장음표시 사용
221쪽
verbo, a quo Gubitat1 Videtur XOrta, Sed de tota penultima h , , d pul. 6declamatione primi libri Senece sentiam J quasi non s ἡόξά ' 'satis fuerit amodo elati mee que ad quietem declinat, et occupaue ionibus meis, si de unici illius verbi dubitatione respondero. Veruntamen geram morem Voluntati tue, et plane quod opinor enarrabo hoc tamen prelibato, quod me ulterius ad ista non redigas. sunt enim supra ire mea et a Studiorum meorum devotione, si quid temporis studio tamen impendere OSSum abhorrentia et 1 ut me quanto brevius fieri potest expediam, testum auctoris una cum Xpositione, Si tamen ignorantie me tenebre Xpositi sunt, non potius Obscuratio, omissis divisionibus, adnotabo ' Inquit igitur Seneca liberi parentes alant aut in relativa alia legge
ciantur hec sunt verba lepis in qua tota auctoris fundatur di nudore i loro
1 intentio que clara Sunt modo equitur caSUS. dicit ergo, Stante tali lege quidam alterum fratrem tyrannum, alterum in adulterio deprehensum in adulterio, quod, ut supplendum arbitror, cum occidenti uxore deprecante patre, hoc est ne occideretur intercedente, interfecit pirati S2O captus, iste, scilicet fratricida, scripsit patri de redemptione scilicet Sua pater piratis epistolam misit si precidissent illi, scilicet capto, manu S, duplicem pecU- niam se daturum, duplicem videlicet eius, que petebatur. pirate illum dimiserunt pater in egestatem incia dit petit alimenta, iuxta tenorem scilicet legis supra posite: liberi parentes alant negantem, filium, vult in Vincula deducere iuxta illa ultima verba legis aut vinciantur hic eSt caSUS . que quidem controversia est, ut arbitror, in OnStitutione generali ac vindiciali assumptiva que Secundum Speciem 3 in specialissimam dicitur relatio criminis non enim inficiatur
6. Od. quid . Od. dono studio uret non che o mutato in tamen I 3. U in Logo a 'inquit, in quibus cancellato.
I A SENECA Sententiae, Colores, costa non lievemente in Iarecchi Excerpta controbers. lib. I, contr. VII, punt da uello che offrono i codiciu Apiratis tyrannicida dimissus h. di Seneca Indicherem, in nota de
a I testo riprodotio qui dat S. si varianti pili salienti.
222쪽
ao EPISTOLARIO filius se alimenta patri denegare; sed dicit se hoc facere non tenerio eius in se crudelitatem est ergo intentio patris nam licet primo ponantur Verba filii, tamen pater est actor vinciri debes, quia patri denegas alimenta depulsio est: non debeo, quia iuste denego questio est duplex an filius, iuste patri denegans ali Smenta, inciri debeat, et an iuste deneget ratio est ipse enim tyranno et filio adultero favens, et me de republica benemeritum et iure communi in violatorem thori usum, captum a pirati noluit redimere; sed duplum se indicte redemptioni Soluturum, si manus michi reciderent, scripsit infirmatio rationis Si alta Iomen Secundum legem aut alere debes aut vinciri ex quibus Oritur iudicatio cum pater, nedum noluerit redimere filium a piratis, sed ut reciderentur sibi manus duplum obtulerit, an liceat filio, qui fratrem tyrannum occiderit et alterum fratrem sui thori improbum corruptorem, denegare patri egenti alimenta, Se denegans vinciri debeat an nes status autem controVersi e partim in scripto posset esse, sed tota ferme S in ratione, ut patet per ipSarum partium argumenta si recideriti S. nunc autem Sequitur argumentatio filii pro cuius noticia sciendum est
quod filius in paternis litteris scriptis ad piratas, de quibus supra oin caSu facta est mentio, totum suum fundamentum facit incipit ergo: Si recideritis scilicet, o vos pirate manus filii Litra Sceri S , Scilicet, o pater, potius scribe: si occideritis; verba enim sunt filii respondentis huic tam crudeli scriptioni,
ostendens maioris evici fuisse et magis fugiendum manus an a Sputari quam occidi tyrannicida, scilicet ego, exitum tyranni rogo idest occidi cupio sic enim respondens optabat occidi, sicut occisus fuerat tyrannus et est SenSus in ultionem tyranni Scio me volebas recidi manus, Sed iustius erat quod occiderer sicut ille, et hoc potius opto non timeo hec oratio Opotest ex precedenti vel ex subsequenti pendere si precedenti con-iUngatur, Si SenSUS ego rogo exitum tyranni, scilicet occidi, et non timeo si Sequentibus uniatur, dici potest non timeone, idest ut, quas manus pirate solverunt, iudice S
223쪽
DICO LUCCIO SALUTATI. OTa Di aeuit et si illa verba ta modis em finiant intentionem precedentem, tunc Verba que sequuntur Sunt redditio cause quare
scilicet velit occidi ne, idest ut non alligent iudices manus, quas pirate solverunt hoc enim totum de vinciendo iudicium, si mortuus tunc SSet, Omnino non Oret. Omnia autem hec quodammodo fundamenta sunt exordii captat enim benivolentiam inducendo adversarium in Odium, narrando crudelia que fecit captat a per-Sona Sua referen tyranni interfectionem et fortitudinem ostendens Suam in contemnenda morte; et secundum primum intelio lectum illorum verborum: non timeo c., captat ab auditorum perSona, commendan eo et Speran de ipsorum humanitate. tunc equitur criminatio contra patrem pro adultero filior vi a s quasi dicat voleba me, cum rogares ne adulterum Occiderem et ne legis beneficio uterer, ut cum iniuria violati thori II remanerem, quod fuit prima mala tractatio eius queri te nunc unde φ tyranni fiant quasi dicat ex quo servare Volebat adulterum, proculdubio adulterium fecit nunc autem querit de tyranno, sed ostendam vobis duplam dabo. apparet Scilicet unde tyranni fiant ut sit sensus tyranni fiunt propter Ope eta opum effusionem, quibus conflatur factio et acquiritur potentia, que postea in tyrannidem evadit cum igitur iste potius obtulerit duplam in mearum manuum recisionem quam implum pro mei redemptione, apparet unde tyranni fiant hoc est unde frater factus Sit tyrannus, scilicet ex mala pecuni profusione, qua hic filiuma adiuvit, ut tyrannus fieret et arcem invaderet et subdit pro unico filio rogat hoc est pro me solo, qui sibi remanseram; sed qualiter roget subdit repetit enim rogationis formulam: duplam dabo et mox, quasi oblationem exponenS, inquit redemptionem scilicet, alteram pro filio, alteram pro ty-3 rannicida si manus recideritis, quasi dicat, solvam
unam redemptionem, ut alteram manum pro filio adultero, alteram pro tyrannicida recidatis et sic hec oratio : Si manus pre-
7. U capta ab L malo I7. adulterum D adulterium 29-3o U tirannida 3 I. pro e in V aggiunt in margine. G2 pro par cancellato in M.
224쪽
cideritis, complementum est precedentis orationis vel si volueris hec verba cum sequentibus legere, sit iteratio condicionis oblate piratis et improperatio in patrem, cui mox subiungit hec nec adultero fecimus nec tyranno, ut manus Videlicet eius Ireciderem etenim de ses loquitur, dicens: ut quanuis secundum legem potuerit occidere thori violatorem atque tyrannum,
tamen non Sum USUS, inquit, tanta crudelitate contra SceleratOS,
quanta tu, pater, in me. et in eo quod dicit pluraliter fecimus, aut modus est loquentium in prima persona apud antiquos et alios, qui eleganter Scripserunt, aut notat Se habuisse ad utramque cedem Io Socios, ut aggraVetur patris evicia, quasi velit dicere non solum ego, qui frater eram, Sumere tale supplicium, qualem tu, SolutiSpecuniis duplicatis, a latronibus de me requirebas, nolui; sed etiam alii, qui mecum erant, non fratres, sed extranei, tam deformi Supplicio non eViere, sed cede pura contenti fuerunt. et nunc ' 43 manus meas petis redit ad patris petitionem, dicens voluisti tanta data Iecunia precidere manus meaS, et nunc ipSaSpetis, ut scilicet de ipsarum labore vivas, Vel ut vinciantur; Stendens inconveniens esse quod in illas ius habeat, quas quantum in se fuerit reciderit. nega tuam esse epistolam Sci QOlicet ut te crimine ante crudelitatis expurges habes argu mentum ad hoc videlicet negandum; et quid sit istud subdit: dic ego etiam rogare pro adultero Soleo. nam cum tante benignitatis in filios sim, quod etiam pro criminoSi rogem, ut pro adultero, non est verisimile me illas litteras scripsisse. 2S remiserunt, scilicet pirate, me rei publice cum manibus, quibus occidendo tyrannum ipsam liberaveram. patricum epistola ' , quam Scripsisti scilicet, me remiserunt hoc nostro Seculo; adhuc in aggravando crudelitatem patris ex his que post factum sequuntur immoratur dicit enim hoc no- Ostro seculo, idest nostra etate, ad fabulas deerat; idest collocutiones, nam fabula a for aris inflexum est, ut proprie Significet quicquid famur, appropriate autem significet narrationem
1 I testo si etiamnunc . a I testo epistolis D.
225쪽
DI VOLUCCIO SALUTATI. O9 nec Vera re nec Verisimiles continentem J . et quid deerat Θut narraretur aliquis Solutus a piratis, alligatus a patre, qualis Sum ego filius aliquis Vero narraretur eius crudelitatis emptor, cuiu nec pirata Venditor,
qualis scilicet tu pater es duplam dabo. redit ad epistole verba, ut adhuc de ipsis disputet quid necesse est scilicet dare duplam Θ et possunt esse hec verba piratarum dicentium: cur duplum offers potui vilius solvi hoc est liberari vilius, idest viliori recto, videlicet simplo. verba filii subdentis quare 1 sic fuerint locuti pirate vel, si habetur potuit, Sint etiam piratarum Verba narrata humanitate piratarum redit ad crudelitatem
patris, qui plus offerebat pro filii mutilatione, quam pro liberatione
peteretur et verbis dicentium quid necesse est scilicet tantum dare, subdit patris responSionem Ut recidati manu S, eiuS. I ad hoc responsum obstipuere redones, deSt pirate nam quan vis proprie pirata Sit marinus predo, redo tamen St et Ongrue simplici predonis Vocabulo nuncupatur et inquiunt; Scilicet me solventes et quid inquiunt indica patri idest
dic, Significa, refer, non omnia si rata vendere. quaSiao dicant licet avari et iniusti Simus, non tamen Sque adeo, qUOd captiVorum nostrorum Sanguinem et Supplicia enundemUS nunc concludens per amplificationem contra patrem concludat qua-
lem, Scilicet patrem, optem, ne Scio scilicet ego filius quasi autem dicat non de qualitate intrinseca, sed de illa que pertinet ad 2 bona fortune ut sit sensu qualem, hoc Si diVitem aut pauperem et quare hoc eligere nesciat, rationem reddit dicens dives, scilicet ipse pater, debilitat, Volendo tanta profuSa pecuniam mancum facere pauper ' alligat, petendo me vinciri; neutrum, scilicet vinciri vel cedi, manibus meis expedit; 3 idest utile est ubi est patrimonium tuum, quo tyran no instruis, quo adulteros facis plerique libri in atri-m o iii in habent, non praetet is o niti m. Si habes praeta iis o
3. U narretur 3. I melle verbis 24. δ mette de innanti a illa 28. mancum L munera i L liberi
s. v. Fabula, da UGUCCIONE S. v. a I testo si egens s.
226쪽
2I EPISTOLARIO Dum planum est quod querit paupertati sue rationem dicens: quia male patrimonium effudisti et in paupertatem tua culpa redactus es, ali non debes si habes matrimonium, tunc intelligi potest quod bonis uxoriis dives fuerit, unde petit ubi sit matrimonium, e quo O Sibi magna provenerat, quam in instruendo, hoc est fulciendo, tyrannum et faciendo adulterum, nam hec duo
pecunia parantur, eum arguit OnSumpsisSe non Si igitur, ut vides, hoc ex scripto queStio, Sed solum in ratione, ut SuperiuS dictum St. Tunc equitur par altera, accuSatio scilicet, quam pater in IOtendit in filium. suscepi tria prodigia hoc est re prodigiosos filios, aliud quasi porro, scilicet procul, ideS ante dicentes, hoc est significantes dicitur enim prodigium, quasi
quod porro dicat, idest futura de longe predicat Φ omnis
enim re aut Simpliciter res est aut re et signum; unde quando IS
aliquid portendit aliud in futurum ultra id quod est, non res solum est, sed quia quodammodo futuri signum, prodigium dicitur si scepi, ergo inquit, tria prodigia inter se et me furentia. quis sit autem iste furor declarat dicens: unum qui patriam posset opprimere; hoc pro tyranno dictum est; oaliud qui fratrem violare, idest fratris horum, propter adulterum et Sic patet quod in casu supplendum esse dicebam, illud, scilicet adulterium fuisse commissum in fraternam Xorem. nemini quidem legibus citum fuit impune adulterum occidere, nisi viro et aliis quibusdam proximis, qui legibus enumerantur. Saliud qui patrem posset opprimere. Sequitur OS conqueStionem prohemialem primum argumentum, quod evacuat quicquid de crudelitate sua filius dixit. lex i scripta est pro malis patribus; et reddit rationem quare te hec pro malis est patribus intelligenda. dicit enim nam boni etiam sine lege Goad innama quia ergo lege super emergentibus feruntur, et quod
6 L Omette tyrannum I. O cum Ia quasi porro O quam prolem I9. qui JU quia 21 L quia 26 L quia patriam
i, si questa Petimologia addotta a Qui e sotto ne test, invece
227쪽
DI VOLUCCIO SALUTATI. IIboni patres non alantur nunquam contigit, restat ut pro maliS, quibus denegari solet alimonia lex sit lata sciebam pirata S. hic expurgat se a litterarum, quas scripserat piratis, criminatione;
illud quod filius ascribit crudelitati in cautionem et calliditatem re torquendo dicit ergo sciebam piratas non facturos nisi pecuniam accepissent non ira illa patris, sed cal-l Plia a s fit t. et quare ad hanc scribendi formam compulsus sit,
immediate subiungit unde redimerem non habebam et ne obiciatur aliunde querere potuiSse, subiungit rogare, scilicet Io cum effectu obtinendi rogata, in tam avara ci Vitate neminem poteram et quod sit avara presenti quod agebatur iudicio probat dicens in qua nec filii ' patres alunt usus
consilio sum. et bene consilio Sum USUS, nam, Ut Upra dixit, sciebat piratas non facturos nisi pecuniam accepiSsent. et I scien piratas non crudeles, Sed avaros feci ut de Sperarent OS se redimi modo commendat consilium Suum, tum a prudentia tum a felicitatis eventu et de prudentia verecunde loquens dicit an prudenter cogita Verim nescio, interim. hoc est certe vel inter ista vel illo 2 tamen tempore, feliciter cogitavi; quia scilicet, liberatus es. denique concludens in miserationem vult auditore radducere, narrans se amentem factum in sceleribus filiorum dicit ergo: exclusa mens est; scilicet michi hoc est extra me posita et clausa mens, idest intellectus hoc est mentem perdidi, ex a quo, scilicet tempore, vidi unum in arce filium, scilicet tyrannum, qui occupata arce, ibi contra populi voluntatem asciverat dominatum alterum in adulterio, scilicet cum fratris uxore nam etsi flagitium foret cum alterius uxore concumbere, non tamen tale, quod patrem in amentiam redigere debuisset. 3 tertium in parricidio, hoc est in sui patri occisione. nam,
I 6 U quod posset ed. Ho ostituito la letione de testo 25 L aere 27. Uadulterium
i Ne cod. di cui si servivaci S. a Iltesiodopore filiis da siquidem s.
228쪽
2I EPISTOLARIO ut Paulus, maXimus iurisconsultus, ait, necare velle videtur qui denegat alimenta licet enim parricidium a par et cedo, interposita alia littera , euphoni causa, componi OSSit, et Sic potius referri deberet ad istum filium fratrum occisorem quia tamen inhonestum foret de tyranni vel adulteri cede filium accusare Vel conqueri, et nusquam de hoc facta est mentio, referri debet ad patrem teste quidem Prisciano in Orthographia Sua patricida, si componatur a patre, mutatur trino et fit parricida φ . unde convenientius ad patrem quam ad alios, ut dictum est, referri debet quod etiam magis concordat cum principio, o ubi tria se dixit prodigia suscepisse, quia aliud patriam Opprimere, aliud violare fratrem, aliud patrem OSSet. Deinde sequitur, extra declamatoris verba, id quod auctor tam de declamatione quam de declamatore sentiret declamationi quidem dicit defuisse, ex parte videlicet patris accusantis, que e Sua Spersona potuit et debuit dicere derelictum ' , soluS, orbus,
Sae nae X. nam hec Verba mustum movere habent et commendat
hunc dicendi modum dicens: qui color approbandus e Stin impetu, idest in vehementia dicendi. nam cum auditorem
docere et commovere oporteat, illis est utendum, que utrunque Opossint aut alterutrum efficere hic enim color, qui articulus dicitur, ad vehementiam accomodatus St. Vare autem permo- Vere auditorem oporteat subdit, dicens magna enim vi opus e St, ut aliquis accusando se miserabilem faciat captare quidem misericordiam, accusati non accusatori proprium SeSt. et si id assumatur ab accusatore, necesse sit ut maxima cum
vehementia fiat unde videtur in hoc ipsa declamatio defecisse. hic etiam patet quod superius diXi, patrem esse accusatorem, licet declamatio filii preponatur et ut verba ista tria repetam et
I. V necanro sic corrello in necare 14 U mette de inareri a declamatione I 5. L quam
i Cf. V XXV m 4. si BALBI . . e n et i mutatur in r 2 PRISC. Inst. I, 2. re et dicetur parricida. Vel com- 3 Secondo vecchi essicogras reponitur a patre Vel a Iare Velii iocabolo in parricida, veniva da a patrian. si parenticida Abiciuntur cos Il esto relictus solus D.
229쪽
DI VOLUCCIO SALUTATI 2I3 exponam, dicit derelictus quantum ad alios aliqui libri tamen
non habent derelictus, sed simpliciter solus. Solu autem ipsius habitum, non alterius factum notat orbuS: tu enim orbum esSe quam Solum est enim verbum privationis . nam ille
proprie dicitur orbus, qui filiis, quasi orbibus, hoc est oculis,
privatus est. Sene X hoc ad eius, qui accusat, Spectat etatem. nam Xtrema, Sicut et prima etas, propter impotentiam miserabilis est. deinde equitur: par Sum c. qua duplex sensus elici potest unus generaliS, ut Sit Sensus quod sparsum in lo-IO quendo inter scolasticos, hoc est eruditoS, insanum sit et interi Sano eruditum vel hoc, eodem sensu, de ipsius declamatoris facultate dictum sit, ut isto modo sit sensus non mireris si ista declamatio sparsa sit et concathenata non Sit nam par Sum memini hominem hoc est declamatorem Stum, inter colasticOS, I idest doctos et harum rerum gnaros, insanum, hoc est ad eruditorum comparationem in eloquentia non doctum; quanVis inter inSanoS, hoc est indoctos scolasticum, idest eruditum quasi velit dicere quod medius erat inter eruditos et indoctos et ideo apud doctos indoctus, apud ineruditos autem eruditus videbatur, ut dea imperfectione declamationis non debeas admirari.
Habes igitur quod petisti, quid videlicet sentiam de illa decla
matione quam queriS quid autem Sentiendum Sit, non me, Sed doctos roga et ab illis quod petis expecta. nec Oportet principale dubium aliter declarare, quia verbum illud in caS positum, a videlicet deprecante patre, superius pro captu me intellectuSeXposui. miror tamen unde possint elicere deprecante patre, hoc Si rogante quod interficeretur. nam si fuisset id mandato patris factum, nunquam filius hoc ei, cum fuisset facinoris socius, ObieciSSet nec video quomodo, sine lesione manifestissima lit-3 tere, OSSint huic sensu verba que dicit filius coaptari pro adultero filio rogas et alia omnia que sunt ad idem dicta.
I Sparsum memini hominem, in macilis di Monipellier a a legione
230쪽
2I EPISTOLARIO que si velint ad ironiam trahere, tunc filius, qui occidit, videbitur
Lo rega di te Vale et id uod tibi per Iacobum meum scripsi Τ et de quo
. ἡ I, tu michi nobilita Spem dedit, taliter memori tradas, quod nec β'hyp 'μ' ipse nec ego spe quam concepimus, defraudemur Florentie die
Eloquenti viro se Peregrino de Zambe cariis Io communis Bononi cancellario, fratri et amico carissimo et optimo.
ONORABILI amice harissime. debetur in tanta malicia temporum virtutibus favor tanto propensior quanto magis videmus probos et bonos in hac societate mortalium rariores hinc est quod cum multe virtutis et experienti vir se FranciScus Ser
I Non ci ingannerem identificando costui co tristo Iacopo 'Appiano. E con queste parole it . allude fors a suo vivo desiderio di possedere que codice de De cisitate Dei disant'Agostino,del quale e questionemel-Pepistola scritia appunt alta'Appiano. a Fra te epistole dirette dat . a Pellegrino di Giovanni Zambeccari, cit-tadino bolognese, e questa lassi antica malaobbiam ritenere che parecchie attre, a no non pervenute, avessero precedula Dello ambeccari, elegante ed erudito critior latino edinsieme poeta volgare non disprege-
e tu recentemente L. Frati, ii qualene pubblic permoggeratquanti sonetti Se sonetli di . . cano de com diB0I0gna &c., Bologna, Ι 887). a So-pra di tui moli' altri documenti notabbiam riuniti edit luogo ch'ei tenne a suo glorni nella societa letteraria non solo di Bolognam di Romagna, ct configlia a discorrerne tu largamente ne Corrispond. de Salutati, VI. Sulla data della presente epistola non uti corre dubbio veruno Gili dicem mo infatii, lib. IV ep. XIIII, I, 294, nota , come a documenti autentici risulti che o Zambeccari fumel 389eletio a coadiutore di se Giuliano Zonarini, cancelliere de comune bo-lognese. Egli copriva de resto aqualch tempo in patria una carica assat importante, quella di notato dellerisormagioni.