장음표시 사용
131쪽
ORATIONUM seta, semper impendet ; sed periculorum, quorum assidita jactatione agitari milites necesse est , & quorum consuetudine pavidissimus qui sique quasi pestifera sideratione afflatur & obrigescit. Illa sedato virilique animo
sustinendos docet adversorum casuum assiilius impetusque fortunae, cujus vis omnis ad animi constantiam veluti ad cautes allis a fran-
gitur. Illa ut res praesentes ordinet, praeteritos eventus consistit, futuros praevidet; effecitque,ut qui primum mutuarum offensionum& injuriarum caecus erat furor, & rudis ac ni
hil ab immanissimis bellu is distans *vitia, Ars
quaedam & Bellum diceretur . Ea demum praecipiente didicimus instruere aciem, ordines distribuere, equites in suas turmas, pedites in cuneos cogere, stare ante signa, circa Aquilas conglobari, repellere hostem , obsistere, pedem referre, circuire, discurrere. Uis perspicax intelligendi, mens, & rerum cognitio bella gerunt, obtinentque, ne Perinconsultam ferociam,sed humano more injuriae arceantur, suusque publicae ultioni sit locus. Ut enim arma ipsa,quantovis nitore oculos feriant, nisi illa lacertorum vigor attollat
& evibret, iners sunt pondus , & vel pueris deridendum, sic omnis armorum disciplina , sine
132쪽
sine luce sapientiς,ad instarCyclopis adempto oculo, nutans & lapsabunda, sui contemptum irrisionemque proVocat. Fingite animo militem procerum, lacertosum, summis viribus, incredibili celeritate, validissimis armis instructum. Num elephantis robur, tigridis cursum , leonis ungues aequabit 8 At enim agros vastitati dabit, domos incendet, obvios quosque prosternet. Opraeconium singularet o pulcherrimam hominis laudemi quasi vero incendia & pestes non deterioribus etiam damnis insignirentur. Herculem, bellatorem acerrimum, & studio publicae utilitatis ad tollenda hominum & ω-
rarum portenta evagantem, non tam duri sesimum clavae robur , quam mens & consilium armavit, & li1 Deorum immortalium numerum retulit. Neque enim temere a Latinorum Ρoetarum Principe dictum censuerim , non illum rationis egentem Lernaeus turbί capitum circumstetit -- guis . Cum vero ex ejus ore aureas catenas defluxisse antiquitas tradidit, quid nisi sapientissimum Herois eloquium, mentemque caelesti quadam doctrina refertam & saturatam adum-hravit Thebanum Ducem cum Milone illo
133쪽
Crotoniate componite . Spectabilis in illo scorporis magnitudo, summa nervorum firmitas , robur vel in digito validissimum. Sed Ohesiae tardaeque mentis hominem quo demum Reipublicae usu tam athletice , tam pancratice valuisse existimatis ' Bovem nudae dexterae ictu ferit mactatque;in humeros suta latum eodem die totum devorat ; currum lcitatissimum manu sistit ; arborem digitis in- lsertis dissindit. Apage turrim carneam, &vecors roboris ostentum , non ex si:, ut ait Cicero, nobilitatum , sed lateribus & lacertis suis. Non igitur proceritas corporis , non membrorum seliditas, sed ratio, experientia , consilium , vera sunt Urbium munimen
Profecto, nisi vehementer erro , Vel maximam partem bellicae laudis consequuntur sapientissimi Reges & experientissimi Senatores , qui procul ab acie & alea Ducibus ipsis militaria munia prςscribunt. Nisi forte existimare velimus otiari Gubernatorem naVis ,
quod clavum tenens ignave sessitet in puppi , dum alii per transtra cursitant, malos 1candunt, sentinam exhauriunt. Equidem si Quintos Fabios, Lucios Paulos, Fabricios, Curios, Catones, caeterosque Romanos senes
134쪽
inspicias, non sane cum bella ipsi gererent, sed cum quemadmodum essent gerenda in senatu dissererent, revera comperies, amplissimos victoriarum fructus non tam ad armat rum gladios, quam ad illas togarum lacinias pertinuisse ; eosque viros longe aestimabilius operae pretium fecisse, quam qui aut cohortes hostium in acie funderent, aut sublatis in capita scutis arces munitissimas expugnarent. Num leve quiddam ad bellicam populi Romani gloriam contulisse visus estAppius Claudius , cum caecus, morbisque confectus, sella delatus in Senatum, Patres a turpi & ignominiosa cum Pyrrho pace conglutinanda oratione gravissima revocavit ' Num operam lusit inter militum copias praestantissimus orator Cineas , de quo ejusdem, quem supra memoravi , Pyrrhi Epirotarum Regis illud extat amplissimum testimonium ; plures se Cineae oratione, quam suis armis populos subegisse tNum modicum & exiguum Atheniensi bello
momentum attulit Demosthenes, cum longa splendidaque oratione eos cives efferens , qui pro patria & libertate in praelio ceciderant ad Cheronaeam, non modo popularium animos tot cognatorum funeribus & orbitate dejectos erexit, sed ut conscriptis iterum copiis Ι acce-
135쪽
acceptam cladem sarcirent, acerrimis stimu- .lis incitavit Z Neque hic mihi facetissimus il- ile Cynicorum Diogenes praetermittendus, qui, cum Corinthii propugnandis moenibus ab hostili aggressione, bellicas curas inter se dividerent, aliique arina & lapides comportarent , alii pectora jaculis ob)icerent, summo laboriosoque conatu versare dolium coepit , S ludicra inanis subsidii imagine, ad aras focosque tuendos serio graviterque hortari socios, cohortem praesidiariam extimulare .
Injurius v ideri possem Religioni, atque ora- toris Christiani partibus in hac principe gen- tium Civitate verba facientis deesse; si Leo- nis Sanctissimi Pontificis gloriosissimum facinus silentio tegerem, qui ferocissimas Barbarorum copias, ex omni Septentrionis illuvie . conflatas, ipsumque Regem Attilam vastationem Italiae, huic vero Urbi extremum excidium minitantem, non lectissimo exercitu , non aenei S machinis ac tormentis, sed gravisse simae orationis imperio abiectum ac treme--bundum compulit a florentissimis provinciis summa festinatione recedere. Piget me taedetque in palam exposita causa humanitatem & patientiam vestram pluribus fatigare. Quin potius longo verborum flexu,
136쪽
omnique omissa circuitione, rem ipsam aperte loquar, & militiam nulla non sui parte claudam & exc catam affirmem , nisi illi illustrium ingeniorum sapientia facem alluceat. Illud autem est primum pro re compertissima statuenduin, doctorum dumtaxat esse hominum de armorum justitia, bellique in&- rendi sequitate decernere . Nihil enim magis abhorret ab omni humanitate, quam quod Porsena apud Clusium superbe impieque san- civit , omnia fortium virorum esse. Quod quidem si semel, ut ratio postulat , conceda tur, illud est proximum, ut decernamus prae cipuas bellicae facultatis partes a viris doctrina praeditis sustineri . Ad haec quota pars est disciplinae militaris, quam Vegetius,aElianus, Frontinus, Folybius , Modestus, aliique singulari doctrina viri certis prςceptionibus non definiverint, eruditissimis com mentariis non illustraverint Horum volumina lectitant peritissimi Duces, manuque conterunt : iis magistris copias explicant, aciem instruunt, arces obsident, hostem adoriuntur . Longiorem sibi sermonem deposcerent veteris militiae , & illustrium Imperatori1m eXempla, quae, ab omnium geu tium Historica de Poetis memoriae tradita ,l
137쪽
vix credibile dictu est, quantopere ad Militum ac Ducum eruditionem fructumque proficiant . Neque enim Alexandrum Macedonem ad Persicas acies perrumpendas, ad arces inunitissimas superandas, clangores buccinarum perinde exiuscitabant, atque spectatissima Hectoris & Achillis facinora, quae in Homerica Iliade , muta quidem , sed ignes Martemque spirante , Rex gloriae sitientissimus Perpetuo volutabat. Quod si vel ab hostium multitudine , vel a seditionibus legionum
acerbior vis, & extrema rerum difficultas ingruerit, ad nostras artes periti Duces confugiunt , & copiis ad principia convocatis, ab instructo cespite pavido vel nutanti militi adhibent hortamenta . Quam consuetudinem ignavia principum intermissam, & a Trajano Testitutam merito a Plinio legimus silmmis laudibus commendatam . Iniquissimo certe rerum articulo Caji Cesaris in Germania res fuissent, cum milites, omni praecluse obstructoque aditu,ab Ariovisto Duce, immenso armatorum metu obsessi, jam arma projicerent, testamenta obsignarent , supremisque complexibus commune exitium solarentur, nisi pari eloquentia & fortitudine Imperator exterritos suorum animos & consternatos, ad
138쪽
mirabili oratione habita , non modo ut spera- . rent, sed ut Vincerent, effecisset. Quae cum ita se habeant, constetque quantas cumque armatorum vires leves esse & perinfirmas , nisi mentis intelligentia ductuque Sapientiae regantur atque firmentur , nihil est mirum, Agamemnonem Ilio expugnando, non Ajacis aut Achillis, sed Nestoris decem similes optavisse . Vere & sapienter eadem causa Plato viros doctrina & consilio praestantes , Pastores Civitatum, Milites vero , earum securitati excubantes canes appellavit . Hoc nimirum est illud, quod callidissimi Duces, ut militiae compendium facerent, se omni ope collata Sapientiae studiis dediderunt . Hinc Phociones illi, Themistocles, Alcibiades , non tam bellicas facultatis ornamenta , quam lumina doctrinarum . Hinc P. Scipio, is qui Carthaginem & Numantiam delevit, armorum gloriam eloquentia cumulavit. Hinc Cajus ille Caesar, qui ita It texas coluit, ut ilIum nunquam arma tractasse diceres , tamdiu tantaque virtute egit sub casside& pellibus, ut asseverare posses, nunquam literas didicisse . Frustra Vero omnes per Cnsere instituo: vos, quos consulto praetereo, ta cita cogitatione supplete.
139쪽
Postremo quod rationum momentis osten de re sum aggressus,ipsa temporum series certissimis evincit experimentis. Non satis scio, avaritiane potius an liberalitate naturae factum uerit, ut sicut Geographis saepe locorum , ita Chronologis quaedam occurrant temporum solitudines .Quemadmodum enim
ad plurimas aetates condecorandas ortinium honarum artium ornamenta confluxerunt, ita
sordescere alias deprehedas nulla bellica laude, nulla Sapientiae luce conspicuas. Profecto cum Themistocles, Miltiades, Leonidae, Philippi,Alexandri, tam excelso in fastigio Graecorum Imperium inaudita armorum felicitate collocarunt, per eadem tempora tanquam
ex condicto prodiere sapietatissimi illi mortalium Socrates , Platones, Demosthenes , Aristoteles, qui armatam Graecorum Palladem supra Palladis literatae laudes efferri passi non1 t. Romae vero a disertissimis Oratoribus, a gravissimis Senatoribus nunquam acrius judiciis in foro, suffragiis in Curia, sententiis in Senatu pugnatum est , quam cum diuturna & difficillima bella cum Reipublicae hostibus capesterentur. Cum autem barbarae Nationes ab extremi Septe trionis latibulis ad nobilissimas Europae Provincias ferro flammisque
140쪽
misque obterendas proruperunt, quemadmodum non illa belli facies, nec ad certas Militiae leges castigata vis armorum fuit, sed effrenatarum quaedam excursionum licentia, saevitia, crudelitas ita in publicas Academias atque Lycea ruditas ac vel uti rubigo quaedam ingeniorum irrepsit. Revirescentibus subinde Martis studiis, conjunctim mirus quidam literarum ardor excitatus est; donec ad Francisci Galliarum Regis, & Caroli Quinti Caesaris tempora est deventum, quibus arma ce tatim & literariae artes ad invidiam futurarum aetatum,singulari gloria,inusitata affluentia enituerunt. Nullum facile optatius gratius
que Catholicae Religioni spectaculum est exhibitum, quam cum Carolus quidem invictis. simis armis, pluribusque vi et oriis quam stipendiis assueto milite, Haereseos Lutheranae virus debilitandum atque extinguendum curaret ; sapientisssimi vero Praesules, Tridenti Ρontificia authoritate coacti, teterrimos illos errores & sacrilegam impietatem c testis doctrinh luce dissiparent,)aculisque confoderent.
Quibus ita stabilitis atque perspecti H nihil
est causae, quamobrem parentes vix e fasciis evolutos liberos maturent in Hippodromum,& Palaestram mittere ; imo vero, quod olim