Elementa metaphysicae mathematicum in morem adornatorum ab Antonio Genuensi ..

21쪽

I l intelligendi, uri, etsi mii, quae istini ,roprie mens dieitur, i sim rem, qua im iligit ipsum princirium stivum intelligmdi , quo modo M' citus lib. r. Annalium loquutus est tm , inquit, me Atiuusse Coelo recepta mens tkec est cur me reprehens dant Philosophi, qui id definitione Omplectar, quod non dum perspicuum fecςrim, sit et e mens humari subitantia, necne. Eni cum negari non ressit

inter comperta statui debet , existere subitantiam aliqua

natura.

Cartesius, Sylvanus Regis, plerique alii hoc sta iuunt discrimen inrer notiones vocidnitorum Me i iis mae, ut eadem substantia aestans si quidem in ipse spectetur, V. . dicat si prum corum animat εω- . Quam ego Darimim iii his phil Mophi qui

nullum reale commerciam inter meptena es c pus esse opinantur, non possum non ridere Si& quidam ς' teres Mentem ab Anima realiter distinxisse videntur ut non pauci e recentibus Philosophis Anima docto Varroni definita est, Aer o cuia in orae dejseris ius

22쪽

Neque vero parva est in naturali hilosophia ea quaestio, vita ne corporis a substantia Mentis pendeat, ait

aliunde quippe gravissimi Philosophi Gassendus , Cudworrhus , aliique a substantia media repetunt Cartesiani aspiritibus animalibus 'ei itius is olfius a vi corpori insita Veteres a parte animi sensitiva per totum corpus diffusa . profecto eae actiones, actionumque vi res, quibus corporis vita continetur is conservatur imperio Mentis non subsunt, velut motus cordis , pulmonum , arteriarum, calor vitalisci praeterea sensus ipse videtur quodammodo praevertere omnem mentis cogitationem, Quoluntatem , atque ab eo potius cogitatio omnis ortum ducere. Quae efficiunt ut Philosophus suspicetur , aut mediam quamdam in homine esse subsantiam vita lam , aut fluidam quamdam substantiam , quaest Mentis vehiculum, ut appellat B. Augustinus, o tum corpus permeare Mechanicis colporis legibus esse obnoxiam

II. Intellec um est ea mentis facultas, aut vis A qua percipit, cogitat , ratiocinatur cc. Intellectus voeari quandoque solet ratio BJ. Sch. A Intelleinum definiui mim Hentis, non ipsam Mentem , idcirco quod ita simus vulgo assuefacti, ut

actiones quascumque ex visibus manare iudicemus, ires vero subjectorum quorumcumque esse. Cum autem functiones , quas intellectui tribuimus , nobis videantur esse actiones qualescumque , fit ut intellectum vim appellemus:& quum existat substantia quaedam ogitans, quaecum que ea sit , eius substantiae vim intellectum dicimus. Non sum ignarus refragari nobis viros doctissimos, notae veteribus modo Scholasticis , sed e novellis quoque

Philosophis, qui intellectum passi naticuam potentiom,

cui notioni explicandae minus est vocabulum vis accommodatum . Sed nae isti egregie desipiunt. Nam si quidem percipere deas , eersare eas ex omnibus asu -ctibus, conferre, quid antecedat, aut sequatur perspicere, reminisci , conjicere , intellectus sunt, profecto eaequum sint actiones, intellectus activa potentia est: si vero

23쪽

ε EU ME TOR ME T APA. vero Mentis id esse negant, nulliusne subiecti erunt, an alicuius Nullius dicere, est aliorum patientia abuti Si alicujus, id mens est . Quae quum in perspicua, otiosum censeo, pluribus eam quae itionem persequi . At enim , ideas excipit intellectus , non creat . Esto. At tum non deae intellactus erunt actiones, sed aliae quas circa deas exserit . Quod si qui est, qui tribuat quidem homini mentem , sed agat activam , is pugnantia pronunciat . Non ego situ probo Renatum Cartesium , qui cum alibi, tum epistolara primae partis, quae est ad Elisabetham eruditam illam Principem Palatinam , cribit, rationes omnes, quae Dei existentiam probant, illumque primam esse , o immutabilem causam omnium esse-fitium, qui a libero hominum arbitris non pendent, mihi ideri probare,illum etiam e se causam aflionum omnium,quae a libero arbitrio pendent , idest a Mente cum ratione, nec invita, agente, quum nihil sit aliud arbitrii libertas quidem causam non tantum primam in conservatricem creatarum virium , earumque directricem , sed rotalem nam paucis interjectis addit, verum Deus ita egi rerum causa , ut fit etiam TOTALIS. Id enim praeterquamquod evidentisti migrationibus repugnat, quae demonstrant inesse in rebus mundanis vires suas, singulis peculiares , quemadmodum ex prima parte patet, grandem quoque viam pandit Spinoetismo, quod quum ex iis, quae in superiori parte dicta sunt, tum etiam ex iis, quae in serius sumus dicturi est evidens. B philosophi nempe non aliud videntur rationis v cabulo intelligere . Sed aut fallor, aut viri ipsi ccti, dum velut ex tripode definiunt, haec reste rationi esse consentanea , illa adversa , nihil minus intelligunt , quam

ouod ration m esse posuere . Ut ergo enucleatior rationis lit Philosophis nostris notio , paulo altius repetam 1. Est in hominibus determinatus quidam dearum numerus, quibus res extemas sibi repraesentant. a. Hujusmodi deae nec immutabiles omnes

sunt, nec semper eodem numero continentur: nam

praeter quam quod in singulis hominibus pleraeque

variant

24쪽

variant numero, Qqualitatibus, pro aetate, eonversatione, moribus, studiis affectibus&c in tota quoque quadam humani generis parte veluti in Graeci , Italia, Persiden c. numero is qualitatibus variant pro variis temporibus , publicarum rerum sortuna , sectis Philosophorum , aliisque causis. Itaque non eodem modo cogitabant Graeci Codri tempore , atque temporibus Xersis, aut aliis . non eodem modo Romani tempore Numae, ac temporibus Decemvirorum , aut Augusti non eodem modo tota Europa Christiana tempore Ca roli Magni, ac tempore Carolis. - 3. Quod dico de Re p. civili, id magis etiam de Literaria dictum volo. Habent enim sua fata iteroe Disciplinarum , atque Artium quaedam hoc saeculo quaedam alio magis florent ma in Gallia magis μ' aliae in Anglia Maxime cum di Liplinarum quarumdam fortuna pendeat aut e publica aestimatione ; aut ab utilitate monos alit Artes , omneseae incenduntur

ad stidia gloria , jacentque ea semper , quae apud quosque improbantur M. Hinc vero fit ut non eodem, do semper in Rep. literaria cogitetur Quum er2 vulgo loquimur, ea plerumque iudicia dicimus reciae rationi conformia , quae praetenti numero , in qualitatibus idearum tum nostri, tum e rum , inter quo versamur , consentanea judicamus ea vero adverta rectae rationi, quae ab his deis abi horrent, quae etiam absurda, gnificantius graece ατοπα quasi non sit eo tempore iis locus, dicimus is Sed haec iudici alio tempore , aut apud alios, o varietatem dearum 4 3 conversa narum , in eadem censentur. Inde fit, ut vix reperias idem judicium probatum omnibus j omni tempore , allui turque qui levi quadam similitudine de veteribus , aut extraneis iudicant , consentire eos nobis. Set Inila omnium sit unum e Rep. Literaria de-Promptum exemplum men ridus Morus egregius uic.- Philo-

abiis in prima Tusc.

25쪽

8 ELEMENTOR META ille Philosophus, penetratione mentis , atque usu miti ni insignis. Is sua consulta ratione ad Cartesium scribit: tandem enim clare mihi assus Cartesana lux, is

es libera , disincta , bique consans RATIO ; quas

naturam pariter, ac paginas tuas mirifice colluseraυit ita ut aut nullae , aut paucissimae supersnt latebrae loci , quas non patefacit nobilis In ux . . . . omnia

profecto tam concinna in tuis Phil ophiae Principiis Di ptricis, metroris, tamque pulchra sibi ipsis , NATURAECUE consona sunt, ut mens , RATIOQUE

hamana jucunditis vix optaret, laetiu que Defucatam . Neriennus in epistola ab Gisbertum oeti tria . . er desi , inquit, lucem lignam eximiam huic viro Carte sies Deum i=fudisse .... vix ut credam usi mortalium

inforem rerum attiralium cognitionem a Deo tributam Reciae ergo rationi Cartessiana Philosophia consentanea tum videbatur. Nunc contraria omnia. Quae ergo etirecta isthaec ratio nec in Phalosophia tantum natu rati obtinet, sed in mora, maxime , in qua idcirco de virtute, vitio, de bono malo , de justitia , injustitia tot sententiae , quot capita. f. philosophus noster duo distinguat is refla ratione ,

ideas , ratiocinium, seu materiem artem . Tum vero dicito quidpiam esse rectae rationi conforme, quum ideae rerum naturae sunt consorines damussim adeoque immutabiles inde ducta ratiocinati est necessaria . Quod si quando indicat qua est horae recta generis humani atrem , vim ratiocinandi, non aequalem hiet , omnibu esse communem pronunciet , principiorum vero ratiocinandi pauca tantum . Ex quo intelliget, eis rectam quamdam rationem toti generi humano communem, plures alias, quae itidem dicantur rectae , temporum, nationumque propriae , sed quae revera tales non sunt a . III. Per-

a i. et quaeret , hoc in loco quispiam snt, nec ne,

ideae ullae toti hominum generi communes , eaeque immu-

26쪽

PAR ALTER A. III. Perceptio Philosophis est unius ideae contemplatim, quin eam cum alia quacumque comparemus. IV. Cogitatio vero seu iudicium est plurium idearum , earumque relationum clara atque evidens perceptio. V. Rati inatio est plurium iudiciorum comparatro instituta ad id clare percipiendum, quod intuitione non perspicitur. Sch. Sunt hae definitiones ex Malebranchio desumistae a . umn v. g. inquit, bis duo , vel turtuo per cipimus i esse ulla potes reti hominum generi communis rati , sed

inter eos tantum erit alιqua , quorum communes quaedams ni notiones tuum hae quaesto plurimum intersi, read Deciei timana unitatem aserendam , I ad Eud ' conseituenesum , quod naturale, o omnibus ommune dieitur , commentemur hac de re paullo accuratius. 12. A illud in primis quilibet per se animadtertere. νψ , rarum Naturam nam esse ac anformem abique fauem subsantis , egibus , ae ordine tenerali , se e

pulcherrime conserusiam ordinatamque, eodem semper , ae ubique ordine ire, relationesque earum rerum , quae iu rura sum, easdem semper se , em santes, im-ιabii, ies. Sunt enim omnia ex rerum inarum essentiis in Natura Urdinata quae quoniam eaedem sunt sempe - - santes , unum , mmdemque semper ordinem servant, a

3. οὐ hu uotiuii eram Natura , t acamqne timis num sensbus patet, a quomodocumque patet, eadem mus eodem modo is objicitur e non aliam videre Patres , aliamque Nepotes , inquit ille Magnorum globorum sed , situs , motus, phaenomena caetera eadem ubique Teia luris, quae sunt , nascuntur, crescunt, intereunt, ordiarum ubique servant eundem , relationes easdem abigumque sunt. Ac quamquam non omnibus seri omnia Tellus , a Lib. I. M iE. ver cap. a. f. . . Pa

27쪽

in ELEMENTOR METAPH. ei mas , tum simplex es perceptio . Mum vero ita camus his duo non esse quinque , quid in hoc negotio uis inrellectus P id unum certe , eicipit nimirum relationem paritatis, quae es inter duo duo , aut bis duo quatuor relationem Naritatis , quae es inter bis duo quinque Gudirium igitur naesieZius nihil aliud espraeter perceptionem relationis , quae inter duas , vel plures deprehenditur res . Sed ratiocinium est perceptio rela..tronis , quae inter duas et o p tires relationes duarum vel

plurium rerum deprehenditur . Haec ille. Quae cum sint, qui potuit idem philosophus cribere , iudicia pertine re ad voluntatem , non ad intellectiF- id erte est notionibus suis turpissime implicari . Sed est in hac Malebranchii doctrina , quod aut minus sit verum aut minus clarum . Enim vero non omnis perceptio relationis duarum idearum proprie iudicium ei ,- a pellari potest et clara tantumis evidens iudicium est in dici debet obscura vero , aut opinio, aut δε-

hii ut perceptio dearum extremarum , sed non ea. rum comoenientiae , aut repugnantiae , si quidem convenientia , aut repugnantia ex alterius aut horitate statuatur, fides , , . . . clare percipi aut

fame tamen tibique communia quaedam , e plurima magis modificationibus, quam subsantia disserunt ora objecta senstitim humanorum , saltem maxima parte , ubique e .

4. Jam humani senius sun in omnibus hominibus με liter eongis oculi , aures , tactus . Natura quoq- ipsa humana si mitis in omnibus . Reperies quidem homi nes magnitiadine , colore , vidis , vitae moribus inter sequandoque disserre plurimum, des iis, quae sum naturae humanae accidentia is non in inmoris structura essen-.

a Vide quae diximus in Arae uic Critica lib. .

28쪽

dico. Si minime intueor clare tum aut opim , si quidem parva quaedam, non illa tamen clara uxaffulgeat . aut dubito , si nulla, vel utrinque aequa

tiali, cui propensionibus naturo, assectibus, o que

neris aliis . Voluptate o dolore capiuntur tibique omno ac permoventur irae , odio, amori , misericoriae .lpei , metui , ambitioni , varitiae . aliisque an animi per. turbationibus , aut vitiis , aut virtutibtis , subjecti omnes. Ita videre pultimus, quacumque patet Tellusci Sine es , Joponenses, Tartaro , SamHedas Mapones 4 America

nos , Africanos eandem generatim habere naturam disserre, us is , quae naturae accidunt , .lm qine

catione , aut elimatibus inducuntur ., Ac id ego observa. vi saepe in natorum irinerariis , inclutas ipsas ac bam in haras sentes , quod vocamus, generis misericordia tangi amicitia capi , iustitiae esse intelligendos raudore ac Nere ...cundia solere ad turpes res s undi , ae eo consantius quo a magnis civitatibus rem iores, in quibus corrumpere corrumpi saeculum vocatur. 5. Praeterea vis judicandi baliseinandi , utut misa omnibus aeque expedita. prompta , es tamen in omnibus . Itaque hominum, societatem mentes nullam , quae o vitae eo utere nesciat in non sit numerorum suapte natura inteli ens , o regimen politicum, omnino

ignoret , saltem oeconomicum Religionis sit inscia ct artes qualescumque non excolat. Sunt populi qui haecmnia perfectius , plenius , promptius efficiantu sed nemo;

qui penitus ignoret Cultura igit. educatione , nihil etiam temperamento disserunt magis , quam tura ari. Ex quibus ego conficio esse communem quandam to ri hominum generi rationem . Nam Vimili in omniabus natura , ac sensti λ ae tindormis ubique Natura eram 2 , eademque oculis omnium objecta 3

ratiocinandi fa ita omnium ue . Ergo asent lis .

29쪽

persuadeam.

VI. Idea est forma quaedam rei cujusvis , aut ext stentis , aut possibilis. Sch. Non ei persequar dearum genera , quod agri Logico Critica feci. Unum tantum moneo , distima guere Philosophos solere inter ideas intelligibiles is phantasticas, seu materiales e illas enim vocant seruiast pure intellectuales, omnis concretionis corporeae expertes has impressiones in cerebro factas, seu ab obiectis externis in ensus incurrentibus, seu ab actionibus ipsum mentis in cerebro . Quae divisio, quod suboluit Cartes in examine programmatis Belgici millo modo est e accurata in vera potest. Nam dea est forma exhibens rem quamdam , seu ideatum , sed exhibens menti per spicienti e dicitur ergo idea huiusmodi formae ex relatione ad mentem intelligentem . Iam nunc aut mens incorporea est, aut corporea . Si primum nequit suscipere, Wintueri nisi formas pure intelligibiles , atque ulcirco materiales formae in erebro deseriptae , quae i

cumque

mines omnes a eandem fere per se estn me rerum a auram sensibus subjectam, ta ommunes quasdam a con flandis notiones . Iisdem praeterea affectibus ae propensis nibus objecti , ne commimi rariseinandi faeultate prae 4 diri, non possunt non in conmunibus quibusdam veritari bus perpetuo in enthe . Ex quibus illuc ritu , es.

rectam quamdam rariose hominiam omnium communem

Quod ni esse , ni feri unquam potuisse , at aliae

cum alus locis e climatibus santissimis nationibus f cietatem inirent , a commercia agitarent Od enim nonnvis feri potui Fet , quam inter sanos insanas mines o pecudes, quibus nulla es commanis ratio . ID Elementorum angustae vetant hae in re esse viorem

Leflores , qui philosophari amant , ipsi per se haec μpiosus diducere possunt, potissima ui in hκmana bis is ria suerim vosari.

30쪽

Cumque eae sint, cum nequeant immediate esse Menti praesentes , dici deae non possunt. Quod si corporea sit, tum nullo modo obversari ei possunt sermae intelligibiles, neque id circo ullae sunt intelligibiles ideae. Praeter quam quod definiri prius oportet , ideae , perceptiones idem sint neene, ut possit divisio ill intelligi. Nunc vero cum id non conilat, ideri potest; eam divisionem vocabulis constare nihili Caeterum quidquid sit de hujusmodi divisone, id certum est, non posse alio modo concipi a nobis ideas

nisi formarum , aut imaginum instar, quaecum objiciuntur menti, res reserunt, aut existentes, aut possibiles. Scilicet rerum aut existentium , aut possibilium perceptio non fit extra nos sed in nobis. Quum vero fieri nequeat , nisi intima conjunctione principii intelligentis, aut cum rebus ipsis quas percipit, aut cum ea ixum rerum imaginibus nisi deae sint imagines, fora nae rerum , Oportet ςntem nostram cum rebus ipsis

uniri quod explicari non potest, nisi aut ope intellectus agentis Arabum, qui sit toti naturae creatae in suis susu aut ope Pythagoricio Spinoetisti systematis, ut io sit alius intellectus noster , nisi pars quaedam Dei aut Deus ipse per universam rerum naturam dissusus,

commeans . SpinoZa enim sic censet a r Mod ad memtem humanam attinet eam etiam partem naturae esse cen-

ρου nempe μia flatu dari etiam in natura potentiam in initam Intensive extensi v reali extensione cogitandi, quae, quatenus infinita , in se ontinet tota snaturam objective cujus cogitatione procedunt eodem. modo , ac natura ejus nimirum dearum . Deinde mentem humanam hanc eamdem potentiam saluo , non euatenus infinitam , isqtam Naturam percipientem y sed finitam nempe, Matenus tantum humanum Corpus percipit, hac ratione mentem humanam partem cujusdam insia nisi intellectus satu . Quae cum sint non minus a surda