장음표시 사용
51쪽
De Erue sintium creatorum generibus. pulsiva, inas minus principalis, quo mouetur voluntas ad operandum.1 . Neduinovsiunt ex librii. o. Ethic G ultimo, sub finem. J Ratio est; quia experientia medendi artem perficit cui namque in Iutis Apertisunt inquit ibidem Philosophuso recte opera iudi aut, quibus cir quam perficiuntur, inqua sunt bis consona comprehendunt. Verus itaque pronunciat sensus est, ad Medicam scientiam perfecte obtinendam non suisicere Oeculationem sudium litteiarium; sed insuper requiri, lanavi experientiam Vnde vul-x etiam magis amari dicuntur Medici experti,
quam scientes. In eandem sententiam . Politico-xum c. s. dicitur, Gubernatio bona pliua acquirere, quam leges: litteras, ut explicatur Titulo deo pru- emia Consule, si placet, D. Thomam in Boetium
LVI. De sumitur ex . Poster. c. 7. ex Me taph. c. i,&l. i. c. 6. Ratio est; quia habet nobiliotimum obiectum tam in esse rei, propter nobilissima entia, quae includit, ut Deum, intelligentias quam in elle scibilis, propter summam abstractionem aqua re ratione abstrahit m ntemplatur enim Metaphysica Ens reale, qua Ens est, irout est scibile secundum abstractionem a materia re ratione. Intelligitur autem pronunciatum de dignitate simpliciter,in secundum se pori autem de qualicunque prioritata ccrtitudinia aut euidentiae quoad
52쪽
Pars quinta Titulus NXI. 6 inos, Ut patet ex ijs, quae de Mathematica diximus Intelligi item debet de scientiis quae humano trage nio comparantur dari enim scientia supernaturales Metaphysica nobiliores rac Theologia certuna est. Consule, si placet Avicennam i suae Metaphysicae cap. 1. D. Thomam t. contra Gent. c. , Suarezae alio S. a. alciaphasica est naturalis Theologia. Sumitur exl. ap. citatis, doc xa Metaph. c. 2. a. de Partibus Animalium . . Ratio est; quia agit de Entibus traiis nactualibus, ut de Deo, qui est Encentium, a de rebus diuinis in quantum natura lamine cognosci poli int. Vnde etiam inscriptio ilem Meta . physicae Aristoteli a in m φυ ni , aliqui Verinium,fupra naturalia quia in illis libris agitur de rebus nobilissimis, quae in altissi illo gradu positae sunt, de supra ordinem, lallem , ac dignitatem rerum physicaruna. Hac quaque de causa Philosophiae cultores per alia cientias gradatim ad Metaphysicam ascendunt, eo quod illarum notitia ad altissimam hanc diuinamque Philosophiam animum piae-
pareo acuat, ut D. Augustinus . r. de ordine edibseritatens, humanam rationem, cum ad ea, quae supra haturam sunt, agnoscenda aspiraret, ne ascensiam frustra molitetur, neve de alto caderet, inferio
res disciplinas sibi tanquam gradus parasse.
IetaphIsicas nati, ratis Sapientia ib. i. 1setaph. c. I. cc 1. cap. 2. Ratio est quia tradit primas atque altissimas rerum causas. Pro imaiore autem huius explicatione notandum est, Sapientiam
dupliciter sumi, i ' lateipso'rectitudine intellectus generali ad iudicandum de omnibusrebus, lurcosiargit ex collectione omnium scientiarum, quo sensu describitur a Cicerone Sapientia es rarum diuinarsim
53쪽
6 6 Dedi'ersiis Entium creatorum generibus.
inr cientra . . Tuscul. q. cis Octiciorum. 1' stridie proprie pro nocerto rubi tu tutellectus, qui ob suana singularem perfectionem S eminentiam dicitii sapientia Et est duplex secundum quid simplicuer Sapie/uiasccuniis inquid est quaevis particularis ars vel scientia persecta, qu. in qui pei feci Etenet, se suo remas causas illius generis, dicitur Sa pians secundum quid , ut sapiens Architceius , sapiens medicus S pientias pliciter est una ex virtutibus intellectualibus, ab Aristotele numerata 6. Et hic. l. 6. quam qui habet, vocatur Sapiens simpliciter. Et hoc sensu dicitur clathysica eisesa pientia ,scilicet simpliciter: a s quod probandum Ari-itoccles affert 6 conditiones Sapientiae simpliciter, quasi totius dicit excellenti quadam ratione conue iati e Metaphysica ; prima est versari cista omnia, elle scientiam rerum omnium, quantum possibile est. a. versari circa res maxime dissiciles seu arduas, d sensibus ac vulgaribus hominibus remotas. 3. elle cognitionem certissimam ciuidentissimam. . csse aptissimam ad docendunt, .reddendas causas rerum altiores. I. esse propter se maxime expetibilem,
6 praeelle aliis scientiis tanquam dominam, iisque principari. De his singulis consule, si placet, Suarci disp. i. Metaph. sec. s. num 4 seqq.d . Signi in sipi:ntis est posse docere Metaph. cap. i. Ratio est; quia Sapientia aptissima est ad docendum, reddendas causas rerum altiores Sciniuersaliores. Vnde etiam Metaphysica dicitur Scis ι-ria maxime doctrinalis, Ut notauit Albertus M. in . Metaph. tractatu a. c. . ex Aristotele ibidem c. a.
In qualibet item arte vel icientia, is sapientior existimatur, qui rerum causas intimila de uniuersalius, comprehendere ac tradere nouit, ut obseruat Suare et loco ante citato. Quemadmodum enim ex effectu
54쪽
causa cognoscitur,4 ex partu conceptio, ita ex do chrina Magistri congrua reconditam in illo sapienti et aestimamus. Contra verb,
1. Occulta Musices nota res' cIus. Sensus est, quamuis egregias animi dotes, si non pr0serantur, perinde est e, ac si nullae iuxta illud Scire tuum nihil est, nisi escire hoc sciat alter. Et istud Tu licet
Thamyramsuperes, atque Orphea cantu, Non enit ignotae gratia magna bra. Intellige secundum communena hominum usum aestimationem Saepe enim,calenta sua nosse occultare prudentiae es c 3 vera humilitatis argumentum ac proinde in Axio mare non dicitur, Sapieritis esse, docere semper , scd Vspe
docere; tuo videlicet loco tempore 6. Docentis si redidere causa eorum , quae sceninr. Sumitur exi Metaph. c. 2. Vbi pro quarto Sapietis munere Aristoteles assignat, reddere causis corum,quae cognoscitin docet. Ad hoc autem requiri. tur, ut habeat non popularem modo Madumbratam notitiam rerum; sed exquisita omnibus numeris absolutam, quam ipse rectissime teneat,& alio rite docere valeat; explicado videlicet corii omnium, quae in unaquaque re insunt, causas omnes,inon pro Mas modo; sed etiam generales, ut ibidem inquit
Aristoteles Sic vicissim discentis est, sanae Magisti id aes rinae acquiescere, importunese etiam, quae plana sunt, inquirere, iuxta illud Philosophi: Θη-- rere rationem eorum, qua sensu patent, instruitia 1-sdam est ni ellectus. 8 Physicorum4 22.
7. Sapientis si loqui sententias. Sententia est aequi loni viri iudicium rectum, vi definit Aristot.
6. Et hic. c. it. Hisce vehat floribus dictionem omnem exornare decet cumprimis Sapientem Etenim sententiae n loco proseratur,vera sapietiae signa sunt, magnam diectioni auctoritatem conciliat, ut d*cet V ala
55쪽
Deriuersis Entium creatorunt, en ris MAristoteles in z. Rhetoricos turi. Veruli ita lux pso nunciatum est, iecundum ea, tuae diximus nu. . A J. Sumiturque excitato ibidern libro A capite. 8. Quando vita contemnitur etiam do trana vili
nnditur. J Dictum hoc Magni Gregorij notent precipue illi, qui neglecta verarum S solidaru virtutum
acquisitione, toti in vanae cruditionis studiu incum buti praesertim si ex ossicio teneatur, S dutaribus hos doctrinis ic moribus instruere fuci cum cordii institutio ob virtutis desectum parui aestimabitur. Nam, ut S. Petrus Chrysologus ait magisteri au i it eo nisat ex mit , Serm. 16 vel omnini negligentur, ut de S. Malachia, D. Bernardus commemorat quod cum tutionis ille ellet, nunquam potuerat iter suaderi,
ut cuiusdamMagistri scholam ingrederet; ir,e quod semel vidiiset eum aliquid, quod non decebat, facie tem vel dςnique,quod detelius est, una cum scien tia vitiosi mores addiscentur ulcis scientia nisi ei dominetur charitas, ut ait D Augustinus. Atque hac de causa Apostolus Timotheunx monςt: Attende tibi Gr octrine: hoc enim ociens to om
Haec et im duo fiunt munia cuiusuis Doctoris, ut primum sese, deinde alios doceat Qui namque se ip-ibs negligunt , totos se in aliorum curam effundunt; evanido spiritu laborant, teque sibi , Τῆque alijs prosunt. . Sapientis es ordinax Cr non orriuari sEst huic postremum ex attributis Sapientis, quae resei e Philosophus i. Metaph. c. r. Sensus illius est, rationi coa- sentaneum esse, ut Sapiens iura potius rei at , quam ab aliis lata accipiat quemadmodum enim Sapicit tia, Domina est de Regina scientiarum. Ita Sapientem decere, non subesse liis minus sapientibus inseriolibus sed iisdem imperare. In eand cm sentesm
56쪽
tiam l. I. Politicor dicuntur, rassonec intesiecto mi gentes naturaliter esse Donuntur Ictores aliorum. Ratio est; quia, hinninum Unus arte Grationibus vi mi, ut docetur . Metaphysicorum Primum autem in unoquoquegenere regula es c mensura steroru,Vt
explicuimus Titulo ire causis in genere. Congruum igitur est, ut qui rerum usui sapientia praepollent,
clauum potius Reip. teneant,quam remum. io Sapientis es non disceptare de nominibus. Su . . .
mitur ex citato iam saepius c. 1 libri l. Metaphys JVbi pro secundo Sapientis ossicio tradit Aristoteles, versari circa res maxime dissiciles stu arduas 4 remotas a sensibus. Nam faciliores obuiae non ad sapientes sed ad vulgares homines perti inent sic proprium Grammaticorum est, de nominibus ac Verbis contendere. Ad Sapientem veri, siue ad Philosophum per tinet, relicta ali creatione triuiali , de substanti Prorum seu essentia sapienter disserere:&, ut ait D. Augustinus, lib. . de Doctrina Christiana capite i. In verbis verum amare non merba.
In quam sententiam Fabius lib. 3. Oratoriarum in stit. cap. 6. scribit, non interesse discentium quibus
quidque nominibus appelletur, dummodo res ipsa manifesta sit, similia halaeta s. c. io sed de hac re pluribus agetur infra de Nomenclatione ictum. Valet pronunci una in illos Plillosophos, ac Theologos, qui plenis subinde disputationibus ae litteia inaniter litigant. Vide, si placet, D. Thoitiam, I p
ii Sapientia scines homini a natura. c. Ethicorum c. tr. J Ratio hiauis est manifestes; quia mens hominis est veluti tabula rasa, cui nihil inscriptum est. Omnis nostra cognitio pendet a sensu o docetu in libris de Antiari, explicabitur Titulo G
57쪽
68 De diuersis Entium creatorumgeneribus.
persectissima hominis cognitio , ut patet ex dictis; quae proinde magno labore issu est acquirenda. Idem dicenduria de Sapientia latius accepta, ac de quavis arte vel scientia Imbetiam suo modo de Intellectu ipso se habitu Principiorum lcet enim instille nobis I natura, secundum inchoationem ab experientia tamen est, secundum perfectionem, ut docet S. Thomas. v a ad iudicium naentis duo tantum requiruntur, primo lumen intellectus nam Iudicium mentissit secundum mimiainanis tui ellai tuali, ut habet D. Thomas a. a. quq st. 73. arti c. 2. Secundo applicatio obiecti ad lumen In actu autem habitus Principiorum, totum lumen & substantia actus est a natura ipsius intellectiis, applicatio vero Principi, ad mentem, ad singularia confirmatio
etiam&quasi manus extrema est per sensum, experientiam : In aliis tamen magi si in aliis minus; Nam ad habitum Principiorum communissimorum tantum experientia est necessaria, ut illa applicentu cad mentem, illa videat per experientiam quasi in exemplari In aliis verbisagis contractis principiis
requiruntur multae experientiae , partim ut perspiciatur connexio terminorum, partim ut per ista coim nexionem sine dubitatione illis credatur.
DISTINCTIO VI. Me Sapientia generabim sumpta.
CApiens falius ab alio. J Vetus istud prouer-obium refertur DClemente Alexandrua l. '. Stromatum 6.9.&ab alijs sue Ecclesiasticis, siue profanis scriptoribus Significat autem Sapientes mutua conuersatione sese vicissim docere; Mo-
58쪽
net, Vt ne facit quὶlpram aut doctrinam aut sententiam alterius contemnat sed inquirat potius,
nam quid eruditionis inde haurire querit: im docilem se aliis pro opportunitate ostendat: ait M Augustinus Epist ad Auxetatiuiri icet Discopus adeo senex prouectus sinci palatus sum nitit mus mela puero, vel quolibet collega me , etiam nius annino Mitio qni quid ignoro, isceri. Nam, ut verissime Sapiens dixit: 1. Vbi fuerit Humilitas ibi, Sapientia Pro uerb. i. Maxime autem in his, quae ad proprie dictam Prudentiam spectant, indiget homo ab aliis erudiri, praecipue a senibus, qui fanum intellectuna adepti sunt, circa fines operabilium Vnde etiam
Philosophus ait 6. Ethic. c. i. Oportet attendere expertorum, eniorum, prudentium indemonstrabilibus enum lationibus o opinionibus non minus , quam demonstrationibus Propter experientiam enim ident principia: Vnded Prouerb. . dicitur Ne innitaris prudentiae tuae; Et Ecclesiast In multitudine presbyterorum id est seniorum prudentium Ba, Japientia illorum ex corde coniungere. Ratio hu is necessariae docilitatis est; quia rudentia est litibitus agendi vera cum ratione, circa ea, quae homini boria sunt vel mala, ut docet Aristoteles . Ethic cap. s. versaturque circa particulariam contingentia in quibus sunt infinitae quasi diuersitates: Quae omnes cum ab uno homine tussicienter considerari non pos sint; indiget in plurimis aliorum consilio Mant1-
3. Probruin non est probos auctores imitari. IS. Hi ronymus, ctim ex Origenis scriptis plurima notata digna in suos libros transfudisset, huius quasi furti ab aemulis accusaretur, in hunc sese modum desendit Quod illi dicunt, me Origenis scrip ra compi-
59쪽
63 De diuersis Entium ereatorumgeneribus.
lare, & vitio vertunt, id ego laudi mihi duco maxi-naae Volo enim illum imitari quem prudentibus Placere non dubito Qu9d si criminis est, Graecorum bene dicta transferre, accusetur Ennius, Maro, Terentius, Tullius, c. Sed .Hilarius noster furti reus sit Horum 'nnium imitari exapi diligentiam: Potius quam obsecurAm istorum negligentiam. Hoc sensu composito ex Terentianis versibus quasi centone, defendit se vir Sanctus in Praefat Comment in Micheam Monet itaque pronunciatum, non vitio vertendum, sed laudabile esse , Doctorum virorum lectione imitatione scientiae thesauros locupletare.
Etenim cum duplices sint Sapientiae Magistri, viiii alij; alij vero muti libri videlicet O scripta posterirati consignata uti illorum ita horum quoque familiaritate Sapientia comparatur . Porro quid curandum sit, ut imitandi labor sit totus saluber, doceti raeclare Franciscus Sacchinus in E Kesso de ratione ibros cum profectu legendi qum consule ii libet. Id sapit que 'Re, Me quisque didicit. J Sententia clara est, sed bene aduertenda : quaestumina M. libet id sapiat ac sentiat, ut inquit Seneca de moribus es discere conuenit, quae sapere prudentia est,&intelligere vera sapientia, quaeque statu, Musuis S ingenio sinit ma tua accommodata iuxta illud
Monet boni consulenda esse humiliora, ubi meliorum nulla est copia. Recte dicetur in eos, qui malui in inseriore ordine alicuius este momenti,quam inter excellentes negligi; cuius olim animi suille scrobitu: Iulius Caesar. 6. Nemo mor:alium omnibus horis fuit. J Dictum istud Plini)l. 7. Nat. Hist. c. II. vel citra Interpretem liquet nempe neminem esse, qui non aliquanda
60쪽
desipiat, sue, ut verbis via viti cuiusdam doctis sim, mei quondam in Theologia Professoris, Ne irainem esse tanta praeditum scientia trudentia, qui non admixtas habeat aliquot uncias stultitiae Hinc illa vulgaria: Quandoque bonus dormitat Home rus Labitur c quadrues Nihil est ab omni parte beatum, dcc Nemo in hac fragili de mortali vita, numoris omnibus ita existi vel in scien tia, vel virtute ab- 1olutus , quin alicunde in defectum nonnullum incidat Optimus ille est, qui minimis urgetur Solus fuit Dominus noster Iesus Christus, Beatissima eius mater, quorum in actionibus nullus unquam error inueniri potuit, aut naeuus Et si qui sorte sint, aut extiterint viri omnin , perfecti, gratia Dei supra O- . rem ordinarium illuminaliac praeuenti. Quapropterrion bene sibi consulunt illi, qui ita in verba cuius piam, aut facta curare solent, ut plane nusquam ab co sibi rex edendum site, obstinate putent etenim
rectae rationi minime congruum est, ut dem propter eximias animi dotes in multis miraris, undem pariter in iis, quae ex ratione fiunt, suspicias imiteris. Minus ver recte faciunt illi qui qu ndo praestanti alicui viro vel libro inspersam notana a vero vel recto aberret tionem eius mox auctoritatem
absolute respuunt, oculi maligni aciem a plurimis praestantissimis auersam, ad pauca vitiosi conuertunt. Vide, si placet Tiraquellum de Nobilitate . 3i ubi id longa inductione probat, aitque;
το sit,ile non esse i ueniri aliquem qui timui non sit. e philosephu ii sit, siue edicus, siue IuriscaUuli'
. Feliciter issapit qui alieno perichi sapit. Plaurus in Mercatore i Monet sententia, ut ne e propriis ac domesticis sed alienis erratis cautiores T. ciamur. aliorum periculis reddamur prudenticica