장음표시 사용
791쪽
DE PROGREss V Ac FATIs LOGICAE. 733 etiam ipsos non habere manus, nec pedes nec denique vitam corpus; non autem ideo nos, qui
talia cogitamus, nihil esse: repugnat enim, ut Putemn, id quod cogitat, eo ipso tempore, quo cogitat, non existere. ac proinde haec rognitio tego cogito, ergo sum es omnium prima re cem, Psenis, quae cuilibet ordine philosephanti o
currat. quapropter mirum est, quod GEORGIUS PAVLLVS ROETEN BECC ius scripserit disssrtationem huius inscriptionis prim Pipii Arisor lici: impolsibile est, idem Mul essere non esse,s Carlefavi: cogito,ergo ium,amica methodoque eclecticae conformi collatio, princia pii impliciter π absiste primi dignitatem ab utrolue remouens ; atque demonstrare instituerit, quod inter vitumque principium mira quaedam sit similitudo. v. B v v F I E R e tat, primum principium esse hanc propositio nem: quodlibet es M, quod es, nee aliud quid persuadens sibi, esse adhuc clariorem ac prio
rem illa: impossibile est, idem illesse, se non
esse, quod autem sine caussa adfirmari videtur. nam ipsa haec propositio, quam principii loco ponit, probari debet & potest per illam, quod non possit fieri, ut idem simul sit&non sit. Ni
existimat, huiusmodi principii vim inesse linieenunciato : quidquid sensibus ac Eefinitioni rerum, id es ideis nostris congruit, verum est; er vici m, quidquid non congruit, repugnat; quidquid repugnat, falsum es, aduersus quam
792쪽
13 P ROGRESs v Acir ITIS LOGICAE.- β. XIIII. Per criterium veritatis intelligunt notam certam atque indubitatam cognitionis cuiuslibet verae, cuius doctrinae historiam iam illustrauit CHRISTIANUS THOMASIus..y antiquioribus philosophis non una fuit sententia de criterio Veri, quae discrepantia inde oriebatur, quod alii sensus fallacesese sibi perluadebant atque in sola mente fundamentum veritatis quaerebant, id quod secie PLATO alii autem etiam sensus timul cum mente eiusque ideis admittebant, ut PERI
PATETIC I & STOICI. nemo autem tam
sollicitus fuit de criterio Veri, quam EPICVR. v s, qui tria criteria sensionem, anticipatis-
nem &pastionem posuit, de quibus iam supra
disseruimus ac iudicauimus. . recentiori tempestate eodem labore functus est C ARΥEs Ius, qui notam veritatis in eo quaerit, si quid percipiatur clares disincte, quae sententia quamuis multorum iudicio sit probata; criterium tamen hoc Cartesi non in omni veritate ossicit partes exple e potest. namque id neque ad existentias rerum, quae etiam ex Obscuris &confusis ideis vere cognoscuntur, neque adprobabilitatem, quae cum claris ac distinctis 1deis nihil habet commune, potest adplicari. Ceterum T SCHIRNHAvs Ius 3 principii, siue potius criterii loco ponit, nos quaedam posse, quadam vero nulgo modo postse concipere, quo fundamento in cognoscenda veritate siquis niti velit, rebus suis haud bene consulet, liquidem tantum diuersitatem rerum, quomodo se se ratione sensionis nostrae habeant, indi-
793쪽
cauit: alia quaestio est. num obiectum quoddam perduci possit adsensionem8quae huc non pertinet; alia Vero: Vnde cognostatur, quod hoc verum, illud vero falsum, quae duo momenta maxime distincta haud perturbanda
sint: confer THOMASIUM. plerique recentiorum existimant,criterium veritatis positum eΩse in euidentia. ANDR. R V DIGERVS Varia tradidit momenta, quae a vulgari doctrina discedunt. discrimen illud inter principium &.Criterium, quod sibi persuadent, hauci admi tit atque existimat, quod principium sit in methodo synthetica, id esse criterium in methodo analytica. proinde rectius atque accuratius de diuersitate principiorum, quae modo veritatem generatim, modo illius species certam & probabilem respiciunt, cogitauit, ideo--oue loco principii primi & criterii ultimi posuit sensonem, a qua oriantur omnes ideae, quave etiam euidentia, quam veluti criterium alii commendant, nitatur, qua ratione necesse habebat, vocem principii alia significatione usurpare. heic quoque doctrinam de eertia studine sensuum ac scepticismo adtingere possemus; de qua autem infra disputabimus commodius.. g. XV. 'Sequitur doctrina de Meis, quae inprimis recentiori tempestate culta atque eX- posita fuit, ita tamen Vt siue earum originem, siue naturam, siue species, siue coniunctionem respiciamus, ubique fere sententiarum diuersitatem deprehendamus. ex priscis seculis primum nominare decet PLATONEM, qui
794쪽
multa quidem de ideis disputauit in Timaeo de
Parmenide; sed obscure. CICERO dicit: hra rerum formas adpellat ideas ille non
intelligendi solum, Hae etiam dicendi grauissia
n s auctor oe ma ser Plato: easque gigni ne gais ait semper esse, ac ratione s intritigemtia contineri: cetera nasci, occidereoluere, I bi, nee diutius esse uno s eodem statu. scilicet pLATo ideas duplici ratione considerauit: priori retulit istas ad Deum, persuadens sibi, quod Deus istas eX sua mente produxerit, quod sint ab intellectu diuino separatae, aetemnae, haud possint mutari, ad quarum exemplar summum numen ea, quae videmus sensibusque percipimus, condiderit. posteriori modo de ideis animae humanae disseruit, in eam ingrestius sententiam, quod mens nostra ex diuino animo ipsoque Deo tracta idem illas adeoque
omnium rerum naturas cognouerit; ex quo autem tempore mens Venerit in commercium
ac χcietatem corporis , obliuionem harum idearum ContraXerit. proinde iudicabat, in. tellectum humanum similem esse tabulae rasae,
uod imagines, quas antea continebat, in eo emiam ellent deletae; atque in eo praecipuum philosophiae munus atque officium pone bat , ut homo pristinas ideas reminiscendo sensim ac sensim recognosceret. ex quibus colligimus, hanc doctrinam magis propriam esse metaphysicae, quam logicie, quamuis reipsa non solum absurda sit; sed & impia: confecti possint ALCINous, IACollus
795쪽
qui de trinitate Platonica disputarunt, quos
CI us; ex vetustioribus etiam sENECA; de ideis ex mente Platonis disserit. a PLA T O N E eiusque doctrina de ideis plane discessit ipsus discipulus ARIsTOTELES, su*ideas Dei, sue hominum respiciamus. nam primum ideas Platonicas ipse reiecit, ' deinde aperte plane ab illis aliena tradidit; ex principiis autem doctrinarum, quae sequitur, adhuc possumus colligere, quod Platonis placita haud probauerit. sic credebat, mundum extitisse ab aeterno, deumque tantum supremo caelo ρraesidere, cum qua opinione ideae Platonicae haud cohaerent, quas Plato quidem admittere poterat, quum censeret, mundum ex
libero Dei cum congressu extitisse, ut supra scopiose obseruauimus. de ideis autem intellectus humani sentiebat, illas esse immersi s re laus singularibus, quas mentem separare & sensim sibi essingere posse credebat, adeo ut nihil sit in intellectu,quod non prius fuerit in sensit. quapropter quum Plato intellectum cum trihula rina compararet; Aristoteles contra ilia Ium tabulae nuda smilem esse pronuntiauit. φIn qua quum eiusmodi imagines nunquam luerint uepictae, nec deleri deinde Potuerint,
atqui hac ratione bene quidem sensit, si modo haec doctrina partim aliis ipsius opinionibus
de anima atque intellectu agente accuratius re-
Introd ad rem mur. mor. vre. cap. I. I. I6. qua addit. Erisa da variis modum rasia, tradant ρ. 3 3. 2 -c mea G. III. c. L.
796쪽
σ38 DE p ROGRESSU AC FATIS LOGICAE.
sponderet, liquidem Aristoteles saepe plane si
bi contraria & repugnantia tradidit; partim in scriptis logicis diligentius esset eXPlanata. etenim neque idearum indolem ac species; neque illarum conditionem, quam Propter veritatem cognoscendam habere debent, con-sderauit; sed uti saepius grammaticorum; non philosophorum more agit; ita & hoc momentum de ideis proporuit grammatice nec de ipsis rebus & notionibus mentis; sed ipsarum signis ac vocibus fuit sollicitus , id quod patet ex eius libro καιτλ γορ- inscripto, etiam περὶ ερρονέοις, de interpretatione. STOICI quoque diiputarunt de ideis. verum istas neque cum Platone rebus ipsis habuerunt antiquiores ; neque cum Aristotele rebus immersas crediderunt; sed eas nihil aliud esse tradiderunt, quam Frum in animo nostro no-.tiones atque resplendentes & impressas intelli-
sentiae imagineS. IACOBVS THOMASI Us
inde obseruat, quod Stoicis uniuersalia fuerint κτινα , id est, nusia atque ex hoc deducit a
pellationem sophismatis dicti στις , in quo
1cilicet ἐκ τοῦ τινος προς τον ἔτινοι, hoc est a singulari ad uniuersale perperam progrederetur argumentatio. plerique hac in re discrepantes fuisse Peripateticos & Stoicos sententiis existimant, quam diuersitatem non tanti esse momenti, quin etiam posse conciliari censemus. etenim ideae considerari possunt partim ratione rei, siue obiecti, quod repraesentant; & heic bene sentit Aristoteles, quod postae sint in rebus singularibus, id quod etiam
797쪽
inde confirmatur, quoniam omnes ideae oriuntur a sensione; partim ratione ipsius formae atque indolis, qua sunt ideae & a sola mentis operatione dependent, quod adfirmarunt Stoici. h. XVI. Quod ad scis o LAsTICos adtinet, disseruerunt quidem de ideis diuinis; sed ieiuna ratione; nec meliora essecerunt, quum operationes intellectus humani considerare0t, quo labore sequebantur Aristotelem & acer- . bissimas excitabant controuersias de uniuers-tibus, quas supra attigimus, ut adeo haud necesse sit, istas heic iterum recensere. quῆm
'b rem conuertamus nos ad tempora recentiora, quibus philosophi non solum censuram aduersus doctrinam Aristotelis fecerunt; sed& ista proscripta, meliorem de ideis discipli.
nam tradere elaborarunt. pars igitur illa ν- sicae Aristotelicae, quae primam mentis Ope ationem respicere debet & complectitur doctrinam de praedicabitibus, antepraedicamentis,
praedicamentis & postpraedicamentis illis, qui adhibuerunt libertatem philosophicam, haudi sese commendauit. sic GOTTLIEB GER H. Tiae ius y existimat, doctrinam de prae icabilibus nullum habere nexum cum genuina ac solida cogitandi arte ; CHRISTIANUS THO-M A s I v s ita de ista iudicat: quamuis mihi
guidem conrassi a videatur doctrina de tinhω 'Dimis, quam proprio competat desinitio accidentisqsis saltem nobilissima acciuentis
species, ac praeterea nullam habeamus di inctum conceptum disserentia vcssius sine concenu
798쪽
accidentis, ne quiἀem in ipso homine, quippe
' quum cogitatio actualis sis accidens hominis, quae abes in profunde dormiente; facultas au- σω eogitandi denotat conceptum confusum. ac Io. CLERICVs pronuntiat, haec uniuersalia nullum nobis ad veritatem cognoscendam' deducendis adferre praesidium, ut de aliis taceamus, qui huiusmodi instituerunt censuras.
haec Peripateticorum placita omni eX parte hene se se habere, haud adfirmamus; penitus autem reiicere iis de caussis haud possumus, quoniam si meliori emendantur cura & ad co-
gnitionem veritatis rite adplicantur, non me diocrem nobis suppeditant utilitatem. ete ' nim uniuersalia non tantum debent considerari ratione rerum, multo minus rerum naim
talium solum; sed adhibinda sunt in gratiam veritatis, ita ut idea generis s disserentiae definitioni ; idea accidentis autem diuisioni constituendis debeant inseruire , quo instituto. ideae speciei & proprii, quod reserri potest ad differentiam, haud necessiariae sunt. atqui id
est, quod accurate ANDREAS RV DIGER obseruauit. quod ad doctrinam de praedica- mentu adtinet, in ista modo inuenienda atque exponenda; modo confutanda; modo emendanda exercuerunt se philosophi cum veteres; tum recentiores diligenter. ARCHYTAs Tarentinus scripsit de decem praedicamentis; ' THEMIsTIVS Vero negat, illuni eme Pythagoricum antiquum; sed iuniorem Peripate licum hoc nomine, qui nouo operi vetustate
799쪽
DE FROGREss V AC FATIs LOGICAE. Inominis conderet auctoritatem. ARISTOTELEs libro κατ, γορία inscripto disseruit quoque de illis, ac quamuis solide omnia uiuideret in subsantiam & accidens; passim tamen haec decem praedicamenta probauit, licet quatuor polleriora minori consideraret aestia matione. dicebantur graece καππορίω, quae vox forensis & proprie lignificat iudicium, a cinationem, vide AELIANvM; transiit autem posthac ad scholas philosophorum, ex quibus praecipue AR Isaeo TELEs istam usurpavit pro serie rerum, quae sub uno quodam genere continentur, & de aliis possunt ptaedicari. inter quam utramque significationem nonnulli similitudinem quamdam obsermantis quemadmodum enim accusatio faciat indicium rei & aliquid de aliquo dicat; sic quo-
doctrina scholastici, quibus summa studia erga Aristotelem erant, Operas suas posuerunt, di ingenia diligenter exercuerunt,ita ut inueni risi his praesidium ac munimentum quoddami inesse sibi persuaderent; quam in rem Commentarii, Interpretationes ac peculiares libride praedicamentis compositi testantur: videLIPE NIVM. ' at Vero quo auctoritas Aristotelis detrimentum quoGdam capiebat, ac philosophi imperii talis impatientes libertatem suam reuocabant, & in haec praedicamen-
800쪽
7 2 DE PROGRI ssu AC FATII LOGIC AE. torum momenta fecerunt impetus, quorum
alii constitutum ipsorum numerum improbare; alii vero haec omnia penitus reiicere insti
tantum praedicamenta, subsantiam, qualitatem & altionem admittebat, & adhuc multi ex illis, quos recentius tulit aevum, doctrinam hane perturbatam esse pronuntiabant, cuius rei confirmandae caussa quaedam colligamus testimonia. Io. CLERICus: quare Aristoteles oubsantiam in genere memorat, nul eius addita necie; accidente vero in gemine omisso, nouem eius tradit elases ' debuissee etiam, si accuratus esse voluist, omnes accidentium species memorare, non quasdam tan tum pro arbitrio seligere. omst autem, em empli caussa quietem, accidens corporum; aliaque accidentia spirituum, quae nequeunt res ri ad hasce elates. uniuersales etiam Meae continentur hisce categoriis, ut species, genus, di ferentia se. igitur ea diuisio nequaquam diuiso adaequata est se proinde accurata haheri π
seruat, has classes partim haud complecti entia moralia, res transcendentales & artificiales; partim continere relationem. quae non eXplichi modum existendi; partim melius ad seMptem genera posse reuocati, his versibus inclusa: mens, mensura, quies, motus, possura, mgura sunt cum materia cunctarum eXordia rerum .