1, 1660 sq. Preller-R0bert Myth. 651). cstaticum cultum a Graeca dea vulgo alienum eredunt. Cui sententiae favet, qu0d ubicumque ecStaticae Saltati0nes reperiuntur, inn0vatam videmus Matris religionem

aut de integro institutam es Hepdin Attis 135). Sed par-ei0ribus testim0niis innitimur. Thebis Matri templum exstruxisse fertur Pindarus Sch0l. Pyth. III 13 ex Arist0demo Paus. IX 2b, 3), qui Virginum

Praecipue in Dianae cultu, et Nilg30 Gr. Fest. 184 sqq. 211 sq. et

Cf. de Panis et Cybeles c0niunetione Pindari testimonium Pyth. III 137 sqq. frg. 95 Schr. et quas recentiorum dissertationes c0mm0de e0Π- gessit ac0b Marmor Parium 49.

102쪽

94 uri attesaeculi ante matrem deum ad tympanorum s0num saltant

puellae A. M. III 1878 390 sqq.). ardius tamen Vulgo recepta videtur, cui rei imprimis fidem praestat nulla eius nomina theoph0ra quint quartoque saecul in Graecia ipsa reperiri L Cum enim in Asia iam sexto saecul Her0dotus asserat Metr0d0rum tyrannum IV 138), Metrotimum Hipp0nax si g. 78 B.), Metr0d0rum Lampsacenum in antiqui0ribus Homeri interpretibus enumeret Platonis I0n 530 e), in ipsa Graecia, ubi inscripti0nes in Asia hac aetate fere ρficientses auxili n0bis veniunt, nullum quinti Vel quarti saeculi certum habemus exemplum. Nam Metr0bius seriba Crat si g. 1, I 11K.)n0 a deorum matre n0men aecepisse Videtur. Qua de causa

qui unus n0bis innotuit Mύτρον Tanagraeus Is VII 585 S0lmsen, Inser sel. 14 c ), pr0cul dubio non e ατρod 0ρος Vel simili 0mine breviatus est ' Metr0d0rus Is II suppl. 1012 9 V IV s. Atheniensis an externa de gente Sit, ignoramus.

Cetera Templa non antiqui0ra sunt terti0 Regulo Vel quarto

1, 691 3 non civem esse m0nuit Stengel in indige G. D. I. IV 413). Reliqua, quae mihi inn0tuerunt exempla, alterius saeculi sunt vel recenti0ra Sequitur theoph0ra n0mina non a Graeca Matre ducta esse, sed a Phrygia, cuius religi in

Sittigi De nominibus the0ph0ris, diss. Hal. 1911 148sqq. regi0num magis quam temporum quaestioni curam impendit.: Habemus enim plena nomina Megarensia Mατροκλ Is VII 8 9. 10 et M-ρύξενος Is VI 27 31). Neutrum cum Magna Matre cohaeret: Mατροκλὴς, qui matre clarus est, ατροξενος Spurius, qui matrem peregrinam habet adiectivum apud Rh0di0s pro octoις dicebatur teste Arist0phane Fregenius, De λέξεων Arist0ph et Suet excerpi Byg. 1233 Atticis omnino defuit. Nomen proprium praeterea G XII b, 1, 186, 29 eum Wilhelmio A. M. XXIII 1898, 439 restituere malim, quam quod Hillervi stertringe dedit Π re etJροξενα, cuius vocis exempla de8ideramus. Accedit laterculo S0lmsent Bettr. g. r. oris. 104, qui eiusdem significationis nomina e0ngessit. In Megaride nomina a Marco incipientia frequentiora esse iam annotavit Baunae ad G D. L 2838, qui per err0rem de Eleusinia dea c0gitavit.

103쪽

De saltationibus Graeconim bipsa Graecia ante quarti Saeculi finem s0daliciis quidem nonnullis accepta fuit, sed tum demum vulgi qu0que favore st0rere coepit. Iam, quae fuerint in his rgiis partes saltati0nis, videamus. Pr0figiscendum est a Platonis n0tissimis verbis de θρονῶ σε Euthyd. ii d): ποιεῖτο ὁ ταυτον Euthydemus et

mystam in eamnes sedentem saltant initiati Plat0nis c0ntextu efficitur haec sacra fieri, quo dignus sat 0rgiis rec0nditis. Idem ritus indicatur Arist0phanis versibus Vesp. 119 sqq.:

του κορυβαντιζειν nihil aliud significare dies nisi initiare C0rybantum SacriS, neque pugnat, qu0 in eodem VerSu iam ipse tympanum gerens Corybantum mysta videtur. 0dem m0do, quo cetera κα ριιατα, vel saltati frustra fuit iam in C0rybantum satellites receptus Sene rurSus VeSanine Succumbit. Tertium testim0nium est, ni fall0r, Hesyelii gl0ssa περιχοριζειν Ἀνοπλως, συντονως ορχεῖσθαι, quam liue rettulerim pr0pter Rrma η. Ritus rati in pr0patui est Mysiam purum esse decet et ab omni numinis malitia tutum. Quare armati circum eum

darus ἐνθρονισ/ωυς compo8uit teste Suida s. V. Πίνδαρος. Ad 0rmam terminationis notandum saepius verba a substantivis in oς

θρίζει Ελληνες Moeris. Eadem vox χορίζειν, ni fall0r, du0bus praeterea locis restituenda apud Hesychium . V. χωρονοι εἶ' ογίζεται quod Bentleyin χειρονομετ' Ἀρχεπαι emendavit, ubi equidem χορίζεται praetulerim, et schol Luc. Prol. 54 9, 23 Rab T κορυβαντιαν σημαίνει et θεοσ2οθεισθαι, το ἐκφορεῖσθαι heto et 'χορτώζεσθαι', ubi aut χορίζεσθαι scribendum aut χοριάζεσθαι. ποριάζομ αι χορίζομαι - κορυβαντιάζω κορυβαντίζω μητριάζω μητρίζω et multa alia. Cf. Di or 12, 33 I 163, 26 A. καθάπερ ειωθασιν ν ω καλουμκένωι

104쪽

96 uri attechoreas ducunt lustrandi gratia. Non aliter in c0m0edia nova circumferendi usus adhibebatur, qu lymphatic08 0ntesque purgarent. Unum assero exemplum Arist0phanei 0ci plane gemellum: quaeso, quin tu istanc iubes pro cerrita circumferri'

Plaut. mph. 775 sq. cf. arx ad Lucii frg. 64 Deubner Areh. Re - . XVI 1913, 128 sq.). Ab 0 initiandi ritu discernenda est altati myStica,

d0mui Atridarum magnis sceleribus afflictae ἰατρον ελπίδα βακχείας καλῆς Aesch. Choeph. 697 desideravit Hanc ob cauSam, quae a Vesania h0mines liberaret Magna Mater iam satis vetustis temp0ribus imprimis sanitatem h0minum tueri putabatur Scilicet, qu0d saltatione efficiebatur, deaed0num arbitrati omnis valetudini causas ad eam referebant. Pindarus in terti carmine Pythi d0let Chir0nis sapientiam non iam pr0desse aegris h0minibus cum Hieroni aegrotanti vict0riam quidem partam renuntiare p0SSit carmen, redintegratam valetudinem n0n aeque: λλ' πευζασθαι μεν

Pyth. 3, 137). Tunc demum huius loci sententiam recte capimus, eum Matris deum in p0testate hominum valetudinem fuisse animum inducimus . Sed fidem Drtasse non tam temp0rum ill0rum quam unius indari pr0dit n0n iam opera Sed preces anim0 de0rum movere. 0 tamen alia eiusdem religi0nis exempla occurrunt Diogenes tragicus seg. 1, 5 p. 276 N. )Matrem σοφὴν θεον si νευιδον ἰατρον ια V0caVit, Antiphanes

105쪽

De saltationibus Graecorum 97

frg. 154, II 4 Κ.), quom0d divinam aegr0t adhibuerit medistinam, narraVit. Imperat0rum aetate mater Athenisiατρινη audit in dedicati0nibus tam virorum' quam feminarum I III 13. 137). Sabagium similiter medici partes egisse Scimus, e qu praecipue linkenber aeneas manus votivas illi dedicatas esse d0euit Archaeo Stud. 66 Sqq., imprimis 102 Sq.). Sic estatica saltati0ne n0va Magnae Matri provincia evenit.

Neque tamen Sacra ch0rea cessit. Sed n0 iam ips0s deam adire necesse Videbatur, ali0rum qu0que precibu Salutem seSe impetratur0SAESSe Sperabant. Immo c0gi40sse magicis m0tibus deam sibi persuaserant. Quam sententiam impugnavit Menander p0eta Superstiti0nis inimicissimus in Sacerd0te: D-dεὶς δι' νθ ρωπου θεις σῶιζει, γυναι, Ἐτερου ον τερο εἰ γαρ ελκει τον θεον τοὶς κυμβίλοις ανθρωπος εἰς βουλεται, ὁ τουτο ποιουν ἐστι si ειζων του θεου frg. 45, UI 0 Κ.). Vides igitur, quam artis vinculis medica Vis deae cum ecStasi

De huius saltati0nis m0tibus qu0que n0nnulla traduntur. C0mparavit enim Di0nysius in carmine de avibus II p. 112 Lehrs si utillarum ἰυγγ υν m0tum cum Saltat0ribus: συνεχως ε

saeculum dem0nstrant ur. Iph. ut ibi et quae R0lide c0ngessit Psyche IU 11, 3). Idem h0 praecipue m0tu εκστασιν esse d0euit. De ιν σε iam supra Megi. Apparet nullam aliam religi0nem magis aptam fuisse, quae privatis 80daliciis exe0leretur. In his Baechi religi0ni intactae a publica auc-t0ritate antiqua manebat saevitia ' in haec deum matris assectae Vulgo a civitatibus preti Sese recipiebant. Revera I 0nge antiquissimum θίασον, si a smλαοἶς Milesiis recedas, offendimus Bacchi n0mine appellatum Cumis quint Saecul0, ubi nuper

Qua de causa ἰατρινηὶ vix pro obstetrice aecipiendum. Cf. etiam Ov. Fast. IV 243 Lampr. Vit Heli0gab. 7, 1 Maeced. irg. 4 Lunderstedi. Praeterea vestigia estase0s restabant in trietericis sacris, in quibus Iraecellunt Parnasia feriae.

106쪽

98 uri attetitulus inventus est o 96ιις εντουθα κεῖσθαι ε) με ιν βεβαχχευμένον Apparet h0 Sepulcrum communi sumptu ab aliquo θεύσω eXStructum esse Βακχιαμῖν. Sed antiquitatis signum est nondum inVentum h0c 0men ' Simul δε- βακχευ ιένου VOX BOS d0cet, quanto severius hoc aevum in religi0ne exc0lenda fuerit quam seri nepotes. Recte enim

C0mparetii Ausoniuri 15 hoc perfeci βακχε significari dixit

duntur. Herod0tus enim II 81 narrat certa fuisse Bacchis Orphicis praecepta in Sepeliendi m0rtuis. Quae ut nullo

profano turbante bSerVare p0SSent neVe puri impuris miscerentur, h0 Sepulcrum XStruendum curaverunt Si iam C0mparetii Lamineti l. s.). Secuntur longo temp0ris intervallo cetera collegia Athenis et Di0nysiastarum et Matris Phrygiae celeberri-m0s thias0s offendimus terti vel alter saeculo es oland Griseu Vereinsu esen 10 sqq. 197 214). Fortasse tamen huc referendum iam quarti Saeculi Xeuntis m0numentum 'rip. θρχ. 1910, 17, de quo benigne me m0nuit R ijnseli. Tr0Zene decretum habemus tertii saeculi exeuntis do ε τοὶς τελεοι ρ σι τας εγύλα ς

Matris Is XI 1, 162), quam Bacchi Is XII 1, 155, 3;

937, 3 vestigia premimus Pari epigrammate edocemur Magnae Matris sacellum privata munificentia exstructum esse IGXII 5, 240 alterum a Chr. aequium tam Scriptura quam numeris indicatur): σοὶ τονδ' υ Φρυ γι J ναον περικαλλεασεμ νωι Ν σης ν απεθωι στῆσεν Ἀριστοκρατης sextremum hemistichium ex gr. SuppleVi). Accedit praeterea magna c0llegi0rum turba imperat0rum aetate, quae nihil n0vi d0cent. Sed iterum redeamus Athenas et ad belli el0ponnesiaci temp0ra Ut enim Atheniensium vires reverunt, alii aliique

Not degli Masi 1905, 327. Lectionem rectam eodem tempore dederunt Haussouille Rev. de phil. XXX 1906, 141 sq. et Comparetii Ausonia 1907, 13sqq. Idem Laminet te orsiche 47sqq. Tertio etiamtum saeculo Cnidi Bacchi tantum audiunt θιασῶται Diti , Syll. 561 cf. annot. ).

107쪽

De saltati0nibus Graec0rum 99

in urbem Venerunt dei, a mulieribus imprimis exculti. Saba-gius quoque orgia Sua Atticae intulerat Ar Vesp. 9 Lys. 388; Av. 874 si g. 566, 535 K cf. 1 g. 878, I 587 .), quorum tudium Arist0phanis probulus feminis exprobrat Lys. 388). Neque aliter qui saecul fere p0st de ei l0quitur Demosthenes 18,

260), omnium b0n0rum c0ntemptu e0s iacere dixit. Discimus Aeschinem in his mysteriis saltasse eestatic clam0r ὁ ς αιτης'. 1παρείας Serpente manibu gestantem qu0s eum Sabagi c0niunctos esse The0phr. Char. 16, 4 docet). De-m0sthenes eum haec fecisse contendit, qu mai0re pietatis fama apud anus n0nnullas ferretur. Qua re fortasse effieitur in hac religi0ne non omnem mystam a divino Spiritu 0rreptum Saltasse, Sed e0 tantum, in quibus prae ceteris dei gratia apparebat es infra 102). Sed h0 Sane incertum, cum, quid de ratoris fide iudicandum sit, admodum dubium videatur: dei Thracii religi0nem paueis tantum Suffecisse rara eiu per Graeciam vestigia melius quam Dem0sthenis conVicia demonstrant Sabagii eranistas alter fere saecul in irae offendimus Is II Suppl. 626 b). Cetera aut incerta aut impera-t0rum temporis . Alia qu0que Thracia dea videtur quinto saeculo Atticam sibi civitatem adr0gasse Cotyt0. cstatica eius fuisse rgia testim0nia, quae I 0beck Agla0pham. 1014 c0Π- gessit, docent. Etiam Asia Su0s de0s tunc Athenas misit. Cum in Siciliam profectura classis pararetur, Attidis assectae primum vicos Atheniensium perstrepebant Plut Nic. 13, δ;

Sensus huius formulae vix dubius esse p0test. Sabagium υῆν Vocari testis est geh0l Ar Av. 824, unde idem Baeeho evenit nomen Euph0r irg. 13, 1 SeheidW. et quae congessit obeck, Aglaophamus 1045 sqq.); αττης nomen album pro patre, de quo es. retschmer inleitun 350. Invocat igitur Sabaetium patrem, vel eum esse mystarum patrem praedicat; f. Dieterie Mithrastiturgi 134 sqq. Cur Azτην eum Attide coniungamus, quod primus Harpoerat. . . fecit, nulla causa est ei. Diet. l. s. 212. De accentu V0eis υῆς V. Edn. I 59, 20 Lentet.

Alia res erat in ipsa Thraeia Phrygiaque, ubi cultum abaetii Arrianus etiamtum ipse vidit FH II 595.

108쪽

100 uri alte Eodem temp0re Atheniensium mulieres deum enseraric0eperunt, quem iam Sapphus temp0ribus Lesbiae lugubri carmine celebrarunt, donidem frg. 6 B.). Qua de causa operae pretium S considerare, unum qu0d Videtur esse Ad0- nidis nomen theophorum Γαυδοτου G. D. I. II 2644, 1 Saec. II a. Chr. in illi Asiae regi0ni deberi Praxillae de carmine quae narrantur Zenob. IV 21 et 0it ad h. l.), incertiora sunt Atticum cultum iterum C0mici c0mmem0rant, Aristophanes Pax 420 Lys. 389, unde fluxerunt Plut Alc. 18, 5 Nic. 13, 2 et Plat0, quit0tam comoediam in illum c0mposuit si g. 1 sqq. I 601 Κ.). Saltasse mulieres in eius cultu e Vasculis Atticis nuper d0euit Hanser Oest. Jahren XII 1909, 97 sq.). Saltati etiam p08tu

Γαυας Aδωνις παρα Κυπρίοις ehol Lyc0phr. 831 p. 265, 25 cheer. Nulla ab Ad0nide ipso formata nomina the0ph0ra exstare annotavit Sittigi De n0minibus theoph0ris 10T. Fuitne deus Γαυας Achivus Cypriis et Asiaticis Ae0libus communis, similis Ad0nidis, n0 idem Baudissi quidem Adonis in i sinun 82, 3 Phoenidium esse nomen e0niecit, Sed et Baunach

a G. D. I. l. S., qui γαυσος, γαιω comparaVit. Ἀδωνίδια μέλη commemorat Proclus chrest. 246, 3 .

109쪽

De saltationibus Graec0rum 101

mysticus sensus infuit, quemadm0dum Bacchicae vel C0rybantiae. Non ut animum cum de c0DSociarent, sed ut excitati0nis v0luptati ad satietatem indulgerent, saltabant

mulierculae.

In hac tanta peregrinarum religionum farragine causas quaerere decet, quae ea exeunte quinto aequi Athenas deduxerint. Et primum quidem in urbem totius Graeciae l0nge celeberrimam Suam quisque mercator app0rtabat religionem.

Deinde h0 temp0re tam miseriis publicis quam Studiis 80phistarum adducti sunt h0mines, ut innovata fide de0s amplecterentur cf. V. Wilam0Wit Griech. Tragoed ubs IIIJ 293 sq.). Utriusque rei indicium est Vel peregrinorum cultu de0rum. Iam si ad Alexandrinae aetatis saltati0nes devertimur, in magnas incidimus difficultates. Tituli enim parca tantum ambiguaque praebent d0cumenta, neque p0etarum testimonia 0mni dubitati0ne libera sunt atque exempta Ad0nidis cultum huic aevo 0rdi fuisse The0eriti XV et Bi0nis carmina de-m0nStrant. Sed vi casu factum est, quod parcius de extituli l0cuntur collegia c0ngessit oland l. s. 216). Feminarum deus nullis c0llegiis, sed d0mibus potius c0lebatur. Eadem de cauSa pauca eius agella novimus velut Argis, ubi I0vi adiunctus suisse videtur Paus II 20, 6), Drtasse etiam Dii, etsi qua rati0ne illuc rettulerit seli0liasta The0eriti V 21 narrati0nem de Hereule m0llem deum c0utemnente n0 liquet. Interdum meretrices privata sacra ei agebant Athen X 451 b

saecul Ammianus Antiochiae feminarum planetum audivit XXII 9, 15). Idem alibi lect0res suos haec aera bene Ognita habere sumit XI 1, 11). Sed raro ultra rientalem imperii partem pr0cessisse videtur d0nis , neque umquam

Cf. praecipue P. Fouear Associations religier 8es o sqq. Lobeeli, Aglaoph. 22 sqq. Tertio demum saeculo accedit dea Syria largatis Cu-m0nt Realencycl. IV 2238). Testim0nia cultus in Syria Asiaque collegit audissi l. s. 82sqq. Quod sacerdotem eius in Africae pr0vineia proc0nsulari offendimus CILVIII 121 1 tam mirum est, ut recte oviai Cultes patens dans emp. Rom. Ι 2 49, 1 de Carthaginiensi deo e0gitaverit. Praeterea eius nomen in

gemma Dalmatica CIL III 10188 29 et in Pannonia legitur ibid. 10392

110쪽

102 uri attecum p0tenti0ribus huius aevi religi0nibus pugnare valuit. Defuit eius sacris d0ctrina magis recondita, quae anim0s de mundi causis rati0nibusque anXi0s allicere p08Set. L0nge alia res erat in ceteris estaticis saltati0nibus. Maximo enim temp0rum fav0re et summa vulgi admirati0ne ad exitum antiquitatis vigebant. Usque ad finem imperii feriae estaticae agebantur', imprimis in Asia et Thracia. Ancyrae Minervae et Dianae simulacra qu0tannis c0mitabantur

1ιαινίδες spaSS. s. lie0d0sii, Brinkmann h. Mus LX 1905, 160). Di0eletiani temp0ribus Amphip0li etiamtum Liber patri Baechicae feriae aguntur pasS. S. Mocii , Anal. 0lland. XXXI 163). Sane magna Mithrae et Isidis mysteria talia SubSidia preverunt, neque ulla in eis ecflati ae saltati0nis Vestigia reperiuntur Sed qui miseram plebeculam captabant deae Syriae sacerdotes, metragyrtae et similis farinae h0mines,

Veram vel Simulatam inSaniam stentant, quo maiore h0n0re habeantur . Est enim eqstasis θεου προσληγορία καὶ ευχαριστia

ζομενοι Luc. lex. 13). Vetusta bacchati 0mnibus patuit, etsi in multi ναρθ' κοφοροι παυροι erant μκχοι. Nunc soli anatici saltant in triviis stipem c0llecturi a spectat0ribus Luc. Luc. S. Sin. pul Met 2 sqq. cf. abr. 141 Phaedr. IV 2 7 Hav. ). Hae erat deae Syriae religi c0ntaminata cum metra gyrtarum c0nsuetudine. Neque tamen semper in trivia descendit Sacra saltati0. Magnae Matris Attidisque ult0res in templis gallabantur, ut ait Varro Sat. Men. 119 132 150 B.). In Oriente Graec Ver illeatra rursus He0rum religioni inserviebant, quemadm0dum anti-

Xoρευειν his temp0ribus n0 iam saltare valet, sed bacchari Artemid. II 3 p. 141, 12 H. Edn hist. VI, 8 cf. Hes. χορευε . . . βακχείει. De κατοχοι Sarapidis f. nunc Religenstein Heli Mysterienreligi0nen

22sqq. Wilchen Chrestomathi d. Papyrus unde I 2, 130 sq.