장음표시 사용
751쪽
iterum prodiret, adiecit ratiocinium a minori ad maius sa maiori ad minus; & tertiae editioni anno M DCCXVII. philosophiae huius accesserunt necessaria duo ratioeinandi genera , ratiocinatione cd fulis & practica. qui ingenio valet philosophico, RV DI GERI monimenta logica diligenter legit, nec studio prauorum affectuum corrupti erga se ipsum amoris, inuidiae atque odii tenetur, ille non potest non merita ipsius in logicam magnifacere ac laudare. sed quam multi sunt, qui de eo sentiunt sinistre, quamuis aut scripta eius haud legerint, aut lecta minus intellexerint; aut cognita eorum praestantia ac dignitate, Prauis tamen assectibus abre ti, istam publice profiteri rectilent. persuallent enim sibi, se esse statores ac praesidia artis logicae, cui creditae existimationi magnum imminere pericu--rum Putant, quando P. v DIGERVM laudare, commendare instituedent. sed tamen philosophum haud decet, e orruptae mentis libidinil rauisque propensionibus indulgere. metus est, ignorantiam suam profiteri, & aliorum Ope peruenire ad veritatum cognitionem, quam per inuidiam. eorum praecepta necessaria atque utilia nes iligere, sicque inscitiam at
h. X XIIII. Lintequam parti huic ultimam
imponamus Ina1.3um, breuiter mentionem sa-Cere BEN EDI CT I sPINOEAE, non ab re
. erit. prodiertant enim ipsius opera posthuma Amstelaedam. M D C L X VII. quibus eXtat quoque is actδ.tus de emendatione inteliectus, qui breuis ne c per impeditnenta auctoris ad persectionem venit, siquidere1 haec admonitio
752쪽
69 DE PROGRESSU AC FATIS LOGICAE.
ad lectorem praemissa est: tractatus, quem de intesiectis emendatione imperfectum his tibi Eamus, benevole lector, iam multos ante annos ab auctore fuit conscriptus: in animo semper habuit eum perficere: at aliis negotiis praepe ditus s tandem morte abreptus, adoptatum μnem perducere non potuit. hactenus hene. at Vero ea, quae subsequuntur: quum vero messeta praeclara atque utilia contineat, quae veritatis sncero indagatori non parum e re futurause, haud quaquam dubitamus, te iis priuare noluimus; cautionem quamdam postulant, siquidem multa huic libro insunt, quae a Ver sensu & affectu pietatis sunt aliena. ipsus sectator ABRAHAM vs IO ANNES CVFF
LERVs edidit specimen artis ratiocinandi naturalis artificialis ad pantosophiae praecepta manu cens, Hamburgi, ut titulus prae se fert.
MDCLXXXIV. 8. cuius libri caput i) agit denomine; a) de propositione , 3 de syllogis-
mo; 4J erroribus, qui circa praecedentia Committi possimi & s) de methodo recte ratiocinandi. aperte satis fgnificauit, quod sPμNOZAE impias sententias sit amplexus, dum saluit, mundum in ipsa ementia diuina contineri. ac quamuis inter delim & mundum hoc discrimen constituat, quod ut essentiam mun-' di fion pertineat existentia n ecessaria, quae tamen ad dei essentiam requiratur, reuera tamen hoc discrimen nullum eu . adhaec Vehementer laudat spINogAM, veluti philosophum longe praestantissimum, ut pluribus demon
753쪽
i itur lassiciant pro proposita dissertationissema, qua nostrum tantum est institutum, auctores recensere, quibus opera logica debemus, & magis res ipsas, quam librorum fata litteraria respicere, quae omnino Vberius a copiosius potuissent illustrari, si id proposito nostro fuisset consentaneum. scriptorcs, qui argumenta logica specialia seorsim sunt perse- Cuti, commemorabimus capite, quod iam subsequetur, qui sunt multi generis.
Σ Υ N o Ψ I Σ. Dicendorum summa f. I. traditur hisoria docti Lme de natura o diuisione logicae 6. II. III. IULM inteluctabmiano s. U-- XII. de principiis ocriteriis veritatis cognoscende g. XIII. XIIII. in ideis 6. X U - - X X. de definitione S. XXL de dissona 8 XXII. de variis ratiocinandi m dis , XXIII --XXVIIII. de demonstrationes. XXX. XXXI. XXXII. de probabilitate g. XXXIII --XXXVII. de praeiudicatis opini nibus XXXVIII. XXXIX. de dubitatione g. XL. XLI. XLΙΙ. de arte disputandi F. XLΙΙΙ--XLVU. de methodo f. XLVIU LII.
754쪽
ΡErlustrauimus igitur illorum studia, qui
operam suam in arte logica tradenda,emendanda &in meliori statu collocanda posuerunt, quorum notitia si & plenissime a nobis esset exposita, historiae tamen disciplinae huius haud omnes expleret partes. etenim non sufficit, scire auctores, aut copiosam scriptorum recensionem instituere, liquis historiam disciplinarum accuratius cognoscendi flagrat cupiditate; sed doctrinarum quoque fata eXPlanare, e re est, atque aperire modos, quibus quisque momenta artis eXposuerit. atqui heic tria necessaria sunt , ut eXpendamus, quis admouerit animum disciplinae cuidam litterariae promouendae; quid tuo studio accura praestiterit ac quam tractandi rationem sit secutus, quae auctoribus huiusmodi historiarum ante oculos proposita esse debent. quapropter cultoribus harum litterarum non ingratum fore, putamus, si elaboramus, Ut hoc modo historiam hanc persequamur accuratius , ac per meliorem ordinis rationem parte prima exposita, ad secundam nos Con- Vertamus, atque doctrinarum fata ex historiarum monimentis illustremus. nobis autem est propositum atque animi sententia, nobiliora momenta attingere, ac tantum adumbrare, sicque aliis viam parare, qua Opus hoc persectius efficere ac quae desunt, redintegrare possunt, quoniam per varias Caussas studio tenemur breuitatis. f. II. Logica, cuius fata iam exponamus breuiter, duplici ratione potest considerari rpartim sua indole, qua est disciplina artis; ar-
755쪽
DE PROGRES V AC F AT I s L o G IC AE. 697tim ratione materiarum, de quibuS tractat. ratione indolis, quρ est disciplina artis, duo momenta ex historiarum rebus possunt illustrari,
Oxum est: quid sit logica ξ alterum vero re
icit ordinem tractandi ac complectitur diur-inem illius. dispiciamus igitur de priore momento: quid is logica ξ quo cum nomen& alias illius adpellationes; tum ipsam rem debemus considerare. quod ad nomen logica adtinet, id dicitur ἀπο τοῦ λογου, quae VOX significat & rationem & sermonem, hinc disputarunt, quamam significatio heic sit admittenda, num ars haec dicatur logica a ratione; an a seris money plerique tuentur priorem significationem; qui autem posteriori fauent, iterum inter se discrepant, num intelligendus sit sermo internus, an externus 8 quamuis illi, qui notari putant sermonem internum, a prioribus non multum disserant, si quidem sermone interno significant cogitationes, siue operationes atque actiones intellectus.. quis primus usurpaverit vocem logicae δ id non apertum est. ARISTOTELEs nomine hoc haud usiis svoce Vero λογιωῆς, quam Opposuit α ιλ-κως, ideo que teste BOETHIO veteres peripatetici hanc adpellationem introduXerunt, Vt Obser- at GER H. IO. VOS SI Us. δ praeter hoc nomen & alia sunt, quibus cum Veteres, tum rem
centiores philosophi artem hanc adpellarunt. vetustiori aetate dicebatur dialectica, canonicabcritica. vox dialecticae a veteribus praecipue triplici significatione adhibita est: primum sententia ampliore pro ipsa sapientia ac cognitione rerum diuinarum a PLATONE; deinde
756쪽
pro integra logicae disciplina a Stoicis, & tandem pro ea logicae parte,quae agit de argumentis probabilibus, ab AnΥsYOTELE & Peripatetitis, qui dialecticam opponunt analyticae
liue doctrinae de demonstratione, Vide CHRI
ea dicta est ab EpICvRo, tests DIOGENELAERTIO, ' quoniam tradebat eanones, iisque praecepta de cognoscenda veritate exhi-hebat. PETRus GA ssENDvs dicit: noudeseunt, qui hanc artem canonicam vocent; quoast quasi canon siue regula ad bene cogitandum Uituta. quia enim potes mens facile inter
cogitandum errare, stu a vero desciscere, ideo errores suos agnoscens praecauereque ipsos vo-ἔens, quemadmodum regulam faber, se ipsa ibi artem hanc parat, qua opus suum, hoc est proprias operationes dirigat e-que errore immunes reddens, ipsam veritatem seu scopum, ad quem coliineat, assequatur. tandem adpellata est κριτικὴ propter munus, quod in cognitione veritatis vis iudicandi praestare debet, cuius adpellationis exempla inuenimus apud ΑΥΗENAEUM & LUCIANVM , ut vos s Ius ε obstruat. recentiori tempore disciplinae haec philosophiae praeter logicae nomen adhuc aliis motata est adpellationibus, quae modo utilita lem, quam reliquis litterarum scientiis adfert; modo res, de quibus disserit, ac finem ob quem ipsus cultura suscipienda est, respiciunt. nonnulli enim logicam considerarunt commereti
757쪽
caussa, quod cum aliis eruditionis partibus habet . in quarum emolumenta instrumenti fungitur munere, ideoque istam adpellarunt philosophiam instrumentalem, id quod secit I o.
solum οποινον, sed quoque οπανον οπάνων, in- frumentum instrumentorum, quam inscriptionem alii ipsi AR Is To TELI; alii vero eius interpretibus vindicant, saltim ista ex Arlitote- Iicae doctrinae fontibus hausta videtur multo
patetici censerent, instrumentum esse logicam ; partem philosephiae istam absoluere negabant, cuius rei alia sententia placebat Stoicis, qui artem hanc veluti philosophiae partem aestimabant. eX recentioris aeui auctoribus est adhuc BACO de NERVLAMIo, qui scripsit nouum o anum ad Peripateticorum exemplum, quo logicae praecepta exhibet. alii. quum meditarentur, quo modo opera sua logica inscriberent, fundamenti loco posuerunt cum obiectum, tum finem logicae. sic ad- Pellata est PHILOSOPHIA RATIONALIS, quae aptam reddere debet rationem humanam ad cognoscendam capiendamque veritatem, ad quod genus referri dehent I O. FRID MANNI SCHNEIDERI fundamenta phi- D phiae rationalis ad recentiorum philosophorum mentem proposita; EPHRAIM L
758쪽
GERA Anni delineatio philosophiae rationalis; IO. IACOBI sYRBII insitutionesph Iosephiae rationalis. Ans COGITANDI, sic adpellata ab auctore haud nominato, cuius ars cogitandi peperit sibi multum existimationis; item a GOTr-L I E B G E R H. T I T i o, cui quoque logicam debemus, quae inscripta est ars cogitandi, quoniam logica viam monstrare debet, qua quis cogitationes suas ita dirigere ac formare possit, Vt percipiat verum ac falsum.
G I V s, quoniam princeps logicae munus esse debet, ut intellectum humanum a vitiorum sordibus purget ac morbis ipsius medeatur, antequam fiat idoneus ad veritatum cogntitionem.
CYNOSURA ΜENTIs, quam inscriptionem IO. BAYERVs logicae suae constituit. SENs vs VERI & FAL si, quam adpellatio nem prete se habet logica ANDRE AE RUDIis G E R I ita nominata, quoniam logicae finis propositus est, Vt cultores veritatis formet
aptosque ad sensum veri & falsi reddat.
A V L IC A Μ , quae inscriptio placuit CHRI STIANO THOMASIO in primis propterrea landi modum,quapropter ipse praefatione dicit: inscripse vero hune librum meum intromιctionem ad philosephiam aulicam, quia non tam ipsastraecepta ratiocinandi continuo nexu trado; quae admodum paucasutura essent, s vix plura, quam qua Epicurus
759쪽
DE PROGRESSU AC FATIS LOGICAE. 7oI
in sua canonica iam obseruauit) quam ipsos errores qua Carte favorum, qua Peripateticorum sendo. adeoque volui u astatem doctrinae communis perspicue deducere sita introductionem hanc meam primario invisum docentium dirigere, ut cognoscant, me non fine grauibus rationibus a doctrina consueta recessisse, neque adeo ex sudio innovandi hanc operam sycepisse. discentium enim s maxime auticorum tanti non interes, scire errores aliorum I modo ipsin vera doctrina recte informentur, undepoterit fa- cile quispraecepta pauca a controuersis separare paruo temporis opatiostrudentiam ratiocinandi, in qua alias multiplici modo sudare cogitur iuuentus, auditoribus suis inculcare. de alii* inscribendi modis taceamus. g. III. Dispiciamus de re ipsa atque breu, ter eXPonamys, quo modo logica definita fuerit a philosophis. ΑRIs To ELEs nullam dedit definitionem, cuius rei causa controuersia quoque erit inter Peripateticos & PETRvMRAMvΜ; quum multum diuque disputarent, nun x qua ratione possit definiri logica λ ceterum quamuis Aristotelis sectatores assere,
rent, logicam esse artem, veritatem & opinionem inueniendi; multas tamen contentiones
de definitionis huius partibus, inprimis de genere fecerunt, squiuem praecipue 1cholastici
uehementer acriterque dilutarent, num lo- sica sit ars, an facultas, an 1cientia, an habitus instrumentalis p vide CH Is TOPHORUM
760쪽
cuiusmodi disputationem nullius esse momenti censemus. quoniam logica varia ratione considerari adeoque etiam varia genera in desinitione ipsius pollunt admitti, uti ostendit
dicebat, logicam esse artem bene disserendi, qua interpretatione a proprio logicae sine di cessit, atque vim tantum, quem logica in eloquentiae studiis praestat, ante oculos sibi proposuit. quo&spectat definitio PHILIPPI MELANCHTHONIs, quod sit ars siue via recte, ordine & perspicue docendi. recentiori aetate
propius philosophi ad indolem artis huius a cesserunt, quod ista spectet ad cognitionem
veritatum, atque rationem de cognitis veritatibus communicandi cum aliis, qui quamuis verbis inter se discrepent; re ipsa tamen sue disserentia logicae, quae eo absoluitur, quod sit doctrina de veritate in genere, quum aliae philosophicae disciplinae expromant Veritates speciales, Plerumque conueniunt, nisi quod interdum alter altero Clariorem dederit desinitionem & ad intellectum: alter vero ad ipsam veritatem eiuSque Cognitionem respeXerit. hinc AUCTOR artis cogitandi dicit: logica es ars, bene utendi ratione in rerum cognitione acquirenda tam adfui stac, quam aliorum insiturionem, quae definitio quidem vera est; sed nec satis clara, nec adaequata, quod & diacere possumus de definitione IO. CLERICI, quod logica sitara bene ratiocinandi, quoniam non omnis veritatis cognitio sola ratiocinatione absoluitur. nam Veritas est vel certa, veIprobabilis: certa nititur vel sola sensuum per