Io. Georgii Walchii ... Parerga academica ex historiarum atque antiquitatum monimentis collecta

471쪽

v Ε ΤΕ R V M s OPHISTAR. ATQUE ORAT. 639monis pulcritudinem essiciunt. Vis autem illarum spectat modo intellectum, modo UO-Iuntatem. quae respiciunt intesiectum, illae continent voces illarumque compositiones aliis grauiores, Ze menti auditoris iniiciunt attentionemi quo pertinent epizeuxis, a d pluis, anaphora, Imploce, quibus in argumento leuiori, nulla attentione digno haud Iocus relinqui potest. quae pertinent ad voluntatem, it lae aut adferunt delectationem, Vti

cbesis, quae adeo in re seria Sc tristiori haud adhiberi debent; aut mouent ad adfectus, uvexesumatis, aposiopesis, prosopopopoeia. schemata igitur, quae tantum inseruiunt amplificandae orationi, relinqui possiant philosophis

g. XXVII. Summum studium sophistar in

hisce Ornamentis, quibus orationibus suis maius decus, maiorem Voluptatem adiicere volebant, posuerunt; nullam autem rationem habentes nec temporis, nec personarum. Vbique, siue fuerint casus secundi siue aduersi, eandem ostentabant artem. sic HEGE si AsMagnesius, ' quum laudare institueret Alexandrum, occasione Utebatur praesenti, incendio templi Dianae Ephesae, quumve Thebas euersas lugere vellet, adhibebat sententias magis deliciarum, quam luctus plenas, Uid. GERH. Io. VOS SIVM. δ atqui haec est caussa, cur de hoc dicendi genere multi, qui veram ac grauiorem amabant eloquentiam, senserint linistre, & ab isto omni abhorruerint animo. nam fides o grauitas oratoria minuitur bis exor-

472쪽

nationibus frequenter coliocatis: s non modo toditur auctoritas dicendi, sed obsevditur quoque in eiusmodi oratione auditor; propterea quod es in his lepos re se ivitas, non dignitas neque pulcritudo. quare quae sunt ampla pulcra, diu placere possisnt: quae lepidas concinna, cito satietate adiciunt aurium

sensum fastidiosissimum. quo modo stitur, si

crebro his generibus utemur, pueriti videbimur elocutione delectari, ut recte iudicat A v-CTOR rhetoricorum ad Herennium. A. GELLI vs autem adpellat haec sophistarum ornamenta rancida, insubida, inertia, puerilia, etiam versus profert e quinto satirarum LUCILII, quibus tales oratores perstringit

UM. 3 eX formis, quae multum adiiciunt ad concinnitatem, suauis oritur sonus, si cum iudicio ac modice adhibeantur. Contra quod quum peccarunt sophistae, nouo vitio sermones 1hos polluerunt, quamuis aurium sensus iterum titillare vellent. etenim ipsis nihil erat prius, quam numerum oratorium anxie consectari, & cuiusmodi instituere coniunctionem verborum, ut fieret in oratione versus, id quod omnino verae germanaeqUe elΟ-quentiae repugnat. orator quippe sic illigat sententiam verbis. ut eam numero quodam complectatur & adstricto & soluto, id est, numerus oratorius debet esse exquisitus; sed ita dissimulatus & latens, ut tamen sentiatur &orationem iucundo sono incipiat, prouehat&concludat. ' 3

473쪽

illo, qui Cyrenaicus fuit philosophus&dictus , de quo CICERO lib. I. Cap. 36. Tuscul VALERIvs MAYIMus lib. VIII. cap. 9. confer Μ EN AGI v M ad LAER T i v M lib II. segm. 86. pag. II . tom II. Opp. noster enim, de quo dicimus,multo est iunior, ut discrimen hoc etiam notat FABRICIUS biblioth. graec. lib. IV. C. N. P, 68ε. '' auctores saepius in oratione soluta dixerunt versus per imprudentiam, quorum exempla collegerunt C ASPAR BARTHIus lib. II. C. 6 IV. I3. VII. i9. VIII. ar. XVII. I & aliis locis aduersar. s CI I O GENTILIS lib. II. c. 3 l. parergor. GER H. Io. UOss Ius instit. Orator. lib. 1V. c. q. F. 3. ΜΟ RHOFIus deparauiniti te Liviana p. aoo. id quod vitiosum esse Veteres pronuntiarunt ARISTOTELES. Iib III. c. 8. rhetoricor. CICERO de orat. lib. Ill. QV l N CT 1 LI AN us lib. IX. c. institiorator. alii autum ideo hos vernis excusant, quod & tales in sacris scripturis deprehen dantur. VOS SIVS C. I. p. 73. mentionem facit ex G E S N E R I biblioth. libri cuiusdam, qui in bibliotheca Vaticana huius inscriptio nis: de metris in prosa custodiantur; num autem versus aliorum, an ipsius auctoris com plectatur ei incognitum est.

h. XXVII. Sic explanavimus studia veterum sophistarum, quae de delectatione in ani

mis audientium excitanda adhibuerunt. restat igitur, ut etiam de altera vi oratoria ipsi rum, per quam adfectus perturbarunt commoueruntque Vehementius, dicamus, quae Visa priori omnino diuersa est. nam ut discrimen hoc ex Vtriusque, suauitatis ac grauitatis

474쪽

indole patet, ita etiam in usu id obseruandum, qui interdum orationem quidem suavem, minus vero sublimem ac spiritus plenam admittit. hinc Oratores eXtiterunt quorum sermones suauitate sua omnibus sele Commendarunt; at si quid genere magnifico fuerit dicendum, aut pretes iterunt nihil aut saltem exigua perorarunt laude, id quod exemplum te

spiritus saepe infirmior , flavis tamen π ut

Zeph*mi aura levis. qui eadem quoque tradit de u ERODE, quod ipsus orationi inesset suavitas, sed το πνεύμα ου σφοhον, αλλα λειον κώ κοε κος, Ipiritus non ve, mens, sed lenis .smus tamen. atqui multis sophistis id primae& maximae curae fuit, Vt apud auditores efficerent tiaras, siue svorem & magnam animi commotionem . sic de GORGIA scribit DIODORUS: 3 τω ξεν:ζοντι τῆς λζεφεως ἐξέπληξ, τους ABμ πιους, & DIONYSIvs Halicarnaseus: ' γαι πληξατο τους ακουοντας ἐν τῆ λ- ριηγορια. de ADRIANO V ero sophista rela tum legimus apud pili Los ΤRA TvM, quod aures ad ipsius orationes singulari voluptate, veluti ad cantum lusciniae admouerint, τὴν ἐυ-N HIαν ἐάπλσHομενοι, nisi haec verba Vertere: elegantiam linguae admirati, & tantum ad suavitatem tranSferre Velimus: confer LUDOVI- CUM CRE SOLLI v M. .

g. XXVIIIL

475쪽

g. XXVIIII. Stuporem hunc hancque animi commotionem, duplici ratione Considerare

debemus, rationem habentes partim oratorum, qui tales motus CXCitarunt, partim auditorum, quorum animOS hae Perrurbationes adflixerunt. vi dispiciamus de priori momen-ito, iterum obseruamus, quod haec sophistarum vis cum in ipsa oratione, cuius inuentio atque elocutio ad huiusmodi pondus erant compo, sitae, tum in actione tuerit sita. in ipsis orati nibus adsectabant sublime ac magnificum do cendi genus, nec solum in verbis, sed& in rebus, de quibus dicebant, maiestatem prae se ferre adeoque animos audientium magna vi adgredi instituebant. tria enim sunt, quae sermonem efficiunt sublimem, quorum primum' est grauissimum argumentum; secundum, ut ipsius oratoris & cogitatio & adfectus ipsi a gumonto respondeant, ac tandem sublimia verba, quae cum ipsis rebus, siue respiciant intellectum siue voluntatem, accurate conueni. unt, conser SAMUELEM WEREN FEL SI

u M. δ primum igitur declamarunt diligenter de momentis augustis ac splendidis, ac praecipue consectati sunt orationes Panegyricas, aruibus etiam dicebantur Panegyristae. lauabant deos & heroas, Herculem, Iouem, Mineruam, Bacchum, Aesculapium & alios; nec minus magnos homines, reges, principes, du- .ces, ct claros Viros, quos ad coelum usque eia ferebant laudibus; & tandem illustres ciuitates. eX quibus inprinus Di amicabant Athenas, quum ex illis tanquam eX Vberrimo fonto

476쪽

dimanarunt ad alias gentes disciplinae omnesque bonae artes, & inter has etiam eloquentia. hisce exercitationibus omnes facundiae vires colligebant, eum tantum in finem, ut dicendi Copiam ostentarent, atque hominum animos eorumque fauorem captarent atqui haec splendida argumenta, quae eXcogitauerant, porro magnificis sententiis illustriora adhuc exhibere, omnia ita copiose narrare, Ut coram spectari viderentur, ipsosque adfectus, quos mouere volebant, prae se habere singulari con- nitebantur studio. cuius rei elegantissimum exemplum deprehendimus in sophista sco-PELI AN O, de quo PHILOsTRAΤvs prodit memoriae, quod sui excitauerit admiratio

τε εἰσι I- οι Ζερεαι, argumenta tractans, in quia

bus aliqua vi dictionis opus esset, qualia Medica , in quibus Darii s Xerxae. haec igitur

argumenta , Mηδικυπογέσεις, erant omnino

1 limia, quibus indolem ac maiestatem regum DARII aut XERXIs expresserunt, ad quam descriptionem non quodvis, sed erectum atque elatum ingenium fuit aptum. quapropter adhuc de eo dicitur: και γαρ Θον ἐν άυτάις ιισεκρινατο, in iis enim spiritus repraesientauit magnos. at contra quum PDLEMON in sophistam lucanicas & maenidas, viliaque obsonia coementem incidisset, ω di

reis Darii aut Xerxis indolem pulcre exprime-

ia r da vitis sephi tri lib. I. n. Ea fi 4. res Disiti sed by Coos 4

477쪽

re, tali cibo paso , Τ hisque significauit, eum, qui propter paupertatem vili pastu se sustentare deberet, naud spiritus magnos concipere posse. nec aptum esse ad sermonis argumentum sublime. XXX. Tandem magnifica quoque diactione utebantur sophistae, ad quam plerique sua indole erant procliues. alii recte graue orationis decus ac sublimem dicendi formam complectebantur, haecque lumina cum iudicio adferebant, rationem ipsarum rerum ac personarum habentes, ideoque magnam semper tenebant existimationem. sic de sophista LoLLIANO eiusdemque elocutione PHi Lo-sTRAΥvs dicit: διαψαίνοντaia δετῆ λιγου καI λαμπροτητες , ληγου M-, ωσπερ το τῆς σέλας In eius autem oratione splendide quoque dicta elucent, fulgetri coruscantis ad insar micantia ; quae verba illustrat QVINcTILIANVs: 3 tamen s lumina ilia non flammae, sed scintillis inter fumum emia eantibus similia dixeris, quae nec adparent quidem , ubi tota lucet oratio, ut in sele fide- , ra ipse desinunt cerni. nec non de sophistac R1TIA idem auctor ' dicit: την M ἰδίαν τῶ

λογου δογματίας o Κρισίας καὶ πολυγνωμων, σερομνολογησαε τε ικανωτατος , ου τήν δ Θυραμβώλ σεμνολογίαν, ουx καταφευγουσαν is τα ποιητικῆς ονο- ματα, αλλ ἐκ των κυριωτατων συγκειμένην, δι- κατα Φυσιν εχουσαν, genere vero dicendi Cri

tias creber sententiis fuit s sublimis, atque

ad grauitatem maxime compositus, non gra

478쪽

mitatem dilorambicam tamen, neque ad postica verba declinantem, sed vocabulis maxime propriis, quae sit concinnata plane vaturalis: qui&paullo post tradit: ωσπεο ακ-

λογου sicut radiorum fulgor s Atticae voces in

oratione eius relucent: adde eχemplum Po-LEMONI s. alii vero sequebantur genus dicendi maxime tumidum atque inflatum, in quo nihil solidi, nihil amoeni erat, ea tantum caussa, ut auditores obstupefacti sophistas magna dignitate existimationeque prosequerentur. quam ob rem negligebant propriam &Perspicuam Orationem, utebantur durioribus translationibus, amabant poetarum formulas, fingebant omniaque sollicito studio collige hant, quae sermonem maXime efficiunt turgi dum. in his exempli loco exhibere possimus

GORGIAM, cui PHILOsTRAΤvs 3 adtaei-huit παρα ξολογίαν, πνευμα, & το τα μεγαλα μεγαλως ερμηνευριν, etiam de eo obseruat, quod poetica adhibuerit verba.

. XXXI. Id, quod in oratione sublime est

& magnificum, apud auistores graecos Varias habet adpellationes. dicitur quippe πιευμα, Vt patet eX PHILOsTRATO, ' hinc etiam apud latinos spiritus idem est ac animi elatio, quae vox & aliquando sumitur in bonam partem pro magnitudine mentis; quid autem sit πνευμα, id eXplanat HERMOGENES. porri

479쪽

ro adpellatur Θυμὸς, qua Vox praecipue significat το παθητικον, quod continet oratio, prout saepius nominatuS 1 HILD STRATVS de DE

Mos ΥΗENE tradit, quod Is OCRATEM suia perauerit Θυμῶ κοω' ἐπ φορα, quae posterior vox interdum notat sententiam, qua concluditur apte orationis pars, quali significatione istam posuit HERMOGENEs; heic autem videtur pertinere ad Vehementiam orationis, breuibus forte sententiis animum Vrgentis, uti GOΤT FRIED OLEARi v s obia lseruat. tertium Vocatur με γαλω γιὼ, quod nomen non solum ad vocem, sed & addictionem atque εννοιαν pertinet ; i se &OccurrUnt Voces κροτος, αος siue uvia, quae breuibus sunt illustrandae. Virutaque, nomen

eiusdem significationis plerumque lid dictioia

nem magnificam & sublimem verborum compositionem, etiam pronuntiationem refertur, quod LV DO VI CVS CRES OLLLVs ' ita interpretatur: is κηίτος existebat, tum ex lectis

merbis e Ionantibus a genere ipso. G αυδεμ quae propter exquislsim structariam , ta

membrorum atque periodorum plenam rigni ratis coagmeπtatiouem dulcem quendam smagnificum habebat voentum, tum etiam extinguae pulsu, re imitas Cocis coinormatione a que magnitudine : quae si omnia mirabiliter in vutim s eundem oratorem conuenissemi, facile poterant audientes in admirationem rapere , qui plura hanc in rσm collegit. interdum ramen vocum harum Conjunclarum ait

480쪽

6 8 DIATRIBE DE ENTHvs I As Mora ad compositionem; altera vero ad pronuntiationem refertur, Vt pHIL OsΤRAT vs dicit de HERODE: κροτος συν ασφαλεια και Κ ε

phistae tribuatur πνευμα is σφρηον, ἀλλα λειον, videtur Μοτος pertinere ad Compositionem; ἡπω Vero ad pronuntiationem. Clarius autem alio loco discrimen hoc admittit, quum de sophista ADR No scribat: τήν n παρα-

nis autem ornatum ab antiquis sopbistis acceptum induit, voce sonora magis, quam tinniente Uus, ubi manifeste ος spectat ad pronuntiationem , κροτος Vero ad structuram. praeter tris adpellationes notum est nomen μέγθος, quo usus HERMOGENES, item Oiιος LONGINI, quae Voces num sint eiusdem significationis, ut plerique existimant; an inter se differant, quae eth sententia TAN AQVILLI FABRI & elegantissimi viri BoILEAV DE SPREAVX, disputatur, ' ut de aliis nominibus, qualia sunt σεμνολογα, ἐπίκροτον, υι αρος taceamus.' de inseriptione libri, quom debemus D Ioo NYs Io LONGINO, disputatur. plerique istam verbis II EPI Υ Φ ΟΥ Ei concipiunt. ErP. MANVTII, G. LANGBAENII aliaeque editiones eam ΠΕ Ι ΥΦΟΥΣ ΛΟΛΟΥ e hibent. priores hoc specioso argumento sententiam suam muniunt, quod aliquis s spicari possit, fore, ut rhetor de non alia, quam sublimi forma orationis agat. sed vero si ratio haec firma esse debeat, non Videm ,