Aristotelis & Xenophontis Oeconomica, ab Iacobo Lodoico Strebaeo è graeco in latinum conuersa, ..

21쪽

LIBER. ITpulchrinue sint,& utilia ad rem & augenda,& tue es,domini prius expergisci quam serui,& posterius

innum capere debent:nec unquam domum magis quam magiitratus urbem, sine custodia relinquere: nec aliquid eorum quae facienda sunt, nocte dieque praetermittere: idqi bonum,ante lucem surgere:propterea quod hoc utile est oc ad bonam ualetuatne, S ad oeconomiam,atq; sapientis contemplationem. Paruis in rebus Attica ratio administradi fructus est utilis: in magnis alia,diuisis fiuctibus, & quae in annum,& quae in mensem consumuntur,separatis. N5

aliter in uasis supellectilii, faciundu,seeositis iis quibus utendum cottidie,& iis quae raro sunt usui. Η tradenda praesectis.Postea certo quodam tempore, quae recondideris,inuisenda,ne tu quid saluu & in tegrum,quid perditum & imminutum sit, ignores. in domus aedificatur,habenda ratio rerum quae possidentur,oc ualetudinis:algi hominum commoditati iucunditatis prospiciendu. Habenda ratio re

rum,ut uidendum qui locus aedium fiuctibus,reique uestiariae commodus erit,qui fructibus siccis, qui . humidis: de in diuerso genere rerum, qui animatis, quis inanimatis,seruis & liberis,mulieribus & uitis, peregrinis dc ciuibus.Vt hominum commoditati iucunditatiqi & ualetudini prospiciatur,domus ita sta

tuenda ut aestate salubres uetos,hyeme liberum se-lem facile admittat.Talis erit,si antica ad meridiem, postica ad septentriones,habeant latera logiora Vbi magn administrantur opes,ianitor,cuius in aliis re-

22쪽

bus nullus sit usus,uidetur utilis,qui quae importan tur,lt exportantur,obseruet Ad expeditum promptus supellectilis usum pertinet Laconica dispositio. Instrumentu quodq; suo poni loco debet Quod enim sic est in promptu,non requiritur.

XENOPHONΤIS OECONOMICUS.

V DIVI quodam Socratem, quude administratione rei familiari; in hac sentetiam disputaret, Dic mihi, inquit,o Critobule,estne cuiusdam scietiae nonae oeconomia,sicuti me dicina, ars fabrilis, & architecturarMihi uer3,inquit,ita uidetur Nonne quemadmodusingulis his artibus suum munus esse dicere licet, sic& oeconomiae proprium attribuere possumusZSane, inquit Critobulus,oeconomi uidetur ossiciu, probe suam regere donau. Tum Socrates,Poteritne,si uelit,alterius domum sibi commissam haud aliter atipsuam bene administrarer Nam qui scit architectura, potetit alii no secus ac sibiipsi opera moliri. Est igitur & rectori domus eadem facultas. Mihi quide sic uideturio Socrates Licet igitur,inquit ille,eum qui tenet hanc artem,quanuis ipse non nabeat pecunia, sic in aliena domo regenda facere quaestu, ut archi tectum in extruenda. Magnum quidem certe quaestum faceret, inquit Critobulus, si domo suscepta, quaecunque opus est,eficere, & illam partis opibus

23쪽

augere posset. Domum aure quid censemus ester Cap. idemne quod aedestan etia quae extra aedes ab aliquo possidentur,haec ad domum pertinent omniar Ego uerd,inquit Critobulus,ita iudico,res Onaneis quae sitas nomine domus contineri,quauis earum dominus in eadem urbe nihil habeat rei. Nonne & partos sibi inimicos habent multitSane, dc multos quidem nonnulli. Inimicosne dicemus esse in rebus illorumi Tum Critobulus,Ridiculum quide esset, siquis au

ses inimicorum numerum, hoc amplius mercedem Iructuin perciperet. Ni uiri domus nobis i-de esse uidebatur,quo laesita.Verum,inquit Crit. quod quis bonu quaesiisset. nam si quid matu, non id quidem ego nomine rei partae nomino. Vi deris tu quae cuiq; sunt res utiles,eo nomine uocare. Maxime. nobis officiunt,damna potius atque detrimenta,quam facultates & opes esse duco. Num siquis equum mercetur, Δ illo nesciat uti sed ex eo

decidens male assiciatur,inter opes habebit illurN quaquam,quadoquidem bonum est: opes. Nec homini quide terra ducitur in bonis,qui sic exercet,ut in ea colenda accipiat damnum 3 Nec terra quidem certe in bonis est,si pro alimeto fame parat. Nonne o oues eodemodorSiquis propterea quod ovibus uti nescit,damnum accietat,illi n5 erunt opes3 Mihi uerὼ o Socrates,non uidentur hoc esse.Tu igitur,ut apparet,ea quae prosunt,opes: quae obsunt, no opes esse ducis. Sic existimo. Haec ergo quum suppetunt, ei qui singulis uti nouit,sunt facultates,non item illi

24쪽

qui nescit uti: quemadmodum tibiae homini cui memorabilis est scientia canedi,sunt opes,imperito uero no magis quam lapides inutiles,nisi uendat illas. Hoc quide nobis uidetur. Tibiae uendentibus sunt opes,non iis autem possetaribus qui nec uendunt, nec uti sciunt. Ac nostra dictis consentanea ac cosequens oratio,quandoquidem diximus,ea quae prosunt de iuuant,in bonis habenda. Nisi venduntur ab eo qui nescit uti, non habentur in bonis, propterea quod ei sunt inutiles.si uenduntur, in oeibus nabeare. Ad haec Socrates,Si modo uenderestiat. Nam si uendat ei qui uti nesciat,non si uenduntur,opes tua sententia putandae sunt. Hoc dicere uidetis o Socrates, ne argetum quidem,nisi si quis eo norit uti,i ter opes esse numerandum. Et tu quoque mihi uideris ita confiteri, in facultatibus illa esse ducenda, unde quis emolumentum capere potest. Siquis igitur sic utatur arg&o,ut emat,exempli causa,mere

trice,& per eam peius habeat corpus, peius anima, peius domus atq; res familiaris, ut ei ia proderit argentumὶHaudquaquam proderit,nisi forte dc hemba quam uocant hyoscyamu,ponemus in bonis somturiae,a quo, qui comederint, ad insaniam dementiam4 rediguntur. Argetum quidem certe, nisi quis eo sciat uti,procul adeo reiicieduino Critobule, ut ne in pecunia quidem numeretur. Amicos uerd, si quis ita norit uti,ut inde fructum percipiat ac emo

lumentum,ducemus inter opes,an non Inter opes

stilicet, inquit Critobulus, ac multo magis quam

boues,

25쪽

OECONOMICUS.

boues, si plus ex illis quam ex bubus emolumenti

percipitur. Inimici ergo tua sentetia numerandi sunt in bonis eius qui ex inimicis usum capere potest. Ego uero ita existimo. Est 'ne hominis domus regedae periti,sic inimicis uti scire,ut & inimici prosintὶFor tissme sane. Etenim uides,inquit,o Critobule,quot priuatoru domus auctae sint a bello, quoti, ab imperio tyrannorum. Tu Critobulus,Haec mihi praeclare dici uidetur,o Socrates. Illud uero qui arctuu Cap. videamus esse qui scietias habet, oc agendi facultates,quibus si uterentur,domos ausere possent,sen

tiamusi, id eos facere nolle,ideo p scietias illis mi nime prodesse,an istis illae neq; sunt opes,nes posisessiones3Tu Socrates,Aggrederis,inquit, o Crito bule disputationem de genere seruom. Nequaqua uero istuc ego quidem,sed de quibusdam qui uidetur esse genere antiquo & apprime nobili,ex quibus alios bellicis artibus,alios ciuilibus praeditos esse

uideo,& illas exercere nolle,no alia opinor de causa,quam ut dominos ne habeat. Qui fiet,inquit Socrates, ut dominos non habeantisi quu beate sceliciter. uiuere cupiunt,& ea facere uolui,unde quet putat esse bona c5sequantur,ea tande prohibetibus

dominis effcere non possintὶQui sunt,inquit Critobulus,qui istis imperant abditii Minime uero, inquit Socrates,occulti sunt & latetes,sed aperti plane atque manifest: dc quia sunt improbissimi nosti credo qui sient,si improbitate esse putas segnitiem, mollitiam animi, & incutiam. Sunt & aliae fallaces

26쪽

dominae, simulatae uoluptates, ut aleae collusio,inutiles holninu cogressiones, ac nugae sutiles,quae t betibus annis tande uel iis quos decepere,perspicue uidetur aegritudines esse uoluptatibus circuplicare: quam uictoria ac imperio frugiferos labores subire, & operas utiles dare prohibetur. A t,inquit Critob. sunt alii qui no cohibentur ab his quo minus elabo rent,sed magnopere & acri studio rebus agendis adhaerent,& omnia moliutur ut struat opes,& augeat quaestum:at uerὰ domos'res dissipant,at et inopia mentis & solertiae capti seruiunt.Na sunt & i quoque,inquit Socrates,serui dominoru perquam dissiciliu molestorum alii ganeam,alii flagitiorum Veneris,alii ebrietatu,alii ambitionu quarunda,quq l xuria silmptuosa atq; largitione sortunas stulte pro fundunt: quae adeo acerbe dominatur iis hominibus quos redegerut in seruitute,ut quoad uident eos ritate florere,& laborare posse,cogant quasi uectigales pendere quae labore quaesierint,& in ipsorum lubidines atque cupiditates impendere. 4um uerdsenserui debilitatos esse seneclute, nec iam laborem perserre posse, deserunt, sinunt. in senecta misere uictitare. Atque rursus alios quibus utantur,seruos inuenire conantur. Itaque necesse est o Critobule, non minus aduersus haec pro libertate decertare; quam in hostes qui nos ut armata in seruitutem coiiacere nituntur. Hostes enim,quum honesti bonique essent,& captiuos in seruitutem dedissent,ima multitos resipiscere,& meliores esse, dc reliquum tempus

facilius

27쪽

facilius uiuere coegerunt. At generis huius domi nae, quamdiu imperant, nunquam desinunt hominum corpora& animas foedare, ac turpiter exhaurire domos. Haec ita subsecutus Critobulus, hisce de rebus abs te dicuntur, satis admodum nai uideor audisse. Qtium uero in meipsum inquiro,& me ipse obseruo,ab his ita moderate me abstinere

comperio,ut si mihi des cosilium praecipiasque quibus agendi rationibus augere domum possim, non existimem me ab istis quas tu dominas appellas, impediri prohiberique posse. Itaque bono animo es,& quod habes utile consilium,mihi da quae . Nu Cap. de nobis hoc iudicam Socrates,utrique satis esse di uitiarumὶ nihilne tibi egere pecunia videmurr Ego quidem,inquit,si de me quoque loqueris,non arbutror egere me pecunia,sed rei satis habere. Tu uero Critobule mihi uideris admodum pauper esse: &,

me deus amet, est cur me tui non leuiter misereat. Cum arrisisset Critobulus,inquit, antu per deos o Socrates,ex tuis possessionibus,si uaeneant,reficere te posse arbitraris, oc me quantum ex meisὶ Ego uero arbitror si emptorem nactus essem liberalem, ex meis omnibus rebus una cum domo perficile minas quinque conficere posse: ex tuis autem te certo 1cio centum partibus amplius, si quae ras emptorem,reperturum. Q in ita iudicatis, tune iam rebus egere te non credis, miseret te meae

paupertatisὶ Nam mea sinquit) ea suppeditare pos sunt,quae mihi satis esse puto:ad eam uerd quam ti-

B iiii

28쪽

bi induisti uiuendi serma,& ad opinionem tua,nori si ad ea quae nunc possides,tripla accedant, satis esse multa putem. Quinam,inquit Critobulus,hanc Socrates ille tulit sententiarTuli,primu quod uideo tibi imposita multa magnas sacrificandi necessitate: alioqui ne paucos homines quide te recepturum &rebus auctum puto Deinde decet te multos hospites recipere,illos. tractare magnifice:praeterea ciues accipere c5uiuio,& apud cos beneficia tua colloca re,aut solum esse, dc auxilio carere At p etiam audio

ciuitatem grande iam tibi tributum imperare, quod alendis equis,exhibessis ludi praeficiendis exercendae iuuentuti magistris,at praefecturis est consere-dum. Qin d si bellum geratur,cend scio,tot insiliu

dis gubernandis. triremibus sumptus,tot stipendia petionessi tibi praescripturam,quot haud facile sus tinebis Et ubi uisus fueris aliquid horu parcius co

ferre,non minus Athenienses in te animaduersuros esse certum est,quam si res eoru furto sustulisses. Ad haec existimare te diuite esse uideo,& negligere rarationes parandae pecuniae,algi ludicris rebus,quasi tibi liceat,adhibere mentem His de rebus miseret me

tui,ne quod insanabile malu patiare, deletriis. inopia graui labores. Mihi uerd siquid opus sit nosti credo non deesse qui succurrant,rem. iuppeditet. Itaoes perpauca dederint, hac meam uictus rationem aD fluentia abundantia4 complebunt. Amici tui quan qua satis multas opes habent,& supellectili sua magis quam tu tua debent esse cotenti,tamen ad te co-

uertent

29쪽

uertent oculos ut emolumeta beneficiaq; recepturi. Τum Critobulus, His ego o Socrates contraaicereno possum Sed tempus est quo mihi praeesse & ut1

monstrare potes, ut rerum tenuitate ne fiam miseri.

His auditis Socrates, Cesen te Critobule,inquit, Cap. s. istuc mim in modum absurde facere qui paulo ante ouum dixissem me diuitiis abundare,perinde arristam quasi nunquam nouissem quid esset opuletia:nec ante finem fecisti,quam reprenensem coegeris faterine centesimam quidem bonorum tuorum parte me possidere: nunc aute iubes me praeesse tibi,curam. adhibere ne uere pauper omnino fias.Sic est,inquit, o Socrates. Na uideo te unam quadam ratione quae stus faciundi ditescendi4 nosse,& facultates parare.. Itaq; ssero te,qui a tenui principio re facis auctiore, a magno perfacile multas opes esse paritum. Meministine Critobule quod paulo ante dicebas inter dic putandum, subi ne grunnire quide contra mihi per

te thcuit)nec equos,nec terram, nec Oura, nec argen

tum, nec aliud quicquam quo nescias uti, in opibus habendumZab his enim capiuntur emolumenta. Meuero qui putas aliquo istorum uti scire, cui nihil ab initio generis huius unqua fuit3 At haec Socrates erat nostra sententia,etiamsi quis re non haberet,esse ta- me scientia domus regeaee, qua tenere posset. Quid igitur prohibet eam te scireὶId sane Critobule,quod esset impedimento quo minus homo tibiis caneres iret,si nec unqua habuisset ipse tibias, nec alius illi suas discessi causa tradidisset dem mihi ratio est in.

30쪽

oeconomia.Na nec ipse reni facultates habui quibus uterer instrumentis, S hanc arte discerem: nec alius unquam mihi sua regenda c5misit.Tu uod tua nuctradere uis. Illi adeo qui primum discunt fidibus lyras demoliuntur. Et ego quidem si in re tua familiari, oeconomiam discere c5tenderem,sortasse tuam do mum labefactare. Ad haec Critobulus, Magno mihi studio Socrates subterfugere conaris nequid me iuves ad ea facilius sustinees,quae mihi necessaria sunt negocia. Ego certe quidem minime subterfugio,inquit Socrates:sed quaecunc, teneo,tibi perqua libe-Cap. s. ter exponam. Si uenisses igne petitu,qui apud me nullus esset,non argueres me credo,nec mihi molestus esses si alio te ducere unde tibi capere liceret Et si a me peteres aquam,ego qui non haberem,alid te ducerem unde accipere possies,n5 dubito quin istuc probares. Qinued si tibi musica a nobis discere uoloti ostenderem multo peritiores illius artis atque uenustatis tibi non incognitos, quibus si uelles, operam dares,quod haec agenti mihi iam crimen obiic rest Nullum iure Socrates. Tibi igitur Critobule monstrabo alios me longe exercitatiores his rebus, quas ut a me discas, avide bland que rogas. Fateor

me studiose & diligeter ciues obseruasse qui in qua que re prudentissimi oc sapientissimi esse uidebantur. Nam quum aliquando didicissem,ab actionibus iis de alios admodu pauperes,alios perqua diuites esse,admiratione captus haesi,& hoc quid esset,inqui sitione & inuestigatione dignum putaui. Quumque

perscrutarer