장음표시 사용
21쪽
dn posse in superficie illa, si leuissima esset, contineri: atque iccirco Natura condidit spongiosam stiperficiem, ut colorem ad visonem admodum utilem conciperet, ac retineret, alioqui sua lubricitate di L.
flueret ac laberetur. Vel ne plus nimio crystallinus fulgeret. illud enim magis opacat, quod in illis speritatibus continetur. Humida quoque debuit esse, non modo ut foueret crystallinum , & nullam illi noxiam inferret, sed ut ad specierum receptiOnem magis iuuaret, siccum enim difficulter recipit,.quamuis diu retineat. Amplius exteriori superfi- 'cie, qua corneam contingit,duriuscula est,ne duritie corneae laedatur . sic Galenus.Sed rationabilius respondere poterimus , quare Natura partem illam viaeae duriuscula secerit,quod cum extensionem patiatur, tum ab humore , tum a spiritibus, pupilla que modo dilatari, modo contrahi videamus : ne his motibus rumperetur, duriusculam oportuit ecse. Postremo foramen in medio liabit, ut inde visibiles species consertim recipiat , si enim hoc a Natura praetermissum fuisset, nullus esset videndi usus. Hinc habes, praecipuas esse oculi palles, pupillam,& quod nigrum, vel caeruleum oculi dicitur,
A tertium album. caeteras vero tunicas consulto praetermisisse videtur Aristoteles. Primum enim membranula a natura constituitur, ut defendat corpus quod continet. At retina est mollis panniculus cet ebri qui neruum visorium vellit,& a cerebro exortus extra os eodem habitu egreditur, crassusque est, ne
aliqua in parte laedatur ab osse:& ut deserat secum per venulas spiritus & sanguinem. No igitur est oculi panniculus,cum nullum humorem contineat, sed cerebri. Sic nec aranea, cum idem sit panniculus
22쪽
cum retina .Coniunctiva item ea parte, qua oculum coniungit, ligamentum oculi,ac musculorum normanabitur,& non panniculus et ea vero parte, quae cry. stallinum obumbrat,vuea dicitur. Eadem ferme vaticine,ct durus panniculus,qui parte posteriori dici tui σκληρὰ a Medicis, parte anteriori tunica cornea dicitur. Sed dictis Philosophi dubitationes se ingerunt rprima,cur pupillam a queam potius,quam a ream Natura institinerit, cum aes sit magas pellucidus dia plianus ' Huius qinestioni x solucionium cib ipsomet Philosepho petamus: qui secundo de Partibus,& libro de Sensu inquit, Vuum aqueae naturae elle, quod
haec omnium perlucidorum maxime conseruari potest. nam cum aer facilius exiccetur,& lubricus si, noita coirer, nec imagines ina pressas retinere posset.Sed nec duros oculos animalibus terrestribus sanguine
praeditis Natura serm auri, quis d ad ea quae eminus distant prospiciendum i inpedimeto esset durities: Verupropugnacula animalibus pedestribus cilia, palpebras, supercilia,& osiis eminentiam addidit quae ab extraneis , & violentis ictibus oculum defenderent. Humor igitur crystallinus videtur aqua modita concreta,& non dura, quo naam minus a longe visibilia sua acie intueri,& abras moueri postet.Viso enim,
quod tertio de Anima docuit Plutosophus, est 'quidam motus factus ab aere in pupillam. Sed licet recipitur species in pupilla,quae dicitur pasito libro secundo de Anima: iudicium tamen de re visa est In cor de , & potius actio, quam pasito appellari debet. Ob id , cum aliqua intentisii me imaginamur vel sentimus, quae sub oculis sunt, non videmus; quod cor alio detineatur, eis species illius in oculo recipiatur. Accedit alia non minor quaestio , Sthu:
23쪽
or eo Lo Illus ocul mor glacialis. quo haec stinctio exercetur, diaphanu est , quo pacto retinet imaginem l diapbana enim vel perlucida deserunt quidem imagin s ad sensoria, sed ea non amplectu tur,& retinent. Huic satisfaciendum est: quod parte posteriori humoris glacialis, sunt quaedam quae opacant, ut v uea,& ut Medici a flerunt, tunica aranea continens crystallinum humorem, quq velut laeuissimi speculi superficiem eiu cit, quo mea reddi,& fulgere imagines receptae possint . quin potius longe omnia specula claritate vincit,orta a tunica nerui visorii,quae dicta est retina. Ita quidem Medici, sird iutius dicendum videtur,quod omnes pelliculae,ac Os ipsiam opacant, ne inaugo deferatur vlt rius,sed in crystallino reponatur. deinde vitreus ille . humor,cum non sit albus: opacus quoque est. Cornea
autem tunica perlucida est, ct deseri, quoniam post ipsam, est lucentissimus humor glacialis. Sed verba Aristot. sunt expendenda, quae studiosos iuuenes torquent,quid nobis significare voles inquit, sensorium visus habere corpus proprium.ad haec,non esse in potentia,sicut accidit aliis sensoriis,sed actu. Dicas, ut dictum est,quod in aliis sensibus per meatus certos defertur ad locum sentiendi species; sed in oculis,in corpore proprio,qui est humor glacialis, fit viso ct se sus. Aut dixit sorta si e corpus proprium, hoc est non commune aliis; quoniam huius sunctionis peculiare est organum, di nullus alius sensus nec particula est huius particeps, ut dixi superius. Hinc sicile intelliges, quid sbi voluit,cum inquit,non enim in principio potentia apparet,quemadmodum in aliis & post, actu; sed est actu in principio. per haec enim verba docere conatur,quod cu generatur cerebrum,non sunt
actu meatus aliorum sensuum, sedest quaedam delia
24쪽
neatio organorum . nam quemadmodum ante quam pictores actu depingant imagines, primum designatae delineant, &designatio& delineatio illa potentia est imago: ita sit a natura,& primo aliorum sensuum apparent Vestigia,quae non sunt actu sensitiva, sed potentia. At alia modo in oculis usu venit, quia in principio non apparent vestigia quaedam ocul rum , sed actu statim sunt ,& maiores quam caeterae partes tempore tamen procedente considunt, & perficiuntur . sic & cerebrum in principio multum est, sensim tamen crassescit,& modice concrescit. Habes igitur quae Philosophus sparsim de oculorum partis bus , & substantia senserit; quae nobis erant prius perscrutanda quam ad colorum tractationem acceder mus. Motum autem oculorum & figuram,cum ad colorum generationem pene nihil conducant, consulto praetermittemus : nisi sorte in tertia parte huius nostri tractationis,quae de signis naturalibus,quibus animi motus praesentimus, per transennam V niant inspicienda. De colorum oculiua ierare . Cap. V.
CVm in oculis tres partes cernatu pupilla,qua Graeci dicunt, & quod nigrum dicitur, di quod album; duae extremae partes,album & pupilla umiles omnibus sunt colore.Pupilla quidem, sere in omnibus animalibus nigra est,uel ad nigritiem tendit. Album quoque simile est omnibus; patitur tamen aliquas differentia saecundum magis, dc minus distinctas: quod in aliquibus sincerius puriusque sit, di in aliis impurius. Orbiculus autem medius, qui niger est omnibus animalabra, excepto homine, de equo.
25쪽
equo, inisua cuiusque specie unicolor est. nam boues hunc nigrum habent, caprae medium,oues aquinum, Vel ut alii loquuntur aquilum .l At hominibus& equis,oculorum magna est varietas.Sunt enim iis Glauci, nigri,caprini,a quini, caerulei, lui,subflauit quorum causas, ac disseretias aperire proposuimus, ac primum eas quas sensu percipimus.Verum quando extremi colores sunt Albus, qui in oculis dicitur glaucus,&niger: horum discrimina primum nobis uant perscrutanda,ut inde recta via causarum cognt 3tionem venemur. Est igitur glaucus color is,qui in noctuarum,quas Graeci nominant,oculis potissimum cernitur,& a nomine animalis nomen sibi vendicauit.Saepe tamen usu venit, ut Latini eo nomine utantur,vel ut Vergilius libro . I l. Georgicorum.
glauca salusta inquit. Sed quonia glaucus non exprimit rationem coloris, utpote ab eo animali translatum, Videamus quomodo colorem hunc Latini significarunt. Antiqui,quos Gaza sequitur, caesum dixerunt,alii flavum,alu luteum;non desunt, qui &pallidum dicant.Catullus Leonem Caesium vocavit,
quasi per Caesium fulvum, aut flauum intelligeret. Hinc perpetua illa distentio Gramaticorum ortum habuit, ita ut aliquando pro viridi glaucum acceperint,aliquando pro caeruleo. Sed ut haec dissentio tollatur, Operaeprectum est pauca quaedam ex libro de Coloribus adscribere: nempe colores principes duos esse, Album,&Nigrum,qui potius elementa colorii, quam colores dici deberent. Idque tam in veris coloribus, quam in apparentibus. Qui magis perlucet, album; qui minus,obscurum,umbrosum,& nigrum nominamus. Cum igitur in oculis hominum ocul rum colores varii, multiformesque conspiciantur,
26쪽
26 oportet in ipsis ordinem statuere, qui priores, quiue
posteriores snt statuendi. Primi, ac extremi colores sunt glaucus,& niger: medii vero,qui istorum imaginem magis,minusue praeseserunt aut plures,paucioresue causas habent extremorum colorum, ut paulo inferius, ubi causas glauci coloris explicabimus,intelliges. Primus itaque color,qui & maxime cum in lucem aedimur conspicitur, est glaucus; qui duas patitur rationes,Vnam,ut per se intelligitur; alteram, ut cum abis coloribus consertur . si quidem consider
mus glaucum, prout coloris naturae ratio postulat, inter soridos colores numeratur. Sunt enim colores,Vt
placuit Plinio lib. XXXV. quidam floridi,quidam
austeri. Floridi sunt, qui fulgent, vel rubicant ut fiauus,fulvus,rui sus,puniceus, purpureus, & albus. Subquo glaucus collocatur,atque ob splendorem,&claritatem, caesius a Latinis dicitur. vocat enim Plautus linteolum caesitium, candidulum, & puru, Vnde& c sium colorem splendidum,& clarum dicit. hunc luteum quoque vocarunt Latini, propter lucidit tem; ac per transationem , oliuis, ct salicibus glaucum colorem tribuunt,tunc cum clarescunt magis,& albicant . Sed qui claritatem amiserunt, pallidi nominantur. Latini itaque Caesos dixerunt, cum claritatem caesi id est aeris habere videntur non a ceruleo colore, ut alia perperam senserunt. Debilis autem glaucedo alius color est,quem Grsci dixerunt,
qui est quidam in pelle liuor. hic dictus est aliquando a Latinis flavus, a fulgendo ad flammae similitudinem. quare videtur esie impurus albus, si cum albo splendenti comparatur; sed si cum russo conseratur, superat claritate ruisum, & superatur coloratione, quoniam russus magis ad rubedinem accedit. est igi-
27쪽
tur ille decoloratus,russus, & dilutus : quo fit,ut a
quibusda inter ruisos colores numeretur. Habes itaque glaucum colorem a Latinis caesum dici,sed cum in eo colore duo appareant, splendor ipse per se, ac sua natura,& quaedam flauities; qui caesum, flavum dixerunt, non totam glauci rationem explicarunt; cunauus potius subglaucus, & luteus, ac pallidus, &subruisus, si sine splendore appareat,vocari debeat. Glaucus ergo primae notae, est qui splendorem cum flauitie iungit; Viridis tamen,& color salicis,ac olearum,ad glaucum reseruntur. Erunt igitur tres spe cies glauci. In prima est ille,qui in noctuarum oculis cernitur,atque in his potius, que in sylvis,& campis, quod quae domi aluntur,quique splendens conspicitur. hunc Galenus glaucum primae notae posuit libro Artis medicinalis, cum inquit,luminis spledorem dici colorem glaucii. Altera species est perrunitis albedini olearum,& salicis. Tertia ad viriditatem declinat.
Huius porro coloris causas Galenus enumerans in libro Artis medicinalis,quatuor enarrat. Primum, magnitudinem crystallini humoris causatur: secundo, summum splendorem,& claritatem eiusdem humoris : tertio, stum,cum scilicet magis prominet. quarto,tenuitatem,& paucitatem aquei humoris , qui in pupilla consistit,illiusque puritatem. Sed haec Galenidi ta aliquantulum sunt Giscutienda, cum a me non satis probentur. Primo, tuas illas causas,magnitudinem & splendorem crystallini, in unam venire, non est qui non intelligat.humor enim crystallinus,nulla, ut opinor,alia ratione claritatem, & colore glaucum generat, nisi quia immodice splendet,multumque illuminat,quae eadem est causa, cum illa secundo loco
posita,sumpta scilicet a splendore.non igitur mihi ar
28쪽
ridet huiusmodi multiplicitas. Deinde, in dissiect ci
ne oculi,vidimus crystallinum humorem purum, de magnum,non tamen vidimus oculum glaucum, sed nigrum. non igitur nascitur glaucus color a magnitudine,& puritate humoris crystallini, velut non semel, ut diximus, in Anatomicis administrationibus animaduertimus. Adli c,quid sibi vult per paucitatem,& puritatem aquei humoris,qui in pupilla consistit . non enim albugineum humorem aliqua ratione intelligere possumus, quemadmodum Turrisianus monachus falso asseruit: quod extra pupilam fit humor ille albugineus,& non in pupilla; tum quod retunderet visum sua crassitie. quare Galenus. X. de usu partium,& IIII. de Locis an ectis,uoluit,qubdhic humor aqueus, sit sub portione internae v Ueae; ut prohibeat crystallinum ab exiccatione, impleatque spatisi; atque huius aquei humoris exiccatio a Medicis γλαυκωσις dicitur id est glaucedo . huius enim humoris exiccatio, immodicam crystallini concretionem facit; quod si plus nimio excesserit, caecitas sit. Comprobatur hoc ex Aristotele,qui quinto de Generatione animalium , γλαυκωμα oculi siccitatem vocat quae glaucis saepe accidere solet, quemadmodum lusciositas nigris contingit. Haec itaque exiccatio glaucedo dicta, non ad albugineum humorem a Galeno&Aristotele relata est,sed ad aqueum illum humorem; quo & Vueae interior pars madefit, & crystallinus humor afficitur. His accedit,quod albuginei claritas,Vel sinceritas,non facit glaucedinem: quoniam omnes essemus glauci,cum humoralle albugineus in
omnibus hominibus pene similis st. Sed pallescunt, quibus exiguum est humidum aqueum, & ob illius imbecillitatem, oculis necesse est glaucedinem accia
29쪽
dere.nam quemadmodum libro de Coloribus explicauimus: exiguitate humidi flavescunt Cerealia, &fructus, quando autem humidum est multum, nigrescunt,uel russescunt, Vt aperto exemplo Aristoteles explicauit. quemadmodum, inquit, in mari, quando modica est aqua,clarescit,& fundus cernitur.Sed ubi multa est aqua,nigrescit,& lumen usque ad fundum penetrare non potest. Eodem pacto, hoc & in aere nos ambiente animaduertimus, ii enim aercm qui nobis propius accedit iniciemur', clarum Videmus, di perspicuum: sin autem in immensum aera suspicimus,caeruleum aut nigrum iudicamus,lua multitudine,& immensitate. haec Philosophus nobis scripta reliquit,quae adstipulantur tertiae,& quartae cause Galent . Sed quod Galenus probauit, posse ex situ crystallini humoris generari glaucedinem illi non consentio : cum semper in medio duorum humorum locetur, eundemque ordinem ad viae am, ac corneam habeat eaedemque intercedant partes.non igitur variatur stus ad anteriore partem. Fortassis tamen illud
euenire posset, si ad dextram,vel ad sinistram caderet: ut dextrum, vel sinistrum oculi angulum lucidiorem redderet. Minusque principem illam causam quam Galenus ponit, scilicet claritatem crystallini humoris, probo. quoniam pone quod in oculo sit multus splendor crystallini,& paucus humor aqueus glaucissimus profectis oculus reddetur, sed si paucus est humor aqueus,& multum lumen c ystallini,efficietur sane glaucus, non tamen primae notae.' Verum
cum humor Crystallinus proportione respondeat aliis humoribus, ut in sectionibus vidimus, ct solus humor ille aqueus, qui intra vveam consistit, v Ueae propinquior sit: cur non magis Galenus hanc:v
30쪽
rietatem colori vueae, & humori aqueo adscripsit, cum propius iungantur Crystallino, qui suam naturam nunquam euariat.& si qua in magnitudine crystallini est varietas, pene sensibus non diiudicaturi
percipitur tamen varietas aquei humoris, & coloris Vueae . nam is humor si minus nigricat, clariorem reddit oculum: sin autem magis opacat, niger oculus apparet. Et miror certe Galenum qui colorem illum vveae animaduertit, atque admiratur Natui aelirudentiam,quae consulto huic tantum particulae cooi em addidit: cum maxime color ille opol tu nus ad uisionem esset; illum tamen colorem, inter causas colorum oculi non numeret, cum sensu percipiatur
in dissectionibus oculi, quod color ille, & humoraqueus, disterentiam omnium colorum , & varietates aperte generet. His accedit Averro is ratio in
libro de Sensu , quod si lumen humoris crystallini
ita magnum esset, Vt Galenus opinatur , extra oculum radii eiacularentur, & noctu videremus, cum visibile proportionato lumine visui obiiceretur, iulumque probe moueret, ct omnia animalia noctu viderent, quaedam tamen distinctius, quaedam minus distincte, pro magnitudine crystallini humoris. quod enim per se conuenit Omnibus, quamuis secundum plus vel minus varietur, illud tamen ab omnibus secundum eandem rationem participatur. Igitur cum lumen crystallini humoris, sit causa praecipua visionis, & illud noctu, atque interdiu habeamus,actu semper videremus,& li esset secundum magis, minustie differentia, pro multitudine luminis, aut magnitudine humoris. Verlim quantum haec a rebus lint aliena, experimento satis constat; quoniam plura sunt, quae noctu non vident, quam quae