Isaaci Vossii Variarum observationum liber

31쪽

R o M a V B T E R I s. menta servavit nobis Varro quarto de L L libro. Frustra sunt qui in illis, quae hoc tempore supersunt moenibus, tot montium capita seu juga invenire conantur aut ex Rufi& Victoris de regionibus urbis libellis priscam satagunt

explicare magnitudinem, cum illorum aetate, ne Vicesima.

quidem antiquae urbis pars superfuerit. Vel solae Es uillae majores erant, quam sit totum illud, quod hodiernis in cluditur muris spatium. Illud quippe ne totos quidem

septem amplectitur colles, cum major horum extra muros

exulet portio. Si neglectis amfractibus & laciniis muri ambitum persequaris, ne integra quidem decem passuum conficies millia: imo ne septem quidem si omittas eam partem, quae est ad Tiberim, ubi nullus olim murus. Tiberis quippe erat loco muri, ut Dionysius Halicarnassensis& alii pasum testantur. Tantillo tamen spatio complures rotam quanta olim fuit includunt Romam, ita ut necesse sit illam nusquam fuisse, cum domus Neronis totam istam

Occuparet aream. Instant tamen nonnulli & quia nulla alia murorum hoc tempore supersund Vestigia praeter ea quae Bellisarius exstruxisse dicitur, ideo etiam Romam laxioribus unquam inclusam fuisse negant moenibus. Verum an ideo Capitolium non fuit, quia nullae nostra aetate comparent reliquiae . Antiqua moenia qualia subprimis fuere regibus, una cum septem portis Plinii & Vespasiani seculo esse jam desierant. Quae postea fabricata

fuere Vix erant conspicua tempore Dionysii Halicarnasiensis. Aureliani murus non supererat aetate Iustiniani. Si antiquiora, quae decem ut ostendimus a Miliario aureo berant pass. imillibus scrutari & inquirere velimus moenia,

aperienda est tellus ad sexaginta vel plurium pedum profunditatem, & sic demum neri poterit ut & illa & alia

muris editiora aedificia in conspectum veniant. Et nos 'que olim ad quadraginta fere pedes tellurem Vidimus vibruim summaque ibique columnarum Vix emergentia conspeximus capita, ut Vel hinc aliquis cognoscat, quam

D et frustra

32쪽

ffo DE M A G N T T u D r N Ei istra, illi sint qui antiquam Romam in hodiernae urbis

quaerunt superficie. Longo tempore non aedificia tantum; sed & integrae subsidunt urbes, nec quidquam profuere insanae operum substructiones ut non altius & prosundius illa rerum domina terras subierit, quam olim supra flandamenta exstiterit. Non quidem negaVerim superesse etiam num Vetusta quaedam monumenta supra terram multum

eminentia, cujusmodi sunt Pyramides in AEgyto, murus Sinensium, & in ipsa Roma Amphitheatrum, Pantheum, columnae Traiani & Adriani , alia nonnulla; verum id soli minus cedentis & saxei factum est beneficio & simul quod ipsa olim fundamenta multum supra terram exstarent: nam sane omnium harum molium culmina multo altiora fuisse quam vulgo existimant, certis colligi potest: documentis. SeptiZonii quod SeVeri esse creditur, ne quarta quidem altitudinis superest portio. Venientibus ex Ahica in ipso mari culmen ejus olim conspiciebatur. Septem quippe adsurgebat Eonis totidemque columnarum ordinibus invicem sibi superstructis, collium Romae& simul totidem planetarum prae se serens imaginem. Ut Vero credam etiam Pyramidas depressiores esse quam olim fuerint, facit mensura hodierna, quae non respondet altitudini aut latitudini antiquae. De muro Sinico seu potius Serico; licet certi nihil habeam, fieri tamen potest, ut &ille quoque instauratus fuerit sicubi subsideret. Ut ut sit, in vanum laborant, qui antiquae Bobylonis aut Nini scrinrantur reliquias, Vix enim aliter fieri potest ut non urbesi se ducentis aut pluribus infra telluris superficiem depresse sint pedibus utpote in molli , riguo exstructae solo. Quotidiana quin etiam docent experimenta quaelibet communia quoque aedificia, in quibuslibet fere locis, habita tamen ratione soli & ponderis prementis, seculi spatio minimum uno, aliquando etiam duobus aut tribus pecdibus praesertim in molli solo subsidere, & quidem quanto altiora solidiorisque fuerint operis, tanto profundius de, primi.

33쪽

R o M V E TERI S. ET primi. Tiberim vero fuisse terminum Romae, opus non est ut moneamuS, cum in eo plerique conveniant antiqui scriptores. Quod Vero dicunt, nisi transtiberina regio accenseatur Urbi, jam verum non esse ut forum Romanum ct milliarium aureum fuerit in media Roma & umbilico urbis in eo omnino fugit illos ratio. Ostendimus moenia Romana in semicirculi sormam cinxisse urbem et atqui omnes in eo consentiunt Geometrae, idem esse semicirculieentrum, quod circuli: cum centrum non tantum dicatur id punctum, quod in medio circuli seu figurae, sed dc quod in ipso figurae occurrat ambitu, uti in semicirculo taut etiam quod sit extra figuram, si minor semicirculo fuerit sectio. Quod vero existimant castra Praetoria, quorum in supra memoratis Plinius meminit verbis, olim in eodem fuisse loco ubi nunc visuntur, id manifeste vel ex ipso Plinii, falsum esse evincitur, cum illa longe extra moenia in sine collocat suburbiorum. Constat plura fuisse castra praetoria, pluribusque in locis dispersa, quamvis

non ignorem Tiberium Caesarem praetorianoS in una conduxisse castra. Sero demum sub iis qui postea regna, runt Imperatoribus una cum moenibus migrasse ad illum in quo hoc ostenduntur tempore, clarum fiet ex iis quae postea dicentur.

34쪽

DE MAGNITU DINEC A P . V.

quantus fuerit riteris cum suburbiis

ambitus. OSTQUAM moeniorum Romae amplitudinem exposuit Plinius, addit quoque mensuram quam totius civitatiS computatis quoque suburbiis colligat ambitus, neglecta tamen ut ante Transtiberina regione utpote quae Romae non accensebatur. Patet id exinde quod mensuram ineundam

esse dicat. ab eodem milliario, & quidem per vicos, id est per directum, nulla habita obliquitatis Tiberis: ratione, quippe sic multo major emergat mensura. Planum est itaque cx iis quae diximus, si longitudini moeniorum, addas quoque istud spatium quod Tiberis alluit, id est millia passsuum viginti, habituros nos ambitum totius urbis millium quinquaginta & praeterea passuum DCC1XV. Immensa licet haec videatur magnitudo, non tamen sibi constabit Plinius cum hoc ipso in loco , nullius . tiris magnitudinem in toto orse potuisse ei comparari. Ipse quippe Babylonem sexaginta millia passuum in ambitu laabuisse assirmat. Itaque secundum hanc mensuram area Babylonis excessisset aream urbiS Romanae tertia sui parte. Ut itaque Babylonis magnitudinem superet Rorna, dicit addenda esse suburbia & extrema urbis tecta. Constat vero illa non tantum usque ad Ostiam, Verum etiam usque ad mare excurrisse. In altera vero parte quae a mari est remotissima, ad Nomentum sere producebantur aedificia,

In spatio intermedio pene ad Tibur, & in via Appia ad Ariciam fere extendebantur suburbia. Egressis quippe Roma, prima occurrebat Aricia, & qui illic erant, jam non amplius

35쪽

R o M a V B T E R I s. 23 amplius versabantur Romae, ut docet Arrianus ad Epicte tum. At vero Bovillae sitae ad undecimum lapidem, ut habet vetus interpres Persit, suburbium erat Romae & contiguum moenibus, quae decimo ut ostendimuS terminabantur lapide. Itaque apud Suetonium corpus Augusti a Nola Campaniae Bovillas usque portant decuriones. ABovillis vero equestris ordo suscipit urbique infert. Si ita que statuamus selis quatuor passuum millibus extra moenia excurrisse suburbia 3c ponamus calculum, inveniemus eorum ambitum quadraginta quatuor passuum millium. Cui

mensu ae si addamus spatium quod ab Ostia ad Nomentum pene protendebatur, id est millia viginti octo, habe

bimus universum Romae Veteris ambitum millium Lx x II, unde manifestum fit recte se habere mensuram Plinianam, cum supra L x x huic adsignat passuum milli . Si quis itaque componat veteris Romae aream, additis taburbanis cum area antiquae Babylonis quam quadratam fuisse constat, inveniet Romam tribus undecimis partibus majorem fuisse Babylone. Sed Plinius suburbana Babylo-lis, veluti ignota, neglexit. In tanta tamen urbis vastitate nulla hiet habetur ratio totius Transtiberinae regionis, quae extra urbem censebatur. Domus quippe Neronis, ab ea parte, qua fluebat Tiberis, cingebat & terminabat totam Romam. Ipse itaque PliniuS lib. X X X III. cap. LII. .

postquam de Theatro Pompeii esset locutus, addit; Et

quota pars ea apparatus fuit aurem domus ambieutis urbem p& iterum Lib. xxxv I. cap. XV. Bis T imis urbem

totam cingi domibus principum Cati X Neronis, is hestia fui em, nequid deesset, aurea. Noti sunt versiculi; Roma domus fiet. Veios migrate Uuirites, Si non & Veios occupat cla domus. In latitudinem domus haec producebatur usque ad Esqui- lias. Plures porticus triplices milliarias, id est singulas

36쪽

1 DE MAGNI Tu DINE

mille passuum continebat. Caetera Vide apud Suetonium. Facile inde conficiaS, nullam, ne in tota quidem Europa, esse tam amplam civitatem, quam suerit domus ista

Multum vero amplitudini Romae accedet si & Transti-herinum quoque huic subsungamus tractum. Non ille longum tantum Janiculi comprehendebat sugum & vicinos huic colles, sed, si nonullis credendum Ocriculum usque, ad intervallum nempe XXXVI mili, passi in via Flaminia

IRomana excurrebant aedificia. Verum cum nullum idone

una satis hujus rei hactenuS inVenerim testem, aliis hoc si henter investigandum reIinquam. Interim habitatissimam fuisse hanc viam nemo prudenS negaVerit, cum constet triumphantes hac urbem ingredi solitos, unde & triumpha lis dicta, & totam Romam in hac videndam se obtulisse ut canit Martialis. Nec sane post Appiam Viarum reginam, ullam aliam Flaminia illustriorem suisse Viam, immensa rudera & perpetui Viarum satis ostendunt aggeres; praesertim si quis terram subruat. Omnibus tamen his merito quis objiciat, cum constet Augustum urbem in quatuordecim divisisse regio nes & totidem quoque agnoscat Plinius, fieri non posse ut Tiberis fuerit Romae terminia S, cum decima quarta regio a plerisque trans Tiberim statuatur. Verum ego audacter vel ex sola hac Plinii descriptione ausim assirmare nullam Augusti vel Plinii aetate XI V urbis regionum fuisse trans Tiberim. Quod si quis alium quoque petat testem, audiat Tacitum Annal. X V,ubi agit de incendio Neronis; cuippe

in regiones quatuordecim Roma dididitur: quarum quatuor

integrae manebant, tres solo tenus dejectae : septem reliquis pauca tectorum vestigia supererant Iacera sismi a. Si enim aetate NeroniS X I v, urbis regio non fuit cis Tiberim, putidum sane suisset monere eam intactam ab igne perstitisse.

37쪽

R o M AE V E T E R I SIn marinore Capitolino quo recensentur vici quinque

Urbis regionum, reliquarum enim regionum descriptiones in eo non comparens, memoratur etiam regio urbis decima

quarta, sed non additur eam fuisse Transtiberinam. Occurrit in hoc lapide vicus januclensiis, quod omnino accipiendum videtur de vico X I v regionis Cistiberinae, a qua per pontem januclensem,Via patebat ad Ianiculum. Onufrius

innuinus omnes Vicos qui in thoc marmore recensen irtranstulit in scriptum P. Vici oris de regionibus urbis, invitis, ut puro, antiquis libris, in quibus nulla Vicorum comparent nomina. cla quidem in re miror ejus imprudentiam, quod nulla caeterarum urbis regionum habita ratione, quinque tantum regionum Vicus interuerit. Potuisset enim eadem licentia ex Sexti Rufi, de eodem argumento scripto, plurum quoque regionum vicos supplere. Frustra itaque ex victore aliquis conficiat vicos qui in lapide Capitolino decimae quartae urbis regioni adscribuntur fuisse trans Tiberim, cum constet totum Transtiberinum tractum tempore

Traiani fuisse extra urbem. Ne Severi quidem Caesaris tempore eum urbi accensum fuisse inde existimo, quod Paulus Iurisconsultus ubi agit de Praefecto Vigilum scribat, septem cohortes opportunis locis constitutas fuiste, ita ut binas regiones Urbis unaquaeque cohors tueatur, praepositis eis Tribunis. Neque enim verisimile uni Tribuno seu LLbertino, ut habet Dio, commissas fuisse excubias in Cis &Transtiberina regione. Quis aurem primus fuerit qui pomoerium Romae ultra Tiberim produxerit an Aurelianus an alius, certo aflirmare non possum. Alii judicent,

38쪽

CAP. VI.23ando ma fuerit maxima oe hominum in mina

multitudo. T ex censibus institutis & conditis lustris cer tissimum crescentis Reipublicae potest haberi

argumentum, ita contra eorum neglectum& supinas curas certissimum decrescentis aut

fatiscentis Reip. fuisse indicium, de eo dubitare nos non permittunt scriptoreS antiqui. Ucieaque scia. imis quibus gradibus urbs & civitas Romana ad tantam provecta sit magnitudinem, dicendum nonnihil decensibus. Primum lustrum institutum iuisse constat regnante Ser. vio Tullio. Idem quoque alia instituit lustra in quibus censa dicuntur civium millia LXXX & LXXXIV. Anno labis conditae CCXLV Censa fuere civium millia

CXXX.

A. U. C. C C L v I Censa fuere millia civium C L ct insuper DCC. A. U. C. CCL . Propter intestinas distordias Oseditiones S insuper bella emterna, reperra fuere non plura civium millia quam centum &

Decem

A. U. C. CCLXXIX, Censa fuere millia centum M triginta,

39쪽

A. U. C. CCLXXXVIII A. V.C. CCXCIV. A. U. C. CCCLXI. A. U. C. CCCCX.A-U. C. CD XXXV. A. U. C. CI LIX. A. U. C. CD LXXII. A. U. C. CD LXXV LII. A. U. C. CD LXXXVI IIA. U. C. DI. A. U. C. DUI.A. U. C. DXII. A. U. C. DXXXVIII. A. U. C. DXLIV. A. U. C. DXLIT A. U. C. DLXX. A. U. C. DLXI V. A. U. C. DLXXIV.

V E T E C I S. et pCensa vivium capita milium quae, tuor & viginti, & insuper ducenta quindecim, praeter Orbssorbasque, ut habet LiVius. Censa suere civium millia C X X XII.&insuper C C C C X IX. Censa C L II millia & D L X X X. Censa millia C LX. Millia C C L. Millia CCLXII. Millia CCLxx VIII &ccXXII. Post pulsum Italia Pyrrhum, censa suere millia civium cc Lxx & ccxx IV, unde apparet bello hoc Epirotico multos fuisse absumptoS civeS. Millia ccxcII, & ccXXIV. Censa millia ccxcv Ii & insu

Censa millia ccLI & ccXXII. Unde apparet quam multi primi belli Punici tempore terra marique perierint. Censa millia ccLX. Censa millia ccLxx & ccXI IT. Censa fuere tantum ciVium millia cxxxV II & cv I II. Unde

colligas dimidiam Romanae ci Vitatis partem secundo bello Punico pene fuisse absorptam.

40쪽

ΣS DE MAGNITUDINEA. U. C. DLXXIX. A. V C. DLXXXIV.

A. U. C. DLXXXIX. A. U. C. DXCIV. A. U. C. DXCIX. A. U. C. DCVI. A. U. C. Dc T. A. U. C. DCLVII A. U. C. DcXXII. A. U. C. Dc XVILI ..A. U. C. Dc XXVI II.

A. U. C. DcLXVICCensa millia ccLXIX. XV. Censa millia cccx II. Dcccc Censa millia cccXXVI I .XxI I. Censa millia cccxXVI i I. cXICensa millia CCCXXI V. Censa millia cccXXI I. Censa millia cccxxV III. I D o I rCensa millia cccXXX III. Censa millia cccLXVI I. DccccXVI. Ccnsa millia cccxc. DccXXXV. Censa millia cccXCI V. cccXXV T.

Censa intillia cccc rv uti habet Eusebii Chronicon, quamViS eX

cniplaria nonnulla manu exarata ampliorem exhibeant numerum, nempe ccccLXXXI I I.

Hic ultimus & maximui liberae etiamnum Reipublicae fuit cenius, siquidem, oppressa Republica primum quidem tyrannide Syllae, deinceps Pompeii, & demum Caesaris,

multum diminuta est Roma, & quamvis in censu habito Anno Urbis D C L x x x III censita fuerint D C C C c civium millia, uti habent pleraque Livianae epitonaei scripta exemplaria, & confirmatur a Phlegonte Tralliano, ipsa tamen haec civium multitudo signum pereuntis potius quam crestentis suit Reipublicae. Antea pauci admodum civitate Romana donabantur, vixque ullis nisi Romae domicilium habentibus honor iste concedebatur: siquidem Ut in duabus aut pluribus urbibus jure civitatis aliquis frueretur stante republica non permittebant Romanae legeS. . At Vero

post Syllae dominatum plerique fere Italiae populi jus civitatis obtinuere, ita ut Vere dici possit Romam decrevisse crescente post Syllam civium numero. Non quidem negaverim post bellum Mithridaticum & denuo tempore Aingustiis requentiorem forsan suisse Romam hominibus, quam

unquam