Io. Georgii Walchii ... Parerga academica ex historiarum atque antiquitatum monimentis collecta

721쪽

. quisque in se ipso per experientiam possit explorare; I se variarum rerum conscium esse, quod principium primum & generalei nostrae cognitionis sit; a) se bene a quibus- dam, a quibuaedam male asscis quod principium sit cognitionis boni & mali; 33 quae- baeam a se poste concipi; siue cogitatione ad-- Prehendi. quaedam autem ase nulla modo

- posse concipi, quod principium sit primum . verum a falio discernendi. 43 se varia fen-:. sum externorum itemque imaginum inte narum passionum ope aduertere, quodo, principium sit primum, Unde omnia, quae . EXperientiae debeamus, emanent. quibusi x expositis, fuse tradit methodum mathema-- ticam, etiam adtingit impedimenta, quae inquisitionem veritatis perturbant, ac tandem 1 i Parte tertia commendat studia matheseos &. - 'Physicae. cuiusmodi summam, quamuis r. copiosius libri huius exhibent AvCΥon Esr actorum eruditorum &DANIEL GEORGIus ΜO RHOFIvs. censor ipsius exti-- est isque grauissimus illustris CHRIsTIA-L, NUS THOMASIVS, 3 quamuis ingenue - fateatur, quod liber hic effecerit occasionem, accuratius de cognitione Veritatis ac-- quirenda meditandi .id inprimis in ΤsCMiR HAusIO reprehendit ANDREAS RV DL-G E R , ' quod ratiocinationem mathematicam perturbauerit cum philosophica, a que existimauerit per integrum librum emronea opinione, quod veritas philosophica

. T t 4 eodem

722쪽

atqui hoc est princeps momentum, quo integrum opus nititur.' GOTT FRIED G v ILI EL M V s LEI BNITIV S,

cuius obseruatio de cognitione, veritate s. ideis deprehenditur actis eruditorum. eX- istimat hic illustris vir, quod cognitio sit veli 'obscura vel clara; clara vel confusa vel dii stincta; distincta vel inadaequata vel adae-- quata; item vel symbolica, vel intuitiva. obscura sit notio, quae non iussiciat ad remi repraesentatam agno endam; clara Vero, quum habeam, unde rem repraesentatam agnoscere possim, quae rursus sit vel confuse, vel distincta. confusa, quum non possim . notas ad rem ab aliis discernendam si ci- , Entes separatim enumerare, licet res illa tales notas atque requisita reuera habeat, in quae notio eius resolui possit: ita colores, odores, sapores aliaque peculiaria sensuum obiecta satis clare quidem agnoscamus & a se inuicem discernamus, sed simplici sensuum testimonio, non vero notis enuntiabilibus. at distincta notio sit, qualem de auro habeant docimastae, per notas scilicet& examina sufficientia ad rem ab aliis omnibus eorporibus similibus discernendam. in no-- tionibus autem compositis, quia rursus notae singulae componentes interdum clare quidem; sed tamen confuse cognitae sunt, ut grauitas. color, aqua fortis aliaque, quae auri notas ingrediantur, hinc talis cognitio auri licet distincta sit, inadaequata sit tamen. Cum vero id omne, quod notitiam distin

723쪽

ctam ingrediatur, rursus distincte cognitum sit, seu cum analysis ad finem usque producta habeatur, cognitio sit ad aquata. hisce traditis iudicat LEI ENIT Eius de dignitate argumenti pro existentia dei ab ipsius

idea deducti, etiam extremo attingit Conritrouersiam: num omnia videamus in deo p

lensium mathimaticus, qui an.MDCCXIII. lingua leutonica edidit logicam hac inscriptione: verasenstrige Gedane en von deu aesten des menseblichen vesanis undi rem richilaen Gebraucte in Ghaeninis δεηπabraeit. opus hoc, quod plane mathematicis principiis superstructum est, Continet capita quinque & decem, quorum primum - diilarit de ideis secundum de usu vocum;

ia tertium depropositionibψ; quartum de expeνientia ; quintum de inuentione propos - . tionum ex is itidvibus; 1extum de ratio-- cinatione ; septimum descientia, siue, opi-- Arionibuου si erroribus; octauum de explo-- randis s propriis aliorum facultatibulia inteuectus, num sussiciant ad veritatem eru-- endam; nonum de diiudicandis ibis saliorum inuentionibus; decimum de seriaptis diiudicandis, quae & alia capita dera-

. tione cum fructi libros legendi, de inter pretatione scripturarum diuinarum ; deta arte disputandi, cetera, subsequuntur. atqui multi tantam dignitatem habuerunt mathesi, ac speciatim geometriae & algebrae, ut in eam ingressi sint sententiam, quod distiplinae hae promtissima remedia ad intellectum perficiendum adserant; ita ut per studium hoc ad 4 Tt s COn-

724쪽

666 DE PROGREI SV AC FATIS LOGICAE.eonceptus mentis, qui cum rebus materiae nia

hil habeant commune, formandos apte ac diagne fingeretur. ad haec pleniore animi consensione sibi persuadent, quod ratio cognoscendi veritates a mathematicis obseruata tam praeclare se habeat, ut praecepta logicae, quae ex fonte matheseos hauriantur, maxime sint selida ac firma. varii quidem fuerunt, qui marithematicis nonnulla opposuerunt, ex quibus posset cognosci, quod eorum methodus non plane consummatae persectionis sit, nec ita Comparata, Vt ad omnia veritatum genera, in quibus cognoscendis noster intellectus versatur, possit adplicari, quo spectant HENRICvs

COR N ELI V S AGRIPPA, R BACo de v RVLAMIO, ΙΟ. CLERICus, 3 & ipse A v C Τ o R artis cogitandi, ' quorum adcusationes ac dubia remouere; matheseos autem dignitatem tueri, instituit Io. FRIDERLCVswE ID LERus. inter recentissimos, qui contra matheseos insignem auctoritatem ac Vniversalem utilitatem, quam multi produnt, disputarunt , est illustris CHRISTIANvs THOMAsius; si & IO. F R A N CI S CVS B VI DE vs 7 hac de re ita iudicat: at quodper ma

them inteliectum tam insegniter perfici, ut ad

eam solam tandem res redeat, dicunt, id vero eum grano salis accipiendum puto. non abnuo,

posse alebrae re geometriae studio ita subigi v

Iut ingenia, ut per iliud ad conceptus quosdam sublimiores s cum rebus corporeis nihil commune habentes , formandos longe reddantur

725쪽

promtiora. hoc autem, se recte ponamus ea cutum, quantumcunque est, non tam alebrae surgeometria, quam exercitationi es tribuendum , mirificeque meam confirmat sententiam,sexercitationem utramque in rationali philosophia facere paginam. nemo autem grauius aduersus methodum mathematicam disputa vit, quam ANDREAS RV DIGER, quippe

qui obseruauit. mathesin & philosophiam ui versas esse disciplinas, ita ut in his diuersa quoque ratio veritates cognoscendi locum teneat,

& alia sit veritas mathematica; alia philo phica, hincque duplex esse debeat logica, alia mathematica; alia philosophica, cuius diuem statis fundamentum deducit inprimis a diue se obiecto matheseos & philosophiae. alii heic monent , quod controuersa haec facile po1sit componi, si modo ratio methodi mathesmaticae recte intelligatur. nam ista haud dii dicanda sit ex obiecto matheseos, quasi tantum propria sit rebus quantitatum; sed si m ethodus qua iam generalis inueniendi veritatem, quae ad varia obiecta possit adplicari, ac

pro diuersitate obiectorum diuersa ratione d hegi adcommodari, ut adeo adpellatio, quod 'dicatur mathematica, non ab ipsa mathesi

eiusque obiecto; sed usu ipsins frequentiori

apud naathematicos sit derivanda. g. XXI. Pervenimus ad IO. LOCA IV Μ,

summum logicae auctorem, quippe qui insignem existimationem ac dignitatem comparauit sbi, ex quo opus de inteliectu humano in Incrementa artis cogitandi publico tradidit usui. nobis largissima esset copia, de libro hoc disserendi, atque ex monimentis historiae illite

726쪽

litterariis fata eius commemorandi verbosius :nisi tale institutum a proposita dissertationis nostrae ratione alienum esse iudicaremus, etiam clarissimus Io. GOΥΥLIEB ΚRAVSIVS argumentum uberius explicandum illustrandumque sibi elegislet. quapropter id tantum obseruamus, quod LOCRI Vs, antequam ipsum opus in publicam emitteret lucem, recensionem illius fecerit, istamque Ope IoeCLERICI in gallicum sermonem transferendam & bibliotbeca uniuersali, diario gallico edendam curauerit. quod quum faetium esset, anno MDCXC. ipse liber prodiit Londini in fol. sub hac inscriptione: an usu concem ning humane undefandiu, in Dur Booti, id

est, tentamen circa cognitionem humanam,quatuor libris comprehensum. quid autem occasionem dederit, talem librum conscribendi atque accuratius vires intellectus humani e Morandi, ipse indicat praefatione his verbis: si tibi exponere haud ridirutum esset, quid tentamini huic scribendo occasionem primum dederit, diacerem equidem quinque aut sex amicos meum apud m eum conuenientes, rem tractantes huic valde ab item, in di ius se nodos in eidisse. satim deprehenderunt, quos fomere neutiquamstot antis cum nospost multaem super ea re re perplexum valde sermonem implicati adhuc erroribus essemus, in cogitationem hanc incidi squam cum ii fatim communicaui rectam nos haud methodum inuenisse; verum oportuisse. ut striusquam eiusmodi disiputationes

ingrederemur, Tires expenderemtiae animorum

Diuitiatio by Corali

727쪽

serorum s viderem, , quibus disquisitionibus pares, quibus impares sint. Anuere omnes s 4

nter nos conuentum es, ut prima bac inquisitio esset. praepropera quaedum s incomposita cogitata , quorum argumentum nouum prorues erat, s quae in proximum nostrum conuentum scriptis ego tradidi, tentamini huic ortum δε-dere : quod hoc modo inceptum talorum rogatu, horis subsecivis carptim per interualla in maius auxi s tandem solitudinem nactus, quam incommoda valetudo de eruuit, ad eam, qua nunc es, molem redegi. cuius primae editionis Gempla breui temporis spatio distrahebantur, ita ut L O C Κ I v s de noua sollicitum esse necesse haberet, quae etiam auctior atque emendatior anno MDCXCIIII. prodiit, siquidem nouum caput de identitate-diuestate adiiciebat. anno MDCXCV. tertia editio facta est nullis accessionibus aucta, quibus autem quarta Μ D C X CIX. ornata fuit atque amplificata, dum caput XXXIII. libri secundide idearum consociatione ; & caput XVIIII. libri quarti de enthum o addidit. atqui harissint editiones,quibus ornandis ipse LOCRIus operam dedit. at vero post fata illius ultima, quae anno reparatae salutis nostrae MDCCIIII. .eu nerunt, quinta editio obseruationibus quibusdam , quas manu sua LOCΚIVs adnotaverat, illustrata anno M D C C VI. in lucem emissa est publicam, quumve MDCCXIIII.

Omnia monimenta LOCRO cura & studiox I N G II, cui historiam Imboli apostolici debemus, collecta&coniuncta ederentur, opus hoc de intesiectu humano primum obtinuit lo-

sum. Praeter has multiplices editiones libri huius

728쪽

huius institutae quoque sunt Versones, ex qui bus haud obscure possumus colligere, quantam dignitatem ac quantum Pretium operi huic ha buerint philosophiae cultores. sic P E-ΥΕκ cos TE id in gallicum sermonem tran tulit. quo labore functus est, singulari fide a que ingenio rerum philosophicarum maxime perito, quam Versionem, quae Amstelaedata ΜDCC. prodiit, vel eo nomine magnifacere

decet, quod istam LOCKIVS, antequam publico usui tradebatur, curatius perlustrauit ae effecit, ut omnia bene ac recte eXPonerentur. Opus autem latinae Versionis tardius, quam

multi optabant, prodibat in publicum ali rum conspectum, id quod eX penuria magna illorum eueniebat, qui & philosophiae litteris

satis culti , LOCRII opiniones accurate ads qui, easque recte intellectas latine eleganter ac bene poterant eXprimere. tandem vero spes adfulgebat, fore ut exspectatio diuturni desiderii, quo multi tenebantur, eXpleatur, quum BVRR1DGE operae huic admoueret manus, ac Versionem latinam anno Μ DCCI. orbi traderet erudito, hae inscriptione: de imresiectu humano. in quatuor libris. auctore IO. LOCLIO, armigero. editio quarta a emendata s nunc primum latine reaerita,

Londini MDCCI. fol. quae verso latina mulio inferior est gallica, siquidem auctor interdum ab opinione LOCRII aberrauit, multaque dixit obscure, quae facile potuissent emendari, si Loc RIVs eadem industria , quam in gallicam eontulit, hanc latinam voluistet perlegere. iuxta hoc exemplum noua editio Lipliae

MDCCIX. 8. facta est, quae a uiuis Operarum

729쪽

in exemplo Londinensi occurrentibus summo studio purgata quidem traditur; sed multis aliis erratis iisque nouis corrupta prodiit.

quum autem nonnulli existimarent, consultum esse, opus hoc LOCKII in breuius contrahere ac redigere, in illorum praecipue gratiam, quibus id integrum perlegendi, haud data sit facultas; ψYNNE compendium O nauit atque anno MDCXCVI. edidit, quippe quod B O s s E T gallice reddidit tanta industria 'ac fide, ut inversione hac nihil possit desiderari. ipsum opus Loc Rix de intesiectu humano quatuor absoluitur libris, quorum primo ostendit Lo CKIVs, quod nulla principia no- his naturae munere innata sint; secundo agit de idearum Origine, natura, variis speciebus; tertio de orto ex ideis sermone, Vocum, terminorumque proprietate & affectionibus; quarto de cognitione humana, diuersis eius gradibus, de veritate, probabilitate, ratione, fide & aliis argumentis, quae huc pertinent. non est, quod momenta libri huius copiose recenseamus aut ipsius dignitatem multum praedicemus , quoniam Vtrumque cultoribus philosophiae genuinae haud obscurum esse potest. 6 quo Loc ΚIVs setum hunc ingenii exclusit, inulti omnino lique grauissimi viri inde collegerunt merito; ipsum hominem esse maxime acutum, ac iudicarunt, egregia eum dixisse, quibus doctrina haec de intellectu humano

Praeclare augeatur,ornetur ac in maius meliusque Promoueatur. nec negari potest, si rem ipsam inspiciamus penitus, illum de ratione intellectus nostri, ipsius viribus, variis cogiatandi modis disputasse grauiter ac meditationibus a

730쪽

nibus, nulla aliorum auctoritate captum scrutatum fuisse silmmo labore argumenta haec. at vero non omnia plane perfecta sunt, quae prestitit LOCRIus, ac siue res ipsas, siue tractandi rationem respiciamus, deprehendimus, quae emendari ac meliora fieri poliunt. nam quod

ad res ipsas adtinet, ea, quae tradidit, nimisi sunt generalia & a vero logicae fine longe absunt, qui quo specialiora sunt praecepta, eo facilius potest obtineri, id quod saltim ex hoe intelligi potest, quod de Variis modis ratiocinandi, cieque variis probabilitatis speciebusnibit praeceperit. adhaec multa argumenta persecutus est copiose, quae non singularem vim ad veritatem cognoscendum adserunt, ut de ipsius opinione, de principiis innatis ac de discrimine inter intellectum & voluntatem, item de libertate voluntatis taceamus, qu equam fana sit 3e veritati consentanea, iam alii eruditissimi viri exposuerunt. neC modus, quem in explanandis argumentis litice observavit, vitiis caret, dum Partim multa, quae iam dicta fuerant, repetiit, eaque, quae breu ter dicenda, verbose proposuit, id quod lectoribus efficit taedia; partim Vero praecepta haud illustrauit per clara exempla, horumque neglectu ista reliquit obscuriora. sed tantum abest, ut iniquus censor LOCRII exsistam, ut ipsius merita, quae nunquam satis mirari ac laudare possumus, prout decet, magnifaciam. quapropter talis censura per studium veritatis semper obseruandae instituitur, ita ut modestiae rationem habeamus, nec Virum quemdam, qui tam praeclara, tam Vtilia effecit, perstringamus, sed potius propter ingenii humani

indolem,