Isaaci Vossii Variarum observationum liber

41쪽

R o M aE V E T E R I S. unquam aliaS, non tamen civibus aut inquilinis, sed servis es advenis undique ex toto imperio confluentibus & sus Romanorum civium occupantibus. Post bellum civile quantum diminutus fuerit Romae ciVium numerus, manifeste docent epitome Liviana & Plutarchus cum affirmant, non nisi centum qbinquaginta ciVium millia suis a reperta. Scio quidem sigacissimum Lipsium adducere lacum ex Suetonio & Dione unde adstruere conatur nUmerum ci Vi-itim post bellum civile non fuisse diminutum, & errasse utrumque scriptorem ; sed Vero illos alter manifestior Dio

nis tuetur locus, qui eodem XLIII. Occurrit libro, cum

dicit Caesarem post peractum bellum civile, promississe praemia illisiqui plures procreassent liberOS, propterea quod bellis civilibus vehementer esset exhausta urbis fre quentia, idque non tantum e censu, cui ipse praeerat, sed& ipsis quoque oculis & conspeetu civitatis potuisse de

αbAoc Aliter itaquei accipiendus Suetonii locus de censu vel potius recensu CaesariS, . sic nempe, quod cum ex nongenti S ciVium millibus qui ante bellum civile numerabantur, superessent etiamnum trecenta & viginti supra trecenta millia qui publico frumento alerentur, adflicta & diminuta Republica & exhausto aerario numerum istum retraxerit Caesar ad centum & quinquaginta millia: sed verius sorsan credamu S totum hoc fuisse tantUm praetextum & commentum Caesaris ad caelandam civium paucitatem. Neque enim fallit Livii epitomein qua legas lib. cx V . Recensum egit, queo censa sunt ciuiam capita centum quinquaginta micia, nec sollicitandus hic locus cum in hac lectione omnes conspirent libri Veteres. Quod vero Iustrae attinet quae instituit & condidit mi gustus, in quibus censita fuere supra quadragies centena civium Romanorum capita, illa ad rem nihil faciunt, cum

42쪽

so DE M A G N I T u D I N Enon urbis, sed Romani imperii magnitudinem ostendanti Stante Repti blica Romae tantum census fuit habitus. Priomus fuit Augustus qui in pr inciis censum instituit. Illum auxit Claudius, sub quo Tacitus numerata suisse scribit

sexagies novies centena sexaginta quatuor ciVium millia. Et hic maximus civium Romanorum esset census nisi longe

illo majorem describeret Eusebius in Chronicis, cum dicit Augustum cum Tiberio consum Romae agitasse in quo in Venta fuerint supra nonagies sexcenta & septuaginta homi num millia, sic enim in optimis & antiquissimis scriptum invenio libris di Verum de hoc amplius deliberandum censeo. Si verus sit hic numerus & census hic non civium sed

liOminum fuerit, opportet ut numaerus incolarum Romae

sub Aligusto minor multo fuerit quam tempore Reipublicae, Ut ex iis quae mox dicentur patebit.

Quod si de civibus Romanis intellexit,peccavit dupliciter tum quod censurii qui per totum imperium fuit institutus

Romae habitum dicat, tum quoque in numero, qui Vel ipse teste Augusto in lapido quo gesta ejus continentur, ne dimidiam quidam partem limus multitudinis exequat. Quamvis autem lapidis hujus auctoritas, alio non egeat testim nio, illud tamen possit exhibere Suidas, cum in Voce affirmat hoc regnante in imperio Romano censa suis te undecim millia &septendecim supra quadragies cen tena hominum millia, sive ut ipse loquitur, myriadeS cccc X, insuper M x I. Miror itaque hunc Suidae locum qui uni ce confirmatur Ancyrano marmore, sollicitari a Lipsio&aliis viris doctis. Ne quis autem errorem literis numeralibus subesse existimet, apponam integra verba prout in libris scriptis integris Vocabuli S concipiuntur.

43쪽

ROMAE UT TERIS. SI Ut vero ad Eusebium redeam, quamVis manifestum sit illum errasse, non tamen e nihilo ortum existimo hunc errorem. Nempe ultimum lustrum quod sub Vespasiano conditum est, quodque Censorinus assii mat fuisse Lxx v, confudit cum postremo lustro Augusti. Omninoque rautioni consentaneum est, ut si Tiberii tempore in imperio Romano numerata fuerint septuagres sere centena civium millia, liberalitate Vel potius avaritia Vespasiani & Titi, numerus ille auctus fuerit ad nonagies sexcentena di septuaginta millia. Clarum est itaque ciVium qui Romae Verusarentar nullam apud scriptoreS Occurrere mentionem post recensum Caesaris quo redacti fuere ad centum quinquaginta

millium summam. An sub Augusto & qui subsecuti

sunt Caesaribus, creverit horum numeruS, non constat,

ct verisimile non crevisie, cum civitatis jus ad victas transierit gentes, qui Victores sum postmodum preme

Si itaque inquiramus tempus quo florentissima I max, ma suerit civitas Romana, nen male hoc ut existimo, restaremus ad illos annos qui proxime dictaturam Syllae prae cesserunt, quando & maximus legitimorum civium fuit numerus, ct integra etiamnum fuit liberras. Primus enim

qui Rempublicam perdidit fuit Sylla utpote qui non ex populi& senatus, sed ex suo arbitrio consules di magistratus creant, qui nunquam nisi multis lictoribus O satellitibus stipatus in publicum prodierit, qui tribunorum plebis potestatem, facem ut ipse putabat seditionum, sed simul Rei publicae animam penitus sustulerit. amvis enim Senatorum potentia Sc multitudine etiam ante Syllam gravaretur Re bublica, superstrat nihilominus libertas, cum quot Sendrorum, totidem Moque Equitum in judicando numerentur sust agia. in &. C, Gracchum constat legem tulisse de duplicando equesti i

dine, & ut trecentis senatoribus, sexcenti equites ad . miscerentur, ut nempe, hac raticum ordo stris pra a

teret c

44쪽

D E M A G N I T U D I N Eleret Senatui . Post Sullam Vero omnia lacec adeo immutata fuere, ut nulla psebis in comitiis habita suerit ratio. Quod autem L. Cottam &Fompeium, licet postea poeni tentem, tribunitiam potestatem in integrum quodammodo

resticuli te scripterint nonnulli, fuit id quidem, sed ad breve

tempus& nomine tenuS, nec quidquam profuit Reipublicae, cum ad Senatum penitus translata fuerit tribunitia potestas, severissimeque obserVaretur, nequis Eques aut Plebeiis crearetur tribunuS plebis. Senatoribus tantum honor iste conccdcbatur, solusque fuit Augustus qui etiam equestris ordinis viris tribunatum petere permiserit. Sub sequentibus vero Caesaribus notum est nulloS. suis te Tribunos, praeterquam ipsos Caesares. At vero si magnitUdinem Romete non ciVium numero, sed laxitate moeniorum metiri Velimus, nullum est dubium

quin sub Augusto longe fuerit maxima. Is quippe moenia antiqua' ad triginta ut ostendimus passuum millia produxit, unde & Quirini & Romuli conditoris urbis retulit cognomen. Itaque Manilius Lib. I V . ubi de libra agit, de illo sic scribit. OO genitus Caesarque mem hanc condidit urgem. Sic enim habet optimus meus liber, longe Gemblacensi praestantior. Sed & Latinus Pacatus in Panegyrico Theo

dosii Augustum moenibus ornasse Romam testatur. Incolarum quod attinet numerum, illum admodum dissicile fuerit investigare, cum nullus eorum habitus umquam fuerit census, neque constet quando horum numerus fuerit maximus, num ante Syllam, aut post bellum Mi thridaticum, an Vero tempore Augusti, quando Roma victarum gentium facta est colonia. Interim minime dubi tandum existimo, quin numerus eorum longe fuerit major,

ac sit ille quem subduxerit Liptas, &. Vel solos servos numerum quem ille posuerit superasta Athenis quando viginti

45쪽

R o M V E. T E R I S. 33 viginti civium numerabantur millia, simul quoque numerata fuere quater centena servorum millia. Si ad eundum calculum revoceS civium legitimorum numerum qui Romae domicilium habuere, qui utique non paucioreS iUere quadringentis millibus, habebis octuagies centena millia, ita ut hac ratione plures Romae servi suerint, quam ullum hoc

tempore Europae regnum contineat homines.

Sed ex ipsa urbis Romanae area, certius aliquanto de hominum multitudine haberi possit argumentum. Quanta ea suerit ex iis quae antea diximus satis potest colligi. Como

ponamus hanc aream cum areis duarum maximarum orbis

Christiani civitatium Londinensi nempe & Parisiorum urbe.Si mensores non sallunt, duae istae civitates simul junctae aream insident quae sere leucam conficiat Germanicam, sive sedecim millia passuum quadrata. Atqui area urbis Romanae additis suburbiis octodecies majus continebat spatium. Qtiod si tractum Transtiberinum addamus, plus quam vicies majer fuit Romae area, ac sit illa quam

praedictae duae impleant civitates. Antiquam Vero Romam minus olim habitatam fuisse ac istae sint urbes, nemo ut opinor existimet, cum constet longe altiores &plurium contignationum sui se domos, quam nostra fieri soleant aetate. Quo autem parra tanto serendo essent oneri, ex caesis parietes struebantur lapidibus. Lateritii enim operis parietes in urbe fieri lex vetabat,ut libJI.cap.VIII. do cet Vitruvius, hanc etiam addens causam 3 In ea autem majesare urtu X civium infinita frequentia, innumerabiles habitationes opus fuit explicare. Ergo cum recipere non posset area plana tantam multitudinem tu urbe, ad auxilium aDitudinis aedificiorum res ipsa coegit devenire. Itaque pilis lapideis, structuris tesaceis, parietilus caemeuntiis altitudines

exstructae contignationibus cretris coaxatae, & coenaculorum

summas utilitates perficiunt & despectationes. Ergo mentanis cs contig iationi lus variis acto spatio multiplicatis, populus fio manus egregias halet sue impeditione habitatione se Istam

F tamen

46쪽

DE MAGNITUDINE

tamen sublimitatem coercuit Augustus & postea Nero, in dum aedificiorum statuentes L X X pedum altitudinem. Jam Vero,siquis non plebis & vulgi sequatur judicium sed consulat cordatos & qui de sebus bene judicant, inveniet eos fere in eo conspirare, ut existiment numerum incolarum in utrisque urbibus Parisiorum nempe & Londinensi, non excedere sexties centena hominum millia. Quod si quis non contentUS hoc numero plures existimet, frequentiorem quoquo efficiet Romam. Posito itaque hoc calculo habebiscenties & quadragies centena hominum millia, sive ut vulgo loquuntur quatuordecim millioneS, quantam multitudinem ne tria quidem amplissima orbis Christiani possint conferre regna, ut ex iis quae postmodum dicentur fiet manifestum. C A P. VII.

omodo urbs cir cliuitu*maenia Umana paulatim

decreverint. Ispersa ut diximus per totum imperium ciVitate Romana non est ut quisquam miretur ipsam paulatim periisse Romam; verum ut sub Regibus & Monarchis omnia ad speciem crescunt&la magis & magnifica videntur, ita quoque sub Augusto major visa est Roma, aucto in infinitum pene civium, inquilinorum, & hominum ab exteris gentibus advenientium numero, introductis Praetorianis & caetera domus Caesareae pompa, instauraris in Augustiorem modum templis &aedificiis publicis, ampliatis denique ciVitariS moenibus. Plus etiamnum ornatus ab illis qui subsecuti sunt accessit Caesaribus, siquidem constat ex incendio Neronis pulchri . rem prodiisso Romam. Omnia tamen haec ornamenta viL

quid

47쪽

R o M AE VETE fir S. quidquam aliud praestitere, nisi ut citius perirct Roma. Recte itaque scriptor ille, qui sub Trajano floruit, senectam Romae incinoat ab Augusto, optimo alias principe si trium

viratus aufera S annos.

Quod autem putant plerique sub Aureliano Caesare

masorem fuisse Romam quam unquam alias, id tantum abest ut verum sit, ut ne dimidiam quidem antiquae magnitudinis partem Aureliani tempestate stiperfuisse existimem, ct ne quartam aut sextam forsan incolarum partem. Laxis

quidem illo & firmis muris Romam cinxisse dicitur, sed ni inium laxando & ampliando moenia. sipe perire civitates, crebris satis constat experimentis. V piscus quila uaginta fere passuum millia in circuitu habuista scribit, quae tamen non ipsum, sed Probum perfecisse affirmat Togimus. Idem addit moenibus antea caruisse Romam: Quod licet de Transstiberina accipi possit regione, quae moenibuS cArebar, utpote deficientibus jamdudum antiquis istis structis ab An.co Martio, malo tamen de tota accipi Roma, idque eo libentius quod jam tempore Dionysii Halicarnassensis moenia Romana fuerint admodum observatu difficilia. Inde est quod Aristides, ut diximus, credidit stomam carere moenibus. Sic quoque Cairum Egyptiam & multas alias urbes moenibus carere putant complures, quod illa lateant urbanis undique obruta aedificiis. Si Aureliani tempore existiterunt, qualiacunque demum illa suerint quae Plinii aetate etiamnum sUpererant moenia, & murus ductus fuit ab ea parte qua

fuit Tiberis, sana habemus quinquaginta passi millia, re plura si obliquitatem Tiberis persequamur. Sed Vero muri isti antiqui non supererant ut puto tempore Aureliam ab sorpti proculdubio ab aliis aedificiis urbanis. Constat praeterea hoc regnante tractum Transtiberinum Urbi fuisse ac censum. Quod si sit,oportet ampliores quinquaginta passuum millibus fuerint isti muri, omnino itaque alia & prorsus no-Va, sed angustiora, existimo ea suisse moenia; quae instituit Aurelianus & persecit Probus. Ponamus quadraginta octo F χ

48쪽

σε DE M A O N I et u D I N Eaut novem suisse pasis millium. Attamen de hac quoque mensura tria cum dimidio auferenda sunt pasi. millia, illo siquidem tempore decima sexta sui parte decreverant millia

passuum, ut non nisi quadraginta quinque ut plurimum relinquantur millia. Hanc Veram moeniorum Aureliani existimo fuisse mensuram, quam siquiS cum antiquiore conferat Roma, non nisi dimidium pristinae laxitatis inveniet, ct minus etiamnum, si moenia istaec ifuerint laciniosa, & non ad normam directa Post absolutos a Probo Imperatore muros usque ad conditam Constantinopolin, intercesiere anni pluS minuS quin'quaginta. Breve quidem hoc spacium, sed si asilictissimam Romani populi spectes conditionem, vix ulla infeliciora invenias tempora. Nihil tamen aeque perdidit Romam, quam Constantinopolis. Si vis scire quantum ea damni intulerit, spectes magnitudinem ejus, quae utique e ruinis Veteris suscitata fuit urbis ut non immerito dixeris, non a Barbaris, sed prius a Constantino eversam fuisse Romam. Quantum autem postmodum decreverit Roma, id demum patuit octoginta annis post conditam Constantinopolin, quando nempe urbe a Gothis capta mensus est ejus moenia Ammon Geometra & reperit ea in ambitu habuisse millia passi x x 1, uti testatur Olympiodorus apud Photium. Hujus mensurae si

colligas aream, Sc componaS cum capacitate murorum Aureliani, inVenies ne quintam quidem laxitatis continuise

partem,

Denique eversis tape & demum sub Justiniano reparatis a Bellisario urbis muris, rediere tandem ad eam mensuram qua sub primis quoque suere regibus, Vix solum cingentes pomerium, & ne undecim quidem passuum millia ambitu suo absolventes. Ipsam vero hodiernam si spectes Romam, illa fere tota Campo subsidet Martio, & ne ducentesimam quidem urbis antiquae continet partem, Ut mirer non desu- ille complures nostro hoc seculo doctos Viros, qui eam cum antiqua ausi fuerint comparare Roma. De

49쪽

R o M VETERIS, 3T Dein ceniorum& urbis Romanae magnitudine haec dicta sufficiant, unde quis facile conficiat, relle se habere locum Plinii, minimeque audiendos esse istos, qui eum quid scriberet nescisse existimant. Merito hoc convitio notassent Plinium, si quemadmodum ipsi volunt scripsisset, & ad amplificandam supra omnes alias quae unquam fuere Urbes Romae magnitudinem, moenia ejus descripssiet & tredecim tantum iis adsignasset millia. Non cffugit multorum ineptam reprehensionem Lipsius,quod X XII passuum millium longitudinem moenibus Romae adscripserit, ac si nimiaca fuisset mensura. Sed profecto ne sic quidem culpa Vacasset Plinius, quem utique latere non potuit excessisse hanc mensuram Carthaginis, Antiochiae, Seleuciae, aliarumque urbium & praecipue Babylonis muros, quos ipse in ambitu sexaginta millia passuum habuisse scribit. Verum ut PQ-mus rectene se habeat haec mensura, & ut comparatio inter Romam & Babylonem possit institui, non intempestivum erit, si& de Babylone pauca dicamuS.C A P. VIII.

De magnitudine Babionis Nini.

N colligenda moeniorum Babylonis amplitudine Herodotum secutus est: Plinius, cum LX passu, um millia eam in ambitu habere scribit, utpote quae conVeniant cum CCCCLXXX stadiis. Ut itaque majorem Babylone faceret Romam, necesse habuit addere suburbiar verum hac ratione in censum quoqUe Venire debuissent Babylonis suburbia, quibus non caruisse satis ex iis que supersunt Berosi colligi potest fragmentis. Quod si Ctesiae & Clitarcho oculatis testibus maluisset credere Plinius, quorum prior C C CLX alter C C CLX v, aut

50쪽

etiam Straboni, qui CCCLXXX stadiorum ambitum ei adsignarunt; jam confecisset majorem Romae quam Babylonis ambitum, etiam absque Aburbiis. Dion Casilus medium videtur voluisse ferire inter Herodotum & Ctesiam, cum cccc stadiorum ambitum tribuit Babyloni. Si quaeras quaenam tantae fuerit causa diserepantiae, non puto me falli si dixero Herodotum & complures alios confudisse Ninum & Babylonem urbes. Ambitum enim Nini urbis, quae est Ninevi in sacris literis, suisse stadiorum

C C C C L X X x seu sexaginta millium,ex Ctesia docet Diodo rus Siculus. Longior erat quam latior,utpote cujus moenia centum & quinquaginta in directam longitudinem, in latio tudinem vero nonaginta colligerent stadia. Graeci plerique in eo conVeniunt, ut affirment eam longe majorem suis IeBabylone. Sed & sacrae conveniunt literae cum trium dierum iter layic adsignant, dummodo de ambitu intellig S. Confusionis causam hanc esse existimo, quod diruta a Nabuchodos oro & Cyaxare urbe Nino, cum complUreSGraeci nullam aliam Assyriae nossent metropolin, praeter Babylonem, credentes Niniam non urbis, sed Regis esse nomen, simul quoque crediderint non posse urbem Nini, nisi de Babylone accipi. Constat vero ex sacris literis, non

Ninum, sed Assurem condidisse hanc urbem. Non male itaque Scaliger nullum hoc nomine Regem fuisse pertendit, nec Ninum, sed As rem Semiramidis fuisse maritum. Quod si Astur non viri, sed gentis in S. Literis sit nomen,

Cocem reS. recidit, nam certe Nineve domum seu habitacu

luna significat, quomodo & veteres exposuere Hebraei. Hinc itaque rumor de condita a Semiramide Babylone, quo nomine Graecos sugillavit Berosus. Ipsa quinetiam Semiramis in basi suae statuae, non Babylonis, sed Nini se Vocat reginam,

Graeculi& haec quoque verba, non de urbe, sed rege Nino accepere, ac si illa merito imperitasset, ct hinc nisi fallor

nata