장음표시 사용
31쪽
potest,& interim ad felicitatis eommunis incrementum omnibus modis se compoαnat: is enim eius costituendae fuerat propositus finis, ad quem singuli ciues suis viribus & offici)s contendant. Oportet enim ut sibi inuicem acriter auxilium feorant,& tanquam in eadem naui felicitatis suae communem portum recta perant, noquidem pariter omnes,nam alis sunt praestantioribus,alij sunt inferioribus ostieijs prouehendae communis salutis destinati: sed quilibet iuxta gradum & ordinem, quem in ciuitate tenet. Quanquam enim est unus totius Reip.finis, illi tamen i quibus vult comparari, sunt diuersissimi, de diuersissimis operibus addicti: ita tamen ut quisque praebeat suos peeuliares usus ad incolumitatem totius:adeo quidem ut homines etiam mali boni quippiam viris bonis afferre, totamque Remp.quodammodo iuuare possint: quod quomodo verum sit, priusquam ulterius progrediamur,opereprectum est,ut paucis consideremusmullum enim malum,praesertim in Rep. bene constituta,locum aliquem viis te habere, sed sua praesentia statim cuncta labefactare, atque adeo ciuium per ditorum praesentia bonarum Rerum p.statum,cosestim
32쪽
T autem rem omnem melius intelligamus, eam iam
lus gratia quae uis negotia suscipiuntur, primus semper in considerationem venit, omnium vero rerum finis bonum aliis
quod est: quo proposito, statim ad eum trahi solet quod aliquam efficiendi potestatem habet, at effectum opus illud ipsum est, quod antea propositum fuerat
tanquam actionum omnium finis, in eo nimirum opere iam facto coquiescimus, quod antea ut finem operationis expete. bamus, sic architectus speciem aliquam domus animo concipit,ad quam instituit omnes actiones,& domus ex aedificata gerit similitudinem expressam illius imagianis,quam artifex prius animo continebar. Adhuc igitur haec omnia, nimirum finis, effectum opus, & etiam ea quibus haec comparantur bona sunt, nec esse videtur in rebus humanis, ne dum in Rep. bene composita vilis malis rebus locus: & etiam si quis malis rebus locus esset, cum in desectu
33쪽
defectu boni suam omnem naturam habeant,& omnis vis, omne robur, omnis potestas sit a bono, nullam ut iam dicebamus , nisi ad interitum obtinerent postestatem. Verum cum varia genera bonorum sint,de quibus omnibus postea diceis mus: vari) possunt etiam proponi fines, inter quos unus quam alius plus obtinea at dignitatis:& in eo malum est, si pro maiore minus bonum,ut pro virtute volup tatem aliquam corporis, aur diuitias eligamusmo qubd hae sua natura malae sint, aut aliud quidquam in hac uniuersitate rerum: sed cum ad plurima liberum motum habeamus, in malum est, si minus bonum sequamur, cum maius consequi potuissemus,& secundum leges hoe potius,
quam illud eligere debuissemus. Itaque tametsi propositus finis bonum aliquod sit,tamen saepe non est tale bonum, quale
nos maxime debuerat eommouere : &ideo finis malus est, quia nimirum prae santior fuerat eligendus: ac eius conditionem etiam opus ipsum sequitur,atque adeo etiam artifex, animus scilicet humanus:qui suis actionibus contentaneam naturam induit, earumque viiijs imbuitur, quemadmodum postea dicemus. Quoniam ergo malum est in rebus humanis:
nunc conliderandum nobis ust, an possit aliquam
34쪽
LIBER I. Saliquim oecasionem alicuius boni prata here . At si quisque sese natura retrahit a
malo turpitudo vitiorum in sceleratis hominibus conspecta, homines non malos in meliorem ordinem certὸ redigere, atque adeo potest eos,ro tamque Remp. iuuare. Quemadmodum autem ad huius
corporeae naturae totam exornationem
coducebat, ut unae partes alijs eiIent praestantiores, sic etiam animorum uniuersitati bonum fuit, ut per voluntatem alij superiorem, alii vero locum inferiorem inhumana tota Re p. tenerent, & ut per sinu gulas in ea priuatas Res p. eadem quoque ratio seruaretur. Multa quidem cernimus indies, quibus longe praestantiora cogitarire videmur : sed tamen, si totam rerum' omnium naturam mente conciperemus,
in ea prosecto nihil omnino desiderare
possemus. Constitutionem vernam,sereno diurnoque tempore, & in regione bonis omnibus abundante, quis visu tu cundissimam esse neget quae praeter tem periem aeris,perspicuitatem, pulcerrimu-que lucis illius aspectum terrae quoque faciem nobis exhibet, omni venustatis de ornamentorum varietate excultam , speis
eiosissimis herbis atq; floribus vestitam, dulcissimosque fructus in usus nostros proserentem c deniq; bonis omnibus a
35쪽
fluentem terram, & tanquam subridentem nobis exhibet haec optima constitutio naturae. Quod si cum hoc rerum vultu conferamus hybernum,densissima nubium callo ine obductum,tenebris obses.sum variae perturbationis plenum, atque veluti tristem ultima senectutis caniriem gerentem, profecto illa prima consitutionaturae multum felicitatis, haec autem secunda multum miseriarum contineret illa
bonis omnibus abundare, haec plerisque destitui videtur. Sed si consideremus nos nec talem aestatem , nisi post talem hyemem esse visuros, nec etiam eius consperactum alioqui nobis tam iucundum esse futurum, omnia statim quam optima fatebimur, quaecunq; sunt arte diuinae proo identiae constituta,qtiod non tantum in ijs, quae natura, sed etiam voluntate proueniunt, intelligi volo non enim pariter Omnium hominum animos esse perspicuo
os,serenos,veritatis luce claros,omni fruactu virtutum affluentes ex usu totius huis
manae Rei p. fuis et: sed decet quorundam etes esse tenebiosas, animosq, varijs maximaru perturbationem & tepestatuu fluctibus atq; procellis obnoxios: idque etiain corpori, & externis bonis de malis inistelligi debet. Contrariorum enim praesenistia bona cuncta vim suam excitant, seque
36쪽
maiora reddunt,in quo vis & dignitas virtutis elucescit: & etiam miseriarum conspectus sensium felicitatis maiorem S euia dentiorem facit. Sic ergo, in quam optimὸ quoq; constituta Rep. mali, qui in sta prO- ueniunt, suum quendam usum alis s praesbeni etiam calamitates quae illi uniuersae accidunt siepe caussa sunt maiorum voluptatum: nec propterea non bene constitutam esse civitatem dicemus, quod in ea malos ciues prouenire videamus. Sed haec de tota Re p. sufficiant: nam ex hs quae diximus , in uniuersum eius naturam facile cognoscemu,. Finis enim eius est,huius vitς communis felicitas,quam ut homines consequantur, ut officior*m arcta vicissi- tudine ea sibi praesidia comparent, quibus melius & tutius vivant voluntatibus & Iocis in unum coniunguntur. Quanquam. autem haee officiorum vicissitudo suum quendam ordinem & analogiam requirat, non tam exactis tamen constat numeris,
quin multas compositionis differentias admittat. Quod etiam in reliquis omnibus
rebus usu venire videmus, ut varios excetasus defectusq; suos ferant, si modo sint intra limites ab ipsa natura constitutos: ita nullus homo homini similis est,sed omnestamen reserunt figuram humanam. Nec
singulae tantum inter se Resp.differant sed C etiam
37쪽
. etiam toto genere sunt diuersa: Clim Itis Rςip que Reip. nomen non tantum bonis, sed Ps: .' interdum etiam malis holyinum societati bonam bus trisui videam, quatrinus scilicet perni- et mala. ciosis legibus utuntur, & ordine quodam' tendut ad illaudatum aliquem finem, hinc
satim uniuersum genuses, per differentias latissime patentes, in duas magnas partes erit diuisum. Tametsi enim ordo suapte natura sit optimum quippiam, cum tamen mali ciues in Rep. esse et multi homines ad malu opus bonis instrumentis uti possint, quod sit plures ad facinora perpetranda,ad honos vexandos, spoliandos, euertendos. in unum inter se conspirent, mala proculdubio Resp.confestim existet, nec propterea vitiatur facies univer si, quod quis dum eligit facitq; deteriora, versus imum naturae descendit: sed omnia destinatum a prouidentia diuina locum in hac uniuersitate tenent,& unius mali ciuis aut Reip.vitiu alterius virtutem in locu alique superiorem impellit. Cum vero videmus latrones &piratas in rebus malis peragendis ordine quodam & legibus gubernari, eorum vis in malo non est, quod quidem nullam poa testatem,sed imbeeillitatem tanthm affert, quemadmodum iam dicebamus: verum
potius ab aliquo bono, quod in ipsam hac uniuersitatem redundat. Malum itaque, si quam
38쪽
fluam potestatem habet, hoc si propter
bonum, quod secum habet adiunctum, ac omnes nomines atq; Resp. non tantum virtutibus, sed etiam viiijs suis totam Remp. humanam 'exornant,& in finem, qui huic conducit,conseruantur. Sed ex his sere in- . relligi potest,quo modo malae Res p. sint, ilinos hic non eas, quae vere ne Reip. nomen quidem merentur, sed bonas, & inter eas optimam quandam nobis potius descri- : Ibendam proposuimus: quam vimqlius ina hemamus, nunc ad aliam magis propriam
De Rerump. diuisione. CAPUT III. V M itaq; Resp. multo arum hominum ordo sit, in eo necessario sunt alijs: alij priores,et posteriores: primi autem sunt illi, qui
summam potestatem teonent.Haec vel unius est, vel plurium,vel pariter omnium , quicunque stini in ciuitate. sie ex ipsa rei propositae natura differentias eius inueniemus. Principatus enim in ordine toto ciuitatis prior est,& abhs,qua priora sunt,omnia suam dignitatem & apis
39쪽
pellationem praecipue consequuntur.Cum igitur ab initio ciues omnes totius Reip. pariter domini sunt, paris enim potestatis est omnium voluntas ad eius primam eonstitutionem,diuersus diuersorum populorum consensus,ea de re, quae maximum ad communem felicitatem momentum habet, uniuersam eius naturam in tria praeciis
pira genera diuisit. Nam cum sine ordine Resp. constare nequeat, ct in quovis ordiri Principa ne necessario sint priores & posteriores, u*ςst in illi populi , qui inter suos magnum perso
. p.' ' narum discrimen neque a noscerent, ne-menii quς errent, quoniam natura quandam ae-Poliiii quabilitatem & communem libertatem uomo, affectarent,sic inter se conuenerunt, ut omocon, nes pariter omnem potestatem haberent, stituta. & eam tamen aptissimu ciuibus, certis temroribus S locis committerent,qua isti,qui Rebus*.praefecti sunt, reliquis,ex consensu populi, secundum leges & aequitatem im-' perarent, qui loquentis & operantis legis ct aequitatis similitudine gererent. Quanm Lexanis quam enim lex anima dicitur &domina cuti ciuitatis, proprium efficiendi motum ipsaxatis Ari nullum habet, sed instrumentum quodda: I ierum communium bene gerendarum est,' ' quo peritus aliquis artifex viatur: vel po- . tius tam lex quam magistratus instrumeni ' ia quaedam sunt, quibus utatur ciuium iu -
40쪽
sta voluntas ad Reip. totius selicitatem. Omnes autem ciues, cum singuli suis euris snt impediti, negoths publicis occupari nequeunt,sed oportet,ut qui reliquis sapia entiores sunt, nec rebus domesticis pro uiis dendis adeo distracti, in communibus cognoscendis & administrandis versentur: quorum imperio legum alioqui otiosa potestas, in opus de ad finem suum perduca istur. Duplices vero leges positae sunt ex populi consensu, aliae quidem de magistratiabus aliae de ijs quae magistratuum curae
sunt commissa. Oportet enim non tantum
magistratum,sed etiam populi consensum, qui alioqui facile vel in hanc vel in illam partem fluctuat, firmis quibusdam,aequitatis rationibus niti, & in magistratu conastituendo, & etiam in ali)s multis, quae suae potestati seruauit: quaquam plurima quoque populi magistratuumq; liberae poteis stati sunt relicta: nimirum ea, quae facile publicis constitutionibus non possunt co- μprehendi. Haec ath populi, cum viderenti Qt ς γ' alios homines alios esse meliores de sapientiores,quales desideramus ad Reip. gubernationem, ijs potissimam autoritatem in rebus publicis administrandis reliquerunt,& illam politiam constituerunt, quam A eratiaristo cratiam appellarunt. Verum qui dilia quom