장음표시 사용
171쪽
DI VOLUCCIO SALUTATIIJ J iustificatione relictas, quamcunque libidinoso respexit intuitu, sive 'iberati a nefan-
Virginem SiVe nuptam seu viduam, ad sui thalami pulvinaria V βψrio Qtrahebat; qui de subditorum filiabus pellicum gregem exemplo turpissimo faciebat ' ; qui non contentus angariis sordidisque 'φ ghyi βψ J Subiectorum muneribuS, etiam perangaria seviter, exigebat 'h ofelices populi, qui nunc benignas tolerabilesque non XactioneS, sed collationes in publicum, non Violenter Xtorquendas, sed Voluntate libera conferendas, sub benignitate nostri Comitis exhibebunt quibus non oportebit sub huius pudicissimi principis casti- Io monia pro sororum formositate et filiarum aut coniugum sive reliquarum vicissitudinum suspicari quibus non erit de substantia timor nec ulla de capitis incolumitate formido sed, o felicissimi dominatus, qui de tanti potentatis ambitu vel iam experti fuerant iniurias vel ipsarum expectatione de suo statin solliciti Is trepidabant non metuet amodo suis Mutinensium finibus in r 'ranquillo u
clytus marchio nec intra mediam nem errariam, quam generosa progenies domus Estensis an diu legitimis pontificum concessionibus habuit et iustis imperandi condicionibus gubernavit iustissimisque gubernat, Vel intolerabile suis populis timebit iugum vela sui status ex insidiis formidabit occasum amodo tutus erit ignor di Ve
a bellis et ab insidiis securus inclytus dominus Veronensis nec
I Sulla modata iussuria di er-
a Sul significato di questi due
vocaboli oche ed inefati sono enotigie accoli dat D CANGE S. V. a mya Hi a Pili soddisfacente la nota di L. Fortis alla versione de VOET, Comment alle Pandeste, lib. XLIX, tit. XIV, N. 3, VeneZia Ι 8S3. Delle anglieri con cui it Visconti oppri- mevari sudditi, recanali storici infiniti
3 noto come non appena Nic- colo 'Este successe de 1362 ella signori a statello Aldobrandino, 'addimostrasse gelante fautore delle legite formate da vari Stati taliani alPintentodi tener in freno it Visconti, a cΟ- mincia da quella stretia in errarai 16 aprile 362, passando atraltrache i marches in persona Si reco contrarre in Avignone con Urbano V 1366); alia terga dichiarata pur in F errara illa aprile I 37o fori era questa ultima delle pii gravi discordie insorte pocli mesilaopo fraci due signori per P acquisi di Reggio, che degenera-rono in guerra aperta, durante la quale P Estense corse gravissimo rischio diperde Modena. f. FRIZZI, Memorie per a storia di Ferrura, ed. Laderchi, Ferrara, Ι 8SO, II, 34 gg.
172쪽
maxima pendebit pro redempta pace tributa nec sub future Successionis edere prematura matrimonia despondebit non erit duci consumatissimo Patavino, vel bella gerenti, que tam iuste tamque necessaria indiXit et tam feliciter terminavit, aut pacem agenti, pro qua tot labores substinuit, tot pecunia largissima manu
profudit, totiens se bellis implicuit tantasque sibi populorum societate et principum amicicias conciliavit, ulla de domino Berna- bove suspitio, qui quasi de quadam sublimi specula semper quos posset opprimere cogitabat 'h non metuent inclyte Ligurie atqueli. Genou , o Ernili civitatem inde Ianua, hinc colonia Romanorum, Studiosa ΙΟ
Bononia. crudelii iugi data recidivationae mortifera subire nec inclyta nostra Florentia, totiens bellis tentata ac iniuriis pro- Vocata, totiens decepta pacibus, ederibusque seducta, foris hostiles respirer Veneria, insultus aut intra menta perniciosas insidias formidabit quid dicam de principe Venetiarum, quem mari terraques bellis op IS preSSUm et demum, amissa Clugia, pene devictum hiantibus ille
1 Allegando i diritti che sua mo-glie, come figlia legittim di mansignorio della Scala, Vantava sui domini di Verona Bernabo elPaprile de 1378 dichiarava guerra a Suo cognati Antonio e Bartolomeo, i quali
Stornaron a gran fatica da loro apola procella, sottometiendos a gravi condigioni Conclusa nel 3 79 la pace, cinque anni Opo, e preciSamentem et
labbrai di queli'anno, Bernabo tipulava emogge deli ultimo suo figlio Mastino in ta di cinque anni con una
figli uoleti di Antonio della Scala;
cf. IULINI, p. cit. V, O e SI. et Anche Frances co da Carrara era entrato ella lega promossa et 1362 contro Bernabo dat cardinal Alborno e ali Estense cf. IULINI, p.
aveano rivolt te oro armi controde Genovesi, i quasi per evitare mali peggiori, si legaron a paga loro un tributo annuale di quattromita fiorini 'oro edis antenere a proprie SpeSe quattro cento alestrieri che li
destro a Bernabo di tentari' imposses- Sarsene Soli pretesto chesi imperatore Paveva vi letto a suo vicario. Diqui una guerra fra tui est repubblica, che in colittorno dici anminiatomelle mani della seconda. f. IULINI, Op. cit. V, 33 PERRENS, p. cit. V, 72 g. ecla iunga narragione, che delia rivolia e det ri acquisi di uel castello facit S. tesso eis Invectiva in A. Luschum gi cit. p. 62 gg.
173쪽
faucibus expectabat sed quid per singula trahor nonne et in reve tuito il
universa Italia, que ad alluitur, Alpibus incipit, Appennino i R βiςMyR Q monte con Surgit, in cornua Regium usque protenditur et ab Adriatico Tyrrenoque mari tortuosis hinc inde circunsepta lito- ribus, insultatur, letari poteSt et debet se tanta peste continuisque periculis, quanta per illum parabantur quotidie, liberatami sublatus enim est qui latronum principes sibi Generos coniungebat λ pari ii fautore
qui perditorum hominum manus Sub Societatum titulo, coniuratas βμ' 'ς, in armis, dominis infestas, populi perniciosas bellorum avidas et Io pacis inimicas, aut fovebat in aliorum excidium aut ab initio cop- gregabat; qui barbara aut Xtera gentes Italiam, cuiuscunque of 33old x ai anni
fendendi gratia petituras, favoribus iuvabat et consiliis dirigebat 3 .
1 Accenna i S. alle vicende diquella terribile guerra fra enova Venegia, che duro et anni e quattrona est. Apertas colla vittoria conse-guita alta otia veneriana preSSO ad Angi it o maggio 378, Ss si Volsepol interamente a favore de Genovesi,
quali dissatio a Pola it Maggio delseguente anno i navigii nemico, co- mandato dat Pisani penetraronomelle lagune e parVer con respugnagione e
nacciar Podiata rivale dei restrema ro-vina; cf. ROMANIN, Storia doctιmentata di Veneria, Venezia 1873 III, lib. IX, capp. IV per da avvertire chei que frangenti Bernabo parte ggi avape Venegiani, in vantaggio de quali ei provoc angi Pentrata della compagnia della Stella et territorio de' Genovesi; f FRIZZI, p. cit. III, 363.
a Delle figlie naturali di Bernabo
3 Le alleange stipulate se laChiesa, i marchese 'Est e altri signori dei 1366 e de '69 ebbero ascopo dichiarato uello di liberarer Italia alle compagnie, che infestavano e che Bernabo g ordinatore, accreScitore e mantenitore D di esse,
come o dice ii MINERBEΤΤI Cron. cit. Ol. 4), favoreggi avara anno de' vicini; cf. FRIZZI, p. cit. III, 34I, 34S. Anche irenge, che aveva in aliora fati inutili tentativi a ta intento, non appen Bernabo fu ridotio neli impo- tenga di nuocere, die mano alla for- magionei'una legam colat sine. QVi- detis una nobiscum D scriveano i signori illa settembre 138 K Multis D,
re videt et tota, Sicut certi sumus, Italia, quales mores hominum qui se ar- morum exercitio tradiderunt videtis quot et quante sceleratorum homi- num officine, quot coniuratorum ad latrocinia patranda conVentUS, OSt- si quam a quadraginta quatuor annis citra pestifere rei sceleratus inventorsi dux Guar neri u gente armo si rum congregavit in unum, ad pacem
174쪽
cti it Conte di Virtu venne del
ue cum ita Sint, non enim hec tanquam probanda legen-Niun' impres is libuS, chira quidem sunt, sed potius aspicienda proponimus, quid
x x di Vςβx', utilius universe reipublice fieri potuit, quid populis atque principibus conducibilius valuit ordinari, quam tot malorum auctorem et initium tali ratione compescere, quod non possit in aliorum de Strimentum ulterius desevires sed an forte quisquam ad hoc faciendum inclytum hunc Virtutum Comitem negaverit SSe compulSum Θ an nota non sunt quot et quanta dictus dominus er-nabos cogitavit in fratrem, et quot demum in hunc nepotem infanda et exitialia preparavit Θ quis contumelias, quas in illum Oproferebat, ignorat Θ nonne, usque adeo displicent bona malis, si quid benigne remiserat, si quid clementius statuebat humanissimus iste noster dominus, ille crudelis et fero ipsum puerum,
ipsum ac faucibus redolentem et ignarum domini predicabat
cum ipsum audiebat severiusculas patris exactiones largiflua manu IJ
para dissipatore refundere, nonne ipsum tanquam insanum et pecuni prodigum
effusorem et quasi ridiculum caput arguebat ' cum ipsum religioni, cum divino cultu percipiebat intentum, nonne libricioli legum, nam canonicarum horarum beate Virginis libellum, quem vulgo libriciolum dicunt, assidue perlegebat, coram cuncti 2 O
2o. et parole assidue perlegebat furono aggiunt da me per supplire a dimetto de cod.
ubilibet in cunctorum exicium per turbandam quotidie pullularunt et re ob id una cum excelso fratremo Strost domino Galea Comite Virtutum et magnificis fratribus nostris Bononiensi sibus ligam contraximus Salutarem si ad inhibenda Societatum istarumst inicia et conceptus earum pro Viribus contundendos n. Arch di Stato in Firenge, IVSS. 9, c. IO A. a neqUeSto, ne Verun altro deglici rgi dei Florentini ebber esito favorevole cheangi niuna accusa fu loro tu frequentemente scagliata che quella di fomentatori ed alutatori elle compagniel Accusa in fondo non immeritata, perche Firenge, come tuti gli alari Stati della
penisola, pur secrando OdeSte ma-Snade, non esitava a servirsen contro suo nemici, quando Se ne preSentasse opportunita.
1 Non res clusa alle imputagionifati a Bernab ne famoso procesSoquesta si tem pluribus et mustis vicibus musta contumelias et opprobria dixit de praefato domino comite, dicendore quod unus fatuus erat, et quod ne sciebat regere Ann Mediolian. it. col. 799 cf. IULINI, p. cit. V, 4Ι.
175쪽
appellans, multis cum cachinnationibus deridebat cum vero, finchε, essendogli
structis a patruo in Suam necem insidiis suum undique peti caput d*xi', invςΠn la
ab illo scelerum cunctorum artifice non Solum perpenderet, Sed nil . p.: .i videret, quid debuit innocen contra nocuum, regalis animi Viry contra tyrannice perfidie senem, et denique impie agnus contra ferocissimum lupum et humanissimus homo contra crudelissimam beluam opponere, nisi se in securitatis presidium, non dicam captivitate, sed etiam cede persecutoris manifestissime vindicaret Vale et communi domino me recommenda. Florentie octavo Io kalendas novembri S.
Magistro Iacobo sacre theologie dignissimo profeSSori.
13 ENERABILIS pater, magister egregie. retulit michi conSpicUUS iretiste. 138ue P
V legum doctor dominus Guaspar de Civitate Castelli quanta . hi m. icum liberalitate sibi libellum cuius titulus erat AuguSt in US , Ahohith: '
Virili adducono molle prove i cronisti contemporanei cf. Ann Mediolan cit. col. 779) iii de quali, a pari de recenti storici cf. GIULINI, p. cit. V, 742), inclinano per a crederia in granparte simulata. a Insperato sussidio per restitui rea tu corretia legione quest'epistola assa malconcia in Ny ci offers certa lettera, che Nicol de Cesi, sico trivigiano vissuto sui cader de trecento, crisse fra it 399 ed i i os a Pietro Donato, aliora vescovo di Ceneda, la quale sta a c. I A de cod. Vatic. 3223. Ilioco ScrupolOS Umanista, lacendos bello di penne non sue, ha infatii inserito ella sua crittura pressoche intieram invettiva de S. contro i detentori di m Ss. Lo fac-ciato plagi fu per scoperto SSat presto; oiche chi e tras crivere ilcod. Vatic. at epistola de Cesi premis questa nota C lena furtis hec per totum Colluci ac Petrarce n cf. Arch stor it Ser. V to. VI, p. 38 Sgg. Sebbene i cognome de personag-gio, a cutit S. Scrive, si taci ut indi , non credo di bagitare riconoscendo
in tui uel frate Iacopo de Tederisi,
176쪽
da tui iungamente de vero cultu quem diu quesiveram, ad me deferendum,
nullis nedum precedentibus meritis, sed nulla prorsus mei noticia, concessisti ingens profecto bene compositae et ignota caritate
uesta larghea extenSe menti indicium. solent enim elatis nostre litterati, cum
porgooςς i00 η aliquid singulare requiritur, quod precipue credunt esse pereseri
ib 'ἡ s num et rarum, illud inquirentibus non concedere, quasi libris oc- si h. . . cultatiSSOSSint alii preValere; nescientes quod, ut Sancte testantur Littere, omnis sapientia a domino Deo est et cum illo semper fuit et est ante evum sed, ut in multis sepissime vidi, quantum Occultando libros aliis videntur doctrine subtrahere, tanto reperiuntur, O quando cum ceteri conferunt, minus Scire illam autem tenacitatem semper odi detestabile quidem est litteratos maiorum labores, qui pro deSSe posteris voluerunt, abscondere, nec ipsis fame fructum, qui debetur, nec discere cupientibus legendi commodum exhibere hi sunt scriptoribus iniuriosi, studiosis invidi, omnique jcum acrimonia reprehendendi hi, quantum in ipsis est, antiquitatem Obscurant maiorum gloriam extinguunt, uis temporibus nocent, et quasi doctrine cibum subtrahunt discere famescenti.
iniquum hominum genus, si hominibus sunt affecti tali vitio
nato 'antica e nobile famiglia bolo-gnese, leti pili e tu volt degliangiani fraci i 339 ed ii 369 cf. GHISELLI, Memori antiche mss. di Boloena, vol. III, presso a bibl. Universitariadi Bologna), che fondato ne I 368 da Urbanos ii collegi di sacra teologianello Studio bolognese in de primi
ad ottenervi te insegne magistrali; cf. HIRARDACCI, p. cit. II, 279 FANT UZZI, Vot degli criti bol. VIII, Io6 SBARAGLIA, Supplem. p. 378. Ne da questa ne alla eguente epistola a lui pure diretia ricavasi alcuntum per fissarne la data. M poicheentrambe appa tono in ' mescolatea manipolo di lettere critie dat . al
fra que dotiori che refero colla pre-Senga loro tu solenne a laurea delfiorentino Francesco de Bardi d'altra parte rileviamo da un'astra epistola delpresente libro che loederisi ullo stremo delia sua vita, a quale si chiuse circa it 39o, erasi riti rato nelle solitudini delia Vernia, cos potrem Senga scrupolo di nata a relagione sua col
177쪽
DI VOLUCCIO SALUTATI. 6 Inumerandi quid prodest thesaurus absconditus occultanti Τ ;quid tibi conferunt libri, quos capsulis inclusisti reconditum aurum tibi solus inventor eripiet libros vero, ultra latrones et fureS, Odunt tinee, carpunt mureS etas conficit, humor destruit,3 ignis exurit denique qui suum defodit aurum, ut libet rebus abutitur SutS, aliena ero non contrectat, nemini facit iniuriam. qui Chi occulta si
autem libros occulit, omnibus iniuriosus est; nec sua recondit, 'di Q, sed aliena subtrahit et furatur nam, Si recte Volueris attendere, libri quos habemus nostri non sunt nostre sunt, fateor, artuleio nostreque formul litterarum; sed que libris tradita sunt sub commertio OStro non cadunt. Scriptum Si enim de Sapientia quoniam omne aurum in comparatione illius arena est exigua et tanquam lutum extimatur argentum in conspectu illius ' . si ergo inextimabilis est sapientia, et omnes libri qui docent aliquid pro-IS culdubio ad sapientiam pertinent, ergo a nobis emi non possunt nec aliquo iure nostri fieri que cum ita sint, accedunt potius he nostri osson
cartale cum litteris his que continentur librorum codicibus quam in xςri te i libri;
contra ut, quaravi illa duo nostra possint esse nostraque fuerint, fiant tamen, si recte voluerimus intueri, acceSSione communia. a sed omnem veritatem malignitas humana pervertit et illa quidem appellat quis propria, que natura rerum convincit aut prorSUS Omnium aut non Sua quid ergo publicarum rerum expilatores abditis aliena, cur ea non dimittitis, ut est rei pSiu natura, communia quid vobis, cum hac invidiosa sub celatione iure turbatus, Augur hi
a imprecer et exoptem, nisi quod vel fures vobis libros vel mors lxxo gni atq; propera vos libris aeripiat, ita quod prodeat in publicum quod Voluistis esse secretum, et quod omnino, dum vivitis, mentes Vestras involutas ignorantie tenebris habeatis hec vobis con-5. V demum suis abut. 6. contractat . In M ad occulit, apposta laglossa occultat iniurius . nostriJ V nostre II enim Ν Onesi sic i3. Urespectu illius 6 replica accedunt I7. V continetur o. V omnem malignitatem veritatemque malignitas 22. V igitur exp. ubi rer 23. cum .ipS. rei 25. M interpreter 26 properata itaque
1 h f. Eccles XX, 2. a Sap. 7-9 mari testo si extimabitur .
178쪽
162 EPISTOLARIO Ogni bene invece instant tibi vero, olori OSe ma ister, non sic sed obveniant ad
votum libelli, suppetant necessaria victui, detur tibi in omni virtute men conspicua, ita discreta lingua facunda ita ut nichil ad magnitudinem scienti possit adici nec ad facultatem eloquentie cumulari. hec hactenus. Indignatio quidem me longius traxit it viratum admodum michi fuit apud tantum virum, quantum te eSSe percepi, adVerSUS corrupto multorum more aliqualiter declamare unum reStat, si professa tutio Ut me, qualiScunque Sim, perpetuo tanquam filio velis uti nec saltem inter ultimos amicorum tuorum commemorare dedigneris, cloqui me ex affectionis ardore inter primiores, si quid iusseris, exhibebo. vale felix et ora pro me scis enim imperfectum hominem orationis suffragiis indigere. ego tuus sum filius tu michi patris nomen non invideas datum c.
l'amico, ego de me more non aliter quam cuicunque Scriberem, S UDUS
est, ita fuerim te singulariter allocutus, tu mecum quaSi cum Opulo multitudineque loquaris in qua re iam hinc exclamare libet, ut audias ' : unus sum Iacob mi, unu Sum, non plureS, et Utinam
I. I glor mag. 4ostituisse restantissime pater e aggiunge cui, ut fueram pollicitus, non possum vitio amici hostis non possum sic de Burteo complacere, non Sic, sed adveniant ad vot libri a V supp. grandia et magnifica virtute V veritate 3. V lingua laci, vita discr. et ut 4 agyiunge ad status apicem fuit michi 8 declamare Qui si arrest i plagiario in V. - II. R ex affectione ardoris e ag g iunge alias ex affectionis ardore 22. Cod. melle te 23. Cod in quo rem
I I contentito prova che quest epistola segui immediatamente la festa. a Cf. voL I, p. 3S, nota I.
179쪽
DICO LUCCIO SALUTATI. 63 bene unus ut Si latine et absque sole cismo loqui velis, ad me
plurali non possis uti Sermone nec enim lepos, grammaticorum figura. Omnino sine causa faciendum est y oportet qui Ollerabile soli uxo
dem aliquam subesse dignitatem, ut num aliquem pluraliter Om h fonteg pellamus, ut Videlicet, non e Sed personam publicam repreSentet estia sos, igit , o et dominabili polleat dignitate . qua lavis purior Vetustas etiam summe dignitatis principes, veritati studiosior quam moderni, singulari numero nuncuparet michi nulla ratione debetur ut, cum unu Sim et utinam unus Sentio me quidem plurimum ab I unius integritate deesse me tanquam plure ridicule debeas appellare precor igitur ut ad me de cetero, si quid simul loqui dabitur vel scriptitare dignabere, Singularis numeri sermonem instituas. nam religioni tu congruit non blandiri, sed vera loqui; et michi cum mendacia summe displiceant, Su Specte olent SSei blandi cie ego quidem, ut Vides, licet pluralitate mecum tenS eandem allocutionis assentationem quodammodo videari exigere,
tecum, quem Scio michi et professione et cuncti reverenti cultibus antecellere, meum non muto morem, et Veritatem ac rationem Sequens Volo potius tuas aures Offendere quam Vani appel
ao lationibus delinire hec hactenuS.
Nunc ad humanissimas tu paternitati litteras veniam. prin Blasima pure le
cipio quidem me dominum appellaS, qu charactere profeSSloni et moniose sate se-
dignitatis preecellentia servus debeo tibi dici quo autem SenSuprotuleris illud tu videris; ego id scio michi non conVenire UDUS a etenim solus est Dominus, cui tu et ego conserVi Sumus unUS et idem est Pater, in cuius sacramento et adoptione regenerati ambo fratres sumus in Christo sed cum ipsum Patrem et Dominum, participata potentia claVium, repreSentes, cur me, quod Vere potes, servum vel filium dedignaris asserere et mavis per ironiam 3 dominum appellares si liceat os in celum apponere ' ; Si SerVum deceat suum dominum accusare, tecum paulisper libere loqui libet.
I. Cod. Soleocismo . Od. princeps Io Cod. debeat 5 Cod uteris 2I. Cod humilissimas 22. Cod carectere 24. Cod unum 26. Cod. regnanti 29. Coi magis. I. Od. mette libere
180쪽
I64 EPISTOLARIO cur me deridest cur ex humilitate a veritate discedi. scio, quod in quodam opusculo memini me scripsisse, quod illa demum hu
militas in summam consumationem evadit, que propter Deum didicit minoribus subiacere ' . sed hoc ita censuerim, quod licet inferiorem te geras, contra Veritatem tamen, quod absque Dei offensa fieri non potest, te non assera esse minorem mementote veritatis doctorem esse, ut tibi turpius sit et graViu quam alteri per mendacium aliquid profiteri relinque, precor, cardinalibus istos cultus, has fucationes istasque blandicia et recordare quod, cum Christus veritas sit, idem est christianum et o Veracem OSSe, ut expurge mundanum hoc fallaxque fermentum et a petra que Chri Stu est, hoc est ab ipsius virtuti existentia,
Rifiuta, come ec non di ScedaS nam que Sequuntur non minori punctura digna
but tegit, Sunt, cum me et epiStolam meam tanti facias, ut assirmes quod eidem non Vale reSpondere. Si esto, gloriose vir, humilis quod 3 contra conscientiam nil loquaris an tibi non omnino facillimum reprehendere nugas mea. an tu me Vis in errorem inducere, ut talem et tantum me opiner, qualem et quantum tu littere formaverunt laus Deo, quod hec in tali materia protulisti, quod plane Sentio, nec aliter Sentire fa est, me non esSe talem qualem tue oadore profitentur facile enim potuisses forsan in his persuadere gaudemus enim plerunque de laudibus nostris; et dum tale apparere cupimu quale nOS Xtollere sentimuS, OS pSOS decipimus nec minus mendacii illis extollimur, quam si verissime laudaremur ut non incongrue Propertius ipse protulerit: S
tutum nullis credere blandiciis gli hi ede non reprehende eryo me potiu si prodesse desideras. sanctius ist
rimprQVςri enim ut prosis et punga quam si nocueri et ungas. rariSSimum est ad iocumentum Sumere que non placent, is Vero que de-2. Ad opusculo segrι ne cod. scilicet de seculo et religione parole sprin te a me, perche aionna una glossa intro ita ne test dat Opista. 3. Od. consolationem . Coci conserim ). Op Cardinalibu i cod. a qui ex che o oppresso. i5 Cod. idem 7 an tu i Cod ante I. Cod. adorie doso enim aggiunς alias quidem