장음표시 사용
761쪽
ceptione; Vel idearum natura, quae ope iudicii cognoscitur, quae posterior autem absoluitur modo enunciatione; modo ratiocinatio ne, quarum illa pendet a definitione &diui-Τione idearum s haec autem ab indole enumtiationis , siue principii, unde deducitur conclusio. Vtramque, aurem Veritatem & certam& probabilem cognoscimus duplici ratione cum inueniendo i tum diiudicando verum de falsum. ex quibus patet quoque,. quid sentiendum sit de definitione, praeci pue in scholis scholasticorum celebrata, quod logica sit ars conficiendis gismum, praesertim quum syllogismus non synthetice, veluti medium veri tatem inueniendi; sed analytice, uti modus aliquid ratione quadam probandi considera-zur. IO. BAYERVs eXistimat,logicam esse i frumentum quoddam uniuersale, modum com monserans menti res quascunque cognoscendi , expendendi s communicandi; IO. FRAMCIscvs BVD DEVsy dicit: prima pars phia Iosophia infrumentalis, quam logicam escere moris es, intesiectus vitiis medetur eumque aptum reddit ad veritatem inue, flabAdam s
censet, logicam esse disciplinam cognoscendi, diiudicarati s communicandi veritatem, qua definitione id tantum monemus, quod auctor sine caussa videatur distinguere rationem cognoscendi a ratione diiudicandi veritatem, quum cognitio si idea generalis, quae com- rectitur & inuentionem & iudicium veri &ilsi. ANDRE As RV DIUER hanc tradit '
762쪽
7 H DE PROGRESSU AC FATIS LOGIC AE.
definitionem: logica est doctrina recta rati nis de veritatis in genere natura S indole s
hine consanuendo sensu veris fias; ut de aliis
taceamus, qua= Umnes recensere, Opus esset saperuacaneum, Praesertim quum eX his , quae dicta sunt, liceat cognoscere, quod recentiorilitate indoles huius disciplinae in aperto posita
fuerit verius. ' ΘK IIII. Nunc videamus de diuisionibus Io Eicae. ARISTOTELEs nullam diserte exhibuit diuisionem, nec eo ordine scripta logica, quo organo continentur, Composuit, quam vis inter Oognitionem veritatis, certam & proinhabilemposuerit discrimen. interpretes ipsius ac sectatores, quum de meliori disciplinae eon ditione cogitarent, instituerunt diuisitonem
sed non Vna eademque ratione. alia enim ipraecipue PHILOPONVs & SIMPLICI Vsd1vidunt logicam in οἰναλυτικήν &utramque autem artem comprehendunt com muni nomine συHommiς. Ied antequam haee discatur, debeat praemitti pars logizα ε οιχειο- , λογιώi, quae comprehendat categoriarum li- 'brum & de interpretatione. analyticam au
tem & dialecticam habent pro diuersis artibus, duarum illa ibi proponeret verum; haec auistem simile vero, qua in re peccarunt contra dia visionis regulam, quoniam Vtrumque & certo verum & probabile veluti species veritatis uno comprehenduntur genere, id quod ex inscitia demonstrationis & probabilitatis, quam minus recte posuerunt in opinione, ortum est. uuodsi veritas logica , quae a cogitationum conuenientia cum 1ensione Pendet, non aliter
diuidi potest, haud videmus, cur doctrinam de
763쪽
demonstratione a doctrina de probabilitateiwane diuersam statuamus, quum tantum ra- tione gracius differant. utraque doctrina unam constituunt disciplinam , quamuis distincte propter diuersum cognoscendi modum proponendam esse, omnino fateamur, quo labore. Omnium felicissime functus est ANDREAsR U DIGER. cum hac diuisione conuenit illa G E R H. O S s II, quod logica diuidi pos-
alii ex Peripateticis fundamentum diuidendi petunt a diuersis intellectus operationibus, quae sint simplex perceptio, iudicium & ratio, cinatio, ad quas etiam libros logicos Aristot Iis accommodant, ita ut agant primum de pret i dicamentis, praedicabilibus, definitione ac di- . Visione ; deiuri de enunciatione & tertium de syllogismo ratione cum formae communis,tum triplicis materiae. cum qua diuisione consent tit illa,qua logica diuiditur in partem communem, quae absoluatur generatim libris de syl-: logismo; & propriam, quae speciatim tractet de syllogismo demonstrativo., topico &sophistico. ex quibus Peripateticorum diuisionibus iterum cognoscere possumus,quod omnes curas ac meditationes logicas contulerint adstruendum syllogismum. sTOICI duas i gicae partes constituebant rhetoricam S inalecticam, quibus nonnulli tertiam addideruntae initivam: sENEcA dicit: c, dia viditur in dura partes: is verba dissignificati nes : idestres quae dicuntur, s vocabula, quia
764쪽
', bis dicuntur, quae quod dicantur ex mente - Stoicorum,Patet EX DIOGENE LAERTIO.
quam diuisonem haud probare possumus, quamuis recentiori aetate quidam existimauerint, eloquentiam partem logicae absoluere. non negamus, quod logicae magister iure ac merito agere possit ac debeat de terminis, item demonstrare, quo quis suas meditationes aliis possit proponere, quae omnia autem philosophica ratione debent fieri. scilicet terminos, qui residerari possunt modo grammatice, modo Philologice, modo oratorie, modo philosophice, explicat veluti philosophus ratione, idearum; in uoctrina autem, quomodo Veritas cognita proponenda sit aliis, considerat tantum talem expressionem, quae cogitationi-hus nostris respondeat accurate, & talem d monstrationem, quae methodo auditori & rei
recte adcommoGata nitatur. nec negamus,
quod sine philosophia nemo veram eloquentiae laudem consequatur; at vero iis de causiss doctrinam oratoriae, quae pro sua propria indole peculiarem in litteris humanioribus disciplinam constituit, ad logicam referre, esset incongruum. verus philosophus de eo soli
citus est, ut cogitationum communicatio per sermonem fiat clara & adaequata; orator autem adhuc ornatum quemdam sectatur, quo &animos auditorum capere, commouere ac delectare possit, atqui id constituit eloquentiam. philosophus respicit intellectum aliorum; orator non solum intellectium; sed & volu tatem; philosophus di rebus earumque ordi-
765쪽
DE PROGRESSU AC FATIS LOGICAE.
ne & verbis adstrictior, quam Orator, cui viroque maior est licentia. recentiori tempe,ate philolophi varias quoque logicae diuisiones fecerunt. PETRUS RAmus duas logicae partes inuentionem & riuositionem argumentorum siue iudicium Constituit, quam diuisi nem habet quoque CICERO, A & illustrat
persuaderet sibi, logicam esse artem disserendi, adeoque disciplinam hanc inprimis ad et ruentiae usum adplicaret, illius quoque in hauiuisione habuit rationem. multi retinuerunt Peripateticam diuidendi rationem pro diuersis mentis operationibus, quarum tres, ideam, iudicium & ratiocinationem statuunt; alii vero adhuc quartam, methodum siue dispositionem addunt, & hic quoque logicae
quatuor Constituunt partes, quo pertinent A v CTOR areis cogitandi, IO. CLERICUS, PE TRVs GASSENDUS, I. P. de CROvs AZ α alii. quam viam secutus quidem vir venerandus IO. FRANCIS CV S B V D D E vs, ac se
cundum operationes facultatesque intellectus doctrinam de cognitione Veritatis proposim; sed uti integras philosophiae disciplinas ad meis dicorum methodum adcommodauit; ita eandem in arte logica obseruauit, quapropter egit capite primo de intestem humano eiusque operationibus f facultatibus; capite secundo de intesiectus humani vitiis re imbecistitatibus; tertio de intesiectus humani fanitate virtuti busque ac quarto tamediis emendandi inteu ctum sanitatique restituendi. ac quamuis ex
766쪽
antiquioribus iam pHi Lo, discipulus CLITOMACHI teste s T O B AE o philosophum simialem esse medico dixerit, vide THOMAM
spectante eundem tractandi modum sit secutus; venerandus tamen uvDDEus istum
multo magis ornauit, atque ad omnes philosophiae partes adplicauit. alii ipsam logicae doctrinam eiusque finem fundamenti loco posuerunt, ac diuiserunt istam in logicam theor ricam & practicam quarum illa tradat praece pia de veritate cognoscenda; haec autem Oitendat, quomodo praecepta cum in meditatione, tum communicatione veritatum debeant adplicari: atqui haec diuisio placuit CHRISTIANO THOMAsIO & RV DIGERO. hic enim parte theoretica disserit de modis inu niendi & iudicandi verum, eamque iterum di-πidit in duas sectiones, quarum altera naturam Aemonstrationis; altera probabilitatis persequitur; parte practica autem agit de meditatione synthetica & analytica. adhaec illustris THOMAsius in introductione ad phia ophiam aulicam prudentiam ratiocinandi diuidit in partem communem, quae exhibeat doctrinas ad omnes eius partes speciales pertinentes ; & propriam, quinque ratiocinationis momenta considerantem meditandi, proponendi, intePigendi, iudicandi & contradicendi. quam diuisionem instituerit Io. CLAV-BERGIus , iam superioribus R exposuis
767쪽
g. V. Placet nobis illorum diuisio, qui logicam diuidunt in p*rtem theoreticam & practicam. theoreticam autem iterum diuidimus in duas partes, quarum altera estgeneratis, ac tradit partim doctrinam de veritate generatim ἔ partim media omni veritati, siue sit certa; siue probabilis, cognostendae necessaria, quo spectat doctrina de recta ratione veritatis subiecto; de sensione, veritatis in genere primo Principio atque ultimo criterio; ac de idea, Veritatis in genere principio secundo & criterio proximo; vel Deciatis, quae ostendit mOdos speciales inueniendi &diiudicandi verum Cum certum, quo spectat doctrina de definitione ac diuisione, de enunciationibus, de Variis modis ratiocinandi; tum probabile. ad Partem practicam autem pertinet doctrina de meditatione ac ratione veritates proponendi. instituamus igitur, has doctrinas ex historiarum monimentis illustrare, atque initium capere a doctrina de intesiectu humano, de quo plerique logicorum nec sine rationibus agunt. intellectus autem humanus duplici ratione de- het considerari: primum secundum indolem suam naturalem, qua est tantum facultas cogitandi; deinde secundum institutam per regulas atque exercitationem culturam, qua est facultas bene cogitandi & dicitur recta ratio, quod utrumque hac historia respiciamus. quod ad prius momentum adtinet, quum intellectus humanus consideratur ut lumen naturale, duplex quaestio illustranda, quarum altera est: quid sit hie intesectus ' cuius indoles quum sit spiritui propria, ex eius operationibus Pater, quibus cognitis, apertae quoque
768쪽
fiunt ipsius facultates, a quibus operationes Pendent. quapropter diipicere necesse est,
quid de utroque senserint philosophi, id quod
haud diligenter a doctoribus logicae antiquisiuit expo1itum. nec pro sua opinione,in quam de indole animae humanae ingressi fuerant, quidquam bene ac recte poterant cogitare, aut meditationibus adferre, quod ad ornandam iuuandamque disciplinam logicae robur haberet quoddam, quum animum humanum ex mente diuina haustum tractumque ἔ Cor Pus autem ac materiam mali fontem esse existimarent. quae opinio animis praecipue Platonicorum ac Stoicorum erat insita; ac Aristoteles eiusmodi sententiam de intellectu agentefouebat, quae impietatis plenissima ac tam magno philosopho penitus indigna. Plerumque tres operationes intellectus numerantur,
simplex apprehenso, iudicium,obogismus siue - inscurgus, quibus alii addunt quartam, metho- aerum, siue dispositionem ; nec desunt, qui &hunc numerum amplificant, quae controuersia nullius est momenti, ac ideo a multis agitata, Vt rationem tractandi logicam tuerentur. rectius
itaque sentiunt, qui omne id, quod in inteli mi fieri solet, cum passione sue sensione; tum
actione siue cogitatione, modo memoriae, modo ingenii, modo iudicii absolui putanti no tum est, quod sCHOLAsTICI triplicem animam vegetatiuam, sensitivam & rationalem esse sibi perlitaserint, ac putauerint, quod me- ia fungatur sensione externa atque interna, ad quam posteriorem pertineant sensus communis phantasia & memoria, qua doctrina perturbant actiones & pastiones intellectus, squi-
769쪽
dem phantasia& memoria non sunt passiones, qualis est sensio; sed actiones intellectus. In moriae autem duplex ossicium adtribuunt, species omnes sensibiles iudicatas atque cogi-patas, tanquam depositum recondat re feruet, easque, quum opus fuerit, expromat; ac phantasiam vocant, qua species a sensu communi perceptas vel a se formatas diutius retineat, ac diligentius examinet. tandem sensus communis ipsis est, qui omnium exteriorum fensuum species adprehendit, a se inuicem discernit re cognoscit . quae definitio fatis declarat, quam obscure sibi & perturbatim mente sua
proposuerint sensum communem, composi tum ex sensione & iudicio. animam rationalem a vegetatiua &sensitiua ita distinguunt, quod ita instrumentis corporis haud utatur, cuius intellectus sit facultas animae species impelligibiles intel gens, cognoscens atque diiudiacans. recentiores philosophi quum observarent, quam male, obscure ac confuse doctrina haec 1it tradita, siue voces hae scholasticorum diuersas substantias, siue diuersas facultates debeant significare; pro ossicii sui ratione istam reiecerunt ac de alia, quae maiorem Veritatem utilitatemque prae se haberet, coeperunt cogitare. atqui labore hoc functus est C ARTESIVs, quamuis haud feliciori succes- . su, quando de indole animae, ac speciatim quoque intellectus ita sensit, ut grauissimis atque apertis erroribus, etiam si accuratius istos inspiciamus, impiis opinionibus se implicuerit. namque Primum putauit, naturam mentis humanae contineri in cogitandi viribus; δ dein-
770쪽
de vero possiit duo cogitationum genera,quarum aliae sint actiones animae, id est cupiditates voluntatis ; aliae vero passiones, per quas ipsum intelligit intellectum : quin etiam persuasit sibi, omnes actiones animae nostrae esse voluntatis, siquidem dicit: cupere, auem fori, a mare, negare, dubitare junt diuersimodi volendi. cuius confusionis 1umma in eo sita est, quod cogitationem perturbauerit cum sensione & motibus voluntatis, siquidem ita 3
scribit : sed quid igitur sum y res cogitans', quid es hoc y nempe dubitans, intelPigens, σμyrmans , volens, nolens, imaginans quoque ssentiens, quae verba magnam produnt Confusonem. etenim si vox cogitare apud Cari sum notat & passionem & actionem,est nomen duplicis significationis, quod Cartesius, quum naturam mentis absolui cogitatione existimat, minus potuit adhibere, nisi ipsum essentiam animae aequivocam statuisse dicere velimus, id quod esset absurdum. sc igitur cogitatio Ggnificat aut actionem, ex quo sequitur sensio nem, quae passio est, haud 1peciem esse cogitationis ; aut passionem, hinc etiam ex Cartesi sententia cupiditas voluntatis minus referri potest ad cogitationem, siquidem existimat, actionem animae tantum pertinere ad voluntatem. quid multa Θ quisque vi sensionis a r qUe eXperientiae certior reddi potest de Cartesi errore, quod intellectus semper patiatur
Voluntas vero agat, nosque non intellectu; sed voluntate iud icemus de rebus. atqui Constat ex superioribus, quod Cartesius iudicium