Elementa metaphysicae mathematicum in morem adornatorum ab Antonio Genuensi ..

41쪽

ponit, una , sit ne liberta potentia cum habitu conj--ἀεὶαὶ altera libertas, voluntas βnt ne dux potentiae ἐUtrumoue negat. Scilicet ei, libertas Qvoluntastana eademque sunt potentia in haec potentia neci bitus est, nec cum habitu conjuncta . At illinguere debebat Libertas enim ab usu velut abi racta & separata, nec voluntas est; nec habitus: usus autem libertatis, cum voluntate in cum habitu est coniumctus. Ex quibus Mid intelligitur facillime ad the talem generatim sumptam pertinere quidem illa libertatis genera , quae a coactione is a necessitate naturae dicuntur: ut scilicet vis hominis activa nec ab exter nis ausis necessario nec ulla naturae ne necessitate determinetur reliqua vero genera , quae dicuntur iu- disserentiae , contradi lionis , contrarietntis solum spectare uuam libertatis: hiae si diibe observassent Theologet nostri, magnam partem quaestionum vocabulorum res eare ex scriptionibus suis potui sent. XIV. Voluntas est ultima mentis deferminatio, quas ad bonum repraesentatum complectendum, malum repraesentatum fugiendum ex sua ratione, di rationis conscientia determinat.

Sch. Hoc voluntatem a libertate distinguo , ut si harepotentia, Hai ejus potentiae actus. Quod, intelligatur apertius ex nostri ipsorum conscientia , quinque I uoru in alterum ex altero nascatur, in hoc negotio uni distinguenda. I. Intellectus seu vis percipiendi , cogitandi II. Perceptiones boni vel mali , quae potentiae intelligendi sunt actiones . III. Inclinationes, aut aversationes necessariae ex iis perceptionibus natae e IV. Potentia eligendi vel fugiendi ex ratione o V. Electi , . ipsa, aut suga . Eorum quartum mihi liberras est, quintum voluntates. Non pol ne ae ergo, sed actionis v cabulum est apud nos votantasci in quo discedimus qui-.dem a Philosophis nostris, sed non ab usu purioris LM

XU. Habitus sunt iacuitates animi, quibus actus

42쪽

aliquos quum internos cogitationum voluntatum,tum ea tiam externos lino uae, manuum c expeditius edere potest. Sch. Huiusmodi facultatum esse naturam humanam capacem , nemo est, qui possit inficiari, nisi fortassis qui nondum aut sui aut aliorum ullam habuit notitiam . Sed illud non omnes animadvertunt, hominem, quantus quantus est, nihil aliud esse praeterquam a. Di tuum congeriem hominem autem quum dico 'non hoc tantum animal intelligo mente divina, corpore praeditum, quem naturalem hominem appellare possis

sed hominem civilem , cujus velut rudis quaedam materies homo ille est naturalis. Atqui ego id pono inter naturalem illum in hunc e item discrimen , quod inter rude metallum inde eonsectam statuam. Porro naturali civilem hominem soli iniunt habitus, quum qui intellectum voluntatem, tum etiam qui corpus spectant. Iam habitus continuatione actuum acquiri vetus est Philosophorum essatum Querum nempe ut tenerulae plantae inflexione continuata eum acquirunt situm, quo dirigit Agricultor ita humana natura quum quidpiam saepe emcit, eo inclinatur, ut velut pondereqnodam prntrahatur,in lubentius, ac iacilius repetit. Natura certe nostra, quum esse incipit, nulla insita vi ulli bi flectitur, nisi ad se conservandum, ut superius ductum propensiones commercio mulidi aequirit. Si quam in partem saepius aut ab obiectis externis, aut ab inoternis animi cogitationibus impellitur, in eam fit m Iensior ea propensio continuatis actibus confirmata itus es, quidem, ut inquiunt, altera natura, Quam licet expellas furca, tamen usque recurrit. Quocirca inde petenda ratio, I. Cur habitus non nisi diuturna actuum continuatione acquirantur. II. Cur si facilius, quorum exercitatio cum uoluptate est. III, Cur ii expeditius, qui phantasia, aut corpore magis . Quam mente constant contra hi dissicili . U. Cimhalitus intellectuales .dissicillime acquirantur, cillime deleantur. U. Cur infantes pueri aptiores sint excipiendis habitibus, quam aetate maturi. Prae

43쪽

, ELEMENTOR METHII. terea quum quantitq Virium naturae humanae finita sit inde etiam patet hoc aliud phaenomenon , Cur, natura nosts quum tota unum in habitum incumbit, inepta brevi tempore aliis evadit quemadmodum si quis vim habeat motricem T , dum viribus dextero braehi aliquid urget, nihil conari altero potest . Nec ita fiet lius erit Aristotelicum illud Theorema intelligere quod pluribus ille in secundo Nicomachiorum explicat, nullum esse se intentium habitum. Quod si quis r get , qui haec doctrina stare pollit, cum infusis theologicarum virtutum habitibus, is sciat naturam omnem

ita Deo rerum opificiis moderatori subesse, ut quod tu inflectere nonnisi paulatim ciente queas, sola ille

voluntate flectat. XVI. Affectus voco eas naturae humanae commotiones, quae ex perceptione boni vel mali nascuntur, qua oles sunt amor, metus, ira , similes a . Seh. Renatus Cartesius asseditus, quos passiones vocant recentes Philosophi, ita definivit, perceptiones aut sensus, aut commotiones animae , quae ad eam ipsciatim refer tu , quaeque producuntur , conservantur 'corroborantur per ahquem motum spirit-- b , seu fluidi corpore , quae velut anima quaedam media specta

riis

a Naturam humanam , quo in loco es, indigere asse libus , ut conseruetur id postea demon iratur jumus Sed quoniam sunt excessus quidem sedilium cum tensitate, seu extensione, qua tantum abes, ullam nobis vitae commoditatem praesent, ut potius ad nos infelicita dos videantur aptiores quo distinctius his de rebus di se

feramus, motus illos naturae nostrae cessarios , quibar aut in bonum ferati , aut mersam malum, affectus -- care possumus , ut hoc vocabulum in meliorem semper a rem accipiatur e exesas υero seu intensitate, exten- sione dicemus perturbatione , quod μωλι-

44쪽

PAR sAL Tagni A. ri potest . Sed mihi naturae ordinem acutus alioquin Philosophus pervertere videtur nam quam ille facit caulam affectuum , ille potius est effectus uicissim non enim eae perceptionesis sensus, quas ille passiones appellat , e motu spirituum producunt , conservantur, sed contra , motus ille animae , seu partis, Iurae humanae , quam sensitivam vocant', ut hic amat loqui, spirituum, perceptionum effectus est, cogitatione conservatur&corroboratur ri tantum ignota .re possunt , perceptionibus honi vel mali primum excitari affectus , deinde , perdurantibus illis , intensiores effici, ehementiores, qui sunt omnino sibi ignotiri Nam unde illud , -- mollis flamma medullas Taciatumque vivit sub pediore minusa nempe quia absens arusentem , auditque videtque . Injurato igitur Cartesio credo , quod ille ad Hietabetham scribit de hoc possis

num opusculo , nequaquam miror , quod vitia in illo δε- prehenda , quibus certe eum vacare minime putata, quum ejus modi habeat argumentum , cui nunquam antea imdueram a . Interim haec non satis sunt consentanea cum iis, quae praefatione in eum librum paullo confidentior dixit, ea , quae de affectibus docuere veteres tam larvi momenti esse, o maxime ex parte tam pam prolabilia , ut sperare non debeam, me ad veritatem rei pem

venturum , nis plane ab iis , quas in lirerunt, iis recessero . Nec ego, si physicam huius tractationis partem spectes, vere ab eo id dictum de Morali, quae reponam habeo.

Operae pretium erit, mimmerium illum tenebrionem audire , qui bi ut solet is Musis canit, hei nemus quidem , opinor . A Deflua qui animi pathema dicitur, es confusa idea, qua mens majorem , vel minorem sui corporis , vel licuius ejus partis exi tendi vim , quam anta , virmat qua data , ipsar Mens ad hoc potius 'quam, istud cogitandum determina

a Disolarum pari. I. D. XI.

45쪽

Dir a L. Peream si ρυ intellexi r id prosecto Delio

eget natator . Audiamus delinitionis definitionem

Explicani tergit is Dico primo se tum , seu passionem

animi esse confusam idcam : nam mentem eatenus tantum

pati sendimus p. 3. Qui quatenus deas inada quatas seu confusas habet . Quum nemo si r qui non miretur , pronunciari a philosopho confidentissime , Identem in deis inadaequatis pati , iucundum erit paucis subdere ejus ominis demonstrationem . Postquam in citata prop. demonstrare adnisus est mentem quatenus adaequatas habet ideas, eatenus quaedam neces fario agere , seu potius Deum , quatenus Mentis essentiam constituit oransit ad hoc nostrum . Deinde, i

quit quidquid necessario equitur excidei, quae in De es,

adaequatri, non quatenus mentem unius hominis tantum , sed quatenus aliarum rerum mentes simul cum ejusdem hominis

mente in se habet, ejus illius hominis mens non es auso adaequata, sed partialis, ae proinde per do et hujus Mens quatenus ideas inadaequatas habet , quaedam ne cessario patitur. Tum vero literis cubitalibus subnectit Q. E. D. Atqui nisi id est data opera crucem homini-hus Philosophis agere , vix hunc hominem humanum habuisse sensum mihi persuaserim . Ad rem e persequamur explicationem prioris nigmatis, leo deinde , quarnens maiorem, vel minorem sui corporis , vel alicurus eius partis existendi vim, quam antea , affirmat Omnes enim corporum ideae, quas habemus . magis ninricorporis actualem con situtionem, quam corporis externi a turane indicant: at haec idea, quae assectus formam eo struit, corporis, vel alicujus ejus partis consitutionem in dicare , vel exprimere debet. quam ipsum corpus , Haliqua ejus pars habet , ex eo quod ipsius agendi potentia , me exisendi vis augetur, vel minuitur , is tur

vel coercetur. Et est praeterea , qui Heraclitum cognomento σκοτεινον obscure loquutum dicata est qui Aristo teleas

46쪽

bus quotiescumque cogito , vehementer dubito . v luerit ne hominibus recutitus hic homo scribere , an illudere. Scio passim illum clamare in epit olis, et ros omnes mortales deis phantasiae , idest salsiis , de rebus judicare . non intelletitualibus , quae verae sunt

phantasiam vero non pollis nobis rerum veras natura exhibere . Queritur non intelligi sua principia, idcir- eo , quod ad sua pura noemata nemo intendat animum: Intellectum humanum omnia fingere ex analonia suae naturae , non ex analogia universi , adeo ut sit instar

speculi inaequalis ad radios rerum, qui suam naturam turre re u immiscat a). Non ego inficior , id es habere in hominum vulgo at de gravissimis quo.

que Philosophis id affirmare is quidem hominem de hominibus, id vero ei intolerabile . Quid ρ Spinoeta

homines erudire contendit ope communionis idearum

quarum natura capax et humana , an ea rum , quas

numquam homines habere possunt ' Primum negat ope. re ipso potierius qui promittit, omnem is humanam naturam exuisse prius oportuit . Quam bellum erat fateri, se non intelligere clare, quod nullo modo clare alios docere potuit ' Imago enim animi est scriptura XVII. Beatitudo est status fruitionis sine ulla tristi. tia , dolores, me tu , seu status perfectae voluptatis. Schol. Boetius , quem deinceps ducem ceteri sectata sunt , beatitudinem definit es satus omnium bonorum aggregatione perfectius. Quae non est definitio rei , sed causae rei Neque enim nunc quaeritur , unde beatitudo manet, sed in quo sit posita. Quinimo , quod accurate prorsus pertractatur a Cartesio b ol. phio o, non aggregatio bonorum aut voluptatem in no4

a D. a. alibi ex Verulam

47쪽

o ELE MENTOR ME A v M. bis gignit, aut facit nos beatos ; sed conscientia perse

Eois nostrae quae e bonis illis derivatur; qua de re poliea Jam idem peccatum peccant illi omnes , qui rogati in quo sit posita beatitudo, varia bonorum genera percenient, atque in eorum aliquo locatam docenta nempe eatitudo esse non potest nisi in aequabili terfecta voluptates unde vero ea derivetur voluptas , aliacuaestio est . Quum autem dico in perfecita voluptate politam esse nolis beatitudinem , hominis P seu attirae humanae voluptatem intellio , nec necesse est distinguere inter voluptatem Nimio corporis r voluptasen: m non potest esse nisi animae. seu potius naturae visentis,in sensti e . Excitentur vero voluptates ex perceptionibus bonorum animi, an ex conscientia botiorum corporis , id est , ut dixi inquirere in causaλvoluptatis beatitudinis , non ipsam beatitudinis esia sentiam explicare . Quare iniuria in Epicurum debacchatur Cicero a , quod ille beatitudinem in voluptate posuerit, quasi in abdomine cin iis , quae infra uen-

trem sunt. Nec enim hanc tantum voluptatem vocabulum ἡδονή significat , ut Romanus hic censet Philosophus is non agebatur Epicuro, quae beatitudinis caulae, sed quae natura , in qu ille perspectius philoni sophabatur, quam alii , qui turpillime statum quae ilic

ni miscebant.

Age verb, audiamusis hic humanae sapientiae, si diis lacet , initi uratorem. Nosera salus, seu beatitudo, seu libertas inempe haec Synonyma habet coniti ineonsanti, aeterno erga Deum amore , sue in haec Synonyma in amore Dei erga homines by Paulum audire iures, nisi posteriora impietatem eandem , quam cetera, saperent. Ne vero quisquam roget, qui secun- , da illa verba cum primis conveniant , audiat quid ille,

48쪽

A m. R A . 3Iamal omine amar recte haec quidem consequen- te quod amor Dei erga homines , mentis erga Deum amor intellefitialis unum idemst. Nempe , quia Mentis regi Deum amor intElectualis pars est Uniti a-ris, quos Deum amat , non umenvs Unitus es , sed quat nus per essentiam humanae mentis , sub pecie aeternitaris consideratam explicari potes a . Quae nova argumentationis species λ Quae cum impietate commixtae tenebrae Do mata naturae rationi contraria . Sed ut mendacis argumentum dictorum est inconstantia, ita errore turbati animi sententiarum pugna . In vita, inquit alibi, 'prime utile est intellectum , e rationem , quantum 'o Humus, perficere in hoc uno summa minis FELICITAS , seu BEATITUDO Onsisti . . . intellet um vero perficere nihil etiam aliud es, quam Deum

Detque attributa, actiones , quae ex Uius naturae necessitat consequuntur , intelligere b) XUIII. Uirtus est habitus faculιates , hominis . rionales perficiens. Vitium habitus deteriore essiciens.

b Appendice ad pari. IV cap. q. ' ER iutus superiori anno Lugduni Batavorum lia bellus, quo philo ophia Moralι Mathematicum in morem comprehensa exhibetur , Auctore Maupertinio viro in priami Aa simo Auelis Aetii huma in felicitatem hunc ferme in modum explicat. Voluptatem , inquit , appello omnem perceptionem , quam habere potius, quam non, velimus , a quam nolimus a nobis subduci , --im qua libenter simus. Omnis vero perceptio, quam minus libenter ferimus , quamque commutare gessimus

dolor est . Iam duratio voluptatis , seu perceptionis amabilis, tenapus est beatum , eoque beatius , quo voluptas illa intensior diuturnio contra duratio perceptionis molestae , seu minus amabilis , tempus est miserum , ac miserius, pro ejus intensitate , aut diuturnitate majori . Demum perceptionum amabilium

49쪽

Itaque moralis est quae perficit facultates rationales fiabeatitudinemri virium, quod impeditiores ad illam efficit. Seho Nihil immuto de doctrina . Thomae teris eam rasero nam ubi aliorum definitiones, quas mox proferam, obscurae aut mancae, aut salsae , aut non essentiae rei , sed vel causarum si vel qualitatum haec&clara, perfecta, vera, .secundum rissentiam . Virtus , inquit ille ah nominat quandam potemtiae perfectionem reniuscujusque autem perseeio praecipua consideratur in Ordine ad juum finemri ni autem potentiae actus est e unde potentia di itur esse perfecta se .cundum quod determinatur ad suos eius . . . . potentiae autem rationales , quae sunt propriae hominis. non sunt determinatae ad unum ut naturales nempe vires sed se abjnt indeterminate ad alta , determinantur autem taxadius per habitus. Egregius est ea de re Ciceronis locus b , ut inquit , in malis attingit animi naturam 'eorporis similιtudo, sic in bonis e sunt enim in corpo re praecipua , pulchritudo , Tires , aletudo, si mitas, telocitas quae scilicet lunt affectiones corporis memia brain vires perficientes he sunt item in animo Corporis temperatio, quum ea congi uuutunter se , e quibus consamus is ita se animi dicitur , quum ejus judicia, opi nionesque concordant , eaque es animi VIRTUS . . . ut corporis es quaedam apta Rura membrorum, cum coloris summa beatitudo est molestarum summa miseria icuumque Auctor Osius sibi persuaslset ex accuratissimo, ut inquit , calculo, in vita humani, perceptionum ama hilium summam longe excedi a summa molesiarum perce.. I tionum, inde conclus , longe obse in ita humana majorem miseriam , quam felicitatem . Biblioth. aifcnnis avn. O. part 2 art. . . Quam hominis docti conciusionem nee Auctores h in bibliothecae probant , nec ego veram puι , qua de re dicetur loco suo

50쪽

in animo , opinionum Iudiciorumque aequalitas, consian-ria eum firmitate quadam o sabilitate virtutem subsequens , aut virtutis vim ipsam consequens, pu&hritudo wcatur. Neque vero ab ea definitione niti verbo tenus ,

di ita Augustini virtutis definitio , ut sit bonus fustiberi arbitrii. Sic is disserit , ut tria bonorum faciat genera , magna , media in minima , hinc addit ahquod in mediis honis inwnitur eberum arbitrium sequia o male illo uti possumus M amen tale est , t sine illo reflevia

vere equeamus : Bonus autem usus ejus jam virtus , ,

quae in magnis reperitur honis, quibus male uti nullus potest. Renatus Cartesuisib sic eam in rem soripsit Seeunda

si regula bene viveo in heate ut si semper in mano, consanti pro et, ea omnia faciendi, quae SUA RATIO Us suadebit ne pasonibus uis aut appetitionibus ab hoc abdaci se permittat. Atque hujus propost firmitudinem pro virtute habendam esse exsimo ς quanquam haud scio , irtutem fuisse ab ullo unquam ita explicatam . Ego vero tantum abest ut hanc virtutem dicam , ut potius vitiorum omnium hoc caput faciam pertinaciter ex propria ratione vivere . quum do bre-

viisima tantum ea sit, sed in plerisque falsa semperim constans .lestis . Graui une potius praecipit Salomo, me sapientias tuae in nitaris . Scio veteres plerosque Peripateticosis Stoicos , vii tutem habuisse consanter ex redi ratione vivere , plenius certe ii , qui non ex propria ratione , sed retita definivere virtutem , sed oportuit ut prius in eo convenirent, quid sit recta haec raviris. a Zeno vera dicebat visa impress a seraque eo quod es , qualia esse non possunt ex eo quod non es L c ea dis oescebat in naturalia , Marte aequisiti, ill ' que appeJ abat quae infantes sine Dochoribus didicimus