장음표시 사용
401쪽
quidem obiective concurrit ad intellectionem ; de ex Pressa est terminus intellectionis , qui Herbum mentis communiter nuncupatur. Tandem , id est distri in is inter speciem impressam di expressam, quod imprestasit medium quo, expressa vero medium in quo cognoscitur obiectum ; Iicet enim Vtraque obiectum repraesentet intellectui. illa tame essicienter reptaesentat, &ista forma-
Iiter . His addi test , qudd una harum specierum possit esse sine alia; quandoquidem potest aliquis non amplius
Cogitare de re quam nouit, & tunc seruaretur species impressa sine expressa, similiterque beati sine specie imis Pressa possimi producere intellectionem , seu speciem expressam Essentia diuinae , quam immediate vident fine impressa specie, ob immediatam coniunctionem illius cum. intellectu beato . Quaeres , quanam notari debent ta intellectu intelligento . Resp. quatuor posse distingui in hoc negotio,quae de facili innotescent, per comparationem ignis calefacientis cum intellectu intelligente . Sicut enim in cinlefaciente igne quatuor occurrunt, nempὸ ignis cal faciens, deinde calor qui est instrumentum qua ignis calefacit, postea calefactio quae est actio ignis calefacientis, ac denique calor productus in re calefacta, qui est terminus calefactionis: Sic Pariter eadem quatuor designari possunt in intellectu intelligente nimirum intellectiva facultas, deinde species intelligibilis ad intellectionem concurrens, postea intellectio: ipsa proficiscens ab intellectit , ac denique terminus intelledionis quae vocatur Verbum mentis, seu speciea expressa e lices aliquando Scottis insinuare Videatur Verbum mentis non esse intellectionis terminum; sed esse praecise ipsam intellectionem; quod explicatione tantum indiget. Quaeres, quinam sitfpecierum intelligibilium sinis . Limcet hoc iam cognoscatur ex terminis conclusionis, maloris tamen explicationis causa; Idis. iterum, harum specierum finem esse cognitionem obiectorum . Cum enim obiecta quae cognoscuntur ab intellectu pro statu coniunctionis animae sint materialia, & intellectus spiritualis; proinde ad cognitionem illorum obiectorum requiritur, ut talia obiecta evadant spiritualia; quos
sit per spucres Atelligibiles , ut iam insinuauimus et Et sic merito dicimus, quod sinis specierum intelligibilium sit
ebiectorum cognitio Ilia autem cognitio non est mera
ςπxiv specierum intelligibilium, sed est actio a si
402쪽
culiate intelligente elicita; ad quam eo neurrunt species intelligibiles, tanquam obiectorum vicariae: sicut se satio externa non est receptio materialium specierimi , sed obiectariim externorum apprehensio, mediantibus illis speciebus facta. Species intelligibiles,quas diximus concurrere ad productionem intellectionis, non in funduntur a Deo solo, ut volueruut aliqui ' alias, cae cus & surdus possent cognoscere colores & sonos , Per species illorum a Deo infusas, quod rationi prorsu alienum est ; unde merito diximus, quod species intel . ligibiles producantur ab intellectu agente , concurrente prasentia phantasmatis Getarei in phantasia res 9n
Quaeres , quomodo probeatur tatelles, , & quid sit Verbum mentis . Cum quaestio haec proponatur prae sertim de intellectione, quam producit intellectuS coniunctus pro hoc statu; ideo. 2 est. ad talem intellectio
nem concurrere sequentia , tam ex Parte sensuum- , externorum, quam internorum, ac etiam ex Parte iΠ-tellectas, a quo praecise &so aliter elicitur intellectio. Primo,sensus externi recipiunt oblectarum materialium species , siue Visibiles, siue audibues, aut alterius ra tionis . Secundo, species illae sensibiles, quae sunt obtinetorum externorum imagines: per sensus externos de ueniunt in sensem communem, qui sic dicitur, qua tenus est promptuarium commune, in quo conueniune omnes species sensuum externorum . Tertio, eaeden species de sensu communi introducuntur in phantasiam, . ubi ratione loci tales species vocantur phantasmata δquar adhuc corporea & materialia sunt . Muarto , a a Praesentiam illorum phantasmatum, seu specierum materialium , intellectus agens per virtutem sibi ac Deo inditam , cudit & fabricat species intelligibiles, quae spi rituales sunt, & omnino similes phantasmatibus co I poreis; di eas imprimit intellectui passibili: unde pro tunc *ecies impressa dicuntur . Etututo tandem, intei Iectus passi bilis post receptionem talium specierum
impressarum, ex illis producit intellectionem, quae di citur species expressa obiecti, seu Terbum menti/, quoa a Scoto dicitur esse actus intelligentia, productu 3moria foecunda , non habens esse nis dependenter ab a ua It cogitarisue . Dicitur de Verbo mentali qmd Fractur intelligentia; quia constitute animam formati re
403쪽
nempe ab intellectu informato, & quasi grauido specie impressa obiecti intelligibilis. Dicitur denique, quod
non habeat dependenter ab actuali intellectione ;quia Verbum mentis est ipsamet completa intellectio
obiecit: unde, cessante intellectione, cessiat & Uerbum
Quaeres, eur debeat intellectus se eonvertere ad maxintasmata , Ut producat intellectionem . Ex antecedenti constat intellectionem ita dependere a sensibus, ut ii etelligere nequeat anima rationalis, nisi ea, quae a sensi 'bus excipiuntur; unde sequitur axioma istud , nibus in intellectu, quin priui fuerit in sensu; quaeritur autem hic , unde procedat talis deprudentia . Ex nostris respondent Poncius & Columbus hoc posse dici proue-Mire ex culpa originali; quod colligunt ex Augustino x s. de Trinitate cap. est. Alij Vero dicunt causam huiusmodi dependentiae oriri ex Prouidentia diuina , quae fc colligauit potentias inferiores cum superioribus, revice versa; ve intellectus non possit intelligere, nire Praeuia operatione sensuum,ex quibus derivantur phan lasmata, seu species sensibiles in Phantasia existentes; ad quarum praesentiam liuellectiis agens producit spe cies intelligibiles t quae concurrunt eum intellecta passibili ad productionem intellectionis . Quia autem anima separata non amplias subest legi peccati orige natis, ideo ipsa in statu separationis potest intel igeresne ulla conuersione ad phantasmata; imo ex seipsa virtute intellectus agentis re Patientis , quaecumquet
obiecta sibi praesentia intelligere valet i Deo scilicet dispensante supra necessitatem conuersionis intellessio ad species sensibiles .
Voluntate O Memoria intellectina.
inia ea ordine potentiarum actio intellemis praece
dit actionem voluntatis, quae nihil appetere potest nisi illud praecognoscatur ab intellectu; unde sequitur eritas huius proloquij, nihil amatum n praeeoenitum Is deo , prius loqui habuimus de intellectu, quam de oluntate 3 dc taeo ad caput praecedens , iii quo actum est de concernentibus intellectum , istud de voluntate subiungendum est . Quia autem de illa i
404쪽
pauca sunt , quae diffusiori explicatione indigeant τPropterea uno di eodem capite per breuissimas assertiones dicemus tum de voluntate, tum de memori inteflectiva. Dico r. pro Voluntate, quae est inclinatio consequens intellectum; quod possit describi facultas animae
Tationalis, qua intellectualis creatura appetit bonum per rationem apprehcnsum . Sicut enim in anima sensitiua reperitur appetitus eiusdem rationis , qui sequitur cognitionem sensitivam; ut videre est in brutis animan
tibus, quorum quodlibet appetit id quod per sensu in
apprehendit sibi esse conueniens: ita etiam in anima rationali habetur appetitus rationalis ad cognitionem
intellectivam sequens, per quem desiderat id quod sibi
iudicat esse eonueniens & bonum. On autem dκῶ illa potentia anima rationalis dipinguantur inrer se, α ηοmodo , de hoc controuertuntur Doctores. Aureolus enim & Durandus putant intellectum & volunta tem unam prorsus esse facultatem animae humanae aquae diuersis nominibus, disserentibusque ossiciis in signitur. Horum haec ratio est, quod potentia Vnli muta sit Pariter cognoscitiua; quandoquidem Voluntas
nihiI potest velle, quin intellectiva ipsum percipiat;
at haec ratio non probat intellectum esse formaliter voluntatem; sed tantummodo suadet actionem inte se Iectus praeexigi ad actum voluntatis et cum prius in tellectiis ostendae voluntati obiectum cognitumo . quam illud ipsa velit . Si pro eadem sententia mi Iitare videatur AristoteIes 3. Eth. 3. dicens intellectum O voluntatem esse unum principium anima ratio naeis: hoc intelligit de unitate reali quatenus scis licet incellectus , voluntas, & memoria sunt quid unum inter se realiter , ct cum anim rationa
Dico a. voluntatem non distinguἰ realiter ab intelli Au , ut cum suis docuit D. Τhomas , de Veritare snap. zz. sed formaliter tantum ut tenent Scotillae cum Doctore nostro in a. di'. I s. quam νη. Vtraque Pars colligitur ex dictis eap. 3. disp. de AAnima in communi , ubi probatum est facultates animae distingui tantum P aliter et non vero realiter . Specialiter autem apparet distinctio formalis inter voluntatem A intel lectum,ea eo quod voluntas participet distinctum agendi modum ab intellectu, cum hic naturaliter di neces
405쪽
sario agat; illa vero sponte, liber E, & indifferenter, se habeat ad distinctos actus &obiecta opposita. Deinde distinctae dessinitiones arguunt distinctionem for malem e sed intellectus describitur potentia , qua verum intelligimus e di voluntas dicitur potentia per quam clypetimus bonum: ergo distinguuntur formailiter. Tandem si intellectus & . voluntas essent formaliter Vnum di idem , sequeretur, quod in diuinis Verbum posset disci productum per voluntatem; & Spiritum Sanctum Per intellectum , si nimirum intellectus & Voluntas et dent quid unum sormaliter r hoc tamen est contra Fidem, quae docet . Herbum diuinum pro ei per inret
Iectum O non per voluntatem , Spiritum sanctum v νὴ procedera; per voluntatem , non autem pre intelle ctu . Dico 3. non leuem esse controuersiam in utraqne schola circa ordinem dignitatis inter intellectum se vinguntatem. D. enim Τhomas I. p. quast. 82. an. 3 do
cet intellectum dignitate praecedere Voluntatem: Sc xu vero in A. dist. 49. quas. q. voluntatem Praepo mit intellectuir ita quod, licet idem sit Prorsus obi cum adaequatum Vtriusque potentiae, quoniam quid suid est intelligibile , utique est volibile et quia tamen Perseetio potentiae manifestatur per actus Praestantiores, qui ab una & non ab alia proficiscitntur : ideo non dii, hi tat Scotus dicere voluntatem esse praeferendam intel- sectuit quoniam cum illa dignioribus gaudeat aetibus. Haec sentcntia ante tempora Doctoris nostri fuit Alensis 3. par. quas. 8ω. S. Bonaventurae , Richardi , de aliorum . imo , hanc tenuisset videtur D. Anselmus Γλ de Conestu Hirg. cap. . Vbi voluntatem Vocat rem gi nam in regno animae, di rationem ancillam; sed resina dignitate praestat super ancillam: ergo & voluntas supra intellectum . Quod idem antea dixit D. Berna dus lib. de Libero arbur. Volu tate m assirmans esse domi mam, di rationem pedusquam . Dico . Aristotelem fauere opinioni nostrae, dum 7. Met.3. ex. IO. dicit voluntatem aeterminare intellectum ad hoc aut illud intelligenduin, ipsisque im Perare, Vt hoc& non aliud contempletur; sed no-hilius est imperare , quam subira ordinationem alteriur Jςrgo in mente Philosophi praeferenda est intellectat 'voluntas. Quod autem Voluntas determinet intelle
ctum ad tutςllectionem huius, vel illius obiecti, ex hoe
406쪽
patet; quda intellectus sic potentia naturalis, quae non habet dominium sui actus praesente passor sed necesse
est quod determinetur a voluntate, VP exeat li1 actum
huius aut illius obiecti intelligibilis . Nec ad hoc di.
cant Τhomistae Voluntatem mouere quinem intelIe-etunt applicando; intellectum autem mouere voluntatem praecipiendo, dirigendo, re regendo, quod est perfectius : negari enim debet illa responsio οῦ Hoc enim salsissimum est. Nam , licet intellectus agenda di sperulanda reprςsentet, &ostendar ; non tamen imis
Perat, aut cogit et alias, cum sit Potentia Pure natura iis , & necessaria, tolleret libertatem , nullumque s rei meritum aut demeritum in homine e quandoquidem in his quae necessario, & naturaliter fiunt , nec meremur, nec demeremur I ut docetur communiter.
Adde quod, intellectus non dirigat aut regat ad inmctar domini Vel regis, qui imperat ea quς in regno suo peragenda sunt; sed admodum consiliarii , qu offere, re presentat agenda domino suo , a quo determinrationem expectat ; sed nemo dubitat, quin rex in Perans dignitate praeste coasiliariis suis Q frgo,
Intellectus ostendat voluctati quae sunt facienda; V Iunias tamen maiori dignitate PolIet , Praecipiens in tellectui, ut Boc vel illud 'eculetur. Dico s. multas , & varias polle afferri rationes, uuae confirmant voluntatem ess prqstantiorem intellectu . Primo quia habitus in voluntate residens est versectior habitu intellectus; quoniam Paulus x. r. . comparans fidem , ct spem cum charitate , quae est habitus voluntatis, dicit ,r maior horum est chari ras . Illud secnudo est nobilius altero, Per quod sub lectum denominatur siunpliciter bonum; lea ex Auin Sust. 12. civit. ean s. neque vir bonus dicitur , quι stat quνd bonum est ; sed qui bonum dilot: ergo Voluntas , cuius dilectio est actus , debet cenieri P ς- stantior intellectu. Tertio illud est metuis , cuiu fontrarium est deterius a. pie. sed odio havere Deucaveius est, quam errare in cognitione Dei, cum dilectio constituat hominem simpliciter , pnum autem cognitio : ergo intellectu, Pr stat voluntas Quarto maxima Perfectio naturae intellectualis estutas; sed haee inest nobis per voluntatem, ex cuius nutu operantur vel cessant reliquae potentiae , quas
407쪽
it Valet: ergo supra intellectum excelIit voluntav. f ' , beatitudo consistit in operatione omnium n hilissima; sed beatitudo sita est in operatione voluntatis, scilicet in amore beatificor ergo voluntas est potentiarum intellectit alium persectios . Sexto denique Seraphin primum locum tenet inter coelestes intelligentias, quos sequuntur Cherubin; sed Seraphin ab amore, & Cherubin a scientia dicti sunt: ergo amor scientiam Persectione superat , & voluntas intelle cium. Nec dicere debent Τhomissae amorem Dei in via esse nobiliorem, non Vero in patria, ubi lumen glor=ς est donorum supernaturalium persectius et hoc enim repugnat theologiae docenti charitatem via, Opi tria esse riusdem rationis; unde etiam in coelo charitaseon summata , seii fruitio, erit excellentior Iumine gloriae, & visione beatisca . Dieos. sic responderi debere ad argumenta , qui -hus probare nituntur aduersarii, intellectum esse no-hiliorem voluntate. Cum primo dicunt , ex Aristo esse inter habitus intellectuales no
hilissimam a quae sapientia ad intellectum pertinet et Φοηλο Philosophimi non loqui de sapientia nura spectata , Pro rerum altissimarum regnitione smylier ἐsed de sapientia completa, ct perfecta, quae includit
Uperationem rectam voluntatis: nemo enim est per
fecte sapiens , nisi persectὸ eligat, & diligat . Cum
ιeundo dicant iidem aduersarii, acium voluntatis dependere ab intellectu, & non E contra; sicque no-hiliorem esse intellectum e Respondeo , negando eonsequentiam, licet enim ens omnino independens fit perfectius dependente, ut patet de Deo , non tomen uniuersaliter Verum est , quod ens dependens aut qualiter ab alio It illo imperfectius : cum totum aqualibet Parte dependeat, & finis a medio ς quae ta- 'en non sunt imperfectiora. Si dieant tertia , quod intellectus Vt regulans sit nobiIior voluntate ut reguIata r Respondeo Vt antea , intellectum regulare tantummodo Per modum conj* , voluntatem Vero regere per modum imper, , quod vItinuim est nobilius . Si denique dicant vlterius voluntatem esse meam & intellectum esse virintem ; ubi visio suprM caecitatem excellit e Respondeo Voluntatem non esse eaeam , sed non videntem ; quod nullam impersinonem redolet: si enim non sit capax visionis nee
408쪽
intelligemiae, ipsa est capax fruitionis , quae visionem
superat. Dico I. Memorῖam , qua potentiarum an ma dia itμr tertia , esse illam faciatatem , qua rerum ab intellectu cognitarum Neordamur , eas iterηm θώyciendo nostra cognitioni . Memoria in communi spectata communis est senstitiae, di cognoscitiuae, cum illo discrimine , quod memoria sensitiva sit vis memorandi praeteritarum specierum sensibilium retent tua rubi intellectiva memoria est vis seu facultas recordandi praeteritarum cognitionum . Circa memoriam sensitivam problematicus aliquando visus fuit Scotus , dicens Posse nefari memoriς sensitivae exi. stentiam : magis tamen in illius de sensionem Pro
Pendet in . dist. 43. quast. 3. post Aristotelem lib.
de memoria , dc reminisc. Hanc sensitivam memoriam percipimus in brutis , quae videmus redire affloca, ubi alias se bene habuerunt, &ex opposito fugere alia loca , in quibus fuerunt molestata : quod denotat in illis residere memoriam senstitiam . Deinde natura defecisset an necessariis , si memoriam denega stit brutis, Per quam sitistros incursus antea translatos fugerent . Tandem si ea quae Participane rationem , de intellectum, habent memoriam intelis Iectivam; ea etiam quae habent sensus, & imaginationem , debent habere memoriam sensitivam: quet vulgo suas in cerebello functiones operari existimatur . tauanam animatium memoriam sensitivam habeant, discetur in primo libellorum quos composuit Aristoteles de paruis naturinibus , de quibusPaulo .iuserius haben-
Dico 8. communem esse omnium ferme Philolo phorum opinionem , quod detur memoria intellectiva ; Ve innuit Sc tus in A. dist. s. ' st. 3. r tio huius est , quod sicut per memoriam sensitivam recordemur sensibilium, di materialium quae prςterita
sunt; sic etiam per memoriam intellectivam cognitionum quae Preterierunt habemus recordationem . Deinde vix reperietur aliquis, qui non meminerit se alias Produxisse cognitiones aliquas ; quod ad memoriam intellectivam Pertinet . Tandem hoc consonat Scripturae Lucae et s. dicenti ἔ siti recordare quiarici fli bοπμ in vita tua , La arui similiter mala.
His addi potest , quod intellectus clare cognoscat, dis
409쪽
de distinguat praeteritum afuturo, conferatque Praete. teritu m cum Praesenti, & praesens cum futuro ; sed haec non possunt fieri, nisi cum memoria intellictilia, quan doquidem sensus aut memoria sensitiva non Possiint conferre unum ad aliud; nec reflectionem facere suPrasios actus Praeteritos , ergo memoria intellectiva debet admitti. Dicet, si daretur memoria inteIlectiva beati In coelo Praeteritorum recordarentur peccatorum , dc de illis dolerent ,quoniam non Possent in ipsis comPIa cere sine peccato; ille autem dolor statui beatifico re Pugnat: ergo admitti non debet memoria intellectiva. estondeo peccatorum recordationem in beatis non es
se ad dolorem sed ad gaudium , di magnificationem
misericordiis diuinae. I Dico '. non onines scolistas conuenire circa diptas a nem memoria istellectisae ab intellectu. Licet enim omnes
dicant, has facultates non distingui realiter ; de distin
ctione tamen formati controuertuntur ; quoniam Co Iumbus lib. s. de Muima rationali vult tales potentia
aion distinguiformaliter, eum intellectus producat, ει conseruet omnes species intelligibiles, Poncius veris probabilius docet memoriam distingui formaliter ab intellectu ; quia aliud est producere intellectionem, αα aliud intellectiones Praeteritas conseruare, seu species expressas. Deinde non implicat dari intellessiim, qui tum intelligere possit, ct non recordari . Tandem,
frequenter dicitur cum Augustino a . de Trinit. cap. i I. quod anima rationalis tres habeat Potentias, intelle ctum scilicet, memoriam, di Voluntatem: ergo, saltem finaliter, memoria debet distingui ab intellectu . Si quis probare velit has Potentias etiam realiter esse distinctas; quia omnes Theologi dicunt animam xationalem esse ad imaginem Trinitatis: quod verum non foret, s tres nostrae Potentiae non distinguerentur xealiter, sicut personae diuinae realiter distinguitntur. RV, rationem illius imaginis non stare indistincti Ne reali potentiarum; sed in actibus primis, & secundissimul, ut innuit Scotus in x. dist. 3. q. s. ita quod, sicuton anima reperitur mens, seu substantia anime, deinde intelIectio, ac postea volitio ; sic etiam in Τrinitate re peritur Pater qui improductus est, sicut, & anima; dein de Filiur, qui per intellectionem,seu potius per dictio nem producitur: ac denique viritus Sanctua , qui pep
a plicionem, seu per spirativnein accipit Ge.
410쪽
QVia Aristoteles in toto decursu librorum quos Inis
scripsit de Anima, vel Potius de animato corpora nihil habuit de certis quibusdam affectionibus, tum ad hominem , tum ad bruta animantia spectantibus. ideo breuem tractationem instituit de illis, quae est veluti complementum Praecedentis tractatus , in qua octo libellulos edidit, quos Vocant parua naturalia gubi agitur de memoria , dc reminiscentia, de somno, Mostilia, de iomnis , de diuinasionepersomnia, de respis tune, de iuuentute, dc senectute, de morte, & visa, ac denique de ungiturine, O breuirata vita. Philosophi methodum insectantes de illis octo breuitate solita loquemur per totidem assertiones is Dico Primo , quantum ad memoriam , O RemiaA. feres m, recurrendum esse, Vt Vitetur repetitio, actea quae diximus in sine capitis Prςcedentis , dc asilla quae habentur ea . 3. G Sensibus internis, unde hic tantummodo dicitur non conuenire Authores de illis animalibus , quibus memoria sensititia conueniat . Licet enim fateantur omnes animalia illa , quae ominnibus sensibus externis potiuntur, Participare memoriam sensitivam; ut aues, canes, equos, de similia . qui habent Virtutem locomotivam , de accedunt aaloca , ubi benὶ tractantur ; recedunt , ubi male eattamen dissentiunt de illis animantibus Q qiue sologustu, re tactu sunt Praedita a vi conchylia r quibus Coni bricenses memoriam negant, quam illis tribuid Auersa , ex eo quod tacta retrahant se, antequam Iae dantur ; quia nimirum recordantur doloris alicuius antea Percepti: communior tamen o aib negat tali bus eonchis memoriam , quam Vult a piscibus reii cere Albertus; sed immerito : quandoquidem pisces loco mouentur , & eadem loca repetere solent . -- moriam antea diximus residere in posteriori parte cerinbri, quae debet esse magis sicca , aliquantulum dura, minusque humida, dc mollis , quam aliae Partes; si
enim nimis humida, & mollis esset, celeris quidem foret apprehensionis, sed obliuionis promptaei; quia