P. Terenti Comoediae Recensvit Alfredvs Fleckeisen

161쪽

C. SULPICI APOLLINARIS PERIOCHA.

In militiam proficisci gnatum Cliniam Amtiuem Antiphilam compulit durus pater, Animique sese an bat acti paenitens. Μox ut reuersust, clam patrem deuortitur Ad Clitiphonem is amabat scortum Bacchidem. cum arcesseret cupilam Antiphilam clinia, Vt eius Bacchis uenit amica ac seruolae Habitum gerens Antiphila laclum id quo patrem Suum celaret Clitipho. hi technis Syri

Decet minas meretriculae aufert a sene. Io

Antiphila Clitiphonis reperitur soror: Hane clinia, aliam Clitipho uxorem accipit.

PERSONAE.CHREMES SENEX MENEDEMUS SENEX CLITIPII ADULESCENS CLINIA ADULESCENS SYRUS SERV0SDROM SERVOS BACCHIS MEREΤRIX ANΤIPHILA MULIERS0STRATA MATR0NA NUTRIX PHRYGIA ANCILLA.

162쪽

Nequos sit vostrum mirum, quo paris sentPoeta dederit, quaeς sunt adulescontium: Id prsmum dicam, desnde quod ueni Moquar. Ex sntegra Graeca integram comoediam Hodiet sum acturus Heauton timorumenon. 5 tDuplex quae ex argumento facta est simplici. INouam esse ostendi et quae esset nunc qui ser pserit Et qudia Graeca sit, ni partem maxum Rm Exsstumarem scsre uostrum, id dscerem. Nunc quam dbrem has partis didicerim paues dabo. 10 Orfitorem esse udiuit me, non prύIogum: Vostrum iudietum fecit me actorem dedit, Si hie actor tantum pύterit a facundia, quantum sile potuit cogitare commode, qui Orfitionem hane seripsit, quam dicturus sum. 15Νam qud rumores dIstulerunt maliuoli IIuli1 contaminfisse Graecas, dum facit Paucas Latinas factum id esse hic non negat, Neque set pigere et deInde facturum autumat.

Habέ bonorum exemplum, quo exemplo sibi DLicere id facere qu6d illi secerunt putat. Tum ud maliuolus uetus poetarisclitat, Repente ad studium hunc se 1dplicasse musicum,

Amscum ingenio resum, haud natura sua: Arbitrium uostrum, udstra existumctio 25 Valebit qua re oratos uos omns uolo,

Ne plus iniquom possit quam aequom orctio.

163쪽

Facite aequi sitis date crescendi edplam, i on1rum qui sp eundi faciunt edpiam, Sine ustiis ne ille pro se dictum existumet, o qui nuper fecit se uo currenti Quia Decesse populum quo insano fruiat De illius peccatis plura dicet, quom dabit Alias nouas nisi sine maledictis facit. Adecste aequo animo: date potestatem mitii 35

Statariam agere ut liceat per silentium; Ne seimper seruos currens, iratiis senex, Edax parasitus, scophanta autem snpudens, Avarus leno, adssdue agendi sInt mihi CIamdre summo, eum Iabore maxumo. 40 Mea causa causam hanc iustam esse animum inducite,

Ut aliqua pars Iab6ris minuatur mihi. Nam n sine nouas qui scrIbunt, nil parcunt seni: Siqua laboriosast, ad me curritur: Si Ienis est, ad alium desertur gregem. OIn hac est pura ratio expersmini, In utramque partem iugenium quid possit meum. Si numquam auare pretium statui aris meae Et eum isse quaestum in animum induxi maxumum, quam maxume seruire uostris c6mmodis: 50 Exemplum statuit In me, ut adulescentuli

VobIs placere studeant potius quam albi.

164쪽

cH. quamquam hace inter nos nuper notitia 1dmodumst es Inde fide quom agrum in pr6xumo liic mercatus es)Νccisci sero sane amplius quicquam fuit: 55Τamen e uirtus tua, uel uicInitas, quod ego in propinqua parte amicitiae pulo, Facit sit te audacter indueam ct familitariter, quod mihi uidere practer aetatem luam Facere et praeter quam ros te adhortatur tua. 60 Nam pr6 deum atque hominiam fidem, quid uIs tibi quid quaeris annos sexaginta situs es, i0Λut plus eo ut conscio agrum his regidnibus Μelidrem neque pret maloris nemo habet; Serud compluris proinde quasi nemo siet, 65 Ita tuto attente illorum officia fungere. Numqui tam mane egredior neque tam uesperi Domum revortor, quIn te in fundo dnspicer Fodere aut arare aut stilliquid ferro denique Nullum remittis tempus neque te respicis. 70Haee,6n uoluptati Ib esse satis certd scio. Enim rasces quantum hic peris fiat adnitet. δ' quod in opere faciundo dperae consum Is tuae, Si sumas in illis exercendis, plus agas m R. Chremes, tantumne ab re tuas ot tibi, 75Λliena ut eures aque nil quae ad te fittinent

165쪽

C M. Hom sum humani nil a me alienum puto. Vel mel monere hoc uel percontari puta: Rectumst, ego ut faciam; diest, te ut detdrream. ΜΕ. Mihi si est usus tibi ut opus fact6st, face. MCM. An quosquamst usus hdmini, se ut eruciet ΜΕ. Mihi.

CH. Siquid laborist, dilem sed quid istuc malist quaesd quid de te tantum commerussii ΜΕ. heu.CH. e Iceruma, atque istuc quidquid est, fac me sit

sciam:

Ne retice, ne uerere, crede inquam mihi: MΑut 6nsolando aut 6nsilio aut re iuuero. ΜΕ. Scire hoe uls 3 A. Hae quidem causa, qua dixi tibi ΜΕ. Dicetur. H. At istos rastros intere tamen Adpdne, ne labora. E. Minume. H. quam rem agis ΜΕ. Sine met, uoetuom tempus nequod dem mihi DLabdris. H. Non sinam, inquam. E. Ah, non ae- qud facis. 4 CH. Hul tam grauis hos, quaeso R. Sic meritumst

meum.

CH. Nunc Idquere m. Filium inicum adulescentulum Habeo isti, quid dixi habeis me immo habus,

Chremes:

Νune habeam neene incertumst. R. quid ita istue 3ΜE. Scies. 95 Est e Corintho hic fiduena anus paupercula: Eius diam ille amfire coepit peladite, Prope iam sit pro uxore haberet haec clam merumnia. Vbi rei reselui coepi non humanitus Νeque ut animum decuit aegrotum adulescentuli I Tractare, sed vi et uia pervolgata patrum. Coisdie aecus bam: hem, tibine hae diutius Llee e speras neere me uiud patre,

166쪽

Amieam ut habeas prdpe iam in uxoris loco ' Errfis, si id credis, et me ignoras, Clinia. 05 Ego te meum esse sci tantisper uolo, Dum qud te dignumst facies sed si id n6n faeis, s Ego qud me in te sit lacere dignum inu Enero Nulla fide ex re istuc fit nisi ex nimio tio. Ego istuc aetatis non amori peram dabarn, PluSed in Asiam hinc abii prύpter pauperiem atque ibi Simul rem et gloriam firmis belli repperi. εPostremo adeo res re diit adulescentulus

Saepe eadem et grauiter audiendo uictus est: etate me putauit et sapientia 115 Plus scIre et prouidere quam se ipsum sibi: In Asiam ad regem mssitatum abist Chremes. 65 Quid ais m. Iam me prosectus mensis trs abest. Cu Ambo cccusandi etsi liud inceptum tamen Animssi pudentis asgnum et non instrenui. 20Mκ. Vbi comperi ex eis, us fuere et e Inscit,

Domum revortor maestus atque anim fere ro Perturbato atque incerto prae aegritudine. Λdsidor adcurrunt serui, soccos detrahunt: Inde si festincre lectos sternere, I 25

Cenam adparare: pr se quisque addeso Faciebant, quo illam Ilii lenirent,sseriam. 1s Vbi uideo, haec coepi cogitare hem, id mea Solius solliciti sint eausa, ut me unum expleant AneiIIae tot me uestiant sumptus domi MTantos ego solus uelam sed gnatum unt eum, quem pcriter ut his decuit aut etiam fimplius, is quod illa aetas magis ad haelo utendauddneas Eum ego lisnc eieci miserum iniustiti mea.

Μald quidem me quduis dignum deputem, M

167쪽

Si id faciam nam usque dum ille uitam illam colet Q inopem, carens patria o meas iniurias, Interea usque illi de me supplicium dabo, Laborans, quaerens, parcens, illi se utens. Ita facio prorsus nil relinquo in aedibus, MNec uas nec uestimentum conrasi omnia.

s Ancillas, seruos, nIsi eos qui pere iistico Facilindo facile sumptum exercirent Suom, Omnis produxi ac uendidi inscripsi nico Aedss mercedem quasi talenta ad quindecim 145 Coegi agrum hunc mercatus sum: hie me exerCEB.' Decreui tantisper me minus iniuriae, Chreme, me gnato iacere, dum fiam misere Nec fas esse ulla me uoluptate hic frui, Nisi ubi me huc saluos redierit meus particeps Ibo CA Ingenio te esse in liberos Iens puto, i Et illum bsequentem, siquis recte aut edmmode Tractaret uerum neque illum tu satis noueras, Nec te sile hoc quom sit, ibi non uere utiIitur. Tu illum numquam ostendisti quanti penderes, Ib5Neerisbi lues credere ausus quae est aequom Patri. ad. quod si esset factum, haec mimquam euenissent tibi. ΜΕ. Ita 6 est, fateor peccatum a me maxumest. CH. enedeme, at porro 6cte spero et illum tibi Saluom adfuturum esse hic confido propediem. 160 ΜΕ. Vtinam Ita di faxint. H. Facient nune si commodumst, 1i Dionysia hie sunt hodie apud me as uolo. Μου. Non p6ssum. H. Quor non quaeso tandem aliquantulum Tibi parcer idem absens faeere te hoe uolt inius. ΜΕ. Non conuenit, qui illum ad laborem hinc pepulerim. 6b

168쪽

Νunc me psum fugere. M. Sscinest sententia ME. Sie. M. Betne uiae. B. Et tu. H. Lacrumas excus 1 5 sit mihi, Miseretque me eius sed ut diei tempus est, Tempus monere me hune uicinum Phaniam, Ad renam ut neniat 1bo, uisam a domist. 17o Nil opus fuit monitore iam dudum domi Praesto apud me esse aiunt egomet conuiuas moror. 20 Ibo adeo hinc intro sod quid crepuerim fores Hinc a me quis nam egroditur huc cone essero.

CL. si adhue est quod uereare, Clinia haud quaquam eliam essant: 175sti illam simul eum nilntio tibi hic adfuturam hodie gelo. Ρrdin tu sollicitii dinem istam salsam, quae te excruciat, mittas. CH. Ruscum loquitur stins CL. Me adest, quem udlut adibo pater, opportune 5

aduenis.

CM. Rus id est CL. Hunc Menedemum nostin datrum uicinum3 Η. Probe. 180 CL. Huic Ilium eis isse is Audiu esse s Asia. CL. οὐέst, pater: Apud nos est. M. quid ais CL. Aduenientem, e naui egredientem Ilico Abduxi ad cenam nam mih magna cum exlam inde a pueritia Fuit aemper familiaritas. AEM. Voluptalem magnam io

nuntias.

quam euem enedemum inuitatum, ut n6biscum esset amplius, M

169쪽

Vt fine laetitiam nec opinanti prirnus hirerem domi lΑtqueingrcle etiam nunc t6mpus est. L. Cave uxis: non opus St, pater. CA quapr6pter CL. quia enim incertumst etiam, quid se faciat. ddo uenit. rimetramnia patris iram, et animum amicae se erga

ut sit suae.

Eam misere amat proptes eam haec turba atque abitio euenIt CH. Scio. 1 CL. unc seruolum ad eam in lirbem migii, et ego nostrum

una Vrum.

Cu quidnέrrat XL. quid ille miserum se esse. CH. Miserum quem minus crederes quid relicuis quin habeat, quae quidem in hdmine dicuntii bona Parrintis, patriam incolumem, amicos, sinus, Cognatos, ditias: Atque haec perinde sunt ut illius animus qui ea

possidet: 195Qul ut seit, et bona Illi, ut non ititur recte'.

mala.

CL. Immo te nil senex snportunus semper et nun Cult magis Vereor quam nequid in illum iratus plus satis faxst,

Dater.

Cn. Illicine sed reprimam me nam in metu esse hunc illis utile. CL. quid tute tecum Cit. Dicam ut ut erat man Sumtamen oportuli. 2 Fortasse aliquantum iniquior erat practer eius Iu-bsdinem:

170쪽

Pateretur: nam quem seu ret, si Parentem non serro suom Huncine erat aequom ex Ilius more an IIum ex huius uiuere Et quod illum insimulat durum, id non est: nam P - κrentum iniuriae Unius modi sunt ferme paulo qui est homo toIera

bilis, 205

Scortari crebro nolunt, nolunt erobro conuiu1rter, Praebent exigue sumptum atque haec sunt tamen ad uirtutem 6mnia. Verum animus ubi semel a cupiditate devinxit mala, Necessest, Clitipho, consilia consequi consimilia. 5Scitumst periclum ex aliis sacere, sbi quid ex usu siet. 210 CL. Ita ereido. H. Ego ibo hinc Intro, ut uideam etnae quid nobis siet. Tu, ut tempus est diei uide sis ne quo hinc abeas longius. CL. quam iniqui sunt patres in omnia adulescentis ludices III qui aequom esse censent nos a pueris sileo nasci

senes

Neque illarum adfines esse rerum, quέ fert adu-IEscentia. 215 Ex sua Iubidine ei moderantur, nunc quae est, non quae olim fuit. Mihi si umquam filius erit, ne ille uelli me utetur patre: Nam et edgnoscendi et gnoscendi dabitur peccati Iocus: Non ut meust, qui mihi per alium ostendit suam sentesitiam.