Elementa metaphysicae mathematicum in morem adornatorum ab Antonio Genuensi ..

301쪽

est, quod fini suo non sit aptatum t nec alias est is

oculorum finis praeter quam viso . Quum autem eaedem sint in bruti oculo partes , dicere non eundem esse finem, est abuti patientia eorum , qui serie philo soptantur. Vident ergo brutari quod si vident audiunt, olfaciunt gustant. Id autem , nisi cognoscant, qui habere possuntes Cognoscunt ergo bruta. f. X. Sed id ipsum confirmant experimenta . Bruta objecta distinguunt internoscunt inter utilia & noxia, amica in infesta . Ex voce , sibilo, strepitu, odore ob- ecta discernunt ab incessu quandoque iudicant , in eoque homine ipso sunt sagaciora manes , qui Elephanti voces internoscunt . iis auditis, de objeciis, quae nondum videre, praeiudicant ea esse amica, aut inimica praesciunt. Nam si amica fuerint toti se comparant, ut blande, amiceque excipiant : contra uero si

inimica praesagiant , exasperantui' seque ad praelium veluti accingunt , in aciem , si res erat , prodituri. Praeterea Canes , quod negatum homini , odore ipso de objectis iudicant . Iidem ad incertos rumores, assurgunt, adstant incerti , quousque amici ne adveniant,

an inimici intelligant e tum post certiores conjecturas aut insiliunt furentem aut blandientes occurrunt . Desceret me dies , si Canum tantum experimenta enarrare aggrederer . Unum vel alterum addam . Quum

ess em quatriennis , atque S. Magni parvo in oppidulo apud viam lectissimam faeminam Annam de Medicis degerem , Verno tempore , ridente mane ludibundus ab Aviae oculis Patriam versus , mille circiter passibus , sed arduis Walpestribus ocis , distantem me deporto et adsilit manis , quo cum plurimum iocari consueveram . Advenio ad rivulum , qui utriusque agi

fines disterminat . is Vernis aquis paululum excreverat. Ergo verti me in opacissimam, quae adstabat, Sil

vam s

a Nilia a Salern s mille passus ad asivum Orien

tem a

302쪽

186 ELEMENTOR METAPH. vam, proceris Castaneis, Quercubus , aliisque arboribus consitam . Ita autem in ea me implico , ut cum volo, exeundi nullas, quantum circumspicere possum, vias it enio. Adsideo merens primum, mox lacrymans, hinc eiulans ad blanditur Canis in quasi me invocans, saepe ingreditur viam, terum redit , nec , nisi ut manu me comprehenderet, deerat. Flebili me. excitat voce lacrymantique illacrymatur . Eum , qui quid vellem videbat, non intelligo. Ad vesperum usque in eo me situ macero Tum cadere umbras cum adspicio, Silvamque obtenebrescere pavidus rigidis capillis adsurgo. Canis totum me ruspatur, prehensat . Eum tandem secto ducem , qui domum refert incolumem . Graistus me ei vitam debere agnosco. Quum Neapoli familiariter versarer in domo nobilissimi, atque humanissimi Ioseph Leucteri catellum Isabellae Leucteriae ad Iescentulae rustis de rivi os tanta mecum familiaritate est conjunctus, ut advenientem vel incessu e snosceret circumsiliebat, vestiumque peras lepidissime epidus catellus rimabatur. Sed idem Iosephus Leucterius narrabat, quum mortuus esset Frater vir sanctitate conspicuus, Sacerdos optimus Franciscus Leucterius, eius canem unus consecutum plorabundum monumento adstassse, idque vel per mensem frequentasse, ut vix vi verberum ejiceretur . Memoranda certe est, be-teribus adnotata Canum fidelitas Celebratus Homeri a

Argus lyssius Canis, qui

continus adveniretem dissem agnomit . um Tacito Canis Sabini t aL aliis. Iam quid memorem brutorum aliorum artificia DFeles dum Soricibus insidiantur, Araneae dum muscis , quam πολυτρο ποι Formicae vero quam οἰκονομοι Nam Salomon ipse hominem eis concredidit, ut eum prudentiam docerent . Si a praeterea quam similis rurpissima bestia nobis P pudoris quoque

303쪽

PAns ALTER A. 28 que animalia stud intes ligens videtur si id ita dicerelicti . Simiam enim scio Deminam Salerni, quam delitiarum caus a Paulus apogras ut vir literisin nobilitate aeque illustris, domi habebat, quam pudebat si

occulta naturaa quispiam inspexisset . Quam rem cum ivrrassem Matthaeo de Sarno Neapolitanorum iterat is Maecenati opsque in litteris versatissimo, id praecipuum nobilitatis suae insigne reputanti , adiensius est, remque similem de masculo Simia, quem olim penes se habebat, retulit Elephantorum historia hac in re prorsus miraculosa est, ita ut ne paradoxa narrare vicear, ab his reserendis abstineo . Ergo bruta cognitione praedita esse , si his non demonstratur, nescio an evidentioribus experimentis res alia ulla in Physicis monstrari potest

f. XI. Constat iam bruta animata esse ea enim cognoscunt . dolore atque voluptate persunduntur f. VII. assectibus agitantur VI motibus spontaneis sese perciunt f. II. III. in seq. . Sed illud non aeque constat, qualis si haec brutorum anima , seu hoc activum eorum operationum, ut vidimus, principium. Id est e aliquod superiora demon. stranto quale nunc si ex iisdem operationibus perqui-xehdum: non enim vagas consectamur hypotheses. Nihil igitur brutis tribuendum , nisi quod ex eorum opexationibus necessario deducitur,f. XII. Animam brutorum non esse corpus ejus generis, qualia sensuum tactu cognoscimus, iis argumentis probari posse nobis videtur, quae si non Mathematicam evidentiam, at summam is qua in aliis rebus physicis sumus contenti , raseserunt probabilitatem Omnium primum Newtoni egregiam illam in rebus Pnyticis philosophandi regulam, quam auctoritate sua

ceteri philosophi comprobarunt, praestatuimus, itares corporum quae intendi oe remisti nequirunt, quaeque corporibus ommbres, in quibus experimenta instituere licuitsnes deprehenduntur, pro qualitatibus corporum niser rum abendas esse. Ergo quae ex una harum qinlitatum

304쪽

necessario in uno corpore deduco, id ex quolibet corpore deduci compertum habeo . Ex g. Gravitatem veluti qualitatem omnium corporum habemus e lapidis gravitate deduco, eum in Telluris atmosphaera libere relictum caderes idipsum de quocumque corpore conficio, id nempe ibere relictum , idest nulla resistentia a *rius corporis opposita , aeque cadere . Ex soliditate , quae ipsa inesse reperitur in cunctis corporibus , in quibus experimenta licuit instituere, deduco, duas metalli partes sese compenetrare non posse ergo per praefatam legemo deducam idem de ligno, aqua, aere, aliisque corporibus . Ex vi inertiae deduco metallum suapte natura non post e statum suum, seu quiescendi, seu movendi, mutare : ergo inseram idem de terra , de aqua, de aere, de quocumque alio corpore. At enim , inquit aliqui , quum istae corporum qualitates genericae a Voluntate Dei pendeant, an non potuit corpora emcere, quae his destituta aliis diversis sint proprietatibus composita' Respondeo. i. nos non id quaerere, quid potuerit Deus , e quid fecerit. Quousque non costat aliud fecisse, nos ex analogia rerum id non fecisse judicabimus . . tum nos dicere , ea non esse corpora sed res alterius generis Corpora enim vocamu eas res

quibus qualitates has inesse scimus quibus insunt contrariae , ea sicut alterius naturae, alio appellabimus vocabulo. At si eodem aliis uti placet , sciant se magnifice vocabulis abuti. f. XIII. Quibus explicatis sic propositionem nostram

demonstramus . Inertia & soliditas qualitates corporum sunt generi caed ea in re consentientes habemus Philosophos omnes ergo si brutorum animae sint corpor eius generis , qualia sensuum tactu cognoscimus, inertes erunt, solidae sunt autem nec inertes nec solidae id enim patet ex eo . up sint activae , spontaneis que motibus gaudent. a. quod percipiant. 3. quod relationes obiectorum cognoscant. q. quod vis eorum vitalis tota corpora permeet corpora ergo hujusmodi qualia contendimus, non sunt

305쪽

Explicemus assumtionis partes paullo accuratius. Α-cti Vas esse brutorum animas ex spontaneis motibus con fici tu es quod enim activum non est, sese spontaneis, tibus ciere nequi . Porro quod activum ii, id iners

non est , ut patet inertes ergo non sunt animae bruetorum . Praeterea cognoscere bruta probatum est ergo ec rerum ideas percipiunt,in eas conserunt. At quamquam in solida materia imagines aliarum rerum depin-

gi possint, idque intelligatur clarissime, harum imaginum perceptiones fieri nequeunt, nisi soliditate destructa. Nam extensae imagines in indivisibili percipiunturin conseruntur nulla enim fieri potet extentarum imaginum comparatio nisi in indivisibili, ut iis patet sui paullo attentius hac de re meditantur a . Qiiodsi id feret vi motus , motae materiae partes in indi--visibili tompenetrarentur . Ponamus percipi duas ima gines, unam circuliis , alteram quadratii . Si id in tione fieri asseris, certe partium A motus diversus erita motu partium BQ diversitate enim motuum ponis exhiberi diversas imagine . Pone nunc simul conferri, id faciendum tertia quadam motione, haec motio nec debet est eis tantum, nec B tantum, alioquin unam referret imaginem . Nec eis potest ex utriusque simul una mixta, nisi partes σου cum partibus σου motu penetrentur . Quodcumque asseris , si hae perceptio motione fit, soliditas materiae evertitur Brutorum er- Eo animae , quae cognoscunt , solidae non sunt . Ad hae , anima brutorum vi sua vivifica eorum corpora tota permeat, estque , ut actio motrix penitus cum tot corpore compenetrata quod confirmat Principium

ho activum minime eis solidum s adeoque incorporeum esse . Lf. XIV. Atque hoc adeo mihi est persuasum, ut putem ullam esse vim corpoream activam , quae corpus. dici possit, viresque has omnes aut incorporeas esse sub Tom. II. T stan

a Vide dicta prop. X.

306쪽

sanitas , aut incorporearum substantiarum attributa. Nempe vires istae activae totam materiae massam per meant , nihilque habent eum ceteris corporum qualitatibus communis. Praeterea sine his viribus existere corpora posse clare intelligo. Quid enim vetat existere rem extensam , solidam , tangibilem huiusmodi activis viribu delli tutam P ergo vires illae activae mundanae aut subitantiae iunt incorporeae , aut incorporearum substantiarum attributa . Sed , inquiunt, extensae iunt vires istae in materiae proportionatae Resuonderi spatium ipsum acuum , si quidem ei ullum extensum est e, esse. que extensioni o p irum proportionatum . Quid igitur vetat ejusdem, aut similis eis generis substantias tui modi animales vivificas uidvis potius aicere paratus sum, quam aut vires istas ite corporeas , aut propri tates corporum essentiales j XU. praeterea, si brutorum animae sunt corporeae , earum perceptiones nihil aliud erunt quam internae partium motiones quum autem qu id cumque est

corporeum divisibile sit in indefinitas piri es ; equitur in qualibet perceptione fieri in anima bruti motiones innumerabilium partium: pone fieri motionem Ooo. Partium e cur, inquam , non erunt mille perceptiones Non aliud dicere potes , nisi omnes illas OOo partes conspirare motu suo in unam imaginem objectae rei Id vero intelligi non potest , nisi eandem habeant motus directionem Ponatur percipi alius rei aliam imaginem tum aut eaedem animae ruti partes secundum

aliam directionem movebuntur , immutata priore in id omnibus mechanicae legibus repugnatri aut mutata priore , tum prior imago dissipabitur aut non eaedem sed aliae partes ejusdem animae hanc secundam imaginem repraesentabunt tumque bruti anima erit multiplex , id ei distinctae erunt in bruto atque diversae sacultates percipiendi . Quod si asseras actione alterius generis a motione corporea fieri brutorum cognitiones; tum cogeris fateri actionem hane esseis ipsam qualita-

ςm aliςrius subjecti, per ea quae superius uni dicta.

307쪽

, 'ρ f. XUI. Minime igitur dubitandum videtur brutoruman; mas esse incorporeas. Sed illud video mihi opponi, nihil repugnare , ut Deus materiae cognitionem Mon sum largiatur. Eadem enim ratione, qua quaelibet materiae portio motus est capax , esse potest .sensus at que perceptionis. In hac sententia fuit vir doctus Iohannes Lockius , qui eam ob rem cum duardo Stil lingfleet acet rimari habuit controversiam a). Sed mihi quaestionem provexisse philosophi isti Angli videntur idcirco quod non satis voeabula definiverunt , in quo mirandum est Lockium praescriptis a se regulis mi grasse. Quaestio enim est , an Deus possit materiae lan sumin cognitionem dare ita tamen in . illa adhue

retineat priores materiae qualitates, inertiam potissimum, soliditatem, gravitatem non autem haec, an efficere

possit ut id subjectum , quod prius erat solidum, iners,

rave , evadat opitans, amissa interim inertia in lo-ditate. Quod ad secundam hanc quaestionem spectat neque affirmare neque negare est animus es religio enim nobis est de obscuri judicare . Ad primam vero quod attinet, negamus id fieri a Deo posse . . Neque enim Deus eis cere potest, ut idem constς ex iis quae se mutuo destruunt et ex. r. nequit assicere circulum quadratum quippe altera alteram figuram destruit , estque uoluntas Dei qua vult aequalis voluntati qua non vult, ex qua idcirco sic contraria voluntate aequilibrata nut: la sequitur operatio . Sit voluntas, qua vult circulum zz4, voluntas vero qua idem vult ut si quadratum quum altera tantumdem demet quantum poni

altera, erit actiori 4: Ac B 'A , id est nutila . Quoniam ergo perceptio cinertiam is solidit

tem destruit , ea non potest ita convenire materi.ie ut

ψdem inertia' soliditas conveniunt, quod est cor

a Vide notas Arestae ad aput lιb. 4. Deciminum Philosophicorum de intellectu humano A quae nos ad

308쪽

gitationis non esse capacia.

f. XVU. At molestior est quorundam Theologorum objedito. Qui , inquiunt, fiet huic animae, si inco porea est ρ Ergo creata ea est ergo perire nequit nisi per adni hi lationemri ergo legum quoque is boni γralis erit capax sexcenta hu)uimodi, quae non s- ne fastidio audiri possunt. Nam primum nostra non in terest scire, quid contingat his substantiis, postquam ab unione aliarum discessere . Constet id auctori suo, ut pe specte pronuncia Augustinus Calmetus. Ad rerum, ut alias dixi, extremos fines humana mens non pertingit. Ergo , inquiunt, creatae sunt Quid vetat Nihil enim substantiae in natura est, quin per creationem prodiderit. At persuasum erat aliis , idque videbatur probabilius prodire eas e nuri teriae . O lepides quasi hoc minus sit, materiae facultatem dare novas creandi substantias. Nihil addunt, Deus de novo creat omnia semel sub rerum initium creavit secundum hos creat hum Nas mentes . Sed est, quod aiunt i quid prohibet omnes eas animas , cum aliis universi activis substantiis, Nininibus vitalibus sub rerum initium creasse Ergo pereunt per anni hi lationem P Quid ni nam ne minima quidem materiae pars alia via perire potest nihil enim

eorum quae sunt a Deo creata naturae vi funditus perire potest . Addere vero , quod Scholastici faciunt nihilum ui nihilum subjecti , id est inutile: nam id quamquam recte fortalse dictum sit de modis is ace, dentibus ς at de substantiis haud certe dici nisi imperi-

tilsime potest 'ae enim quum pereunt totae pereant necesse est . Sed vero mihi, ut ingenue quod sentio dicam , haec Peripateticorum opinio quum rectae rationi repugnare tum ad gravissima absurda ducere videtur Primum sententia haec Aristotelis, materiam primam unicam esse, immensam , immobilem , ex eius vero sinuo potentia mundanas educi formas Spin et ismo mihi 1 detur similis e in hoc enim eodem mod0Omnia omibus modis ex aeternae substantiae sinu ema

309쪽

tiant. Quod vellem observatum alchio, dum ratio ne conquirit, ut Aristotelem inter Atheos collocet Deinde quis intelligat ex inertis materiae sinu princiis pia educi activa' ita posset materia suapte natura quiete ad motum transire. Quis praeterea intelligat ex bruta materia cogitationem prodire ' Quod si id fier potest , triumphabit Anaximander is enim Mentesatisque eos ex atomorum conglobatione atque motu ess-ci bi persuasit. Quod sane non repugnat s ex ruta materia cognitio proficisci potestin spontaneitas , quae esse in brutis probatum est, iique, quibuscum nunc re

agimus, non diffitentur. Quod pertinet ad ultimum, respondemus brutorum animas nec abstractarum rerum notiones ullas habere, nec leges sentires, tantum abest ut possint actiones ad legem conformare, quae moralis est bonitas. Sunt mim eae inferioris ordinis substantiae, a natura anumarum rationalium longe distantes. Quod si quis putar, id fieri non posse, nae is divinae sapientiae , tentiae nimis arct c statuit cancellos. Mihi contra persuasum est, summum illum rerum opificem substa tias infinitorum generum, atque infinitarum specierum creare posse, quas nullo modo nos intelligere valeamus nihil unquam magis temerarium censui, quam ex viribus ingenii aut naturae nostrae de divinis operibus iudicare. Quid quod animas etiam humanas esse post e in hoc stati, infantium lupidorum exemplo docemur qui etsi quae vitae utilia sunt aut noxia di

sternant, at legis,' ratiocinii ad legem formati nondum sunt capaces. In Casti leone patria mea hominem scio, qui quum supra 6o vixerit annos, nec ratiocinii unquam nec reflexionis, adeoque nec legis sui capax en ullus est infans eo stupidior . Nihil unquam relationum moralium sed, ne vitae quidem corporeae regendae

quidpiam discere potuit Ludificabamus eum ueri eique in os lignea ingerebamus frusta quae ille deglutiebat . Vectandis rebus destinabatur. In beatae innocentiae statuis vixit in mortuu est . Erat ei no-

310쪽

: FLEUENT R. METAPH. , men Iosephus Pelusius. Rem narro quam ebevi ullae plurimi sciunt in narrant Dii immorenses f homo homini quid praesae

Srvito in Hligens . . . . ah. Qui homunciones ea de re pede stantes in uno sententiam pronunciabunt, non potius divinam vener hundi adorabunt providentiam ὶ Quam rem idcirco retuli, ut confirmarem , nihil esse mirum non intelligere nos pleraque, quae ad brutorum statum , animasque pertinentu nam infinita sunt de hominibus ipsc quorum fines Wrationes ignoramus. f. XUIII. Scripturae Sacrae reponunt, negant brutis intellectum nolite, inquit saltes, feri scut equaro titus , iis nisibus non est intellectui. Respondeo multo plures es e Scripturarum Sacrarum locos, in quibus bruta cognoscere assirmatur, quam in quibus negetur esseque illos magis naturales, hos emphaticos . Nam Gallo intelligentiam ' Miluo cognitionem tem p xii, in quo nidificet Boui domini sui notitiam,

aliis brutis generatim cognitionem tribuunt Scriptores Sacri. Ne tremoratur quidem haec Cartesianorum veteribus sententia e Sacris una profanisque Scriptoribus quantum memoria vetera repetens, recordor, quidvis potius, quam hoc Cartesianorum paradoxum venit in mentem . Se i negant Scripturae brutis intelleictum Commode sunt illae explicandae, ne Scripturas scripturis committamus . Negant nempe ratiocinium , eamque, quae propria hominis est, rationem reflexionem perceriones relationum rerum abstractas. Bruta moventurensationibus ab obiecto aliquo praestente factis homines a perceptionibus etiam abstractis, remotarum rerum. Quod inde intelligere licet, quod bruta praesentia tantum cavent pericula o homines remota quoque futura Canis si iacet non surgit ad remotius peri. culum quod prospectare nequit, sed ad praesens rumorem audit, videt minas cavet. At homo futura