Federici Borromaei ... De sacris nostrorum temporum oratoribus libri quinque

221쪽

DE SACRIs ORATORIBUS

fuit ipsius , es inste retur.acerrime mitia et Disbes , qua nunc in communi visa versantur , ita studendum est concionisoribus hodie noriris , mi possent talem ab ore fundere sonum o rionis, qualem Dem Ibenes olim ipse fundebat. Quan-mm existimare debemus oratores illos othenienses habuisse vim in dicendo ; qua mocis, es a tionis, re motuS esst Tia goos fuisse, quandoquidem necessariam esse legem putauere , qua vexi et ora torem in exordienda oratione , vel concludendam cere quidquam ad animos permovendos, tolli reique praeripsa ornamenta, qua propriam in orationis principio, M in fine sierim habent s Non tamen poterit accedere qui quam ad eor tim imita tionem , nisi prius ea, qua scriptra reliquere, peruolutarit, neque perfectur omnino contion ror exseret, nisi qui tractatione istorum diuturna fuerit

xYquisi l - exercitatus. Exquim autem imitationis formam re modum, sicuti sculptor alebat eximius, cum de ριa loqueretur arte, tunc erit aliquis a utus,

cum transierit ars in naturam, quod nequaquam exigui temporis esse negotium intestigere omnes possunt . Nec ideo debemus imitando procedere

tam longe per imprudentiam, ut stublicari homines posint, videri nobis alienum a Lladio , Gexercitatione dicendi praceptum illud, quo Marem Tullius Gereo decorum . definiuit tam, ita

222쪽

im diceret , Admodum autem tuenda sunt sua cuique non vitiosa , sed tamen propria , quo facilius decorum illud , quod quaerimus, re

tineatur. Deinde paulo post subdit, Id enim maximὶ quemque decet, quod est cuiusque

suum maxime. Monemur eo auissimo consili, ne leuiter ac temere no Ira formam orasionis immutemus , neve descendamus istuc nulla IIi mulante necessistate 3 et tantum studio quodam experiendi, num alienam nos induere formam possimus. Ita Cicero , cum Demosthenem imi. taretur , magnopere attentus fuit, ne quam Aut partem euerteret, atque labefactaret, sed ea tantum sequeretur , quibus ipse flua studia, et natis uum babitum atque proprnsionem animi quam perfectissime posset expolire. Nescis , an mihi progredi liceat illuc, ut assirmem , quamuis gefidiat atque exultet imitatione Demo Aenis CLeero , contigisse tamen ei , ut exprimeret ea tantum , qua in illo fuerant ora re, obuia o prompta, vim autem ipsam, et acrimonιam, ac τις- lentiam enthymematis, magnitudinemque siententiarum, es consiliorum , squandam tota dissupam

reisione magnanimitatem haud sane fuisse const-eutum. Gluod si res ille tantas esset assecutur, minime dubitamus, quin conditionis si a gloriam potuisset aetere partibin infinitis, es exhibere δε-

M. Tullios de

Orne. L D. I. Cicero quomod Demosthenelnimitatu .

223쪽

ciem eloquentia longe praestistiorem ea, quam in timet ipsius libris admiramur. Diuersa oririonis for ma placuit borum utrique ; duoque flummi oratores fuere dissimillimis institutis, sicuti plerisque esse animaduersium mirio. Nam Demosthenes ad instar sagitta, recta tendit in sinem Hum Tullius est sinulis volucri , qua circumuolitans ali quandiu, post multiplices denique Gros , in praedam incumbit. officit, siciturque Tullius euidenter: Demosthenes occultiore etia. Non vide-

, tur his meditati quidquam attulisse domo , quod de altero illo pusticari passim licet ; nec est ea Tulliana faciei orationis ex intimo flense deprompta, ut Demosthenica, G solum ad persuasionem fac

tra. Deprehenditur enim retiscium, eg pro: an, mi motu conisus ingeni, , Liudiumque non tam perfluadendi, quam dicendi ad quandam etiam orazoris ipsius voluptatem accommodate. Ideo Demosthenis eloquentia semper erit magis stili es apta concionantibus , quam eloquentia Tulli sicuti quidem antea, cum debent0memate et e tur , est demonLIratum. Plus etiam apparet in hoc ora fore Graeco , Gel stueritatis in animi Aimoribus, mel rigoris in aliorum accusic ione ueque qui quam unquam tanta grauitate sperne visius ess bominum studia, es potentiam, qμ- ille sese rerum huiustmodi contemptorem ρηεις .

224쪽

' LIBER QUINT VS. '

Neque indicantia merba iussitiam, es animi ro-lur , es religionem, atque pietatem in Deum, in alio et quam oratore stequentius fuere ,' caretquestemper illius orario pumicione vanitatis. Aliquan-- mihi meniebat in mentem cogitare, num orator ille, quem cateri tantopere fuissent imitati, quempiam imitari Ῥoluisset eorum, quos ilia alas dicendi gloria pra Ictantes tulit. Sane fuisse alien orarionis antimararem attentissimum indicat ea res, quam de ipso memoria proditam accepimus.. suoties enim alicui conciona ori praebui et au-6s , reuertens inde domum, examinabat tacitus

atque heponebat ea, qua cadere posse in rem fluam arbitraretur. Et quamuis esset haud dubie sapien--tissimus omnium , possetque ab oratoribus illis a modum pauca mutuari fortasse tamen fiebat ipsa ire um vinietate, quas audiret , ut ad noua , et meliora quadam excogitanda flers illius animus excitaretur. Videntur omnino laudabiliter facere conciona fores illi , qui sese conrionatoribus ais sepe auditores prabent 3 eaque confluetudo facile animum declarat nulla pus usium inuidia, mel μι- perbia labe . Debebunt autem in hoc audiendi studio, non selum in id se attenti. Ut condant animo fluo ac seponant, si qua praesare, mel acute dicentur, sed etiam cu Iodire dilirenter ea , qu

rerum auditarum occasione mement in mentem,

225쪽

ctoostlienes ineditator Demosthereas ii Philippum rutrificus a

ut, cum domum inde reuerterint, animo quieto cuncta secum ipsi perpendant. Demosthenes igitur fluantum coniectura licet assequi, meditando magis , et contemplando , qua dicturus esset, quam alios audiendo, tantam est illam eloquentia laudem assecutin. Et quia videtur, mille auis res , oculosique totidem habuiste praetermittendo nihil vinquam, nihil transieundo per obliuionem,aeclarat ea res hanc ipsi fuisse confiuetudinem, ut lente admodum probaret ea, qua litteris mandaret . Neque enim ullus hominum tanta fuerit

felicitate in scribendo , ut ei Aub styli statim acumen fluccedant ea, qua flunt ab ipso Aripta diuinitus. Apparet esse profecta omnia ex illius

mente, qui multum temporis in meditando con-stum erit , ac fere punt eiu ori, ut accidant ad aures noua et inexpectata, unicaque rario plura reoicis capita, et Mnes diuersos, quam ille rerum connexionem esse videtur Usecutus , addendo multa deinceps , et marys subinde temporibus, argumentum uniuersum attente peruolutando. Sed quamuis is omni fluarum orarionum parte Demos enes miriscus excelsusve reperiatur , iu

sPhilippi tamen inflectarione mihi si erasse se ip

sum videtur , idque debuit accidere, mel quia Bimularetur ora ris animus erga Regem ossis, via quia de maximis .niuersa cyracis rebus ager tur i

226쪽

tur; publicamque salutem id negotium attingebat, ee versabantur omnes inflummo discrimine. Cari rerum, ille semper alias admirabiti re diuinuae , tum selix. in similium inuentione non perinde felix fuit quod arguit pummam negoti, totius dissicularitem, es na- . stros homines, ut eo genere ναμ atque cauis

iusimiantur, facile potest a manere Gensiuit. eredo, similitudines ipseM minus aptas esse sapien- auribus, cum formis nequaquam indigeant illis, ferme fiunt imperita multitudinis libri si euti de pictura dictum fuit. Releuas autem, . in laudes non satis a me posse arbitror expli-icari; neque nuno id aggressi r, ut quantuae reuera fuerit orisor Demosynenes, inendam. Osirin mo nihilominus, tantam in ipse fuisse violentiam re motin adeo vivaces , tantumque vel artis: profunda, vel natiuae simplicitatu , ut non or tor

sted res ipsa loqui videasur', stemperque tectior ira amplificarione Demosthenes fuerit, quam Γicero re hoc ipse pluae auctoritatis ad fidem faciendam

habebat. Non praecurrit expectationem argumenti conclusione, sid inserit magni semper aliquid, et inopinati minimeque comentus nuda es simplici propositione, quam excogitarat, elicis ex ea qua cumque potest, et quendam ipsius exprimere quasi succum conc ur. Hinc si , in communes eloquenntia termisos excedat , ac De progredia rar. ad

227쪽

metam illam misimam, mitra quam nou ex enditur humana mentis facultas. Plerique omnes contendunt, enthymema proprium fuisse Demossienis, ita mi in es argumenLationis genere nemo magis exta erit. Hoc enthymema existimo ego fimile esse tractimis mosinu, quarum adiumentis in re militari fiunt, ac mouentur ea, qua nec j nec moueri posse riuidebantur. Refert quoi que similitudine quadam nausum vela , qua, cum sint motis admodum stagilique consextu , molem tamen iliam triisti. ponderis impellunt, nec ima distrumpuntur. Ad eum plane modum miraculat eclare licet eloquentia , qua nosiros tam leni motu flectire animos potest, immobiles alioqui ,et .sulti siverabiles missiusta. In occultam banc eloquentia tyrannidem stemper i tentis haere men. DF aciem notiti contio vires deserent, omissis verborum fossulis, ex consterilatione rerum , qu iucunda, et Aeregrina nomine permulcere animos

ρομα. 2uod si aliquis fortasse tenereIur inani

dis popularis aura , velletque dicendo i mideri magn- , et augustus , et summos homin- exei. tare clamores ,non equidem quideo ego qui sit esse tam magnificum et admirabile , quam Om nium animos unlus orarione conuerti, et ligari, sculi sit, cum ad eos trahendos vim argumento xum admouemin. ian sortasse milua ν copia

228쪽

nitentes purpura , gemmisique, et auro, si fuerint interea desides ad pugnam , ornatu suo mi toris gloriam superabunt Z Uerum , si voles utique

cuncta in orationem ornamenta transferre, idque animo tuo fixum atque demnatum erit, illis tantummodo velim Utare, qua tibi erunt accommo

data , debebi que satis habere, si potueris Earci Tuli, vel Salluvij, Liurque, vel Taciti orato

rios ornatus adhibere , ne etiam illa conquiraε , qua sunt extrema vanitatis, quave penitus abhorrent a ratione, et arte, nec iustius aliud, quam ineptiarum, et vecordia nomen habent. Videtur

in hunc locum istud egregie cadere, quod est apud Clementem εAlexandrinum de principe pisitorum opelle. Cum enim distipulum ille fluum Gidisset ita coloribus Helenam expresisse, vi effigies

rota gemmis, et auro circumluceret , conuersus le

niter ad eum ue tu vero , inquit 9b fili, cum non posses banc pulchram facere mulierem , fecisti faltem opulentam. Credunt aliqui, positam seoli,

et orarionis elegantiam in eo . si res , et verba quaesita vanitatis congerere , et ostentare possint, atque persuaseum babent, eloquentia, mel doctriana famam , et opinionem omnibus modis esse coia ligendam . Ideo , possim audiuntur qui velint prompta videri sibi sacrarum Litterarum testimonia , qMibus quamcumque rem propostuere, confir-T ment,

229쪽

aeto DE SACRIS ORATORI AD

ment, ac se interdum accinxere, mi vicenos locos absque vila r sirinione, vel necessitate recitarent. Exhibent alij sententiarum, siue conceptuum, uti i loquuntur, aceruos una concione, idque cum fecere , tamquam exhaucto funditus argumento gloriantur, nec animaduertunt, longe magis δε- cuisse afferre pauca quadam, es exquisita , quam naum multa , re perturbata , qua sicilicet iudicarent ,ne leuiter quidem ipsos attigisse sacras eorum litteras , quι vel praeceptis artis, vel orisionum suarum exem o , possunt nobis esse duces adrect dicendum. De inmtutis eorum , es eloquentιa mihi deinceps agendum erit, fauente Teo , uexplicanda recordatio veteris memoria , quam

fore plenam millitatis arbitror, non holum ob diuinam i orum circa mysteria Catholica Religionis eruditionem, et auctoritatem, sed quia fuere plerique venerabiles etiam eloquentia miraculo , Potest facito quilibet existimare flummos illis au tores , praecipue autem Gracos , tantam illam influo quemque genere: practantiam assecutos esse, prater diuini luminis radios, et assiduos ipsorum labores, imitatione prasensim eorum, qui siue se cri, siue profani celebrabantur iam, et florebant eloquentia fama ; neque dubito ego , quin omnia, qua digna essent lectione , legissent isti, et atten

tissime pertrinasient animo scilicet, ut 'ipti

230쪽

ea siuis insererent, atque imitarentur. Uerum, id fecere tam leniteret modem, tantoque iudicio, mi ex alijs alia de flumentes, propriam, atque na

in Grybinomo de Aendere multa, qua fuiste ' '' Dem Aenis eos imitatores , ostendant , i eque notarem translatos prudenter in sacra locos e profano , si quam eius rei necesi statem Uderem POptima igitur et germana fuerit imitatis , qua

multis occultabitur , atque tegetur inuolucbris, nam ostentare palam eam , atque proponere velut in publico, monstrando fluam quasi digitis in

dustriam, et ea siligendo, qua versentur in ocurilis omnium , et stermone , puerile pene negotium putamus. Stiam animaduerto, saeros inus tanti nominis scriptores, mariente adhuc gentilitatis coh-

luuione , nequaquam sibi de rum exissimasse, si miderentur inde petere magi os , et ex illa si emenire Abola profiterentur. εAtque prater obuia passim in Patrum litteris imitationis huius meis stigia , declarat ipserum in hoc genere studium, intentamque diligentiam nobile dictum Libanus, Libani3 dictum. quod nunc miti venit in mentem. Cum enim ilis supremis appropinquaret, interrogarentque disι-puli, quemnam crederet in publico docendi munere poste succedere , quandocumque ipse diem . .' T a vii