장음표시 사용
111쪽
iudicio et memoria vacuam ageret vitam: sensibus externis ipsi salvis, mapore adeo enormi afficiebatur, ut etiam ipsi naturales interni sensus, esuritio et sitis carerent; non cupiebat cibum nisi oblatum, nec potum, nisi propinatum: omnis cupiditatis et voluntatis expers: deerat ipsi simul potentia ambulandi, ideo immotus sedebat, nee moueri desiderabat: loquela ipsi rara, eaque mussitabunda: errans in ore mortis pallor: excrementorum omnium, si non insensilis, tamen non indicata excretio, res domesticis molestissima. O miseranda hominum com ditio, quando actiones mentis vel suriunt, vel ces
sint, vita superstitet Perit in tali cerebri senilis labe seria rerum imaginatio, unde videas, senes facile
ridere, circa res non ridendas: memoria facile illis excidunt res nouiter Aceptae, nec reminiscuntur sere, nisi rerum in vita ante acta perceptarum. Mi
serum exemplum vidi in foemina sene, aerumnis fracta, cui perceptio, ab obiecto, e. g. illam visitante amico quodam, adeo nullam actionem in sensus internos ingerebat, Vt quem, eodem momento, gra
tulabunda, de aduentu eius, salutabat; post eius di scessum, et eodem momento factum reditum, de n uo, cum gaudio, ut diu non visum, salutaret. Laborabat simul habituali stranguria, quae seri urinarii retensio sine dubio, cerebri inundationem, et talem in sensibus internis effectum produxit. In ca sa communiter sunt vel flacciditas cerebri, vel inundatio eius a sero, vel nimia oneratio imaginationis idearum. Quemadmodum enim in statu cerebri
integro phantasia imagines, motu speciali ineffabili, ita impressit, ut aliquando, imo pro lubitu repeti
Possint, per motum reminiscendi, iditem ineffabilem
112쪽
secretum, ita ex allegatis causis, nunc ad hos mentis actus impotentia adest. Promni in Ge. rontotrophiis Hollandicis, alii quς, sat tristia, h mi. num exempla, sexus Vtriusque, ex quorum senio hominum flebilem conditionem copsiderar et quid, intellectum, et animi omnes iacultates ad mortem usque seruatas habere, beneficii excellentis sit, peria pindere licet: cuius excellens. exemplum hic allega te iuuat, quod literae publicae, anni ιτς ς, de . v nerando Sueco, Episcopol Li iopingense, septuaginta et octo annorum graudaeuo narrabalat, quoὸ nempe oratione quadam inangurali, synodali, tre,
sentos versus heroicos, latinos, memoriter et ele ganter recitauerit. Venerabile ornamentum in
grandaevo Venerabilia : . . ' ,
3. LXXXII. . 1. ' Quae post perception primam aiamae tumul
tuarie et praecipitanter oriuntur Iudicii actiones, p. ones eius communiter appellantur, cum respeeiu primat io actiones nuncupari debeant. , Interim re
spectu incommodi , quΡd has actiones saepissime secquitur, passionum titulo insigniendae erunt. Raro adtem in senibus illas tantas obseruamus, . quantas in iunioribus videmus i uti enim sanguis, eiusque motus in iuuentute agilior et velocior est, ita etiam in illa animi motus sunt vehementiores . Largitamur etiam interdum vehementiam animi senilis commotionibus, tamen frequentia commotionum praeualet in iuuenibus. .uti enim, e contrario in senibus sanguis adest minus agilis , eiusque motus moderatior, ita etiam animi motus illorum stini ra. riores et minus Vehementes. Certe ob valetudii
113쪽
mi aequilibrium seruare, ne ex eius eommotionibu corpori debilitato maiores superueniant turbae et noxae, quam quae iam adsunt : hinc ex commotionibus animi vehementioribus plus periculi nasci quam iunioribus, cognitum satis est; saepissime enim illas sequuntur apoplexiae, paralyses, imo interdum ipsius eordis flaccidi ruptura, uti supra in allegatis casibus legimus, siue illae commotiones originem debeant terroribus, siue iracundiis. Ipsa lenta et perpetua animi molimina, e. g. ad odium, metum, cupidit tes acquirendi, cet. neruosum illud elasticum eonia ' , sumunt, somnum tollunt, appetitum destruunt, et se resarcitionem virium per nutrimenta et somnum impediendo, plus noxae corpori senili afferunt, quam si per labores excessivos vires exhaurirentur; superstite enim animi tranquillitate, somnus et victus subi- . to illas rediteret. Nuper octogenaria, debilis qui- 'dem, at sat bene valens, ex iracundia in tremores 'corporis incidebat, qui, licet mox euanescerent, g neri neruoso tantam debilitatem inflixerant, ut corpus ad pristinum robur non rediret, sed lecto ex hine ad fixam aegram, sensim aliquot septimanarum imteruallo, morti traderent.
Maxime autem animi senilis commotionum v hementia, et huius consectaria funesta, vel etiam e rundem moderatio, a cerebri conditione dependet, utpote quo organo mediante vel praeceps, vel le tum iudicium, et secundum hoc actus contingit, ni s vfres prudentiae intercedant et praeualeant. Exeerebri conditione fit, ut actus animi, qui insurgebant praecoces et Vchementes antea, in lenes nun . Id mu-
114쪽
illorum loco interdum stupiditas Accedat. LXXXIV.
Lenitatem a stionum animi communiter comitatur leuitas curarum corporis senilis, quin eius ne-.
gligentia. Rara ideo est senibus coniuncta cura de ornando illo per vestimenta C licet occurrant alia quando exempla in contrarium, pro diuersitate consuetudinis et temperamentorum, seu affectionum naturalium, nam, qui in praegressa aetate multum curarum in luxu adhibuerunt, illis in senio ex imperio consuetudinis difficile erit ab illo abstinere: nec hic aliter, quam in reliquis ex temperamento natis consuetudinibus, dum qui in praegressa aetate propensum erga sexum sequiorem habuerunt animum, illi certe et in senio ex eius blanditiis voluptatem capient: qui pecuniis congerendiS ante operam nauarunt, perpetuos de parsimonia ducent sermones; et qui annis praegressis iraeundiae dediti fuere, m rosi valde erunt per senium, et sic de reliquis. Per pensis fic mutationibus, per aetatem factis, addamus, colophonis ergo, elegantes HEBENSTRE ITII, in pruma parte Physiol. C. tertio, easdem etiam pinge tes versus: ι Perpetuum nihil est, versatque volubile satum
. omnia, progressuque suo corrumpitur aetas.' Ergo per aetatem procedit Vita virilem . - . Ipsaque continuo durescunt robora motu. Non tamen ad certos aetas adstringitur annos
. . Utque vigor nativus inest, sic corpora durant, Vt quoque quisque bonae se rexit lege diaetae, Sic valet, et seros subustus vivit in annos,
Sed quicunque vigor validos durabilis artus Muci,
115쪽
Actuet, et contra, vitali robore, fatum, Militet, haud tamen esse potest durabile robur, Intereunt vires sensim, florensque senectus Prima venit, virtus pro vitae sufficit usi: Vmbra iuuentutis superest, est umbra senet hae. Sic, ubi labentem nox frigida temperat annum, Sole tepent luces, et adest: aestatis imago: Non aliter vegetae dantur confinia vitae Mensuratque gradus, veniendo sera senectus,
Prima libido fugit, veneris fit frigidus ardor.
Canities niveos tingit candore capillos, Membra tremore fluunt, vacillant robora motus, Defluit alveolo molitor, curuataque spina Pendet, et incerto procedunt crura meatu. Nec virtus animi, quo plus processerit aetas, Ingeniumue manent, sensusve, memorue facultas, Sed, cum decrepitam metitur vita senectam, ' organa durescunt animae, tunc neruus hebescit, . Ipsaque per proprios soluuntur corpora motus.
Consideratis itaque, forma omni, et aestionibus variis, quibus senes se distinguunt a iunioribus, non inutile fore duco, similitudinem allegare, secundum quam senes ad aetatem praehressam, diu post se roilictam, puerilem nempe, reuertuntur, Verbo repu rastum, ut inde prouerbium sines bis pueri ortum suum teneat. Pertinent enim haec ad historiam senti. '
Redeunt itaque in multis senibus, in grandaevis inprimis et in longaeuis, proprietates, infantili aetati aropriae. Quemadmodum autem hae propri tates duorum lam generum; ita etiam non sunt
116쪽
IIS, CAP. I. RECENSIONEM HIITOR IcAM omnes in omnibus senibus: diuidendae autem sunt in illas, quae animi actus Vocari possunt, et in illas, quae mutationem valetudinis in sene sequuntur, et tandem, in quo secundum morbidum statum conue . niunt. Ratio conuenientiae in organorum conditione, ex prouecta aetate nata, haeret.
Notanda autem hic sunt sequentia. I. Propenso animorum reciproca, quam senes erga pueros plus produnt, quam quando iuuenes fuerunt, et puero- ' rum erga senes affectus, modo senes ipsis parum sint ' familiares. 2. Qias nescit iudicitim in infantibus esse erroner,m, pro cuius nutu celerrime agunt, quod intendunt; sic in grandaevis iudicium est erroneum, neo adeo atre, ut antea, licet executio intentionis tardior sit, quam in infantibus. i g. Rerum incuria - obseruatur in infantibus, quippe de suturis non solo liciti; idem contingit 'in senibus multis, qui ex curis praegressis lassi,. iam de futuris incurii redditi sunt. 4. In teneris infantibus ex sensuum nondum exercito usu f porositas et supcditas: ita in senibuς ex nimio exercitio sensuum, tam internorum, quam, externorum, hebetudo, et ex cerebri, per lymphae . extrauasationem, vel aliam labem, nascitur stupiditatas, quae non solum infantili aequ/t, sed saepe illam superat. Risius in pueris facile excitari potest rei senes admodum sunt risibiles. Quemadmodum
etiam pueros ad lacrymas et fletus, per iniurias realis, vel praesumtiuas concitare facile est, ita senes facile, vel ob iniurias, vel ex commiseratione quadam 'ad lacrymas commouentur. Haec de ani QO-
rum senilitudine. Videamus nunc in quibus senes
117쪽
conueniant cum pueris, pro mutata valetudine
Conueniunt autem I. in imbecillitate corpori', qua infantes erecti sedere nequeunt, sed teneri d bent, et quidem prona facie incuruati, quia debilia . , adhuc sunt spinae dorsi ligamenta: idem obseruare licet in 'multis grandaevis, ex eadem spinae dorsi li- .gamentorum flacciditate, ipsam spinam incuruante. Eadem impotentia hominis grandaevi mundum egr dientis, quam hominis mundum ingi edientis. 2. In infantum, thorace ductorum: hic plerumque . ' ab initio in pedum digitis fit, qui, calcanes tendi- nes adhuc infirmi sunt, ad molem corporis; plano i , , pede sustentandam: idem apparet in multis senibus grandaevis, qui, dum corporis moles, ob spinae do i , , si incuruationeni, recta in linea sustineri nequit, uniace digitis pedum, mini ante baculo ingrediuntur; dum in primo senio, e contra, magis calcaneo .innitebantur, uti supra dictum. 3. Manu ducendi fae Pe sint senes, ceu pueri, ne cadant, vel in obuia il- 'lidant, ne venti flatu prosternantur, ne a multitudine hominum proterantur, etc. a. Impotentes sane infantes se ipsos vestiendii illi ob vires nondum datas, hi ob amissas. c. Immundities ex micti O- 'ne, in infante et sene grandaevo saepe eadem est: uterque enim, nisi in hoc opere adiuuetur, eius rei notas gerere non euitabit: ne dicam de urinae stil- licidio, senibus grandaevis familiari. , 6. COnu niunt senes cum infantibus in dent um carentia ρ illi, quia ex aetate edentuli facti sunt, et cibos pul- .posos edere coguntur, hi, quia ipsa prima minore
118쪽
kaIbutiente loquela, quaa adest in infantibus ob non dum factum sussicientem linguae usum, in senibus autem ob desectum dentit . 8. Conueniunt in anhelo ingressu, qui .in infantibus existit ex pulmonum oppletion et musculorum thoracis nondum acquisita firmitate; in senibus autem ex pulmonum, et arteriae asperae rigiditate, ad mollem inspirati
nem inhabili. 9. iadem similitudo in loquela et cantu. O. Capiliorum color' saepe seni et infanti idem est: illorum enim permultis, inprimis boreatu .ibus, albi sunt, ex abundantia subtilis, teneraeque lymphae; in senibus canitie albescunt, ob capillo-Tum radices variatas, serum crasi mutatum, haurientes. f. XVIII. Ir. Conueniunt in cibis. Lac est cibus infantum, quem prae aliis amant, et etiam serunt, quia sapidiores cibi linguam teneram seriunt, et simul, ob ventriculi infirmitatem, concoetu difficiliores esse possent: senes grandaevi, licet ventrui / culum communiter sapidis falsisque reficiant, se pius tamen etiam lacte vescuntur, ad temperandam sanguinis salsedinem, et ad ariditatem fibrarum, inquam ex senio ruunt, si non euitandam, tamen d mulcendam. Dulcibus delectantur infantes, ob eandem causam, lingae nempe teneritatemὲ senes iti- dem Ab demulcendas linguae papulas arefientes, nec non ob oleum et pinguedinem balsamicam demulcentem, quam possident saccharata; hine sole nis est sacchar; et fructuum dulcium usus senibus, - qualis ipsis non suit in praegressa aetate. I 2. Seri . excrementitii mucosi xus per nares, ex eius abundantia ad membranam pituitosam ruit in infantibus, nec non saliuae, tam in statu morbose, quam extrat illum; in senibus autem idem contingit, ex eiusdem
119쪽
'membranae saeciditate, et quoad niluam etiam, ob debilitatem orificiorum ductuum saliualium, ad tantam interdum copiam, ut inde debilitatem corporis sentiant: et quae possent praeter haec allata
adhuc allegari plura, in quibus senes bis pueri sunt,
pro mutata valetudine senum.' LXXXIX. ' . Conueniunt tandem in morbido' statu. e. g. - Ophthalmia; qua infantes saepe lab am, ob serum falsum abundans, senes vero ob eius abundantiam 'ex glandularum paIpebrarum impedita secretione: , hinc et senibus per noctem palpebrae conglutina tur, uti infantibus. Aurium ex. oriatione, infantiabus ex abundantia seri, senibus ax glandularum s bacearum obstructione. Huius conuenientiae non. attanta consideratio, aliquando senem fecit curam tuis venereae sustinere, quia olim lue venerea lab rauerat, et haec excoriatio pro residuo luis habeba- tur. Torminjbus. quibus infantes molestantur eis lacte acescente, et flatulento: senes iisdem doloribus colicis ex flatulentia Uta ex flacciditate intestinorum. . marrhaea ex iisdem causis. Scabie, quae infantes hisestat, ex abundantia seri falR, senes vero ob serum salsum fiab cute retentum calculo ve- ' cae: vita Cap. II. g. CXXX. caeharro sius cativo, infantibus ex lymphae abundantia, et bronchiorum
arctitudine; simibus ex lymphae spissitudine, et pulu
monum monia obrepente etc. Dissimiles autem quoad morbos sunt, quod febtibus et conuulsionibus minus obnoxsi sint senes, quam infantes, Vlp- . te quorum sanguis, ob crasin compactiorem, non adeo eno iter exaestuat, nec in putredinem uniue
120쪽
rgo CAp. I. RECENεIONEM RIsTORICAM . tum sanguis: quod, praeterea senum organa nobi- hora cerebrum, cor, pulmones et hepar, fibris ga deant durioribus, nec ad destructionem, quam e aestitatio maguinis inducere posset, adeo pronis. COQ. Cap. u. .f. XXIX. '
Quemadmodum autem omnis recensitus relapsus ad pueritiam commiseratione dignus est, ita naturae autocraticae beneficio interdum contingit ad seli- ciorem reiuuemstentiam redire senes.. sed, proh dolori de hac extant casus rariores, quam de ipsa suprema longaeuitate, quae naturae proprior est, quam reluumesceptia. Memini ex LOTICHIo ali- . cubi allegatum casum legisse, recensentem, seni cuidam, post perpessam sebrim acutam, rediisse habitum, et vires iuueniles, crines canos mutatos fuisse in pristinos nigros, dentium vacua spatia suisse ro pleta nouis dentibus, etc. 1
Vltimam tandem scenam historiae senti aperimus, quae regimen vitae sensis spectandum praebet; rem totius tractationis sere primariam, utpote, qua plu- rimi longaeui usi sunt ad reddenda leuiora incommoda senectutis. Plurimorum regimen proferre, opus est, illorum autem primario, qui caute et prouido pro naturae viribus, vitam secundum res non naturales, vel alio commodo modo, et ex proprio instinctu duxerunt, mentio facienda ; nec producam. Vir hic, pro norma. illi pauciores, qui neglecto reis. gimine, imo pessundatis naturae viribus, longaevit tem acquisiverunt. . '