장음표시 사용
201쪽
operatur in nobis, quid tibi tribuam ex virtutum actibus, quos vident omnes per te fieri P nichil certe, sed illi solum, qui solus, ut diffinit Aurelius, qualitatem illam mentis, unde bona illa procedunt, per infinitam bonitatem suam operatur in nobis. J sit igitur in te scientia, sit religionis pietas et integritas, quibus te
mirabiliter extollit multe venerationi optimUS pater meUS magister Iohannes, sacre theologie professor, de Ordine minorum, tuus Secundum carnem . . tu dioeceSis Recanali ' ; sit in te, velut testatur dilectus filius tuus Bartholomeus de Ric comis, co-1 gnatuS, Ut Vulgo dicimuS, meus, idest uxoris me frater et octo filiorum meorum avunculus tanto commendabilior quanto rarior in prelatis est, ersa pauperes liberalitas sit, quod omnes re i βR generosita
dicant, laudabilis ad tu fabricam ecclesie sumptuosa largitas et Yς βψ ' i' bλφ'
diligentia curiosa nichil in his quod tuum dici debeat com-
1 Cf. S. AUG. De morib Ecci cathol. I, i, o in opera, I, 3I4-IS. et La lacuna et s. 'impediscedi sapere in qua grado di parentelastesse con Angelo questo frate, di cui negli critiori francescant non in-Veng men gione I sig. Pietro Moricida e canati, cultore di studi storici, cui debbo attre notigi date in queste note mi comunica per cheran D. Gio vanni di casa a Bevagna lungo rettore delia clites ait S. Maria in Mon- temorello, e que che pii importa, Vicario de vescovo Angelo da 14oaal 1 o Me ne I I de suo succeSSore. 3 Intorno a Bariolo meo f. lenote trep. X de lib. IIII, I, 278. Benche possa parer poco probabile a primo aspello che ne numero de' suoi figliuoli che riconoscevano i lorogio materno ne Ricco mi, i S abhia compres anche Pietro, alogii alia prima moglie cf. lib. III, p. V, I, 44) pure e foret credere ii faceSSe, iacche ne tempo in cui scri-VeVa gli non aveva vivi che otio figli:
Lionardo Θ). Coluccio e Salutato, gemelli, non Vennero a mondo se non circa it 92.
Gli storici municipali cf. LEOPARDI, p. cit. p. 28 non anno fornirci Veruna precisa notigia sui tempo in cui Angelo die an alPeregione ellanuova clites dira Flaviano destinata prendere ii luo go et Pantica ruinosa cattedrale che tava ne borgo di Castelnu OVO Ma da n strumento a rogito se Antonio Ianni, comunicatomi dat signor Morici, risulta che ili gentiaio 384 ii vescovo faceva acquisi di cento mila mattoni e dimille some di calce a preggo dii 18 lire avennati per a prosecu-gione ella abbrica, certo a qualchetempo intrapresa. Aiutato da lascitie doni di pie persone, di cui memoria in documenti dei 383 e 8s, Angelo pote mandare innangi impres con tanta alacrita, che a uova cattedrale, se non terminata, condotta per a uora punio, si Olennemente Coluccio Salutati, II.
202쪽
Otto ei e merito prehendo omnia siquidem eius sunt, cuius benignitate et gratia Cio et, dilatta Sumu quicquid sumus si minus in aliquid quam debes facis,
solo proviene totum 1 quod deficit tuum est ut, cum forte laudantes audis
vel hec tecum ipse retractas, nichil ex his que facta sunt cogitare debeas, quoniam tua non sunt, sed quid deficiat potius ponderare memor quod etiam si cuncta que debeas feceri S te Ser-Vum portet, Si te non decipias, inutilem reputare fecisti siquidem quod debebas laus ergo sit tua ad Deum, qui per te lau-Μ se si glo dabiliter facere dignatus est et si libenter, quod arbitrii tui est,
i bi De cooperatu fueris, dirigens actus tuos in Deum vel in proii IoβφΠφ' RgΤψμ' niuna propter Deum in dilectione vera et caritate perfecta, Si gloriaberis, non eris stultus absit tamen quod in alio glorieris quam in Christo et ego quidem in operis, que recte homineS facere creduntur, qu eve lucent in hominum oculis, cupio quod perfecte sint et Deo grate, illique soli gratias ago et eius apud SContinui adun me nanis S gloria. nunc autem te hortor et oro, Ut Deo coo-
pr*βε perari non desinas, gaudeasque quod in opus suum de te libenter agere et Xultabiliter operare, semper illum cogitans et in ipso solo gloriam tibi ponens vel potius gratias sibi agens, quod in pol che Iddi lo operarium te recepit. et quia tales viri et in quibus talis Dei D
nistro gradisca a Gratia splendeat rari sunt et dipnissimi ut diligantur et amentur,
.i βψΠx anim*xo motus testibus retaxatis, continere non potui meo affectus, quin erga te dilectionis ad actum ac moris ad habitum OVerentur. parVum quidem, Si me consideres; tantum tamen, quod redamationis vicissitudinem consequi mereatur testor igitur me te di 2 Sligere, nec in hiis que iusseris et amicum deceant, aliquo tempore defuturum inter tuo igitur me numera, manda, precipe, iube nichil enim, quoad eius facultas aderit, negligam, sed aVideatque religiOSe capeSSam. Gli po Finis aderat, nec aliquid adicere restabat nisi vale sed redit O
g gygmmRxiς in mentem magistrum Iohannem, patrem meum, alia retusisSeneScio quem litteratorum; sic enim apud auctore optimo gra-
consacrata coli intervento dei vescovi recanates Panniversario di tale VVedi Pesar e Fano et 39o, e proba nimento no a I 638. I campanile bilinente illa odi maggio giorno in cui invece non fucinnalgato che moli'anni continuosSi a celebrare alla Chiesa opo, fra it 4 io e illa 4 II.
203쪽
DI COLUCCIO SALUTATI. 87maticam docentes appellantur ' : tibi nescio quibus rationibus abbia persuaso al
persuasisse quod evangelium scribi debeat per duo u quo 'gngςitu sto
rum primum vocalis sit littera faciens e dipthongum secundum vero sit consonans incipiens Secundam Gyllabam, ut dicamus
juvano et Lum quod quidem minus non reputo quam ara ore grave,
vem errorem, cui quidem Obviandum censui, quoniam audio te di confutato, addi-
persuasum instituisse, ut ab omnibus non evangelium, sed ψ: g ivi Q ' euvangelium per totam eccleSiam tuam proferatur in qua quidem re velim hic novus scribendi corrector apud antiquos in-IO veniat ubi compererit hoc nomen evangelium Scriptum pergeminum . forte fuit in hac re me curiosior ego quidem cum a multis sentirem in scoli hoc SSeri, diligenter querens, hanc geminationem nunquam inveni. scio quod apud Ebrardum in Grecismo legitur:
II E bonum signat et ab hoc evangelium dic; Perversum sit e v am hinc sit e v amare );
scio quod in quibusdam illius libri codicibus in primo versu reperitur evangelium per duo u Scio et inveni pariter et in multis unicam descriptam ut in hac scriptura nolim ipsum, quisquisa auctor sit hic, opinioni Sue facere fundamentum nec ego similiter velim illis codicibus niti, quibus solitam ascribitur unum . veniamus igitur ad rationem. Et quidem, ut ille vult et omnes dicunt, recum est et i n in latine significat avis est ora autem n um est is est, qui apud 2J OS, Utata pene Latino primam in , angelus facit inde evangelium, hoc est bonum an nuncium nam interponi illam v nescio rationem videre vel necessitatem nec id fieri debere potest auctoritate Prisciani vel Donati aut alterius demonstrari. quid Lira cum in consonans, ut vuli PriscianuS, et
204쪽
producendo te testimoniairet di t-timi autori.
verissimum est, sonum accipiat digammatis olici Greci nullam diplongum in v vocalem terminant Vel proferunt, Sed Solum in v consonantem nec dicunt i e Me is, sed clara Me VI, videlicet, non Vocalis Sono, Sed consonantis quo sit, ut qui rationabiliter nunciare velit hoc nomen Vangelium, proferre debeat primam syllabam per e Vocalem et V con Sonantem, SicUt Greci faciunt; quoniam hoc vocabulum grecum est et per Unum , non per duo, scribatur et proferatur restat igitur ut recte Scribatur evangelium per unicam conSonantem et per Unicam non vocalem similiter proferatur quod sic debere fieri vult auctor O
libri Catholicon vult et Brito in libello De difficilibus
vocabulis ibi te vult omnium elatum consuetudo et hominum eruditorum USUS,
uem penes arbitrium est et ius et norma loquendi .
Aufer igitur hunc errorem, precor, ne eius auctor dicari neve HS cum tuis a recte sentientibus rideare i vale, mi domine, cunctis reverenti cultibus honorande.
annunciatio, quod componitur cum C eu, quod est bonum, u vocali con-α VerS in consonantem et sit euan- gelium, id est bonum ann Uncium. . . Q unde patet quod euangelium scri-u bitur per simplex u D c.
3 BRITO, De vocabulis Biblia in
cod. Laur. S. Croce l. XXIX sin. 4, c. 2 B, I col. si tauram gelii in diu citur bona annuntiatio. angelUSst enim dicitur nuntius unde angelium. si et componitur cum eu, quod est bo-umum, et dicitur euangelium.
si vocalis, que est in hac dictione em, si in compositione Vertitur ad con SO- g nantem illi qui duplicant ibi non noverunt rationem Suam et re qui dicunt quod manet vocalis,u quod esset contra euphoniam D.
4 HORAT. D. II, III, 2. 7 uesto piccolo problema si agi-
taVa per Sempre fraci grammatici nel Secolo eguente, sicche Giova Vincengo Metulino, commentator ben noto de Graecismus e professore deli universita di Polliers, os scriVeVa Sopraquesto luogo si uorundam sati admi- rari neque imperitorum inscitiam si qui huius occasione littere non est riti sunt actori nostro ante litterare ture viro rabiem imponere, ut dicantu eundem euangelium pro bona Un-α ciatione per geminum v sanxiSse scri- bi debere, quasi priscos grammaticere artis magistros per imple. Sem - per idipsum nomen scribi preci-α pientes aut sacre legis Veteres non vidisset codices, in quibus idipsum re Vocabulum nusquam per geminum u
205쪽
Et si tuus ille gramaticus in errore perstiterit, lac, ObSecro, scribat et suas asserat in medium rationes. et inter alia Velim hi ede pol pie-
dicat an hunc terminum evangelium, qui bonum significat unlilogo dui Grae-
annuncium, thymologica proprietate, vel libros gestorum Christi P appropriationis reStrictione, reppererit unquam in alio significato, et exponat quid recte Velit Ebrardus in secundo illo versiculo
Perversum sit e ram hinc fit evangelium.
ego quidem, ut ignorantiam meam fatear, nunquam illi am locum secundum aliquam rectam Sententiam intellexi scio quod e ram Io Bacchus est; scio quod evantes idem est quod bacchantes et insanientes, sicut e Vari bacchari vel insani e ' ; sed qualiter ad hoc deducatur e vom g est Dum multifacerem edoceri y . iterum vale, mi domine, et meum Bartholomeum, si amore dignum iudicas, ama. Florentie, pridie nonas auguSti.
u inspector diligens vidit notatum . Graecismus cum Commento, Lugduni, per Ioli de Prato a. D. CCCCLXXXX die ii augusti, cap. VIII De nomini b. graecis de Oc etha. 1 Cf. GUCC. Verbor deribat cod. Laur. S. Croce, Pl. XXVI Sin. ,
a I verso d Ebrardo e rimasto oscuro a tuti i suo commentatori, quali pur di spiegario, non Silaron ad asserire te tu stram palatecos de mondo Eiram rece , dice un 'essi ne cod. Ambros.
6 inf. S. XV, c. 2B, C Si per Versum latine et componitur cum re a n gae Puri, quod est mi est uri, et dicitur evangelium, Scilicet perre Ver Sa nunciatio et sic patet
quod debet dici lectio sancti evan- gelii &c. n. Non men ridi colosa- mente almana cca i MEΤULINO op. lo c. cit.) Euan vero, et fidelis sacrilegos ritus deteStans pagano- rum, dicit esse Vocem letici quan- dam perversam, que sic in Tria- si tericis sic seu baccanalibus festis in honore Liberi sacrificantes pro- rumpebant. Si autem a n g est ii m
corruptum Seu detruncatum et pro eo sumente Lesbii m , cum e ram, proprio nomine Bacchi, compona- si mus, idem quantum ad Ocem re-
dibit cum priore, nomen pS Uere rumtamen significatione diversum. nam illud ex duobus integris, e vire delicet et angelium, compOSitum, re bonum significat nuncium; re istud vero ex integro et corrupto, Xu evan videlicet et gelium, neu phandam significat vocem et perVerre sam in festis Liberi baccantium .
206쪽
dendogli, dellastessa moneta, ma
po se ne ritraSse per riguardo alisl'et propriae perclae a conis tegno gli parve pΟ-co amicti evole.
VIR egregie, amice harissime iandiu tuum pastorale carmen excepi, Sub cuius cortice latet SenSus, quem diu frustra reperire conatus sum; et ob id ad rescripta non valui respondere. multa quidem pro Voluntate, nec tamen irrationabiliter arbitror,
nomina tibi fingis, pro quibus quid intelligas omnino sum nescius stetit animo tibi similiter per alieni eloquii vicem reddere Iosed tandem elati me indignum fore duxi problemati problemate respondere maioris Menalce ritu, qui cum amet deberet referre quibus in terris
Tris pateat celi spacium non amplius ulnas,
Dic, quibus in terris inscripti nomina regum Nascuntur flores, et Phyllida solus habet, a).
hoc quidem responsionis genus nec incipientis nec progredient1s amici ci officium est, sed potius proterva simul emulatione insa-
I 2 Cod maiori me lance I 6 Cod inscripta
1 Il opista, che accolse UeSta epistola in mezgo a parecclite attress quorundam valentium virorum B deltempo Suo et s. Laurenetiano e super fermo persona assa poco pratica de suo mestiere), ohreche propOSitata, e la die anche an epigrata Sic-ch se a quanto ei dice di se tesso possiam riconoscere ii mittente, ob-biam invece inungiare ad Ver noti-gie sui destinatario. PS ci apprende, Vero, heri u poeta, e per di piuautore 'eclogii allegoriche ma qualletterat de trecento non fece in que-st' arringo sperimento de proprio in- gegn, Io non os quindi sprimere Veruna congettura suci tui, ne minor riserbo manterro sulla data detrepistola Chi avverta per che l . visi dipinge vecchio e paria elle sue bucoliche in termini che rispondono perlattamente a uelli di cui si glo-VaVa el 39o per discorrerne col
ed in fine terra presente i ricordo ches fa in essa det Riccomi non ci ia-simera 'aver collocata qui epistolanella suppostgione che petii agit anni stessi cui si riseris cono e Seguenti. a VERG. Buc. III IOS-IΟ7.
207쪽
DI VOLUCCIO SALUTATI I9 Inientium, ut illi, quos de iurgiis vult Poeta sub arbitri Palemonis auditorio contendisse ' si vis i itur me ad scripta rescribere Se uol unqae
ostende te michi planoque, sicut inter amicos decet, mecum utares se 'r' λῖβς δ' ς sermone libenter enim inter occupationes meas aliquid tempu-3 sculi furabor, ut tibi pro facultate me ruditatis, ne dicam igno
rantie, aleam reSpondere. Bucolicum autem carmen multo et insano raptus amore tu Anch'egii amb
Venis amaVi nunc autem senex quid dicam aliud quam id quod bucolic ; tunc cecini: Io postquam tetigit divina ariste
Pectora nostra SUO, Sic, dii, VoluiStiS, amore, Excussi veteres flamma et Sensibus a nostris decidit venerandus MalanduX. Nos tenet alter amor ac alia paScua cure ma orma ad alara
n Sunt ODis, nullo que perdant frigore gramen, suoi pensieri. Ileque est medio pubescant dulcibus herbis a).
Duo breviter Subnectam. primum equidem non oportet quod Assi eura della
tu, tantu Vir me parvitati te devoveas aut quod ad ligationem 'amico, adipiscendam meam longis orSibus adnitariS. Semper enim ne a dum iniquum, sed inhumanum duxi non illum amare qui diligat. satis est igitur si te iudices amicum esse Vel appetere te amicum re occurram equidem desiderio tuo et me tibi per effectum invenies in omni ossicio dilectionis respondere. ceterum, Ut me e gli a plega-
amoris iam indicium capias, scito me aliquando paterni nominis d x uia tempo
a posseSSi Viam loco pronomini assumpsisse, ut me Colucium Pierium et subscriberem et vocarem nunc autem diu iam, quia nimis ambitiosum michi visum St, quanVi a Veritate non e su uella pisi
I. in . . . . . . . . . 4 modesta di cui al
non Pierium, sed Pieri, quod enim patris mei nomen fuit,3 in omnibus et scribo et utor et ob id si tibi Penei vocabulum
I. Cod. mette Ut 3 sicut Cod simul 4. Cod recidue volt occupationes 9. Cod nunc I 2 Cod et candia clipe parole uote di senso. d. altera I 5. Cod frigora carmen 24. Cod cupias 29. Cod quia cancellat e corretio in margine ma in nraniera inintelligibile. o. utor cod. co pene suli' primo di peneyumpunto.
I Aliud alle ingluri che si scam colicon Colucciano e forse, tu preci-biano Menalca emam et protagonisti saniente, di quella prima ecloga di cui detrecloga Virgiliana o citata parta distesamente elPep. VIIII del a s questo un raminent de Biι lib. III; I, 37.
208쪽
I92 EPISTOLARIO Loesoria adimi uion adieci non mireri. J alias autem nisi meum secutus fueris
exemplum, et illud et aliud quodcunque pro meritis assume aut retinebis, adiciam et ascribam. vale felix et persuadeas tibi me te fraternis affectibus diligere. ub bbAb b-hά Venit nuper StU UXOri mee germanus, nomine Bartholomeus, de cuius manu recipies hanc litteram ' ipsum tu amici ci re- commendo Florentie decimoquinto alendas Octobris. XVI. BERNARD D MOGLIO . N B.
INUMERARE ViX JOSSem, arissime fili, quot litteras de tua manu receperim, quotienSque conqueStu Sis nunc delatorum
hoc visum, nisi continue recentes queStione induceres, ut Saltemn OVitate quesiti responsum aliquod extorqueres dulcissima michi IJ quidem visitatio, dulce commertium, Si Vacaret, ut desidero, respondere; si non thinc res publica, indeque re priVata, et unde quaque scribentium multitudo sic res rebus incuteret, quod ad exsolvendum responsioni debitum prohiberet cogita parumper, dilectissime fili, tante civitatis magnitudinem. que quaSi totum 2 Ol Qxxiβpondς0η diffusa per orbem, coo itur nos Italicos fines non solum implere
' ' litteris, sed ad universos mundi principes, ubicunque Latinorum lingue et littere Sunt, tum ob necesSitate reipublice, tum ob pri-
adducendo a mΟ-tivo te proprie ccupaZioni, tuticia cristiani
1 L 'ignoto corrispondente aggi Ungeva unque a proprio nome attributo C peneius D a Cf. ep. XII1 di questo libro. 3 Neppure questa epistola Memodo di stabilirne con recisione ladata. Pero se ii cod. di cui in essa equestione, deve, come io credo, rite-nersi i medesimo chemoluccio scri-VeVa elPep. VIIII di questo libro non aver ancora riceVuto, potrem motrarre da ci argomento a riteneria quella posteriore. Che si pol anteriore at 39 risulta da quanto edetto mell'ep. 1111 de lib. VIL
209쪽
DI VOLUCCIO TALUTAΤI. 93vatorum negocia cogitur litteras litteris inculcare poneque me Deve o occu-
tibi ante oculos cuncti satisfacturum, sine intermissione circun pryIRI', iin it 'dini
datum civibus, plerumque male cientibus, a quibus ingeniose ό, q*η' oportet me XcUtere negociorum uorum Seriem, ut ex facti qua litate eliciam quid debeam quidve deceat litteris explicare nec hoc ipsum, sicut expediret, tranquille concedi, Sed Vocatione creberrima, cum accersor ad dominos, interrumpi. o si vellem tibi diem unam, quales icta communiter mutant, adnotare, fieres ut arbitror, rarior litterarum exactor, et ad aliquam amici affaticars insomma
Io tui commiserationem, ni fallor, mirabundus et attonitus move Q p ββionst. reris verum in hoc meam obstringere fidem Velim, Ut non plUS S'aeeontenti dun-
quam semel in anno sim tecum ad responSi On1 Officmm ibu lettere una volta
gatus, ut quicquid exinde contigerit addere debeas ad scriptionis redundantiam imputare. nunc autem, his tantiSper pro tuarum In querelarum satisfactione premissis, ad querelam tuam veniam. Moleste quidem fers sic multarum rerum que victui suppe Cerca pol di ad-
tunt tibi naturam usum interdixisse, quod non videaris aut ut ' gn/Π φ
homo posse vivere aut inter homine ciViliter apparere. abhorres bi: ά άhiti' et etenim pisce et carnes, maXima quidem indomite et, ut Ceci ' ' 'βψ μ a liano utar vocabulo, vallate gule irritamenta nec scio an dolendum tibi sit illa non posse comedere, que Solent, rupti temperanti frenis, avide ut cupidinem excitare, nisi forte minus felicem aliquem esse putemus, qui sic fuerit a natura perfectus, Juo .cl 'ς Si ti-
quod nullas sentia passiones, nullos per Vitiorum ducatur an f .h: .hi: Tra fractus, facileque virtutum rectum iter nature bonitate immotus erga Vitia proSequatur. o te plus ter quaterque felicem, Si reliquorum vitiorum pari ratione deficerent instrumenta in hac etenim conversatione mortali electorum immortalium vitam viveres et illam ternam beatitudinem, quam Speramu in patria, 3 iam obtineres invia fortior est civitas, que sui situs beneficio inexpugnabilis est, illa que opus est sola civium virtute defendi. Securius est etiam Sine pugna incere quam certando cum im-
3. Cod. melle a quibus II Cod sit tibi, a con segno da traspositione. IO. Od. in via
1 Cf. MACROB. Saturn III, XV, 9. Iuccio Salutati, ΙΙ. 3
210쪽
EPISTOLARIO pensa Sanguini Superare nonne tu et gloriosius putes hostes, cum quibu plures imperatores sic pugnaverint, quod adhuc in acie stent, quod adhuc signis immobilibus bellantes congressum spectent, Si famosi imperatori adventu sine sudore et sanguine cedant et novo duci gloriam derelinquanti et quoniam in hac vita mortali nunquam in vitiorum certatione vincimur, nisi Ostri telis, nonne est melius talem a natura fore compoSi tum quod in nobis adversarius nichil inveniat quo nos possit aggredi vel Ringra i quindi ferire aetas igitur Deo pratias quod tibi subtraXerit quo cum in
pugnam eniSSes, potuisse facile superari sic te componas ad is ore liqua, quod huius vitii acie fusa, e alii congressibus victoreVadaS, tanto magis de victoria certuS, quanto cum XarmatioriS hostis debilitata virtute certabiS. Accepto illum librum quem offers, et rogo quod per aliquem fidum mittas, rescribens precium quod iusseris confestim faciam a Se si dichiara pronio tibi numerari. Henricus de ' repetit quoddam scriptum
' ζ' ἡ aj Super Martiano Capella ' : non graveris sibi dicere quod
ζψ, R Cyp*il' viti 111 feci inchoari per quendam scriptorem, quod genus homi' num baratri antium est sed me decepit et vi exemplum potuirehabere nichilominus Si librum desiderat, o remittam. O
pones I 6. Spari bianc ne cod. 7. Cod. Marcialis
1 Una lacuna ne cod. ci impe Cf. GHIRARDACCI, p. cit. II, 398; disce di saper chi quest' Enrico si fosse. DALLAR1, I rotuli ciet letiori episti Notero, enga insistervi, chemel 384 artisti delli Strιdio boloenese da 138 insegnava filosofia naturale ello tu a 1799, Ologna, I 888, I, 4. di di Bologna coli' annuo stipendio 2 Cf., come si e deito, ep. VIIII di lire cin quantamn Enrico da Milano di questo libro.