Elementa metaphysicae mathematicum in morem adornatorum ab Antonio Genuensi ..

291쪽

PAns ALTER A. 273 tu naturales sunt, non spontanei , certis naturae, immutabilibus regulis fiunt id enim demonstratur ex

continuis experimentis . Harum regularum praesipua est , Corpus in motu positum perseverare eadem elocitate, atque in arim direfctione, nisi ab externa aliqum ca- sa aut cohibeatur , aut alias in partes determinetur Delua motus regula , quae omnium philosophorum conensione probata est, vide quae recentes philosophi scri- psere a . Iam si bruta spontaneas motiones non a bent, haec regula , quod ad tranque attinet partem, omnino est salsa I. Bruta quotidie e somno surgunt, postquam nempe veluti mortua humi strata iacuerint . Nisi autem admittas vim iis instam , qua surgant , cogeris fateri ingentem Elephanti machinam a quiete ad motum suapte natura excitari . Dicere autem id provenire ex motione ab objectis externis in bruti machina factis id est ineptire. Nam experimento discimus easdem fieri plerumque motiones , immobilibus interim brutis ostende iacenti cani corpus pani simile , surget, accedet, oculisque, naribus , aut etiam gustu imposturam deteget: itaque recumbet iterum . Tu ei recumbenti iterum ostende , fortassis secunda hac vice surget-At detecta fraude , si centies ostendes , ne aures qui isdem quati et oculos etiam avertet, dormitabit . Quidaeaedem externae motiones eadem canis machina cur

non idem in cane motus Ex iisdem enim caussis naturalibus & necessariis iidem profluere debent effectus. Pluries cum et , quam domi habeo , ludere soleo. Sunt eles oris tactu delicatissima, itaque cibos vel mediocriter calidos declinant . Huic igitur eli rustulum ais piscis, sed pene urens, ostendo ea accedit, ori admovet murmurans altitansque domum circumcursat.

Voco parum post, emcio idem illa eadem . Ergo recta in Coquinam. Ego vehementius illam , blandidiusque

292쪽

revoco ea graviter seroque ad cubilis ostium se confert ostendo piscem lente intuetur moratur parum .pere hinc oculos avertit , caputque in Coquinam redit. Quid P effluvia praedicabis P Canes expertus sum plures , qui si quando heros suos manus cum aliquo se hostiliter , seu per lusum conserere conspicarentur, statim inimico, ut putabatur, adsilirent , heros defensuri. Ei fluvia ne excitabant a. Ad haec Pleraque brutorum in impetu ipso motus velocissimi repente consistunt, si aut viderint aliquid aut audiverint, aut olfecerint. Aves , quales ru-.cs , Anxeres, Palumbes, aliaeque quae turmatim volitant, aut sibilo audito, aut hominis voce, aut venatore conspecto, velocissimum volatum alio divertunt,

etiam per oppositam motus directionem Canes , qui, Damae, Lepores , aliaque animalia pernicissima , vel obiectu aquae , vel rupis , vel profundioris scrobis , vel hominis alicujus, aut alterius animalis infesti , vel statim consistunt , vel motus directionem repente commutant . Si nunc spontaneos brutis denegas motus fatearis necesse est , extitisse tantam extra bruta illa vim , quae eorum velocissimos , concitatosque mutus

vinceret e non enim motus extinguitur, aut motus directio mutatur, nisi obiecta potentiore aliqua caussa, ut statutum est. Quis autem dixerit hilum, vocem, erus uvia scrobis rupis fluminis tam valere, ut brutorum illa phaenomen producere possinta 3, Praeterea omnes analogi e leges demonstrant ruista spontaneis his motibus praedita . Nullus est enim iii homine motus spontaneus, qui in animantibus locum

non habeat. Eaedem capitis commotione : eaedem , culorum convelsiones pedum elevationes , tensiones,

contractiones: hae quidem ob easdem caussas aedem in homine Obruto . Quod ostendit motiones istas in hornine aeque 'brutis esse spontaneas similium enim esse, O uum similes esse caussas necesse est Qui caussas motrices horologii A detexerit,is omnium similium horologiorum detexerit. Nec alia ratione nos de mutorum hominum

293쪽

Ρ- A A. 277 motibus iudicamus. Non dubitamus eos asserere pon'taneos, quod similes sint nostris, similibus membris in simili machina , atque ex similibus caussis iacti. Quid vetat idem ratiocinium in brutis locum haberes Ratum igitur indubiumque sit, bruta motibus spontaneis sese agere. Quod adeo verum putavit acutissimus quidam philosophus, ut non dubitaverit libertatem quoque quandam in rutis agnoscere, eam-oue rem , in specie saltem similibus verum argumentis probare . Sit A bivii caput duo Lepores ex A communi nido ad canis latratum exlurgant

pergat alter per Αν, alte per AC, Canis seratur ab X uersus M is quum est in subsistit parumper , deinde duarum alteram eligit directionem. Quo experis mento confirmantur saltem motus brutorum spontanei tilbertatem enim iis nego et ea enim sine rationis consulta, tione esse nequit; neque vero haec in brutis est ulla 3. Scio his argumentis ita respondere Cartesianos ut eos motus Deus producat in machinis animantium. prout obiectorum occasio tulerit. At nihil fingi potest ineptius. I. unde id constitit artesianis ratione ne id assequuti sunt, an revelationes si prima certa eius rei proserant argumenta . Nam non altera quippe omnis revelatio, uti commodius ostendam, brutorum

294쪽

1 8 ELEMENT METAPH.

. pontaneitatiis cognitioni favet. a. si Deus hos motus esticit ad obiectorum occasiones, hanc sibi legem secundum artesianos statuit, ut iisdem semper exi 'sentibus occasionibus eosdem motus producat. At ea lex falsa est in exemplis producti num. I. Cur enim non semper movet Canem, si semper lignum, quod panem imitetur, ostendo occasio eadem motus non iidem. Non censet, inquit aliquis, id conservationi

bruti conducere e scit enim panem non esse . At si verum est , ne primum quidem quum ostenderem movere debebat sciebat enim lignum esse non panem. 3. ferantur velocissimo motu ingente turma palumbes paganus homo baculo armatus colli adsidens adspiciat di-- recte adversus se venientes clamet incondito clamor 'palumbes statim motus commutant directionem, seu potius Deus, ut Cartesianis. δlacet, novam motu direct ne in palumbum machinis producit. Quid ita

quaero Deus enim si μέσως omnes mundanos motus producit, eos non alia ratione producere decet, quam ut universi ordo pulchritudo servetur, atque ne eius partes intereant, dissolvaturque ordo. Nunc nova haec an palumbis motio palumborum conservationi necessaria non est neque enim paganus altissime volantibus palumbis nocere potest id Deus probe intelligit nulla ergo ratio illum movere potest, qua id velle efficere percipiamus. Deficiet me dies si Malebranchian systematis absurda omnia colligere velim . Ad fontem digitum indigitasse sit satis. Sed illud praeterire non debeo,

hoc ystema totam Scripturarum sacrarum oeconomiam evertere. Cur enim vult Deus homines ab Ursis, Lemnibus, Pantheris, Piscibus, devoraris expediant hoc

Malebranchiani. q. V. Bruta actionibus spontanek donata esse superiori articulo confecimus . Nunc affectibus quoque ea subagitari, quae mediae actiones sunt a nobis vocatae , demonstrandum est. Rem ad pauca reseremus capita ostendemus enim bruta irae , in metui esse obnoxia, quod ad

rem nostram satis superque erit . Porro id ex iisdem insere

295쪽

iisdem caussis eosdem esse ius nasci , ex similibus similles o ex iisdem esse iis easdem caussas , ex simillibus s-

miles argui . Quae principia qui ad spernatur, is omnem rerum ordinem , omnesque scientias physica evertit.

Quae iram , metumve in homine antecedunt, aut consequuntur, eadem cernuntur in brutis Exordiamur a pinsterioribus Irae haec in homine signa Exeandescunt vultus, oculique contrahuntur pili , gestiunt artus Secundum haec violenti motus, adversus pericula impetus in id quod coepere, pertinaces necessitudinum immemores. Eadem in brutis Uidere est in Cane irato rubescere oculos , corripi undique pilos tardi initio gravesque mctus oculorum capitisque agitationes mox Ieriis impetusci nullus periculi metus . ne familiarium

quidem dii pectus. Idem in Tauris , in Leonthus, aliisseque brutis armis a natura ornatis. In metu stupor ire mor artuum , cordis palpitationes vehementiores , re

pida fuga , atque velocissima. Idem in Gallinis, Leporibus, Damis observatur. Ex his conficitur motiones corporis in ira , aut metu, easdem , aut similes in brutis, quae in hominibus: adeoque affectibus hisce aeque illa , atque istos agitari. Respondebis machinae id fieri articulatione, impresso ab externis objectis motu . Quot, ruantaque ut hoc tueris , absurda pronunciandad Uiere est Uulpes, Leporesque a Canibus excitos , consistere quandoque , arrectitque auribus Canum clamoreS, hinc cursi, explorare mox iterum pernicissime hac illac fugere adversus periculum stratagemmata etiam adhibere: circumspicere quaquaversum tum se opportu ne abscondere , atque hinc, quasi non satis tectos, proripereri quae omnia idem clamori Canum , aerisque motioni tribuere , solemnia est insanire

f. I. Sedis iisdem ex caussis quum illa , tum homines in affectus hujusmodi concitantur. Opinio injuriae hominem adigit ad iram di idem in brutis. Simiae non ex malo tantum illato corpori, sed ex siliculatio

296쪽

18 E LAE MAENTO R. M E in m. scuntur. Manent quin immo in Simiis manibus iniuriae alta mente repostae Perpetuis discimus experimenti Canes etiam in ira atque odio adversus eos, a quibus si ni semel laesi, pertinaces, nisi beneficiis injuriam compensaverint . Nulli certe bruto memoria tenacior quo Homerus ipse lyssis Cane demonstrat. Praeterea ipsa stupidiora animantia , quales aves, ex filiorum raptu immaniter irascuntur si pullum rapueris Gallinae Matri iracunda insilit . Ut ne quid dicam de Corvis Cracculis, Vulturibus, morum iram , quod corripuerim nidulos , ab experto , nec sine periculo didici ne quid dicam de Tigribus , de quibus scriptores historiae animalium maiora narrant Metus homini ex periculi opimione: idem in brutis , ut agnoscere possimus flectus istos in brutis, in homine eis eosdem. At illud o servat dignum etiam eii , ea praecipue bruta ad iram

concitari , quae aut armis , aut veneno sunt armata

veluti Serpentes, Calabrones , Scorpiones oui veneno canes qui dentibus , Tauros qui cornibus, quos qui ungulis, Leones, Tigridesque qui dentibus , unguibusque , Vultures qui rostro, unguibus . t quae inermi natura genuit, adversus pericula non ad iram , ut superiora, sed in timorem agi , ut Vulpes, Lepores Ranae, isdes. Quod sapientissima Dei providentia se .ctum est: nam illa ira se conservant haec metuo hinc haec idcirco pernicissima e illa robustiora nisi enim ita comparata essent, vix possent se adversus I ricula con

servare . AE

UII. Dubitandum ergo non est, quin bruta a Dfectibus sint obnoxia . At probando deinceps ei voluptate quoque dolore perfundi quamquam tam id

apertum ii, ut mirum sit tam fuisse Cartesiano confidentes ut hanc brutorum stupiditatem voluerint univerto orbi persuadere. Id autem primit ex superiore

doctrina demonstratur : etenim si bruta affectrius agitantur β. UL); affectus autem esse nequeant sine voluptate' dolore , quemadmodum est per te notum sequitur bruta voluptate & dolore perfundi At ait

297쪽

Ρ ni at TrRA. 28 Irum , idque evidentissimum argumentum suppeditant

brutorum phaenomena cum iis maxime , quae in homine voluptate aut dolore occupato contingunt , Om- Parata . Quum vero duorum potissimum sensuum voluptates dolores magis sint gestientes , lusus'. latius, haec paullo di itinctius perpendemus Alio in loco de-

monitravi voluptatem in homine positam esse aut inaequabili motione fluidorum , nervulorumque , qua cor-PUris harmonia continetur, quae voluptas aequabilis est: aut in restitutione huius harmoniae ruptae iam , atque turbatae augumento , aut defectu gestientem appel- loci dolores a uero in perturbatione hujusmodi harmoniae, seu id excessu motionis, seu defectu fiat. rout autem major aut mor fuerit hujusmodi dolor, vehementius, aut lentius ad earum rerum usum ferimur , quibus isdem itur . Dolor famis, aut sitis ex vacuitate nascituria haec prout major fuerit aut minor, ita nos magis aut

minus ad cibum , potionemve impellit . Excipio gestu comestionis, aut potationis dignoscere facile possis , qua

fame , qua siti quis agitetur .. praeterea parva ne an magna voluptate edens , bibensus perfruatur , quod haec respondeat , se , ut cum Geometris loquar , sit proportionalis quantitati doloris ex fame et it nati . Eodem modo dolor libidinis ex repletione nimia vasorum seminalium , eorumque quae illis adiacent , tum vero totius corporis originem ducit haec repletio prout major fuerit aut minor, majori aut minori impetu hominem ad Venerem adigit . Ueneris porro hujusmodi voluptas proportionali sis ipsa est doloris quantitati

eximiturque dolor evacuationes, eademque generatur V luptas. Ad haec , dolores ex tumoribus nati proportionales sunt gradibus perturbationis harmoniae : unde fit ut voluptas nata ex tumorum hujusmodi evacuatione respondeat gradibus evacuationis . Signa autem in homine quum alia . tum potissimum , anceps , quae in dolore, exlerta , libera , quae in voluptate, respiratio Nunc autem bruta omnibus , quae in homine dolore aut voluptate affecto cernuntur, senis dolorem volupta

298쪽

28 E LAE MAE N TAE R H. temve suam ostendunt . . Spontaneis motibus ad ei-bum potionemve seruntur maiore, aut minore in et , prout fames , aut suis diuturnior fueritin ve- ementior exsaturata autem , expletaque lenta eadem cinepta bmnolenta , ut homines . Eadem in Uenere aut adeunda , aut inchoata, aut expleta, in homine atque bruto signa . Eaedem corporis contorsi ne , gesticulationes , clamores, vehementissimis o

poris doloribus quum in homine tum in bruto . Quod si ex iisdem effectibus easdem caussa Physicus recte dignoscere sibi videatur , omniaque in bruto atque in homine, quod ad tactus in gustus voluptates , dolore iaque , eadem jam aut nepamus hominis dolores atque voluptates , aut etiam brutis concedamus . Est autem talis hujusmodi argumentatio, ut , si Cartesianos pau- os excipias , et ab hominum memori inventus sit nemo, ut brutis voluptates gestientes negaverit. Quid quod voluptates ipsae paullo aequabiliores videntur ira brutis esses nam gestiunt canes ad amicorum adventum blande adulantiar in sua viationes ruunt vetuli notique columbi ludunt catuli , ele , alia . Quid P erat mihi canis tam musicae amans , ut testudinem , qua per adolescentiam plurimum utebar quum pulsarem , dormitabundus magna velut perfusus voluptate elybus mihi ad gestiret , nec poterat minis removeri, e confugiendum erat ad baculum . et rum sunt voluptas, dolor adeo ad vitam animalem necessaria , ut illa servari non possit . nisi his agatur stimulis . Voluptate, dolore 1 rapiuntur animantia

ad Venerem , qua genera conservantur eam si demas unum intra seculum vacua viventibus futura sit Tellus. a. Ad victum , quem certe nec homo , nec ruintum sequetur , nisi dolore famis , aut sitis adactus . . Ad ea paranda , quae vitae sunt necessaria . . Ad ea cavendum , quae sunt vitae infesta . Ut agnoicere pos- si sapientissimae cum animantium natura Deum se

gessisse . At mihi opponent Theologi, sub Deo juso hi miserum quin mereatur . Quid igitur tantum merita

299쪽

sunt bruta , ut doloribus obnoxia fierenta nam de mmine, inquiuiit, scimus eum peccato suo se miseriae mancipasses. Quibus duobus potissimum modis respondeo . I. Brutorum dolores voluptatibus pensari a philosophi non interesse invellisare occultos sapientiae providentiae divinae fines. id enim is pensi habet, ut Phaenomena ex proximis suis caussis explicet, non ut I rimas etiam invelliget. Bruta assici voluptate vel do- Ore experimenta apertum faciunt. Quid ita autem sint

facta , Deo constet auctori suo . Eo enim philosophia non pertingit. Quid Lxplicant ne Theologi facilius

cur Deus hominem, quem sciebat inconstantem, peccato miseriae facile obnoxium fecerit Z Nam Augustinus, quo nemo acutius his in rebus vidit , ad Dei

imperscrutabilia retulit arcana. Praestat igitur haec ignorare, quam contentiose disserere. Sed reponunt si ita id est, non licere bruta laedere, & dolore assi-αere, esseque adeo iuris inter homines 'ruta communionem Fateor me non leviter hac dissicultate perm veri . Sed suum reputo sontem iuris esse divinam v luntatem, eamque veniam fieri hominibus , ut bruta in usus traducant suos, inde repeto, quae huic argu

mento reponam. Nam sane, si cui Deus veniam faciat, ut id cum hominibus emciat, quod cum brutis emcere solemus, omnis cessatura erit iniuriae datae actio. Nec desunt exempla in veteri Hebraeorum historia cf. VIII. Longe admodum , quod elix Taustum , sortunatumque sit, edissertatio nostra est progressa est enim demonstratum . bruta spontaneis motibus se movere et adfectibus agitari. 3. voluptates dolore persundi . Sed objecta vitae suae aut utilia, aut noxia periscipere, atque discernere nunc demonstrandum est. Id autem primo ex eo conficitur , uod ruta spontaneis motibus sese agitent; nec esse possint motus spontanei sine ulla cognitione. Quocirca aut negandum est primum illud , evidentissimisque argumentis , experimen,

iisque adversandum aut hocion cedendum . Id ipsum

vero

300쪽

284 ELEMENTOR METApin vero ex brutorum sensibus comprobatur . Corporearum

rerum perceptiones solis fiunt sensibus d iis enim comporum extensionem , colores , figuras, sonos, aliasque quae sens serae dicuntur, qualitates cognoscimus . Idcirco organa sensuum ita sunt in nobis accommodata ut faciles, nullaque perturbatione harum rerum imagines in cerebro nostro depingi possint . oculi ex. g. ita constructi sunt ut varie refractis luminis radiis in retina colorata obiecta exhibere possint e aures ita tem

peratae, ut sonos reserant sic porro . Dicere autem cum

Lucretio , sensus non ad hosissus factos fuisse, sed iis casu factis , usumin casu ipsum esse natum , lemnia

est insanire talis est enim sensuum fabrica , ut nullam ob aliam caussam esse factos pateat quam ut duces snt, quibus vitam transigere possimus . Porro quae in homine, eadem est in brutis, saltem perfectioribus, sensuum structura machinatio , nisi quod illud etiam accedat , esse brutorum sensus totius machinae struiturae, itui diligenti si lime accommodatos , eaque adjecta, quae illis necessaria , homini superflua impia vero quae superflua illis, homini necesssaria . Dicere ergo brutorum sensus non esse factos ob eosdem fines , ut scilicet externa vitae utilia, aut noxia , perciperent, maximum mihi videtur absurdum f. IX. Sed ista sunt accuratius examinanda . oculo. rum structura pene eadem in brutis atque in homine Sclerotides, humores, retina , musculi, optici nervuli:. tum externa munimenta palpebrae Scimus arua partium hos esse in homine fines e palpebrae munimen sunt, ne ullius externae rei vi laedantur oculi , non necessarium corpori membrum e musculi dati ad oculum aut convertendum , aut constringendum , vel dilatandum ne major , aut minor quam oporteat , lumen subintret oculum . clerotide instar lentis est , qua adii refrangantur, atque convergant, ne si dissipati progrediantur nullius rei imaginem depingant. Eundem in finem humores , qui anterius quidem convexi , interius

p ulo complanati sunt i no verbo nihil in hominis c