Epistolario di Coluccio Salutati

161쪽

DI VOLUCCIO SALUTATI. 4Jhomines, dum detrahunt, dum collaudant, nunquam intra terminos consistere Veritatis utrobique, ni fallor, excedunt, cum Satius sit et istud et illud parcius predicare scio dominos ferme come ulti coloro

cunctos, dum alio ex Sue puritati habitu reputant, aures nimis ' Q, credulas exhibere scio famam, que de locutionibus hominum, de quibus scriptum est: omni homo mendax ' , exoritur, vera falsis inconsiderantissime permiScere, ut inter tot et tanta undique Vanitates prorsus sit impossibile non errare non igitur mirum si tua sinceritas, famam sequens et relationibu credens, que falsi x 'Π0 ing nn0

1 clatum capacissime Sunt, UaSi magnum aliquod mea Scripta de T ἡ 'P 'siderat. Sed cave, ne vilissimum auri calcum ob coloris similitudinem aurum putes caVe, ne dum gemmaM et margarita te reperturum copitaS, simum tangaS Si Scripta deSideraS, cur nΟVa ama gustare

rea uiris, cur non Scrutari ornatissimam vetustatem si metra xi perche non si ri-

in placent, habes Mantuani dulcedinem, claritatem Nasonis, severi 'δββiQ, R pQςxi, talem Horatii iocunditatem Aquinatis, imitationem Statii facetas evagationes Lucani et Tragediarum, alterius a monitore Neronis opus, quicunque fuerit ille Senece gravitatem. si prosaicis delectaris habes Ciceronis exundantiam, Marci Fabii curiosum acu a filosofi, a re

tori

a men Annei Senece, cuiu tanta reperiuntur puScula, SeVeritatem. habes, ut ad nostros veniam, Christi edulium apostolorumque bsy epreconium Aratorem habes facundissimum Firmianum, delicatum hin gyHieronymum, Xquisite locutionis Gregorium declamatorem Ambrosium et omnium perfectissimum Augustinum quid igitur,23 quasi lauseante Stomaco, nova queri reputa qui possis tam splendidarum mensarum convivio saturari crede michi, nichil moderni nulla

novum fingimus, sed quasi sarcinatore de ditiSSime VetuStati i 8 hi is fragmenti VeStes, qua ut nova edimus, resarcimus diu ita δ' η'μ'

et si forte quid relictum fuerat, sequentia tunc Secula rapuerunt.

2. ni R in 7. ' consider II. V verissimum Id. πο requiris pete cave ne vilissimum 7. Ain vagitiones 3I. M RI mettono si

162쪽

EPISTOLARIO Nunc ad studia tu e dignationis accedo. narrat idem episcopuSte poetis teque moralibus delectari. placet id quidem, Si tamen, ut

Gli accomanda leor vetitum est, hanc doctrinam velut captivam teneas, non sibi

velut coniugi copuleris, nisi forte radat cesariem, Ungue circuncidat ponatque vestem in qua capta fuit tunc, si placuerit, illam citibi iungas uxorem vale. non enim inunt occupatione conceptum exprimere. alias forte prosequar quod incepi Florentie, die vigesimo primo Septembris.

qualch cautelamelleggere gli autorigentili.

Eloquenti viro Andreolo de Aristis cancellario.

UNQUAM alias, vir insignis, frater et amice harissime, aut Verius aut plenius me Xperiri contigit priscum illud, cuiuscunque fuerit, documentum, loqui prohibeor et tacere non pos IS

1 Allud ali interpretagione allegorica data a precetto de Deuteronom. XXI, 1 - 13 da S HIERON Ep. XXIad Damasum in Operu, I, 7S. a La cattura di Bernabb Visconti,

conosciuia in uesistante a tuit Italia, eccito si profondo senso di Stupore, quale iun altro fors tra gli avvenimenti di queli et fortunosa Vea Saput proVocare si maximum mirum et creditur maius factum quam Un-

quam fuerit in aliqua parte mundi ;Ann Mediolan m MURATORI Rer. D. Scr. XVI, 783. A seconda delle passioni 1ad'erano agitati, gli animi si divisero naturaimente in favor delvincitore o de vinio ma D senga dubbio quest' ultimo che in Lombardiae uori di essa accolse te maggiori simpatie Ii volgo commosso fantastico che a natura tessa aveva interrificii guis annungiata a gran ca-duta i cantor girovaghi piansero ei lor Lamenticia miseranda sorte de signore di Milano crudele si, a gluStoe generoso it tradimento de Conte di Viri fura costui inlacciato colle piuatroci inglurie da cronisti, quali ii ER- CAMBI, Crou di Lucca, I, 244, da letterati comesi MARZAGAIA, De modernis gestis, p. 8Ι cf. p. 42 6 I. Fra OStor ap-punto no ci aspelleremmo i trovarschi erat i S., che ella presente epistola invece si atteggia a dilansoredi iovat Galeaggo, ad accUSatore acerbo de cadulo Bernabo. a iuche la schielia manifestagione de suoi sentimenti essa deve fors considerarsi

163쪽

DI VOLUCCIO TALUTATI

sum; nec minu quam ille facundus matrimonii dissuasor loqui prohibeor, si Velim quod mente concipio reserare deterrent lj xlar o di-

enim materie altitudo et communis domini celsitudo sueque in ac d*ηη'4ς' βψggς Q; cessibiles et predicande Virtutes de quibus, ut Hystoricus aliquando S de Carthagine protulit, silere melius puto quam parum dicere ' ; et ideo loqui prohibeor. sed cum rem per ipsum clarum Itali qu t te a

principem, imo verum et singularissimum ne dum Ligurie, sed in Q pron'; totius latini nominis liberatorem, nuper gestam Ocunda mecum memoratione revolvo cum felicitatem, quam ipse sibi cunctisque O innocue vivere cupientibu peperit, tacita mente considero, tacere non possum inter hec tamen quantum illa me retrahunt, tantum ista manum ad scribendum impellit, ut, quanVis hec transeant

omnem humane condicioni terminum et mensuram, irre cuSabiliter tamen exigant ut Stili memoria celebrentur: et eo maxime, nx pio che ta-

i 3 quoniam audivi plurimo mentibu depraVati obloquendo repre- - ό ό ό όS'Jλ' 'hendere que deberent cuncti commendationum laudibus exornare. Sed non St OVUm malos invidere boni et res, quanVis utiliter consultas, reclare gesta et feliciter consumatas per in-

come Un alto politico suggerito alcancellieremorentino dat suo signori, quali, sebbene avessero con redda cautela ris post alle iustificagioni ordirette dat Conte di Virtu cf. la sua lettera in Ann Mediolan cit coli. 786-87, maggio 383 Florentinorum responsio D del 4, ibid. col. 787 RIGACCI, par. I, p. VII, p. IS g.), pure erano in fondo en leti di sa- persi baraggati a chi VeVano Sperimentato non men peric Olos come alleat che come VVerSario.

pur accennando allo stratagemma dicui Bernab era rimasto vittima il maggio 38s, non Occa delia sua morte, eguita circa Otto est opo, cos puti credersi cl)'egli a deitasse mentre Bernab era Sempre in vita: quindi ne novembre et Panno mede-

i Allud qui ira alia has concui comincia a celeberrima Epistola Valbrii ad tonum ne ducat uxorem, cheran dat tempo in cui Gualtiero Mapes la ted in pubblico e mal- grado te sue protest sc WRIGHΤ, Biographia Britann. liter. London,

1846 p. 99), alunt ritennero crit- tura deli 'et classica ed attribuirono ora a Valerio Massimo, ora a S. Gerolamo, fra te opere de quale si continuo per lungo tempo a stampare cf. S. HIERON. Opera XI, 242 gg. Il S., che altrove cf. lib. III, p. XV, I, 187)aVeva Un O leggermente accellata Pattribugione a sani di Stridona, sene Ostra qui co pila savio consigito dubitoso. Dest Epistola egi posse-deVa una copia, inserita fra attres critture ne cod. Laur. Ouυ. Oppr. S. Marco 268 ed ora mancante perta perditata una die cina di gli, opoquello che e adesso PottaVO. a SALLUST. De bello Iugurth. XIX, 2.

164쪽

EPISTOLARIO Parier dunque vidi livorem depravare loquar Ritur et contra detractores istos

hoc reptanti calamo perorabo, ut discant improbi ferreas linguas honesto potius cohibere silentio, quam narratione falsidica delatrare nec sic sibi placeant, quod alios in suam sententiam tra

che i divi volere here lorientur precipue cum negare non valeant capturam illam G

n*d domini Bernabo vis, non humanis consiliis, sed solo Dei digito

factam, iuStam, utilem et necessariam extitisse. quid enim iustius, tiranno a uiti in quam evissimum tyrannum amicis, si quos amicos tamen habere

potuit terribilis illa crudelitas, formidabilem, subditi graVem, Vicinis exitiosum, coniunctis et pestilentem ac trucem OmnibUS, IOOppugnare tyrannum, inquam, blandum ut deciperet, humilem Ut conculcaret, propicium ut perderet et tractabilem ut seviret Pan forsan Vera non loquor nonne qualis in amico fuerit, ut infinitos omittam, in domino Pandulpho, quem falsa corrumpendepellicis criminatione truci ferro petiit intra seu domus penetralia, IJ demonstravit Θ δ an qualis in subditos foret, populorum miserie non Stendunt an qualis in vicinos esset, non patuit infinitis a suo congiunti bellis, quibus semper finitimos extitit insecutus de coniunctis

autem quid referam cum non fama, sed rumor fuerit eundem

fraterne mortis fuisse auctorem, et non solum nocturna Sus O

catione dominum Mapheum peremisse, sed etiam alterius fratris et demum nepotis exitio modis omnibus institisses - nonne

agi amici, a sudditi, a vicini, 6 Coi Bernabonis

i Anche P. AZARIO, Chron. c. 398, narra come si attribuissero a gelosia violent trasporti di Bernabo contro Pandolfo Malalesta, della cui inno

Ist for lib. VII, cap. XLVIII), Opoaver narrato distesamente ii alto, conclude come fa qui it S. che a gelosias uia pretesto, e che Bernab infieri contro Pandolfo sol percheali parevache per opera di costui troppo mon-tasse ii frate suo Galeaggo mella

consorte ignori n.

a D'aver o veleno procurata laimmatura morte di asseo, pentosii a seitembre 13 Ss, teder Olpa a Galeaggo ed a Bernabo i contemporanei alcuni de quali non dubitanodi asserire che quest ultimo tentasse pol di baraggarsi in gua manierade suo complice cf. MINERBETTI, Cron in TARTINI, Rer. D. Scr. II, 3. Che Galeaggo dissidasse infati det fratello e che questa osse a principalcagione de suo trasportarsi a Pavia dicon gli storici: cf. GIULINI, Storia

165쪽

DI VOLUCCIO SALUTATI.

quanta crudelitate fuerit in omnes quotidianis cedium iussionibus indicavit o quot et quantos dominos suis illectos blandiciis in exitialia bella coniecit et promisso frustratos auxilio precipitavit suis assentationibus in ruinam o quotiens humilitatem; simulavit ad tempus, ut validiore Superbie spiritu quos voluit Oppugnaret quotiens ostendit se ferre subsidia illis quos opprimere

moliebatur quotiens iras continuit ut crassaretur unicum sussiciat ad hec omnia probanda malignitatis Xemplum nonne quondam Porthiensem cardinalem Lucanam civitatem et Sancti Miniatis Io Oppidum auctoritate esarea gubernantem, qui spem omnem in

ipso posuerat, insidiosis blandiciis pellexit, ut cum meis dominis florentinis bellum inciperet, seque illi domino nobili et gallicenationis, de sue puritatis simplicitate illius duplicitatem metienti,

prebebat humillimum, ut iuxta superbie Spiritum Suum concul- 13 caret nonne sibi copiosa destinavit auXilia, que non tantum Florentinis obsisterent, sed ipsum nequissime proditum morti traderent et delegata sibi dominatione privarent nonne, deprehensa tanta turbationis proditione, et ab eodem, Sicut decuit, digna reprehensione correptus, se mitem et tractabilem exhibebat,2 ut tandem posset effere mentis propositum adimplere ' et quoniam, permittentibus legibus humanis atque divinis, in veros tyrannos licet insurgere, et cum, ut inquit fons eloquenti Cicero, Vile tyranni ea condicio sit, ut qui illam eripuerit in maxima gratia futurus sit et gloria ' in quem unquam iustius licuit manus inia cere, quemVe nedum capere, Sed etiam trucidares parce, precor, et parcat communis tui et mei domini mansuetudo, si quid contra tyrannos inVexero mundissimus equidem est in oculis omnium C Ome noster iste Virtutum a tyrannice nominationis infamia,

qui solus exhibuit inter alios Ombardi dominos verum regali S3 in clementi dominatum, qui non solum tolerabiliter subditis, sed

sue insidie;

d Savola, uove es plicita accuSa a

Bernabo it processo et 38S; Ann. Mediolan cit. Oll. 797 e 798. 1 Sude insidie es a cardinal Guido da Monforte vicario imperiale in Lucca ne I 369 da Bernabo, che aspiraVa acquiStata Sargana, at dominio diquella citia, cf. GIULIblI, p. cit V, 3 I.

166쪽

ISO EPISTOLARIO

cunctis optabiliter dominatur; qui solus didicisse videtur quid subiectis deceat imperare qui Solus non Verbo, Sed opere Verum Se tutorem et parentem reipublice profitetur nec dubitem, quod et ipse suis litteris detestatur, tantum Super salutis sue pericli-

ehe si commosse clatione commotum, quantum Super deflenda miseria populorum, S

renae de popoli quo videbat truculentis et impiis faucibus laceratos sevioris fla-

gelli condicionibus in filiorum manibus reservari nam, ut pauca discurram, quid ille subditis relinquebat nisi sedicione et Scandala, que quidem in ipsorum desolationem calliditate perniciosissima confovebat que, licet honesta fuerint, sub illo civium permissa Iocollegis que discipline, que liberalium artium cole vel in metropoli vel in ceteris quas opprimebat urbibus viguerunt quibus nobilibus quibusque coniunctis effera crudelitate pepercit, nisi quOS exploratissima ratione percepit sibi vel nescire vel non poSse noceres quis sub ipso potuit, ne dicam verbum facere, sed vel JSecum etiam somniare quod ad eius aures exploratorum diligentia non referret quid autem utilitati statuit subditorum Θ quot cives liabuit sui custodes nisi crudeles scelerum ministros vel detestandOS artifices voluptatum que denique salus miseris restabat populis nisi de patrui feritate sub nepotis benignitate, divina manu perficiente, O transferri λ non credas, carissime Andreole, hoc tantum et tam desiderabile bonum languenti, imo morienti Ligurie proVenisSe, nisi misericordissima celestis Numinis dispositione, que paSSa non eSt salutem tot populorum tam infeliciter deperire. Secum enim ab terno dixit ab initio cuncta prospiciens et tempora OStra Jbenignus disponens Deus, secum, inquam, ab terno dixit Virgilia

num illud:

Deterior qui visus, eum, ne pestifer Obsit, Dede neci melior vacua sine regnet in aula λ).

I9. Od. mette salus 2I. Od. Andreuole

1 Allud verisimilmente qui it S.

alPepistola gia ammentata de Contedi Virtu, in cui della cattura di er-nab e deito si quod non solum ad si liberationem nostram et Suorum et VeStroruna subditorum, sed totius re ad pacificum statum totius Itali rest undabit, ad cuius destructionem semper nitebatur Ann Mediolan. cit. Ol. 787. 2 VERG. Geore. IV, 89-9O. est testopero ne primo verso a re prodigUS .

167쪽

DI COLUCCIO SALUTATI ISI sic enim profecto factum est. nam occiso, quantum ad imperium attinet, qui iustissimum imperialis indulgenti titulum dominandi tyrannice crudelitatis impietate sedabat, surrexit vir Deo dilectus et hominibus carus, qui benignitate sua dolorosa subditorum vul- nera mitiget et periclitantis Liguri damna sue humanitatis clementia recompenset desinant igitur detractores ambitioni nepotis ascribere fatalem, hoc est divine dispositionis ordinatum conclude che la

domini Bernabovis occasum: nam, ut testatur gloriosissimus ille po iZione divina pontifex divus Gregorius nulla que in hoc mundo hominibus fiunt, Io absque omnipotentis Dei occulto consilio Veniunt ' Pque, quantum arbitror, tanto maiori luce clareScunt, quantum manifestiori provenisse iusticia dignoscuntur quid autem, Si cuncta Regentis iusticiam contemplemur, Occurrere poteSt iustiuS, quam crudelium depositio dominorum, quam concedit, cum audit Deus compeditorum IJ gemitus, ut solvat filios interemptorum Θ Τ hoc opus semper ordinatio divina permisit maxime virtutis viris hinc Hercules 'is'

Busiridem Egyptium, Thracem Diomedem, Anteum Libycum, ':

domatori di

Erycem Siculum, Hiberum Geryona, Cacum Italum, Narbonenses Albion et Bergionem et innumera alia feraS, que cum homineSa fuerint, a proprietatibus Vitiorum fabulose bestiarum nominibus recen Sentur, tum OccidiSSe creditur, tum domuisse sic Theseus Minotaurum Cretensem, Cephysium Procustem et latronem Sisyphum interemit; sic aureum Vellus cepit Iason; sic Cadmus virigenis serpentem dentibus Hyanteis oppressit in campis interas quos quis dubitet, cum ternitate memori numerandum glorio durer dunque in

perpetuo da fama

sissimum Virtutum Comitem, qui tam feliciter tantam patrui ty disia Gale ZZo, rannidem deposuit it perfregit: poteritne unquam ulla obhvione deleri ante rei memoria aut tam clarum facinus subiiceri P manebit, inquam, in ternum, ut arbitror, inclyta fama celeber-3 rimumque nomen domini nostri; nec Galeag, i Virtutum Comes,

168쪽

IIa EPISTOLARIO

Ne si accusita' in-giustigia a sua condotia. Dicon i poetiche contro i tiranni e lectio stringere it ferro;che trionso di si tantique tyranni iustissimus atque ploriosissimus triumphator apud

posteros sub silentii tenebris obducetur clamabunt populi, testabuntur urbes, admirabuntur Xtranei, totaque nostra letabitur laseternisque scriptores litteris committent laudes et gloriam tanti Viri nec audebunt etiam, quoscunque tranSVersos livor duxerit, cide tantis rebus iniusticiam allegare iniustumne fuit invisum superis inferisque caput et hunc non hominem, non aliquam certam beluam, sed simul tot beluina capita referentem quot vitiorum furoribus estuabat, nedum noceret capere, sed etiam quasi sacrificium aliquod immolare non profecto. nam, ut Tragicus ait Ovictima haut amplior ulla Potest magisque opima mactari Iovi Quam rex iniquUS. lo ripeton te cum enim, ut alidiora perStringam, rescribentes Provincialibus

masnadieri ed i et Hadriano Arcadius et Theodosius augusti statuendo decre S

verunt pro quiete communi desertore militie nocturnosque propalatores agrorum aut itinera frequentata insidiosis aggressionibus Obsidentes, ut mortem, quam minabantur, excipiant et id quod intendebant incurrant, quilibet etiam auctoritate privata possit occideres ' ; quis dubitet de mente legum fore, quod legum om- Onium non desertores solum, sed publici violatores, quique non agro tantum, sed urbes ipSalintra menta propalantur et non Solum vias, sed domo obsident innocentium, impune posse pro utilitate publica trucidarii si licet vim vi repellere et pro sui corporis defenSione crassatores armi occidere, qui Sane menti non a 23nifeste consentia rerumpublicarum Violentissimo inVasores, persecutores bonorum, libertati oppreSSOre et ne dum priVatorum, sed populorum truculentissimos homicidas citum fore per arma

controtori,

ad a. 382 in TARΤINI, Rer. It Scr. I, 789 e 798 cf. IULINI, p. cit. V, 38O g. i SEN Trug. Herc. Fur. 926-28. a I S. lassume in parte, in parteri produce letteraimente qui te due costituetioni imperiali che si leggonone Cod. lib. III, tit. XXVII di liceat unicuique sine iudice Se vindicare vel publicam dis et ii me di cui a prima intitolata re Impp. Valent Theod. et

Arcad A. A.A. ad Provinciales B e laseconda re Impp. Arcad Honor et u Theod. A.A.A. Hadriano P. B.

169쪽

DI VOLUCCIO SALUTATI IS 3 repellere ipSosque pro Salute cunctorum vita tot capitibus quot viris presidet exitiosa privare Siques licet irin momentanee j s 'aόl possessionis conserVando iure violentum expulsorem, collectis et pQββφβ Q, amicis et agnatis, potentiore manu repellere; sique, dum sit illa S de possessione luctatio, ferro cadat invasor legibus est impune quid de populorum afflictoribus Statuendum est, cum quibu non de agrorum poSSeSsione, sed de vite salute et totius substantie conservatione certatur quod si iura permittunt etiam privatos sit I ' 'l'cesariani fisci quidem ossicialibus, in fiscalium rerum occupatione in contra legem agentibus, propria auctoritate reSiStere, quoniam rite non sunt ' ; si thori violatorem possumus cedendo conficere contro gli adulteri,

quid in illos censendum est cunctis Sse permiSSum, Ut ciVitati ii Ajό ό '' 'Π' 'cuiuspiam rempublicam non ad utilitatem imperiali erarii, Sed iih h ἡ 'hi

. . . . . emico privato,

ad suum commodum occupant, utque Simul matrimonio copu- IJ latOS, coniuges natosque natorum et qui nascentur ab illis AE non solum in libidinis sue satietatem redigunt, sed publica Servitute peS-sundant male quidem, crede michi rebus humani iura OnSulerent, Si contra tyrannorum oppressores aliquo supplicio dese-Virent. qui enim, ut cetera pretermittam, credat legeS, Sanctas 2 et iustas et ad communem utilitatem omnium ordinatas, SeVitatem

tyrannicam aliquibus sue tutele suffragiis adiuvare licet hostem occidere licet quemcunque principem civitatem non sui iuris impetentem, etiam si de imperii gloria sol immodo certet, nedum impune perimere, sed cum gloria trucidare. qui Sibi ipSi consentiat ' tib a in tyranno, quo nullus dici potest omnium inimici cior, et cum eo ἰώπ - '' qui non invadit, sed iam invasit et opprimit civitatem, illi id idem

26 invadit Cod invasit

1 Cf. Cod. lib. VIII, tit. 1V, const. I, de Cod. lib. XII tit. XLI, De me Unde vi, con cui si accordano te talis et epide meticis; a const. leggi deL Digesto, legge 1', ultima de Cod. lib. X, ait XXX, Delegge I dei tit. De vi is de vi discussoribus ela conSt. Unica armata, lib. XLIII, tit. XVI. de Cod. lib. X, tit. XVIII, De Super a Cf. Cod lib. α tit. I. De indicto. iure fisci, const. Imp. Diocl. et 3 Cf. Cod lib. IX. Qit. IX. Ad Maxim A.A. ad Flaccum n e lib. XII, legem Iuliam de adulteriistit. LXI. De executoribus rei et stupro Novella CXVII, cap. XV, exactoribus, monst. Ripe principio. tono cla ratessa uegota consi Cf. VERG. Agu. III, 8. luccio Salutati, II. Io

170쪽

IJ4 EPISTOLARIO non esse licitum, quod in idem tentantibus Videmus esse permis- Se questo diritto sum denique, si taliter iura pro sevissimis istis dominatoribus

d 4ς, gni ii se opponant, quod ipsis decretis non liceat subditis, non permit

Rς φηβψ tatur equalibus it non cogantur superiores in ipsos insurgere, quis unquam publice servitutis finis, quis unquam locus vel aditus Glibertatis sed quid prodest subditis, si liceat excutere iugum, quod essicere nequeant aut si maiores debent, quod omnino

niuna speranacri negligunt et non curant, ad quem poterunt nedum misere, Sed

oppre si miserande Suis etiam hostibus civitates pro liberatione recurrere, Vel ad quem de suis assiictionibus appellare cesares enim hac elate Ionostra procul; pontifices suis negociis, et utinam non scismatibus loccupati sunt ut nichil aliud possent Hicti populi facere, nisi

Summum orare Iovem: morimur, pie Iupiter, audi: Iupiter, exaudi, Iupiter, asser opem H bellae dunque i ut iuStissimum fateri neceSSe sit in superiorum negligentia et im-

Conte spegnendo

si peri coloso emi potentia Subditorum, hunc certissimum Virtutum Comitem aet

cuncti virtutibus comitatum, dominationis socium, sed tyrannidis inimicum, pro tot liberatione populorum instinctu divino ad tantum eXtinguendum facinus Surrexisse quantum autem utilitatis Sit Oex hoc liberatis populis, quantum vicinis quantumve tot Simul Itali secuturum quis valeat Xplicares gaudebunt enim populi de tyranni crudelitate in veri et iustissimi domini clementiam benignitatemque translati letabuntur undique mira cum iocunditate finitimi, quos amodo non oportebit continuas illas insidias for 2 O si allegrera idare; tota ero Simul exultabit talia, sublato scandalorum

tuita Italia,

principe, qui e propicium cunctis Itali vastatoribus exhibebat. s allieteranno amodo quidem erunt populi de coniugibus filiarumque pudicicia, de personis Suisque rebus sine trepidationae securi deposituS quidem est qui licitum de libito faciebat et per urbes gradiens Goauctoritate ceSarea sibi commissas, imo, ut verius loquar, sub tituli

3 Cod ipso . Cod poterant