장음표시 사용
451쪽
gloriae studiosi erant sophistae, ut χολην non continerent, si plausus non sequeretur audien
sus pudio inflammato venantur, nec non illos
pellant animalia gloriae s postularis aurae vialia mancipia. quo incredibili gloriae studio quum ducerentur, id unice & dies & noctes coiagitabant, quibus mediis cupiditati satisfacere pollent, in quibus & hoc omnino princepserat, quod adnatus caelestes simularunt seque diuinitus incitatos iactarunt magnifice. nec fuit difficile, aliquid tale multitudini persuadere, quum & in ingenio rudis esset, & in mente studiis prauorum adfectuum trahere tur, qua populi indole sibi omnino diuinam
auctoritatem facile poterant conciliare. quo maior enim est hominum stultitia, eo feliciori fruuntur suceessu homines circum ranei. ac famam existimationen lue essicere possint auctiorem, id quod verbosius exponemus de caussis nunc disputaturi, cur alii veteres sophi, stas atque oratores crediderint, instinctu diuino esse incitatos.
g. XX. Hactenus igitur de enthusiasmo, quem ipsi sophistae sibi adtribuerunt modo ex
452쪽
animo per creditum cum daemonibus commercium, Quamuis re ipsa sit falsus atque aut ex caussis naturalibus tantum, aut simul a vi quadam mali daemonis profectus; modo simulate, ut aliis facerent fucum ac si1mmam aucto ritatem sibi conciliarent. . sed tamen obserua..uimus quoque, quod& alii, audientes quippe
sermones sophistarum atque oratorum, adflatus diuinos ipsorum sibi persuaserint, qua de
re non solum appellationes, quibus illos orna-γerunt, atque adclamandi formulae; sed exempla etiam testantur, in quam persuasionem
eiusdemque fundamentum inquirere accuratius, muneris nostri esse ducimus. qine Ut exponamus distincte ac perspicue, non ab re erit, breuiter de vi oratoria uisserere, per quam multys in opinionem de instinctu caelest1 deductos esse existimamus, quibus expositis rem ipsam ex antiquis sophistarum monimentis illustrare elaborabimus. vis ista oratoria modo sua natura, modo quatenus in animis homunum exerceatur, potest considerari. priori modo pendet cum ab ipso oratore, cuius actio magnum pondus sermoni adiicere potest, tum ab orationis indole, quae iterum pertinet Pa tim ad intellectum, qui modo per veritatis argumenta ad illius cognitionem ducitur; modo per noua, inusitata atque incognita adficitur admiratione; partim ad voluntatem, quae nunc Ber suauitatem, nunc per grauitatem pro diuersitate adsectuum commouetur. ea quae orator praestat in cognoscenda veritate, habet communia cum philosopho ; admirationem
autem ac commotionem mentis eXcitare, Proprium ipsius munus est, quod praecipue in tan-
453쪽
ta peruerstate hominum necessarium. posteriori autem ratione, quum ipta oratoria vis debeat exerceri erga mortalium animos, Obseruandum est discrimen auditorum, quorum ratione ingeniorum & adfectuum magna est diuersitas, ut quo magis oratio ad ipsorum indolem est composita, eo maior ipsius vis sese prodat. quam ob rem interdum postulat prudentia oratoris, si eloquentiam suam ad vium transferre velit ciuilem, etiam rationes ad Cu. piclitates hominum adcommodatas adhibere, ut facilius se in ipsorum adfectus insinuare, atque ad optatum peruenire possit finem. T i-Τvs C As TRICIus dicit apud GELLIvM: aliter censer loqui debet, aliter rhetor. rhetori concessum es, yententiis uti fa*is, audacibus , subdolis, captiosis, si modo verismiles
knt re possunt ad mouendos hominum animos qualicunque astu irrepere; in quibus verbis quaedam duriora adparent, quae in usu sunt mitiganda. Q VI NCTILIANVS autem scribit: nobis ad aliorum iudicra componenda es oratioqueepius apud omnino imperitos atque aliarum certe ignaros litterarum loquendum est: quos nisi s delectatione algicimus re viaribus trahimus, s nonnunquam turbamus a
sectibus, ipsa quae iusta ac vera siunt, tenere non po1fumus. locuples s speciosa vult esse
eloquentia, quorum nihil consequetur, si conclusionibus certis crebris ta in uvam prope formam cadentibus concsa, contemtum ex
humilitate odium ex quadam Ieruitute, sex copia satietatem, s ex amplitudine fasidium tulerit. atqui haec, quae disputauimus,
a nostib. Mitte. lib. I. c. 6. 2 instit. erat. lib. V. e. I .
454쪽
facile ad sophistas ac praesens argumentum,Vnmile aliorum persuasio de adflatu diuino oratorum sit orta P pol sunt adplicari. sophistae quippe id agebant unice, ut audientium ingenia admiratione, animos vero delectatione divehementiori motu adficerent, ac pro sua cal4liditate, qua propriae tantum utilitati conssilebant, omnia ad ipsorum indolem adcomm darent. sic ipsorum orationes magnam habebant vim, etiam ad opinionem de caelesti instinctu excitandam.
g. XXI. Sed distincte haec ex historiarum
monimcntis sunt illustranda. primum igitur sophistae elaborarunt, in audientium animis efficere admirationem, quam in rem Varia media adhibebant, suo rationem, qua declamarunt. siue ipsorum sermonum indolem respiciamus. in priori momento orationibus extempore recitandis amplissimam dederunt operam, hocque modo, quum celeres & acutos ingeniorum motus ad excogitandum atque explicandum; uberes quoque & copiosos ad ornandum proderent, facile audientibus adtulerunt admirationem. sc sophista
και ροασατο. ex tempore dicebat iuxta Isaei indolem, cuius certe auditor etiam extitit, teste PHILOsTRATO; sic POLEMON laudatur Propter την γλωτταν άυτοσπιλον την γνω- ρον, quod ex tempore aliquid s inuenire dicere potuerit; λ sic ANTIOCHVS τας μελέτας αυτοσγ.εδω μοιMτο, ex tempore rici mabat ; 3 sic QI A D R A T V s, qui Praeconsu-
455쪽
, latum Asiae gessisse legitur apud ARIsTIDEM, i qui& illum diserte adpellat i τορα, Vt Ob
i seruauit vALEs Ius, y fuit αυτοσχρολαύων τας ι Θετικας υπογἐσεις, locos quippe communes, tex philosophia depromptos, de Virtutibus, i vitiis, exilio, paupertate, quod apud antiquos
ad augendam eloquentiam genUS erat eXerci rationis, uti refert QUINCTiLIANVS. ' ex
latinis quoque commemorantur, qui laudem subitae ac sortuitae orationis sibi adquisiverunt. de I s Α E O, cuius fama eloquentiae magna Romae erat, antequam ipse eo ex Asia, Vt putatur, veniret, scribit PLI Nivs: sium offaeuiatas , copia, ubertas, dicit semper ex tempore, sed tanquam diu scripserit; cuius facundiam IVVENALIs quoque his verbis si laudavit: sermo promptus/Meo torrentior; quae vetus scholiastes de hoc Isaeo interpretatur. quis auctor sit talis promtae orationis pcle eo adhuc disputatur, siquidem laudem hanc alii vindicant A E fCHINI, alii PERICLI , a quo σχελων δε πλπας λογων ευῆναa φασιν, extemporalis orationis fontes manasse nonnulii dicunt, quod tradit PHILos TRAT vs, 7 qui& paucis interiectis addit, quosdam existimare, το σχεδιάζειν τῆ Αι χίνου ευγμα, sed neutrum veritati est consentaneum. namque quod ad PE Rr CLEM adtinet, sententiae huic refragatur PLUT ARCHVs, qui de eo : 3 ο Πί-
456쪽
2 DIATRIBE DE E N THusIAs Moριαλῆς καλουριενος υπο του δήμου, πολλακις ουχ υπη- κουσε λέγων ασυντακτος μναι, etiam alio loco confirmat, DEMOSTHENEM in PERICLE probasse atque imitatum esse ro αχεως, μηροδε περὶ πανῆος εκ τῆ παρις κενου λεγειν. nec de
AEsCHINE, veluti auctore huiusmodi dicendi rationis quidquam commemoratum legimus, quamuis apud PHOTIvM dica ur
stat quoque, qui ANAXIME NEM Lampsa- cevum hanc orationis formam inuenisse dicunt, P A Vs A NI As 3 quippe, qui dicit:
lybita oratione conatus est dicere , & qui ipsum sequitur svi DA s. ' ' nec non alii verius ex stimant, GORGIAM hac in re fuisse principem, ut obseruat PHILOSTRATVs, s uod primus in Atheniensium theatro ausus uerit dicero: προβαλλετε, '' proiicite, hacque voce significauerit, se scire omnia, ac de quocunque argumento promte posse disserere . idem testatur PLATO, ε &QVINCTI-L I A N v s: 7 Gorgias quoque summae senectutis id quaerere auditores, de quo quisque,e Iet, iubebat; CiCERO: 3 quorum e numero primus es ausus Leontinus Gorgias in conuentu pincere quaestionem, id est iubet dicere, qua de re quis vesiet audire.
huic ANAYIME Ni tribuunt nonnulli rhetoricam ad Alexandrum, quae legitur inter Aristotelis scripta. confer Μ EURS IV Μ
457쪽
ι UETERVM so PI Is TR R. AT OS E ORAT. . a biblioth. p. I 2I8. Μ EN AGI v M ad Laertium lib. V l. segm. 37. FABRICIUM bibl. graec. lib. II. C. 23. 6.9. sic moris erat apud sophistas, ut dicerent προβαλλετε , qua voce in hoc negotio usus est PLvTARCHUS de audiendis poet. ἰὼαν δ
λευιαν, ubi vero is, qui dicit, auditores quamere ponere, de quo disputetur, iussinit. CICE-u o usurpat vocem ponere , quando lib. I. cap. 4. Tusculan. quaestion. dicit: ponere iube bam, de quo quis audire vel id ad id aut sedens aut ambulans dilitiabam.
g. XXII. Si hisce exercitationibus modus quidam adhibetur, utile est, etiam subito
dicere, atque audientibus praeter admirationem magnam interdum adfert Voluptatem. hinc AvcΥOR de caussis corruptae eloquentiae: δ sed extemporalis audaciae atque ipsius temerstatis vel praecipua iucunditad s. nam in ingenio quoque, sicut in agro , quanquam alia diu servantur atque euhorentur, gratiora tamen, quaesua Ponte nasicuntur. quamuis vellius au huc sit, bene eXCogitatam 3 cum cura studio ue compositam auferre orationem, uti iudicat CICERO: quam ob rem in biis ipsis exercitationibus, eis utile es, etiamδε- orto dicere, tamen EDd utilius, sumto spatio ad cogitandum atque accuratius dicere. 1ed vero multi sophistae inani gloriae studio capti, hac in re maiori temeritati atque audaciae, quam par erat. sese tradebant, praecipue quum cae quacunque re non 1olum promte & subito, 1ed etiam in utramque partem dicere sibis
1 cast. 6. I. g. 1 de orator. lib. I.
458쪽
26 nr ATRIE E DE ENTHUsIAIM merent, quo factum est, ut talis disserendi modus rectis elo9uentiae magistris atque auctoribus fuerit odiosus. CICERO quum Commemorasset exemplum GORGIAE, addit: audax negotium; dicerem imputns , nisi hoc institutum postea translatum ad philosophos noseros esset; u NCΤILI AN Vs adpellat
hanc exercitationem extemporalem garrulitatem s eirculatoriae vere iactationis esse adfirmat; PLUTARCHvS Vero: οι ναυτοηελοι των λογων πολλῆς ἐν Ioειας και αδιουρπιας stiri πλψεις, orationes ex tempore habitae plenae sunt multae leuitatis s vanitatis : PETRON I v s: F ingens sicholasticorum turba in pomticum venit, ut adparebat, ab extemporali declamatione nescio cuius, qui Agamemnonis suasoriam isceperat. '- ' exemplum theologi cuiusdam in ordinem Franciscanorum adicripti, qui praestitit eloquentia subita, commemorat ΕRAsΜvs lib. XV. epist I . rogatus a me in familiari eoί quio , quibus modis praepararet animum suum sturus ad conesonandum y rupondit, se solitum in manus sumero multam ct in eius lectione tam diu commorari, donee sentiret incalescere pectus. iiDe haerebat addens igneas ad deum
preces, donec admoneretur, esse tempus incipiemaei. nonnunquam siepties conesonabatur una die, nec unquam ei deerat sermonis eruditi copia, quoties de tarso loquendum erat. cuius exem- pli etiam mentionem habent Mo RHO FIURpolyhist. litter. lib. I. e. Ia. s. II. PASCHIVR de inuentis nouantiquis cap. II. g. aa. P. 79.. MANS CHIus de enthusiasmo Platonieo sect
459쪽
vETERVΜ SOPHI ITA R. ATM E ORAT. 627 II. S. I . adde C RENIVΜ animaduersion phil. & bistoric pari. VII. c. 3. f. 8. p. I79. seqq. bene adhuc P E T R v I BUR MAN Nus ad Peis tronium p. 28. de hominibus, quibus scriptione occupatis omnia leuia videntur, iudicatrquare ineptos aeos oratores cor poetas meriso mdemus, qui cacatis fuis chartis adscribunt temporis statium, intra quod euomuerunt stripta, vel loca minus apta sudiis designant, odis. vel inter equitandum, vel nauigandum, vel aliis o
cupatos negotiis emtii se sua statim moritura
XXIII. Atqui hoc primum fuit, per
quod sophistae audientibus admirationem mo- UerVnt, cuius eXcitandae quum maxime essent studiosi, alia adhuc media in orationum inventione & elocutione adhibuerunt, quibus hanc vim effet posse existimarunt. quod ad inuentionem adtinet, in eo omne studium omnemque operam posuerunt, Vti adferrent κ να, πα ψάλμ&τερούοι. Primum elaborabant vehementer, ut dicerent noua, & eiusmodi res. de quibus nemo ante disseruerit, aut quae sal- rem non adeo fuerint cognitae: hinc Iso CRATEs adfirmat, illos πεοι τουτων ωῶν Mγειν,
ne prius tractatis dicere insiluisse, de quo
etiam testimonium exhibet IVLIANvs. deinde sophistis solemnis ac propria fuit παραδοξολογια , de quibus iam nominatus Iso- CRATEs 3 obseruat, quod inprimis de eo fuerint solliciti, quomodo inrobren ατοπον κώπαραδοξον arguisentum absurdum s admira-
460쪽
bile pertractarent. id quod etiam PHILO- .sTRAT vs in variis sophistis speciatim notat, GORGIA quippe, qui ορμυ Τοῖς σοφιςαις - αε καἰ παμοξολογίας, contentionis in oratione phisis auctor extitit admirabilis dicendi generis; δ &NICETE, de quo tradit: τας
λακ ος, sententias proprias re admirabiles edit, non secus atque mel Bacchii torsi lactisque
g. XXIIII. Nec solum haec in inuentione, sed elocutione quoque sunt consectati. namque Primum nouas rerum adpellationes novasque Voces confingebant, quo quum haud facile intelligerentur sophistae, promiscua multitudo vertebatur in admirationem. LVC ANus 3 per irrisonem dicit: ἐνίο7. 1ὴ
-σοφον, nonnunquam etiam tu noua sve smonstrosa vocabula: ut interpretandi peritum ευλεειν, & honestorum prudentem σοφο- , saltatorem autem χειμσοφον. sic PHOTIus εdes O PHRONIO patriarcha testatur, quod
pie quidem, sed nimis quam 1bphistice dicat :ἐννεαβε se, inquit, πανHU ρημασι, uouis Uem